Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



CURSUS COMPLETUS, 

SED BIBLIOTHECA UN1VERSAL19, INTEGRa* ONIFORMIS, C0MM0DA« OECONOMICA. 

mm ss. nTRii. doctorh scbiptorhoiie ecglesiasticorii. 

SIYB LATIIfORDM, 9IVB GRACOIIOII, 

QU! AB MTO APOSTOLICO AD MTATKM INNOCRNTll lll {ANN. 1116) PHO LATtNtS^ 
MT ADCONCILH FLORENTINI TKMPORA {ANN. 1439) PRO GRMCIS rLORUBRUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OMNILM QUiK EXSTITERE MONUMENTOKDM CATH0LICi4£ TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 

ECCLESIi£ SifiCULA, 

JC1TA IDITlOriBS ACCOKATIMIIi&S, IVTBR 8B CIIIIQUB NOfllillLUS C0D1CIBU8 llAfl|]8CII!PTI8 COLLiTAS» PRROUaII DlLlBRM 

TRR CA8TI6ATi ; DI88RRTAT101IIBU8» C0IIMeiiTARll8 f ARIISQUE LECTI0NIBU8 CONTINRNTRR II.LURTRATA ; OMNIItllS 

01'KIUBIIS POST AMPMSSIHAS RDITI0NR8 QUiB TRIBUS N0VIS81MIS SiBCULIS DRBRNTUR ABS0LUTA8, DRTKCTI8 

SUCTA ; INDICIBUS ORDIMARIIS T8L ETIAM ANALYTICI8, 81NGUL08 SlVB T0M08, SIVR AUCT0RE8 ALlCUJUS 

MOMKNTI SUBSRQURNTIBUS, DOMATA ; CAPITULI8 INTRA IP8UM TKITUM RITB DISPOSITIS, NRCNUN RT TITULIS 

81N8ULARUM PAGINARUM MAR6INRM SUPBRIORRH DlSTlNGURNTlBUS 8UBJRCTAMQUB MATBRIAM 8I6NIFI- 

CANTI8U8, ADORMATA; 0PRRI8US CDM DllBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VRRO AUCTORITATB IM 

ORHINR AD TRADITIONKM RCCLBSIASTICAM POL1.ENTIB08, AMPLtriCATA ; 

DUCRNTIS ET QUADRA6IMTA INDICIRUS 8UR OMNI RB8PJECTU, 8C1LICET, ALPHABETICO, CllROMOLOGICO, ANaLVTICO, 

ANALOGICO, 8TATISTIC0, 8TNTIIETIC0, BTC, OPERA, UES ET AUCTORES EIH1BEMTIDU8, ITA UT MON BOI.UIC 

STUDIOSO, 8ED MEGOTIIS IMPLICATO, ET 81 FORTB SINT, PIGRIS ETIAM RT IMPERITIS PATEANT 0MNE8 

86. PATRES, LOCUPLBTATA ; BED PRiESERTIM DUORUS 1MMENSI8 ET GEMERALIBUS INDICIBUS, ALTRRO 

SCILICRT IIEUUM, QUO C0N8ULT0, QUIDQUID NON 80LUM TALIS TALISVR PATRR, VRRUM ETIAM 

UNU8QUIBQUK PATRUM, ABSQUE ULLA EXCRPTIONK, IN QUODLIBET TBRMA SCRIPSRRIT, UNO 

iNTUiTU conspiciatur; altero SCHIPTUKi£ SACRi£ , rx qdo lrctori com- 

PXR1RR 8IT OBVIUM QUINAM PATRR8 RT IM QUIBU8 OPBRUM 8U0RUM L0C18 
8IM6UL0S S1N6UL0HUM LIBRORUH SCRIPTURiB VRHSUS. A PRIMO 6EME8X08 
USQUB AD N0VI8SIMUM APOCALTPSIS, GOMMRNTATI SINT : 
SDITIO ACCURATISSIMA, CiBTBRlSQUR 0MNI8U8 FACILB ANTEPONRNDa, 81 PBRPRNDANTUR CnARACTRRUM NITIDITAS, 
CHAnTiC QUAI.ITA8, INTR6RITA8 TRITU8, CORRRCTIONIS PERFECTIO, OPBRUM RRCU80RUM TUM VaRIRTAS 
TL'M NIIMKRIIS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COHMODA SIBIQUR IN TOTO PATROLOGtiB DKCUHSU CONSTANTRR 
8IMII.IS. PRRTII EXI6UITA8, PRiBSBRTIMQUR I8TA COLLKCTIO UMA, MKTIIOblCA RT CllBONOl.OGlCA, 
8KXCKNT0RUM rRA6MKNT0RUM OPUSCULORUMQUR HACTKNUS UIC 1I.LIC SPaHSOHUM, VEL ETIAM 
INEDITURUM, PRImUM AUTRM IM MOSTRA BIBLIOTHECA, BX OPERIBUS KT M88. AD 0MNK8 
JETATBS, LOCOS, LIM6UA8 F0RHA6QUR PKRTINKNTIBU8 « COADUNATORUM, 
.1 EX IMMtMERlS 0PERIBU8 TEADITIONEM CATHOLICAM CONrLANTlRUR, OPUS UNICUM MIRADILITER BrFICIKNTlOH» 

SERIES LATINA, 

l^ QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESliE LATINiE 

A TERTULLIANO AD INNOCEMILM 111. 

ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

Bibliolhcc« clerl i8nlvcr«iie« 

81TB CURSUUM COMPLKTORUM W StNGULOS SClEMTLE ECCL&SLA&Xii:JC lUMOS BUlTuHft. 



PATROLOGIA, AD IMSTAR IPSIUS RCCLRSIiB, IM DUAS PARTRS blVlDITUB, ALIAM MRMPR LATINAM, ALIAH GRltCO-LATIMAH. 
AMDiCrARTESJAMlNTEGRE BXARATiE SUNT. LATINA, 222 VOLUMINIHUS MOLB 8UA STANS, i 1 IOfRANCIS VKNIT : GHACA 
DUPLICI KDITIOMR TVPIS MANDATA KST. PHIOR 6RJCCUM TRXTUM UNA CUM VRHSIONE LATINA LATKHALI COMPLK- 
CTITUR, ETIOA V0I.UM1NA IN 109 Tq^lS^KRP PRI^IA^SERJE, NON EXCKDIT. P08TERIUB VERSIONEM LATINAM TANTUH 
ExnibET, IDEOQUK INTRA 55 VOLUMiXA^aif t)lBTI.% ^(:p.^UA>8EP!lfe^!6e/$C(/rLATINA AD 58 VOLUMIMA TANTUM ATTlM- 
GIT; DUH HUJUS VERSIO MERE LATlMA^9'vbiUjU]Nl8igS. Zi<r, ,k^iHAJVK'^ l)^:iJ^UUODQUB VOLUMEN ClliBCO-LATINUM 8» 
I1NUMQU0UQUE MhKX LATINUM 5 FHANCIS SOLUMMODO EMITUR l UTROVlQUK VEHO, UT 1'RKTII IIUJUS BKNKFICIO 
FRUATUR EMPTOR, COLLECTUlNKIir INTK5R4M,«StVf, LiTINA^, hlVB GHACAM COMPAHET NECKSSR EHIT; t»K(.Ufc KNIM 
CUJUSQUB VOLUMINIS AMPLITUOllfV^'^)£'c^(yI<(Zt D4Frj<:Ul.TAjrK|f VA^I^' i!RlCTK#£OU*BUNT IDEO, Sl QUISTaNTUM EMAT 
LICET rNTCGRE, SKD SCORSlM/cbLLECTiaNCltf'(/HieCO^LATI[UM,''\Bi: e^l!j)£W'.Ey CR^.CO LATINC VKHSAM, TCM QUOhQUB 
VOLUMCN PRO 9 VKL PRo6fRANCIS SOLUM OBTINKRIT. ISTiE CONIMTIONRS P^isTKRlORI PATROLOOIiE LATI.Nfi SKRICI, 
PATRES AB INNOCENTIO III AD CONCILIUM TRIDEKTINUM EXUIBEMTI, APPLICABUNTUR. PATHOIOGIA QU.C MANUSGRtrTlS 
IM BIBLIOTHECIS ORBIS U.NIVERSI QUIESCENTIBUS C0M6TABIT, NECNOM PATHOLOGIA 0R1ENTALI8, CONDiTJONlHUS 8PK- 
CIAL1BU8SUBJICIENTUR,ETLNTEMP0RE8U0 aNNUNT1ABUNTUR,S1 TEHPUS KAS TTPI8 MANDANDl NOUlSMUN UEFUCRlT. 



PATROLOGIM LATJNJE TOMIS XXX IX. 



S. AURELIDS AUGUST1NU5. 



GXCUDBBATUU ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, KDHOUliM, 

IN flA Dir.TA THWAVD, OLIM irAMIiOISFs, VWWV: I^OIHAM LLIKTI.^: lv\iiiSl(jr.liM VIJL^. 

Dtiittn ^NOMINATAM, SDU rETIT-MOMnOUGE.m^sC VEUO liNTKA Mt8iMA rAIU»i.\A. 

18GS 



\5K 

(^O AVIS IMPORTANT. 

v^ 4^ DTapr^ nne destois provldenllellet qai rigisscni 1e aiondt» rarement les (MiTrefl ao-desflnfl de rordinalre te Ibnt 
^Q sans contradiclions plus oii rooiBi rorles el uombrenses. Let Ateiien Calkoliquii ne ponvaient gn^re ^chapper I ca 

. * sJ 1 recbel divin de leor uiiltld. TantAt on a ni^ leiir existeoce ou leur iroportance; lantdtun a dit quMls eiaient ferro€s 
ou qu'ils allaient l*^lre. (epeodant ils poursuivent leur carri^re depuis 21 ans, et les produclioos qui eu sorlent 
deviennent de plus ec plus graves et KOigoies : anssi paralt-11 cerlain qu*^ moins d'6v^nemenls qu'aucune Qrudence 
buroaine ne saiirait pr^voir ni emp^cher. ces Ateliers ne se ferroeront que quand la BibliolMqtie du Clerqi sera 
terminee en ses 2,0()0 volumes in-4". Le pass6 parait un sOr garanl de ravenir, pource qu*il y a ii esp^rerou \ 
traindre. Cependant, pjrmi les calomnies auxquelles ih se sont trouv^s en butte, ii en est deux qui ont 6i6 ronti- 
iiuellement r^p^t^es, parce qu*etantp1uscapi(alcs, leur effet eniralnait plus de cons^quences. De pelils et ignares 
roncurrents se soiitdonc acharn^s, par leur rorrespoudance ou leurs \o.vageurs, k r^pdier partoot qoe nos Editions 
6laient nial corrigees etmal impriro^es. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont 
qoe les chers-d'(euvre du Othoiicisme reconuus pour tels dans tous les lemps et dans tous les pays, it failail bien 
»e rejeier sur la forme dans ce quelle a de plus serieux , 1a correction et Vimpression ; en efl*et, les che(9-d*(Euvre 
nidme n*auraient qu'iine demi-valeor, si le tcxte en ^tait inexactou illisible. 

il esl tr6s-vrai que, dans le print-ipe, un succ^s inooi dans les fastes de la TTpographie ayant forci rEditcur de 
recoiirir aui m^caniquos, alin de roarcber pliis rapidement etde donner les ouvrages \ moindre prix, quabre volumeit 
du double Couri d*Ecrilure samteeide Thiotoaie turonl tir^savec la correciion insuffisante dnnn^e daus les iropri- 
roeries k presque tout ce qui s*edile; il est vrai aussi aii'un certain nombre d*autres voluroes, apparteii^nt Jk divcrses 
pQblicaliou? rurcnt imprtm^s ou trop noir ou trop olanc. Mais , depuis ces terops ^loignds, les ro^caniques out 
c66^ le travail aux presses h bras, el rimpression qui en sort, sans dtre du luxe , atlendu que le luxe jurerait dans 
(les ouvragf^ d*une telle naiure, est parfaitcment convenable sous lous les rapports. Quant k la correction, il cst' 
de (ail qu*olle n*a jamais 4td port^e si lolu dans aiicune idition ancienne ou contemporalne. Etcomroeot en serait-il 
autreroent, apr^s loutes lcs peines et toutes les d^penses-que nous subissotis pour arriver h purger nos ^preuvis da 
lootes fauicsT L'habitude, en typographie, ro^me dans les mellleures roaisons, est de ne corriffer que deux ^preuves 
el d'en conferer une iroisi^roe avec la seconde, sans avoir pr^par^ en rien le manuscritde I auteur. 

Dans les Aleliers Catholiquci la differencc est presque incommensurable. Au ronyen de correcteurs blanchis sous 
le harnais et dont le coup d*(n1 t^vpographique est saiis pilie pour les fautes, on cororoence par prt^parer la copie d*un 
bout k Taulre sans en excepler un seul mot. On lit ensuile en premi^re ^preuve avec la copie ainsi prcpar^e. On lit 
en secoode de la niAme manf^re, mais en collatioiinant avec 1a premi^re. On fait la m^roe cbose en tierce, en colla- 
tionnant avec la scconde. On agil de ro^roe en quarie, en collationnanl avec la lierce. On renouvelle la ro6roe op^* 
ratfon en quintc, en collatinniiant avec la quarie. ('cs coHationnemenls ont pour but de voir si aucuue des fautes 
flignal^es au biireau par MM. lcs correcteurs, sur la roarge des ^preuves, n a £chapp6 k MM. les corrigeurs sur le 
roarbre etle ro^tal. Apr^s cescinq lectures eniidrss contr6lt^es Tune par rautre, el en debors de 1a preparatinn 




Aussiya t il k Montrougedes corrccieurs de loules les nations et en plus grand iiombre que dans vingl^inq 
fmprimeries de 1'aris r^unies ! Aussi encnre, la correction y coOle-t-elle HUtant que la composition, tandis qu*ailleurB 
clle ne coAleque ledixi^roe I Aus«ientin, bien que rassertion puisse paraitre l^rocraire, rexactilude obieniie par 
lani de frais et de soins, fait-elle que la pluparl des Editlons des Atetiers CnUiotique$ laissent bien loin derri^re elles 
celles mftnie des c^lebres B^n^dictins Habillon et Montfaucon et des c6l6bres Jesuites Peiau et Sirroond. Que Ton 
compare, en etTet, n*importe quelles feuilles de leurs 4ditions avec celles des ndtres qui leur correspondent, en gree 
comroe en latin, on se convaincra que rinvraiseroblable csl aoe r^aliti^. 




poi 

liflute 

toujoiirs sur des maniiscrits, cause perp6tuelle de la mullipricit^ des fautes, pendant que les Atetiers Catliotiques, 

dont le propre esl surioul de ressusiiler la Tradliinn, n*operent 1e plus souvent que siir des iroprim^s. 

Le R. P. De Buch, J^suite Bollandisie de Bruxelles, nous ecrivait. il y a quclque terops, n*avoir pu trouver en 
dix-huit rooisd*dtude, uue uuie (aute dans notre Patroiogie latine. M. Denzinger, professeur de Th^ologie a rUni- 
versii^ de Wurzbnurg, et M. Iteissmann, Vicaire G^ii^ral de ia rodroc; ville, nous roandaient, ^ la dale (Ju 19 juiltet, 
ii'avoir pu ^galemeiii surprendre une seuie /iauf^, soii dans le latin soii dans le grec de notre double Patrologie. EnUn, 
)e savant P. Pitra, Benediclin de Solesme, el M. Bonelty, directeur des Anmtes de philosoplue chriiiaoie, mis au 
d^fl de nous convaincre d*une seule erreur lypograpliic)ue, ont M iurces d*avouer que nous n'avions pas trop 
pr^sura^ de notre parfaite correction. Daus le Clerge se irobvent de bons laiiuistes et dn bons hell^nisles, ei, cc qui 
estplus rare, des hoinmes ir&sposiiifsel tiis-praliques, eh bien ! nous leur promeilons une prime de 25 cenlirocs 
pur chuque faute qu'ils d^coiivrironldans n*importe lequel de nos volumcs, surlnul d.ms les grecs. 




est corhg^ mot pour root d'un bout ai Tautre. Quarante hommet y sont ou y seront ocrupus pendant 10 ans, et une 

iMNnroe qiii ne saurait 6tre rooindre d'un deroi roilllon de franrs est consacree k cet iniportant contrdle. De ceiie 

Biani^re, les Publicalions des 

rorrection, n'aurontde rivales 

pourruit et voudrait se liv 

c(>rles 6ire bien pdn^lr^ d' 

8-irioui lorsque TEurope sa 





qui 

immolHii.sflii les faules, attendu qu'un r.licb6 de mOtal n'est poiut ^lasiiciue; pasdu lout, il introduil la perfection, 
car on a trouv4 le moyende le corriger jjsqu*a extino.tion de fautes. L'Hebreu a eti^ revu par M. Dra(^, le Greo 
p:ir des Grecs, le Latin et le Fran^ais par les premiers correcteiirs de la capitale en ces langues. 

Nous avons la consolaiion de pouvoir llnir cct arrs par les reflexious suivantes : Knfin. noire exerople a fini par 
^branler les gramles publiratioiis en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Kome, 
le G<;r(/f7 do Naules, le Suiut Thomas de Parme, V Encyclopidie retigieuse de Municli, le recueil des dMaratiom des 
fites de Bruxelles, les Boiiundisles , le Sunrcz et le Spicitige de Paris. Jus(^u'i(-i, ou u*avait su r^impriroer que des 
Oiivraces 6e courie haleine. L(?s in-4*, oA s*engloulis$ent les in-folio, faisaient peur, et on n'osait y toucher, par 
rraiute de se noyer dans ces ablmes sans fond et sans rives; mais on • llni par se risquer k nous iroiter. Bien plus, 
floiis nnire iropulsion. dautres Editeiirs se preparent au Butlidre universel, aux Dicisims de loutes les Congr^gations, 
H une Biographie ei a une lliiUoire g^nerale, etc, etc. Malheureuseroent, la plupart des Mitions dejii faites oo qui se 
fbnt, sont sans autorit^, parce qu*elles sont sans exactitude; la correction seroble cn avoir 6t6 faile par des aveugles, 
n<i't qiron n'en ail pas senti la graviie, soit qiron ait recnl6 devant les frais; roals patiencel une reproduciioQ 
currecte surffira bientfH, ne fOt-ce qu*i la liimi(Te des ^coles qul sc sont fiiiies ou qui se feront eucore. 



TRADITIO CATHOLICA. 

SJECVLA lY-y. ANNI 887-430. 

SANCTI AURELII 

AUGUSTINI 



9 



mnaums episcopi, 

OPERA OHHNIA^ 

POST LOVANICINSILM THKOLOGORUM REGENSIONEM, 



CAftTI€ATA l»K!fCO AD MANUSCRIPTOS CODICES GALLICANOS, VATICANOS, BELCIC08, ITC., 



NECNON AD EDITIONES ANTIQUIORES ET CASTICATI0EB5, 



OKIA BT trUDlO 



MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI 

B CONGRBGATIONE S. MAURI 



EDITIO NOVISSIUA, EMBNDATA ET AUCTIOH, 

ACCUUANTE J.-P. MIGNE, 
BIBLlOTUECiB CJLEBI VNIVEBSvB, 

81VB 
GUR8UUM COMPLBTORTfK iy .SrNGUCOS fitCIENTLS.^GCLESTASTICA RAM08 BDITOn&. 



* •««!,• 






^m ■ 



• - • « • 



,.••-*:,*• • 



TOMUS QUIlMUS. 

PARS ALTERA. 



▼BNEUNT 16 VOL. 86 FRANCIS GALUCIS* 



KXCUDEBATUU ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOKE.M, 

IN VIA mCTA TI!IBAUD,0\AM D^ANBOISE. PKOPE POUTAM LUTKTIiE PARISIORUM YIJI.CO 
iyhSFtli NUAIUUTAM. SEU PKTlTMOiyTROLGE. MUNC VIDUO LNTIU IKILNIA PAUISINA. ^ 

1865 



TRADITIO CATHOLICA. 

SJECVLA ir-r. ANNI 387-430.1 



ELENCHUS 



AUOTOaOM BT OPBHUIV QUI IH HOO TOMO 



4^4 



IX COHTINENTUR. 



S. AU6USTINDS HIPPONENSIS EPISCOPUS, 



Sermonuu classis IV. Senoriones de Diversis. 
Sermones dubii. 
Sermonum Fragmenta. 

Appendix. — Sermonei mppo$UMi. 

I. De Scripturis. 

II. De Tempore, 

III. De Sanctis. 

IV. De Diversis. 



col. 1493 
1639 
1719 

1735 
1973 
2095 
1173 



Qnatuor his SenDonam classibus Appendice com^rehensis inscrli sunt Sermones CiESARii, 
Episcopl Arelatensis» praeter eos qui inscribuntur ad monachos. 



•• • 

• • • 

• • • • 

• • • 




m «•>*t^* 



• • 



• •• •'• 

• • • • 

• • • • 
••• ••• 



« 
• • 



• -• 



••• 



• 4 

• • 
« 



• • 



• • • 



Pirniii. — Ex Typis J.-P. MIGNE. 



S. AURELII AUGUSTINI 

raPPONENSIS EPISCOPI 

SERMONES 

AD POPULUBI. 

CL^SSIS IV. DE DiyiERSrS. 



» 



6 



8ERM0 CCCXLI • (d). 

Di eo quod Chriitus tribui modii in Scriplurii tft/e/6- 
gitur; contra Arianoi habitui {b). 

CAPUT PRIMUM. — i. Chriitu* in Scrtpturit di- 
€tui tribui modii. Dominiis iiosler Jcsus Chrislus , 
fraireSy quaQium aiiimadverlere poiuimus pngiiias 
sanclas, tribus modis iiilelligitur et nomiiialur» 
^ando praedicaiur » sive per Legem ct Prophetas , 
sive per Kpistolas apostolicas , sive per fldem rerum 
gestarum , quas in Evangelio cognoscimus. Primna 
modiis est, secundum Deum et diviuitaiem illam Pa- 
tri coxqualem atque coxlernam anlc assumplionem 
carois. Alter modus esl , cum assumpia cariie jam 
idem Deus qui homo, et idem homo qui Deus, seeoD- 
dum quamdam suac cxcellcntije proprielatem , qua 
Bon caeteris coaequaiur hoiniiiibus , sed est mediator 
et caput Ecclcsix , esse lcgiiur et intelligiiur. Teriios 
modiis est quodam modo totus Christus , in plenito- 
dine Ecclesiae, id est, caput et corpus, secundiim ple- 
nitudinem perfecli cujusdam viri , in quo viro ninguli 
membra sumus. Quod credentibus pnedicatur, et pru- 
dentihus agnoscibile oflertiir. Non omnia testimonii 
Scripturarum lam multa angusto tempore sive reco* 
lere sive explicare possumus , quibus omnia tria isU 
geiiera probemus : sed tamen non omnia possumns 
improbau relinqiicre , ut quibusdam cominemoratis 
tesiimoniis , cxlera qiiae commemorare non sinimnr 
propter angustias temporis, per vos ipsosjam obser- 
vare in Scripturis ct invenire possitis. 

CAPUT II. — 2. Primui modui quo Chriitui prmdi' 
€aiur ui Deui. Yerbi miilitudo. Ad primum ergo mo- 
dum iiisinuandi Domini nostri Jesu Christi SalvatoriSy 
unici Filii Dei , per quem Tacla sunt omnia , pertinel 
illud quod nohilissiinum et praedarissimum est in 
Evangelio secundum Joannem : Infrrincipio erat Ver- 
bum, et Verbum erat apud Deum^ et Deui erat Verbum; 
Uoc erat in prinripio apud Deum : oinnia per ipium 
facta iunt , el rine ipio factum eU nihH. Quod faclum 
««/, tii iUo vita erat ; et vita erat lux hominum , et lux m 
tenebrii lucet^ et tenebrm eam non comprehenderunt 

* Emendatus est ad doos d. ad cs. r. V. et ad Am. Er. Par. 

1.0V» 

to) Atiai, de Teropore 40. 

{b) citaat ispe Beda et Floros in rauli Ei.islfJas. 

Patiiol. XXXIX. 



[han. I. 1-5). Mirnndia cr stupenda verba haec, ei 
priusquam inidligaiiiur, aniplocienda sunt. Si cibus 
apponerelur ori vesiro , parlem dbi alius illam acci- 
perel, alius isiam : ad omnes tamen pcrveniret uous 
cibus ; sed non ad omnes tolus cibus. Sic quasi qui- 
dam cibus el polus verborum iiunc apponitur auribnt 
vcslris; cl Umen tolum ad omncs pervenil. Aii forto 
cum loquor , alius sibi tollit unam syllabam , alius al« 
teram? aul alius unum verbum, aliiis alicrum vcr- 
bum ? Si ila est , tot verba diclurus sum, quoi homi- 
nes video , ut ad omncs pervcniant vcl verba singula. 
El fadlc quidem plura dico, quani hic sunt Iiomines : 
sed omnia ad omnes pcrvenluni. Verbum ergo homi- 
nis non dividilur per syllabas, u( omnes audinm; Ct 
Verbum Dci per frusla conddllur. ul uhiiiue sitT 
Nuniquid ha?c, fraires , sonaiiiia atqiie iranseuntia 
verba illi iiicommul;ibiIiler pcrmanenii Verlio ulla e« 
parle comparanda .nrbiiraniur ? aut ego quia hxc 
dixi , comparavi ? Sed quoquo modo insinuare vohit 
volui , ut Deus quod exhibet in corporalibus rcbus, 
valeat vobis ad credenda ea, qure nondum vidclis de 
splritualihus verbis. Sed jam ad meliora transeamui. 
Nam verba sonanl, et abeunt. De spiriiuahbus cogiia- 
tionibus (fl)jusiiiiam cogiuie. Cogitansjusiiiiamcon- 
stiiutus in istis partibus occidenlalibus , cogiuns ju- 
stitiam consiitulus in orienle, undc flt ui ille toum jn- 
siiiiam cogiiei, et ille loiam ? el iUe loum videai , ol 
ille louui? Nam qiii videt jiisUtiam , secundum quam 
gcrat aliquid , ipse juste gorit. Videt inius, agit forfs. 
Unde videl intus , si nihil sibi pncsto esi ? Qiiia ipse 
in paric positus est, ad eamdein pariem non pervenicl 
alierius.cogiutio? Cum aiitem idem vidcas mente \m 
hic posiius,. quod vidct ille (am tonge po&itus , et to- 
tum tibi luccat, totum illi videaiur; quia ea quac di- 
vina et incorporea sunt, ubique sunt tou ;crede Ver- 
bum totum in Paire, totum in mero. Credoeiiim hoc 
dc Verbo Dei. qui esl Dcus apud Deum. 

CAPUT III. — 3. Aliui modui quo ChriHui coin- 
tnendatur ut IXeui et homo. Sed audi jam aliam iiisi- 
nuationem, alium modum insinuandi Christum, qucin 
Scripiura praedicat. Ea enun qux dixi , dicu simt 

(a) islhaec verba : De ipirHuaiibui cogitatiorubuM. vldo»- 
lur sui>ere66e. ^ '«w 

47- 



149S B. AUGUSTIia EPI9C0PI 

•Bte attampttai caniMi. Nuno «otea ftodi illsd qaod 
iDodo praedicat Scriplura : Verbum , inquit , caro fa- 
ttumestfetkalntavU innobU {Joan, u i4).Nam quidixe- 
rat, /n jtrincipio erat Yerbum , et Verbum erat ajmd 
Ikum, et Deus erat Yerbum; hoe erat in principio apud 
Demn : omnia per ipsum facK^ iinif , et sme ipso faclum 
ainihil; frustra nobi* cNTimlaten Yerbi prapdicarety 
al Yerbi bumanitatem laecrec. Ct enlm iliud vldeam, 
hic mecum agitur; ut purget ad illud contemplandum, 
iDfirmitati meae Ipse subvenit. Suscipiendo de natura 
bumana ipaam naturam bumanam , factus est bomo. 
Yenit cum jumento camia ad eum qut Jaccbal in via 
Tulneratus (Luc. x , 80-37), ut panram fidem nostram 
incamaiionis suae sacramenlo informaret * atque nu- 
triret , faceretque serenum intelleclum ad videndum 
qood nunquam amisit per id quod suscepit. Esseenim 
coepit bomo , essc non dcstitit Deus. Ergo basc est 
praedicatio Domini nostri Jesu Chrisii sccundum quod 
mediator est , secundum quod caput est Ecclesiae ; 
quod Deus bomo est , et liomo Deus est , cum dicat 
Joannes : Et Verbum caro factum e$t , et habilamt m 



149G 



4. Chriitus utroque modo commendatus ab Apostob. 
Andite jam utrumque in illo nolissimo capltulo apo- 
stoli Pauli : Qui cum in forma Dd esset , inquit , non 
rupinam arbitratus est esu asqualis Deo. Iloc est , In 
principio erai Verbum^ et Verbum erat apud Deum , H 
Deus eral Yerbum, Quomodo Apostolus dixit, Nonro- 
pmam arbitratus est esse cBquatis DeOf si non est aeqiia- 
lis Deo ? Si autcm Paier Peus, ille non Deus, quomodo 
Kqualis? Ubi crgo ille ail, Deus erat Verbum; ibi iste, 
Non rapinam arbitratns est esse cequalis Deo. Et ubl 
ille , Verbum caro faclum cs/, et habitavit in nobis ; ibi 
iste, Sed semetipsum exinaniwt^ formam servi accipiens 
{PhiUpp. II, 6, 7). Attendite : per bocergoquod bo- 
mo facttts est , per boc quod Verbum caro factum esl , 
<C kabitami m nobis; per boc smetipsium eairumitH^ fop- 
mam servi accipiens. Quid enim exlnanivit? Non ut 
amitteret dlvinliatem , sed ut indueret bumaniiatem , 
apparens bominibiis quod non erat , aniequam bomo 
esset. Sic apparendo se exinanivit, id e»l, reservans * 
dignitatem majestaiis , et olTerens earnem indumen- 
Inm humanitatis. Per Id crgoquodsemetipsum eiina- 
nivit formam servl accipiens (non formam Dei aeci- 
plens. De forma Dci cum diceret, non dixit , accepit ; 
ied , Cum in forma Dd esset constitutus , non rapinam 
arbitratut est esse CBqualis Dco : ad formam aiitem 
aervl obi venium est, Formam^ inqnii, servi accipiens) : 
per boc ergo mediaior et caput esl Ecclesisc, pcr quem 
reconoiliamur Dco , pcr sacramenlum humilitatis ' et 
passionls et resnrreciionis et ascensionis et judicii fu- 
tori , ol duo illa futura aadi.intur, cum semel locutus 
slt Deus. Ubi duo audiuntur? Ubi reddit unicwque se- 
eundum opera sua {Matth. xvi , 27). 

CAPUT IV. — 5. Caveri jubel ab Arianorum ha- 
fMl. Virginitas mends integritas fidd. Serpens pollicUa' 

* Quidam lUxri, firmarei. 

* sic Mj». At editi, resmfif . 

' Honnulli codioes, humatdlatls. 



sedueens. Hoe ergo tencntes, nolite 
quxstiones roinri bomlnum , qux serpunt sicut can- 
cer, quemadmodum dixit Apostolus (II Tim. ii, 17) : 
•ed custodite aures veslras , et virginitalem mentis 
Tcstrac, tanquam desponsati abamico sponsi uni viro 
vliginem castam exhibere Christo. Virginiias enim 
festra io meiite. Virginitas corporis in paucis E^^cle- 
siae : virginiias mentis in omnibus ridelibus esse dc- 
bct. Hanc virginitaiem vult serpens corrampcre, de 
quo Idem aposlolus dicit : Desponsavi vos uni viro vir* 
ginem castam exfubere Christo. Et timeo, ne sicut Evam 
astutia sua serpem decepit; sk quoque et vestri sensus 
eorrumpantur, et excidanl a castitate qum est inChristo 
Jeeu (II Cor. xi, 2, 3). Vestri inquit, sensus , id est, 
restrae mentcs. Nam boc magis propriiim est. Sensiis 
enim intelligunlur ct biijus corporis, videndi , nuJicndi, 
odorandi , gustandi , tangcndi. Mentes nostras timuit 
eonrumpi Apostolus, ubi est fidei virginilas. Modo 
perge, aniina *, virginilatem tuam serva , fecundanda 
postea in amplexu sponsi tui. Sepite ergo, ut scri« 
ptom est,aures vestras spinis {Eccti. xxviii, 28). Tur- 
bavit fratres infirmos Ecclesia! quaestio Arianomm : 
sed in Domini misericordia superavit catbolica fides. 
Non enlm deseruit ille Ecclesiam suam ; et si ad tem- 
pos turbavlt eam, ob boc turbavit , ut semper suppli- 
earet ei, a quo in solida pelra confirmaretur. Et 
adbuc mussitat aerpens, et non tacel. Quxrit pollici- 
tatlone qiiadam scieniiae dejicere de paradiso Eccle- 
•Ix , quein non permiltat redire ad illum paradisum, 
onde primus bomo dejecios est. 

CAPUT V. — 6. Id nunc aqit in Ecclesia, quod 
oUm tit paradiso. Contra Arianos, quomodo Pater Filio 
major^ Fitium Patriesse mfuatem in forma Dei, minwem 
in forma servi. Intendile, fratres. Quod geslum est in 
illo paradiso, bocgeriiurinEcclesia. Nemo nos scdu- 
cat ab isio paradiso. Sufflciat quod illinc lapsi sumus, 
rel experti corrigamur. Ipse est serpens , qui semper 
•oggerit Iniquiutem et impietatem. Ipse aliquando 
promiitit impunitatero , quemadmodum et ibi promi- 
alt, diccns : Numquid morle moriemini {Gen. in , i) ? 
Ipae talia tuggerit, ut modo male vlvant Christiani. 
Nomqoid omncs, Inquit pcrditums est Deus? num- 
qoid omnes daranaturas est Deus? Ille dicit, Damna- 
bo : ignoscam eis qui se mutaverint ; muient facta 
sua, mulo minas meas. Ipse est ergo qui murmurat , 
at mussitat , et dicit : Ecce ubi scriptum est, Pater 
nafor me est { Joan. xiv, 28) ; et tu dicis xqualcro 
Patri? Accipio quod dicis : scd utramqiie acciplo, 
qnia iitrumqno lcgo. Quare tu unum accipis, et uniim 
non vis? Nam mccum otramque lcgisti. Ecce Pater 
major me est ; accipio , non a te , sed ab Evangelio : 
et tu essc Filium acqiialem Deo Patri, accipc ab Apo- 
stolo. Conjunge utrnmque, utramque concordet : quia 
qui locutus est per Joannem in Evangelio, ipse locu- 
tus est pcr Paulum in Ep. itola. Non potest ipse secum 
disoordare : sed tu concordiam Scripturarum non vis 
intelligere, cum amas ipse liligare. Scd ei Evangelio, 
inquit, probo : Pater major me est. Et ego ex Evaogc- 

■ Flonia et daterciensis Uber : ModorrgoamUL 



n 



«W SEUMO 

lio probo : Ego ei Pater unum tumu$ {Joan, i, 30). 
Quomodo utramquc Terum esi? Quomodo nos docet 
Apostolos, Ego ei Pater unum tumus? Qui cum in for^ 
ma Dei e$tet , non rapinam arbilratut ett ette aqualit 
Deo, Audi, Pater major me ett : ted temeliptum exina- 
nivit^ formam tervi accipient. Ecce ego oslendo quare 
major est : tu oslende in quo snqualis non esl. Utrum- 
que enim legimus. Minor cst ralre, in quantum filius 
hominis esl : acqualis Palri , in quanlum Filius Dei ; 
quia Dcos erat Yerbum. Medialor , Deus ct homo : 
Deus a>qualis Palri , Iiomo minor Patrc. Est ergo et 
«qoalis et minor : aequalis in forma Dei, minor in 
forma servi. Tu ergo dic, onde xqualis et minor? 
Numquid alia pnrte xqualis, et alia parte minor ? Ecce 
cxcepta susceplione carnis , ostende mibi .Tqualem et 
minorem. Unde demoiistraturus es, volo videre. 

CAPUT YI. — 7. Filiut Dei ante incarnaiionem 
nullo modo ndnor Patre. Altendite impietatcm stoli- 
dam carnem sapere , quomodo scriptum est : Sapere 
secundum carnem, mort ett [Rom. yiii, 6). Uic sibte. 
Sequeslro adhuc , ct nondum loquor de incarnatione 
Domini nostri Jcsu Chrisii unici Filii Dci : sed (an- 
quam nondum faclum sit quod jam factum es(, at- 
lendo lccum, /n principio erat Verbum, ei Verlmm 
erat apud Deum, et Deut erat Verbum ; hoc erat ta 
principio apud Deum, AUendo tccuin , Qui cum 
in forma Dei ettet , non rapinam arbitratut ett ette 
«ajuaiit Deo. Ibi mihi oslende et majorem ct mi> 
norem. Quid diclurus es? Divisurus es Dcom pcr 
quulilales, id csi, per qiiasdam alTectioncs corporales 
vcl aniniales, in quibus aliud atque aliud essc sciili- 
mus? Naturaliter diccre quidcm possum : sed ulruro 
sic ct vos inteHigatis , Dcus vidcril. Ergo , ut dieere 
coeperam, ante susceptionem carnis, antcquam Yer- 
bum caro fierct et babitaret in nobis , osteiide mino- 
rem, ostende xqoalem. Numquid aliud ci aliud Deus, 
nl ex aUa parte sit minor illo Filius, et ex alia 
parie iUi 2equalis ? Yeluti si dicamiis , Corpora sunt 
quanlaro ; potes mihi dicere , iEqiiale cst in longi- 
tudine, sed minos est in robore. Plcrumqiie enim 
doo corpora talia occurrunt , ut sialura longitudinis 
aeqiialia sint, robore autem unum sil minus , aUeruin 
majus. Ergo talia quasi corpora cogitaturi sumus Deum 
ct Filium cjus? cogilaturi sumus eum qui tolus in 
Maria fiiit, totus apud Patreni, lotus in carnc, totus 
super Angelos? Avertai Deus istas cogilationcs a cor- 
dibusClirisiianoruro. Item furte ita cogitabis, ut dicas : 
Et robore et longitudine xqualcs, sed colore dispares 
sont. Ubi color, nisi in corporalibus ? Ibi autem lux 
sapienti^e. Ostendc mihi colorcm justitix. Si ista co- 
lorcm non babcnt, tu illa de Deo non diccres, si pu- 
doris colorem habcres. 

8. Fiiium non poste dici aiia ratione cequalemt alia 
nunorem. In Dco non aliud potettat^ aiiud prudentia 
€t cateree virtules. Quid ergo ^jcturus cs? Poleslale 
acqualcs sunt , sed mitior Filius prudcntia ? Injuslus 
esl Dcus, si minori prudentix potestatem dcdit xqua- 
lom. Si pmdentia a^quales sunt, sed minor est Filiiis 
poicfttnte, invidui est Dcus, qui sRqiiali pnidentis 



CGCXLI. 1^^ 

potestatero dedit minorem. Iii Dco autem omne quod 
diciiur, idipsum est. Neque cnim in Deo aliud poto- 
stas et aliud prudcniia, aliud foriitudo et aliud ja- 
stitia aut aliud castilas. Quidqnid horum dcDco dicis, 
nequc aliud et aliiid intelligiiur, et nihil digne dicitur : 
quia ha!c animarum sunt, quns illa liix perfiindit quo- 
dam modo, et pro suis qiialiiatihus afficit; qiiomodo 
cum oritiir corporibus Iiix ista visibilis. Si auferatur, 
unus est corporibus omnibus color ; qui potius dicen- 
dus cst nullus color. Cum autein illata iliusiravcril 
corpora, quamvis ipsa unius modi sit, pro divcrsis 
tamcn corporum qualiuiibus diverso eos nitore aspcr- 
git. Ergo animarum sunt istse affectiones, qoae bene 
sunt affcctJB ab illa luce qux non afficitur, et formatai 
ab illa qiiae non formatur. 

CAPUT VII.— 9. Justitia et simHia de Deo dicuntuf 
non proprie, ted quia nihii dici potett meiiut. Tamen 
ista de Deodicimus, fratres, quia non invenimot 
melius quod dicamus. Dico jusium Dcum ; quia in 
Tcrbis humaiiis nihil melius invenio : nani est illc ul- 
tra justitiam. Dicilur in Scriptiiris, Juttut Dominut , 
etjuttitiat ditexit {Ptal. x, 8). Sed ibi dicilur el poe- 
nitere Deum {Gen. vi, 7), ibi dicitur el nescire Deut 
{Id. XTiii,2t). Quis non exhorrcat? Nescit Deus, 
poenitet Deum? Ideo tamen et ad isia verba sa- 
lubriter Scriptura dcscendit , qu:e tu exhorres , ne 
illa qux magiia pulas , digne dicta arbitreris. Atque 
Ita si quaeras, Quid ergo de Dco digne diciiur? aliqiiis 
fortasse tibi respondeat cl dicat, quia justiis csi. Alius 
autem isto melius iniclligens , cliam hoc verbum di- 
cat supcrari ab illius excellenlia , ei indigne de illo 
eliam hoc dici , qiiamvis congruenter sccundiim hu- 
manam capacila(em dicaiur : ut cum ille de Scripiu- 
ris probare voluerit, quia scriptum est , Justus Domi^ 
nus ; recte illl respondeatur , in eisdein Scripiuris 
positum esse, quia poenitet Deum : ut quomodo isiud 
non accipit secundum consuetudincm loquentium, 
sicui solent homines poehiiere; sicet illiid quod dl- 
cilur justus , supcreminenliaj Ipsius non compctcre 
intelligat : quamvis hoc Scriptura bcne posuerit, ut 
per qualiacumque verba gradaiim animiis ad id quod 
dici non potest perducatur. Justiim quidem Deum di- 
cis : sed intellige aliquid ultra justiliam quam soles 
et de homine cogitare. Sed Scripturae justum dixe- 
runi : proptcrea ei poeiiitentem dixerunt et iiescien- 
tem, quod jam non vis dicere. Quomodo crgo ilja 
quae jam exhorres, intelligis proptcr infirmiuitem 
tuam dicta ; sic et ista quse inagnipendis, pro aliqua 
firmiute ' validiore dicia sunt. Qui autem et ist^ 
transcenderit, et de Deo , quantum homini concedi- 
tur, digne cogiiare coeperit , inveniet silentium ineC> 
fabili cordis voce laiidandum. 

CAPUT YIII. — 10. Fiiium Deinon posse diei ex 
aiia parte aquaiem^ ex alia imsquaiem. Ergo , fratres* 
quifl hoc est in Domino virlus quod justilia (quidqnid 
de illo dixcris, hoc idem dicis, cum tamen nihil digiie 
dicas) , non potes diccre a;qualem esse Palri Filium 
per justitiam et non esse a;qualem pcr Tirtutero, aut 

* Colbertinus Ms., infimntate. 



im S. Alir.USTLM 

cqualem per virtatem et non aequalem per scien- 
titm : quia si ex una re aliqua xqualis esi, ex omni 
re aequalis esl ; quia omnia quae ibi dicis, idem sunl, 
et idem valenl. SurPicii ergo, quia dicere non poies 
quomodo sit inxqualis * Filius Palri , nisi dederis di- 
tersitates quasdam in substantia Dei. Quas cum de- 
deris, foras te mittit veritas , ncc accedis ad illud 
sanctuarium Dei , ubi sincerissime vidclur. Cum au- 
tem non possis acqualcm dicere ex alia pnrie ct ex 
alia inx*qiialcm, quia non sunl in Dco parles ; non 
possis dicere cx alia cum csse aequalem , ex alia mi- 
norem , quia non sunt in Deo qualitales ; secundum 
Deum non poles dicere xqnalcm, nisi omni modo 
gequalem : unde ergo poies dicere minorcm, nisi quia 
formam servi .iccepit? Iiaque, rratrcs, sempcr baec 
adverlile. Si in Scripiuris regulam quamdam acccpe- 
ritis, omnia vobis liix ipsa monsirabit. Sicubi invcne- 
rilis , secundum qnod dictum cst , scqualcm Filiiim 
Palri, sccundum divinitatcm accipile. Serundum for- 
mam vero scrvi assuiiiptam , minorem accipite : sc- 
cundum qiiod dictum est, Ego strm qui sum ; et secun- 
dum quod dictum est, Ego ium Deui Abraham , et 
Deu8 liaaCf et Deui Jacob {Exod, in , 14, 15, i 6): sic 
lenebiiis , ct quod in ejiis nalura est , el quod in ejus 
misericordia. Arbilror satis esse diclum de ilio etiam 
modo , qiio Dominiis nostcr Jesus Chrisius Salvator 
noster caput Ecclesiae mediator faclus, per qucm 
rcconciliamur DeO| Deus et homo insinuaiur in Scri- 
pturis. 

CAPUT IX. — II. Chrhlui lerlio modo inleUigitur 
caput et corpui. TeriUis mudus esl, quomodo totus 
Christus secuiidum Ecclcsiam, id est, caput et corpus 
praedicelur. Etenim caput et corpus unus cst Chri- 
stus : non quia sinc corporc non est intcger, scd 
quia ct nobiscum intcgcr cssc dignalus est , qui ct 
fiine nobis semper est inicgcr, non solum in eo qnod 
Verbam est unigenitus Filius anqiialis Patri, sed ct in 
ipso homine qiiem siisccpit , et cum quo simul Deus 
ct liomo est. Verunilamcn, fratres, quomodacorpus 
ejus nos sumus, ct nobiscum unus Chrislus *? Ubi 
invenimus boc, qiiia unus Chrislus est caput et cor- 
pus , id cst, corpus cum cnpiic suo? Sponsa cum 
sponso siio qiinsf singulariter loquitur apud Isaiam : 
ccrte unus idcmqiie loquitur; el vidctc quid ail : 
Velut ijjonso altigavit mihi milram , et vetut iponsam 
induit me ornamento (Uid, lxi, 10). Ut sponsus et 
sponsa : cuindcm ' dicil sponsum sccundum cnput , 
sponsam secundum corpiis. Duo vidcolur , et unus 
esl. Alioqiiiu quomodo mcmbra Christi sumus? Apo- 
slolo apcrlissime dicenle , Voi estit corpus Christi et 
membra (I Cor. xii, 27). Mcmbra Christi et corpus 
sumusomnes sirnul ; non qui hoc loco taiitum sumus, 
scd cl per univcrsam tcrram ; ncc qui tantum hoc 
tcmpore , sed quid dicam? Ex Abel justo usque in 

* Plures Mas., (BquaSs. Forte legendBm , aquaHs el 
insequaUs. 

• ijegius liber et Florus, quomodo corim ejm nos, si non 
et nolttsaim unus chnstus ? 

•lidlli, cwn dicU. At r.egius Ms., eum. Florus, cmdcm. 



EPISCOPI 1500 

ilncm sacculi quamdiu generant ct generanlur bomi* 
ncs, quisquisjustorum pcr hanc vitam transilum facix, 
quidquid nunc, id est , iion in hoc loco, sed in hnc 
vita, quidquid post nascentium futurum est , totiim 
boc nnum corpus Christi : singuli autcm mcmbra 
Christi. Si ergo omnes corpus, singuli membra ; esi 
ulique caput cujus hoc sit corpus. Et ipseest^ inquii, 
caput corporis Ecclesi<B, primogenitus^ ipse primalum 
tenens (Colou. i , 18). El quia dc illo ait elinm, quoj 
semper caput omnii principatm et potatatii sil (Id. n, 
10), adjungitur isla Ecclesla, quae nunc percgrina est, 
illi coelesti Ecclcsiae, ubi Angelos cives habemus ; cui 
?equales nos futuros post resurrectionem corporum 
impudenlcr nobis arrogarcmus , nisi Yerilns promi- 
sisset, dicciis : Erunt aquales Angelis Dei (Luc, xx , 
56) ; ct fit una Ecclesia, civitns Regis magni. 

CAPUT X. — 12. Christus in Scripturis enun- 
tiatus tribus modis. Christus ct Ecclesia unus Christus. 
Sic ergo aliquando in Scrlpturis insinuatur Cliristus , 
ul iulelligas Verbum aequnle Palri. Sic aliqiiando , ut 
inlelligas mediatorem ; cum Vnbum caro factum est^ 
ut Iiabilaret in nobis (Joan. i, 14) : cum illc unigenilus 
per qucm facta sunt omnia , non rapinam arbitratus 
est esse cequalis Deo , sed semctipsum exinanivii , 
formam servt accipiens , factus obediens usque cd mor- 
tem, mortem autemcrucis (Philipp. ii, 6-8). Sic aulcm 
aliqiiaiido, ut iiilclligas caput et corpus, expf^ncnle 
ipso AposloIo aperlissinic quod dielum cst dc viro 
etuxore in Ccncsi, Erunt, iiiquil, duo in carne tma. 
Yidete ipsum exponentcm, ut non conjcclurls noslris 
aliquid ausi dicere vidcamur. Eruut enim, inquit, duo 
in carne una : et addidit , Sacranientum hoc magnum 
est. £t ne adhuc putnret quisqtiam in viro csse ct 
uxore sccundum naliiralcm utriusqiic sexiis copiila- 
tionem corporalemque mixlurnin : Ego autem dico^ 
inquit, m Christo et Ecclesia (Gen. ii, 24; Ephes. v , 
31 , 52). Secundum lioc ergo quod in Clirisio et Ec- 
clesia accipitur quod diclum est, Erunt duo in carne 
una : nonjum duo, sed una caro est (Matih. iix, 5, 6). 
Et qiiomodo sponsus ei sponsa, sic capul ct corpus : 
quia caput mulicris vir. Sive er^o dicam caput et 
corpus , sive dicam sponsus et sponsa ; unum inlel- 
ligitc. Ideoqiie idem apostolus, cum esset adbuc Sau- 
lus, audivit : Saute^ Saule, quid me persequeris (Act. 
IX, i)? quoniam corpus capiti adjuiigitur. Et cum 
jam Christi pracdicator pateretur ab aliis, qiine pcrse- 
cutor ipse fecerat, Vt suppteam, inquit, quce desuni 
pressurarum Cltristi in came mea (Coloss. i, 21) : ad 
prcssuras Christi ostendens perlinere quod p;iticba- 
lur. Qiiod non poiest iiitclligi secundum capiit, quod 
jam in ca^Io niliil lale patitur;scd secundum corpus, 
id cst, Ecclesiam : quod corpus cum suo capite, uniis 
Cliristiis est. 

CAPUT XI. ~ 13. Sponsa Christi agat ut tit $ine 
macula et ruga. Exbibete ergo tos dignum corpus tali 
capiie, dignam sponsam tali sponso. Non potest ha« 
l)ere capui illnd, nisi condignum corpos ; nec ille vir 
tantus, nisi condignam ducit uxorem. Vl exhiheretsibi, 
inquit, gtoriosam Eccl€uam ^ non habepf^ maculam 



f5CI _ SEUMO CCCXLU. 1501 

aut rugam , lu! aliquid c)usmodi (Epha. v, 27). Haec In prindplo erat Veibum, el yerbum erat apud Deum. 
esl sponsa Chrisii , non Iiabens maculam aul ru- * el Dem erat Verbum : omnia per ipsum facta niitl. 



gnm (ff). Non vis haberc maculam? Fac quod scripium 
csl; Lavamini^ mundi estote, auferte nequiiiai de cor- 
dibu* vestrii (/sat. i, 16). Non vis habere rugamT 
Exlendere in crucem. Non enim lantum opus csl ut 
bveris, sed etiam m extendaris, ul sis sinc mncula 
aut rtiga. Per lavacrum enim auferunlur peccata : per 
eitensionem Gt desiderium fuiuri sxculi , propier 
qtiod Cbrislus cruciGxus est. Audi ipsum Paulum lo- 
tum : /Von, inquit , ex operibui juititia qua: noi feci- 
nitis, ied iecundwn iuam misericordiam ialvos noi 
fecit^ per lavacrum regenerationis {Tit, iii, 5). Audi 
cumdem exlensum : Ea , inquit , quce retro sunt obli' 
tus, in ea quce ante iunt extensus , secundum intentio- 
nem sequor ad palmam supernas vocationis Dd in CVirt- 
«.'0 Jciu {Philipp. III , 13 et 14). 

SERMO CCCXUI • (6). 

De Sacrifido veipertino (r). In quo expUcatur initium 

Evangelii Joannii. 

I. Qiicis iignum, Sacrificium crucis, DcSacriGcio 

▼espcTtino sermo reddcndus est. Oravimus cnim can- 

tando, el orando cantavimus, Dirigaturoratiomeasicul 

inceniwn in conipectu tuo : elevatio manuum mearum sa- 

erificittmveipertinum{PiaL cxL,^). inoratione adver- 

limus hominem , in extensione manuum agnoscimus 

cnicem. Est ergo hoc signum quod in fronle gcstamus, 

6ignnm qiio sulvi sumus. Signum irrisum, ut honora- 

rctur; contcmptum, ut gloriGcarelur. Deus comparet, 

iithomodeprecelur; et Dcus latct, ut homo moriatur. 

Si enim cognovisunt^ nunquam Dominum glorice cruci' 

fixiaent (I Cor.ii,8). Hocergo sacriGciiim, iibi saccrdos 

est viclima, redcmil nos fuso sanguine Crcaloris. Non 

tamen ^ crcavii nos cum sangninc, sed redcmit san- 

guine. Creavit enim nos in principio quod erat Verbum, 

et Verbum erat apud Deunij et Deus erat Verbum, Ab 

Iioc creati sumus. Sermo contcxuis adjungit , Omnia 

per ipsuni facta sunt, el sine ipso factum est nihil. IIoc 

est quo creali sumus. Qiio vero redempli, audi : Quod 

factum es/, inqiiit, in eo vita erat^ ct vita erat lux ho* 

tninum; et luxin tenebris lucet, et tenebras eam non 

eomprehenderunt. Adhuc Deus est : adhuc illud dici- 

tur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud 

dicitur , cui videndo corda mundanda sunt : undc 

autem mundentur , nondum dlcit. Lux , inquit, lucet 

in tenebris, et tenebrm eam non comprehenderunt, Sed 

ut non sint tenebrae, possintque eam comprchendere; 

tenebrae enim peccatores, tenebne iiiGdeles : ui ergo 

non sint tenebnc, possintque comprchendere , Ver- 

bum earo factum est, et habitavit in nobis. Videte Yer- 

bum, vidcte Ycrbum carnem, Verbum ante cnmcm. 

*SirmoDdus, wmtantmR. Aplius Florus,mm tamen. 

* Recensitos primum ad fl. v. et ad sinn. ; ct dcinde, 
post editionero, castigatusad cl. 

(a\ vide RcU^act. lib. % cap. 58. 
Ib) Alias, inter Sutnondianos 8. 
{c) citat Flonis ad Rom. xi , ad I Cor. xi , ct ad 
ilcbr. IX. 



Ubi liic sanguis? Ecce jam auctor tuus , sed nondum 
est prelium luum. Unde ergo redemptus ? Quia Ver- 
bum caro factum est^ et habitavit in nobis. 

2. Joanues missns ante Christum , ut lucerna anta 
lumen. Paulo snpcrius attende. Ltix , inquit, lueet m 
tenebris , ct tenebrm eam non comprehenderunt, Quia 
ergo tcnebne lumcn non comprehcndcrunt, opus 
erat bominibus Iiumnno (cslimonio. Dicm vidcrc non 
potcrant , lucernam forlc potcraiit lolcrare. Qui.i 
ergo ad videndum diem miiuis idonei crant, lucer- 
nam lamen utcumque tolerabant ; Fuit homo missui 
a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit, ut testimo- 
nium perhiberet de lumine. Qiiis, de quo hic venit, ut 
lestimonium perliiberet de lumine * ? Quomodo non 
erat illc lumen, si vel lucerna crat? Primo vide quia 
lucerna crat. Audire vis lucernam de die, et diein 
deliicerna*? Vos, inquit, misistis adJoannem^ et 
voluisiis ad horam exsultare in lumine ejus : ille erai 
lucerna ardens et lucens (Joan. y, 55 et 55 ). Joannes 
ergo isle quid videbat , qui lucernam contemnebat T 
iVoit eral ille lumen , sed ut teslimonium perhiberet da 
lumine. De quo lumine ? Erat lumen verum , quod 
iUuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. 
Si omnem homincm, crgo et Joanncm. Qui nondum' 
se volebat ostendcrc dicm , ipse sibi suam accende- 
rai tcsicm lucernam. Scd tnlis erat lucerna , qus de 
die possct acccndi. Audi ipsum Joannem conGten- 
tcm : Nos , inquit , omnes de pienitudine ejus acccjn- 
mns. Chrisius pntabatur, hominem se esse faicbatur. 
Dominus pulabatur, servum sc esse coiiGiebaiur. 
Bene agnoscis , luccma , humilitaiem tuam , ne te 
superbix venlus exstinguat. Erat enim lumen verum, 
quod iUumfnat omnem hominem venientem in hunc 
mundum : id est omiie animal, quod est illuminalio- 
nis capax, hoc est omnem homiiiem halientcm mcn- 
tcm atqne ralionem, qua possit esse pariiceps Verbi. 

5. Mundus duobus modis inteUigitur. Ulud crgo 
quod crat lumcn venim , quod illuminat omncm ho- 
mincm linbentem mentem venientcm in bunc mun- 
dum , ubi eral? iii hoc mundo erat. Sed ct terra in 
hoc mundo crat , et sol ct luna in hoc miindo crant. 
Audi de die tiio, o mentis humanx oculus ! /n hoe 
mundo erat , et per ipsum mundus factus est. Sic erat 
hic, ut et antequam mundus esset., non quasi non 
habcret ubi csset. Deus enim habitando conlinet, 
non continctur. Ergo miro et ineffabili modo in hoc 
mundo erat. Et mundus per eum factus est , et mun" 
dus eum non cognovit. Quis est mundus, qui per cuin 

< codexcl.: Quis,dequo hic venit ut testimoDiiim perhibe- 
ret de lumine ? Quis, de quo ? Joannes de chrislo, Incerna 
de dk. Qul% de quo ? Joannes de christo : ergo lucerna de 
die. fion injurinm Joanm facimus : sed diem nostrum si 
conslanter intueri non possimus. saltnn cum honore laude^ 
mus, yemi ut testimonium perniberet de Imnine. Aoit erai 
ille lumen, sed ut testimoinum perfuberet de tuiidne. Quonuh 
do non erat, elc. 

* ita lcgendum cum eodem oodice d. [4udire vis iucer* 
iwm, lueemam de die in diem. De tucenm.] 

* sic idem codex d. non repetita vocc, Joannem, qasc &h 
perest in editis. [sionmem homincm, ergo Joannem : Joait 
nem q^i nondian.] 



mi 



liicUis eslt /n ftrinc.pio fecit Deui ccslum et terram 
(Gen. u 1), quia omnia per ipsunr. facia sunl. Quis 
mundus eum non cognovit ? Mundus el mundus, 
sicut domus et domus ; domus in fabrica , domus in 
babilatoribus. In fabrica domus; quemadmodum, 
Magnam domum fecit, pulcberrimam domum con- 
struxit. Domus in babitaloribus ; quomodo, Bona 
domus , bcnedical eam Dominus ; mala donms, par- 
cat ci Deus. Ergo mundus per eum [aclus eit, el habi- 
tatio et babitatores : et mundus eum uon cognovH^ 
habitatores. 

4. Chrislus quomodo non reccptus a suis. hkdxi ob 
superbiam prcecisi, GenlHes ob humilitaiem in oliva 
inserti, Centurionis humilitas et fides.^ln sua propria 
venit , et sui eum non receperunt. Ergo quare vcnil, 
qtiasi non prxscius quod sui non essent eum rece- 
pturi ? Audi propler quod venerit * : Quotquot autem 
reeeperunt eum, Sui non receperunt, et sui recepc- 
ruut ' ; mundus non credidit , et mundus toius cre- 
didit. Sicut dicimus , ToU arbor plena foliis ; num- 
quid fruclibus est locus ablatus? Uirumque dici, 
utrumque intelllgi polest, et arbor foliis plena, et 
arbor fructibus plcna : una arbor in uiroque , scd 
fuliis dispergendis, fruclibus coliigcndis. Ergo, fide- 
les ejus , servi ejus % dilectores ejus , quorum gloria 
est , quorum spes , quorum res est ; quando auditis, 
Sui eum non receperunt^ nolite dolere : quia credendo 
Ipsius estis. Sui eum non receperunt. Qui isti sunt ? 
Forte Judxi olim vocati ex iEgyplo, liberati in mana 
potenii, per Rubrum mare trajecti, per siccum eva- 
dentes, liostibus insequeniibus carentes, manna pasti, 
de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneficiis 
empli. Ecce sui , qui non rccepcrunl : sed non reci- 
piendo facti sunt alieni. In oliva erant, superbiendo 
fracti sunt. Oleaster contcmplibilis, amariludine bac- 
carum aspcrnabilis * , pcr toium mundum erat ; illo 
totus mundus borrebal silvestri oleastro • : sed lamen 
pcr bumililalem ibi mcruil inseri , unde oliva super- 
biendo prxcidi (Aom. ii,17). Audi olivam super- 
bientem , ct frangi dignam : Nos de servitute non 
Sfimtfi nati , patrem habemus Abraham. Respondctur : 
Si filii Abrahw essetis , facta Abrahm faceretis. Conlra 
id quod dictum est , De servituie non sumus nati : Si 
vos Filius liberaverit , vere Uberi eritis. Liberos vos 
esse jaclatis? Omnis qui facii peccatum , servus est 
peccati (Joan. viii , S3-39). Quanlo ergo tutius homo 
servus esses bominis, quam pcrversae cupidilaiis 7 
llli tamen superbiendo humileni. non receperunt. 
Vide oleastrum dignom inseri , Centurionem illum, 
non de Israeliticis , sed de Geniilibus*: Domine^ non 
sum dignui , ut sub tectum meum intres. Et Dominus : 

• idem oodex d.: Audipropter tpmvenerU. 

*lllud, et pA receperuntt resutoitur ex eodem oodice 
d. [Stti non receperunt , mtindtts non eredidit. ] 

• vox, e/tti, hic restituiior ex eodem codice d. [Ergo 
Rdeles ejus, servi, ditectores eius.) 

^ in eodem oodice d., amarUudine bacearum aspemabtbs; 
M 8crir.8imus, baccarum. [Amaritudine batorumaspenut- 
bUU.X 

• luud, ritoeetri oteattro, addluir ex ev\em codice d. [ro- 
I f 5 munaus horrebat ; sed Uunen, ] 

^idcm codex d.f nm de /sroetiAs, sed de catit' 
b'M, 



S. AUGUSTLNl EPISCOPI 15Ui 

Amen dieo vobis , non tnveni tanlam fidem in Isivflel. 
In oliva non inveni qnod invcni in oleastro. Ergo 
oliva snperbicns prxcidalur, oleasler bumilis insera- 
tur. Vide inserentem , vide prxcidentem : Propterea 
dico vobis , quia multi ab oriente et occidente venicnt ; 
multus veniel oleaster inserendus in oliva ; et recum' 
bent eum Abraham et Isaac et Jacob in regno coetorum, 
Audisti quemadmodum oleasler humilis inseratur; 
audl qucmadmodum oliva superba prxcidalur : FHH 
aulem regni ibvnt in tcnebras exteriores ; ibi erit fletuS' 
et stridor dentium (Alatlh. viii, 8-12). Quare? Quia 
sut eum non receperunt. Et quare inscrtus oleaster ? 
Qnia quotquol eum receperunt , dedit eis potestatem 
filios Dei fieri, 

h. Potestas data ut efflctamur filii Dei. Erige cor, 
genus bumaiium, rcspira iu aura vitx et securissimre 
libcrlalis ^ Quid audis? quid tibi promitlitur? Dedit 
m potestatem. Quam potcstatem? An forte unde in- 
flanlur homincs, judicandi dc capitibus humanis, 
ferendi scntcnlias de innocenlibus et nocentibus? 
Potestatem, inquit, dedit eis fiVios Dei fieri, Jam enim 
erant non filii , ct flebnnt fllii * ; quia ille pcr quem 
fiuiit fllii Dei , jam erat Filius Dei, et factiis est fllius 
hominis. Jam crgo ci illi erant fllii bominum , oi 
facti siiiil filii Dei. Descendit ad id quod non erat, 
quia aliud erat. Lcvavit tc ad id qiiod iion eras, 
quia alius eras '. Erige ergo fipcm. Hagniim est quod 
tibi promissum cst', sed a nungno promissum esU 
Mullum ct incrcdibile videlur ^ , et qiiasi non posse 
a^siiinalur fllios hominuin fleri fllios Dci. Sed plus 
pro iHis factum est, quia Filius Dei factus est fllius 
hominis. Erige ergo spem , ohomo , pelle a corde 
infldelitatem. Incredibiiius jam pro te factum est, 
quam quod tibi promissum csi. Miraris si bomo ha- 
bent vitam xiernam ? miraris si bomo pervenial ad 
vitam aelcrnam? mirare potius quod Dcus pro le 
pervcnit ad mortcm. Quid dubilas de promisso, 
innto pignore acccpto ? Vide crgo quomodo te coii- 
flrmat, quomodo promissioncm Dci roborat : Quot- 
quot, iiiquit, reccperunt eum, dedit cis potestatem filios 
Dd fieri. Qua gcneraiionc? Non illa Ui»itala, noii 
vctcri, non iransitoria vel oarnali. Non ex carne^ 
iQ(|uit , iton ex sanguine , ncque ex voluntate xiri , sed 
ex Deo nati sunt. Miraris, non crcdis? Yerbum caro 
factum est, et habitavit in nobis (Joan. i, i , 2, etc). Ecco 
unde facluni est sacriflcium vespcrtinum. Inbxrea- 
mns illi : nobiscum oflcratur , qui pro nobis oblalus 
est. Sic enim vespcrlino sacriflcio vila veius inter- 
flcilur, ct diluculo nova oritur. 



* idem codex d., respira in auras vHw et seremsmm /i- 
bertaiis. 

* Uanc adliibemiis lectioDcm ex eodem codice d. [Jam 
enini non erant /i/tt, et fitmt fUii.] 

* lllud . Levavit te ad id quoa non eras, quia alius eras^ 
addiLur ex eodem codice d. [Quia aliud erat. Erige eryo 
spem.] 

^ Ulud : sed a maqno promiuurn ett. mltumj additnr ex 
eodem codice d. [Magmain est quod tibi promtmm cW, et 
incredibile videttw.] 



1505 



SEUMO CCCXiJlI. 



{506 



SERMO CCCXLIIl ' (a). 

De Suiwma el Joseph : cum exhortatione ad casli- 

tatem (6). 

{. Suumna exemplum pudicilleB conjugalit, Castita$ 
Honnm Dei. Susanna divinitu$ liberata a falsii le$tibu$, 
Diviiix lectiones , el sancti oracula Dei , qu» inso- 
iiuerunt auribas uostris, nidum faciant in mentibus 
tiostiis : non volent et transeant , aut sedcaiit, et 
tliscedanl * ; sed aliquid pnriant. Nam si passer inve- 
ptil sr6t domum , et turtur nidum ubi reponat puUos 
$tiOs (PtaL Lxxxiii, A) ; quanlo magis passer Tcrbum 
Dei et tunur misericordia Dei? Audivimus de Su- 
sanua leclioiiem : xdiflceiur pudicitia conjugalis , et 
lum firmo fundamento innitalur muroque vallelur, 
iit et insidianles repellat , ei falsos lestes conyincat. 
Remanscrat casta mulier moritura , nisi adesset qai 
videbat quod judicantes latebat. Conscripla siint 
Tcrba ejiis, qusc liabuit iii paradiso, hoc est in viri- 
dir^o suo : quae verba nullus hominum audivit , nisi 
soli duo , qui pudori uxoris alienop insidiabantur, et 
rclnctanti falsam tcstimoniiim meditabantur. Illi 
soli audierunt quod dictum est : Angu$ti<B mihi undi' 
que- Si enim koc fecero , mor$ mihi est ; tt autem non 
fecero^ non e/fugiam manus ve$tra$. Meliu$ est autem mihi 
manMS 9e$iras non evaderCy quam in conspectu Da pecca» 
re [Dan. xiii, 22). Contemnebal quod audiebat, quia 
limebaiquem non videbat ; cujiis tamen divinis oculis 
crai ipsa conspicua. Ncque enim quotnodo iila Deum 
iion videdat , sic non vidcbatur a Deo. Videbal Dcus 
quod xdiOcabat , inspiciebal opiis suum , liabitabat 
templum suum ; ibi erat ipsc , iiisidianlibus respon- 
deliat. Nam si casiitatis dalor descruisset , caslitas 
iuleriisset. Ait ergo , Angustia: mihi tmdique. Si^d ct 
exspectabat eum , qui eain salvam faceret a pusilla- 
nimitate , et tempestnte falsorum testium , lanquam 
ventonim maloruin. In illis tnmen vonlts et fluclilnis 
natifngibm castibs non fecit ; qiiia Domiiius gubcr- 
navit. Claniatum est, veiitiim esl , processum est : 
pervciiit caiisa ad judicium. Domus Sasannx credi- 
derat conlra doininam senioribtis falsis : ct quamvis 
anteacia iilxsa et immaculata viia idoneam viderelur 
piidiciiiae testimonium perhibere ; illis tamen irrcli- 
giosiim videbatur senioribus non crcdcre. Niillus 
lalis sermo unquam sonuerat de Susanna. llli ergo 
rilai teslcs; sed noti Deo. Aliud credcbat domus, 
aliud videbat Dominus : sed quod vidcbat Dominus, 
homines nesciebant, scniorihus rccte credi videbatur. 
Krgo moriendum erat : sed si caro morcrctur, casti- 
las coronaretor. Adfuit Dominus precanti , exaudivit 
qiinm noverat : non deseruit ne moreretur, cui sub- 
veiiit iie adullerarcliir. Excitavit Doininus spiritum 



* Apud dirjsoslomufn, sed sedeanty nec discedanl. 
' ilic sermo iii nostris Mss. iuteger non iovenitur. 

(a) Alias, 2 inter editos ex Garthusis majorls maou- 
scriplis. 

(0) Reoeositus est a rossidio in liidiculi cap. 10. Exstat 
idemsmno, sed bltis media parie miDutus, inlcr laiiuas 
hdniiliai . i^annis dirysostomt noniiae publicalas. 



fanciiim Daniclis adhuc novelli xtate , sed robust i 
pletat*. Qtiia ergo crat in co prophelicus Spirilus, 
continuo nequissimorum seniortim vidit fallachin. 
Sed quod ille intuebalur, providendum erat quomodtt 
caeleris monslraretur. Falsi, inquil, tesUs sunt; redite 
injudicium, Sed quod falsi essent, ille noverat, ciii 
prophelicus Spiritus revelaverat : docendi crant qiii 
nesciebant. Ergo si judiccs docendi , testes procul 
diibio convincendi. Convinccns ergo eos , intendens 
fali<itatcm lestimonii , qiiam Ipse jam novcrat , jussit 
eos ab invlcem scparari. Interrogavit singulos : unam 
enhn concupiscentiam liabere ambo potiieruiit , scd 
unum consilium mcditari non poluerunt. Interroga- 
tus esl unus , sub quam arborem comprchendissct 
adulteros; respondit, Sub leniisco, Interrogalus cst 
alius; respondil, Sub ilice, Dissonantia testimonioriim 
paiefccit veriialem , liberavit castitatem (Dan. xiii). 
2. Susannos , quia liberata est , non major exinde /*«• 
licilas. Et castitas quidem, fraircs, sicut jam dixi , li- ^ 
bcraretur ct coronaretur, etiamsi caro quandoque 
moritura , illo judicio morerctiir. Morituri enim su- 
mus omnes : nec agit quisquam qui ciipit evadere, ut 
mortem auferal ; sed ifl diflerat dcbitum. Hoc omncs 
tcnet, lioc omncs reddituri suraus, quod de Adam 
traximus ; et qiiod mori nolumus , ab cxactore hujus 
debiti non sccuritas datur , (cd dilatio postulatur. 
Susanna crgo religiosa mulier et pudica conjux eral 
utique quandoque moritura : et ipsum quandoque si 
tunc esset , pudicitix qiiid obessel| dum caro conde- 
retur sepiilcro , et castitas reddereiur Deo, corona* 
rctur a Deo ? Poutis cnim , fratres, tanquam ad ma- 
gnum meritum pertinere , si fulsi tcstcs non pn8va-> 
leant advcrsos innocentem ? Non est magnum me- 
ritum , si non proevaleat falsum testimoniutn adversus 
innocentem. Magnum mcritum esset , si adversus Do- 
roinum non pr;evaluisset. Ipse autem Dominus nosier 
Jesus Christus per linguas falsorum tcstium cst cru- 
cifixus. Sed ipsi quidem falsi teslcs ad horam prxva- 
luerunt , resurrecturo quid nocuerunt? Exemplo ita- 
que suo Dominos Deus noster in carne sua , in in- 
flrmitaie sua, ct in forma servi , quam susccpit ad li- 
berandum servum , ad qucTrendum fugiiivum , ad re- 
dimcndum capiivum, solvendum vinctum, faciendam 
de sen'o fratrem ; ad hoc veniens in forma servi de- 
nionslravit scrvo cxemplum , ne falsos testes perhor- 
rescnt ; el cum credunlur, non timcat. Possunt enini 
fncere malain famam ; sed non possunt interncere 
conscientiain puram. Liberati sunt tres viri de ca- 
inino ignis nrdcnlis , ndfuit Dcus eorum , deambula- 
vcrunt intcr ignes innoxios, circum ardentes et non 
urcnics, el in ipsa deambulatione laudes dixcrunt 
Deo, ct illxsi sicut missi fuerunt, evaseruiit; adfuit 
ergo Deus eorum ( Dan, in) : numquid deruil Deot 
Mnchabxorum ( li Machab. vii ) ? Illi evaserunt , illt 
mox nrserunt : utrique tentati , hi carne consumpti , 
lii cariie illxsi ; sed ulrique coronati. Ut evaderent 
flainnias trcs viri , Nabuchodonosor pncsiiluro est , 
ut crcderei in Deum eorum. Nam qui eos potuit in 
maiiifcsto lii)crarc, potuit et in occulto coronare. Sed 



1507 S. AUGUSTINI 

si illos ifi occuito coronassei, regem , qiii ssevierat , 
non liberasset. Salus corporis illoruin , salus animai 
fnclaest illius. Illi Deum laudando evaserunt , sed 
pr;p.sentes ignes : ille in Deum credendo evasit» 
sed xternas gchennas. PIus ergo illi.quam illis, 
pneoiitum est. Anlioclius autem non erat dignus cui 
talia pneslarentur , a quo Machaba:i torquebantar : 
idco illis igne tormenlisque consumptis , exsultavit : 
sed qui se exaltal, humiliabitur ( Luc. xvju, 14). 

3. Maria a falsa iuspicione Joseph liberata. Qui ergo 
Ilberavit Susannam muliercm castam, conjugeni Ode- 
Icm a lalso testimonio seniorum, ipse liberavit et vir- 
ginem Mariam a falsa suspicione mariti sui. Inventa 
est ergo virgo illa prj^gnans, ad quam vir non acces* 
scrat. Ulerus quidem fetu intumueral ; scd virginalis 
integritas manseral. Seminalorem fldei flde concepe- 
rat , Deum ui suum corpus assumpserat , qui ejus 
corpus violari non permiserat : inarito lamen tan- 
quam bomini venit in suspicionem. Aliunde esse cre« 
debal, quod de se iion esse sciebat, et ipsum aliunde 
adulierium suspicabatur. Ab angelo corrigitur. Quare 
digiius fuit ab angclo corrigi? Quia non in illo erat 
malevola suspicio : quales A|>osloIus dicit malevolos 
fcuspiciones nasci iuter fratres (I Tim, vi , 4). Ma- 
lcvolx suspiciones sunt calumnianlium , benevola& 
siispicionos sunl gubernanlium. Licel cuiquam de Vi" 
lio male snspicari ; sed de fllio non licet calumniari : 
iiiique suspicaris inalum ; sed optas inveuire bonum. 
Qui benevolc suspicalur, vinci cupit : lunc enim bene 
l.otatur , quando falsum inventiim fuerit qiiod male 
siispicabalur. Talis erat Joseph circa conjugem stiam, 
cui corpore non erat mixtus, sed tamen flde jam fue- 
Mt copulalas. Ycnitergo et virgo in falsam suspicio- 
neiii : sod sicul pro Susanna adruil in Daniele Spiri- 
lus , sic pro Maria adfuit angelus. Ad Josepb iuquit 
an^elus : NoU timere accipere Mariam conjugem tuam: 
tfuod enim de ea nascitur, de Spiritu sancto e$t (Matth, i, 
i 8-20). Ablala suspicio csl, quia inventa redemptio est^ 

4. Virginum et conjugatarum cattitas , pnBniium in- 
aquale, scd aternum utraque hubet. Jugum Christi len$ 
ei sarcina levis amaniibus, Gaudebant paulo aiite con- 
jiigalx ad Susannam , gaudeant virgines ad Mariam : 
ulrxque tcneant castitatcm ; illx coiijugalem , illx 
virgiiialein. Utraque enim castitas habet apud Deum 
meritum : ets>i virgiiialis major cst, conjugalis nii- 
nor ; taicen utraquc grala esi Deo , quia douum est 
Dei. Ad vitam setcrnam omnes perveniunt; sed in 
vita xterna non omnes eumdcm honorcm , eamdeui 
digniialem, idem meritmn comparant. Sic erit vita 
sterna et rcgnuin Dci , quomodo, simililudinis causa, 
quod diciiniis coeluiii. In coelo sunt omnia sidcra : 
sic ct in regno Dei omiies crunl boni fldelcs. Yita 
aeierna par crit omiiibus : noti cnim ibi alius pliis vi- 
vii , aliiis miiius ; quaado onines sinc flne victuri su* 
miis. lisecst donarius quem accepturi suni operarif, 
sivc qiii iii vinea maiie laboraveruiit , sive qui ad ho- 
laiii undcciinain vcneruiil ( Id. \x , 9, 10) : dcnariiis 
Ule viia xlcrna cst , qiio! oinnibiis par csl. Sed in- 
tuciuini cceluni, rocordaniini Aposlol.iui : .Ui.7 cor- 



EPISGOPl IBOS 

pora ciBlestia, et alia terrestria. Alia gtoria solis, etalia 
gloria lunce, et alia gloria stellarum ; stelta enim a steUa 
differt in gloria : sic et resurrectio mortuorum ( I Cor. 
XV, 40-42). Ergo unusquisque, fralresmei, prodono 
quod accepit , cerlet in hoc saeculo, ut gaudeat in fi». 
turo. Gonjugatus es? Inferiorvita est, infcriusprae- 
niium spera ; xtemum tamen regnum non despcra. 
Prxccpta tibi coiijugalia reiinenda sunt. Quid cnim , 
quia uxorem habes, non te debes agnoscere pere- 
grinari in hoc mundo , moriturum non te debes co« 
gitare, exiturtim de lcdo volupialis? et vide quo ut- 
cumque pergas, ad tormcntuni c^ilamilalis , an ad 
prxmium aeterniuiis. Gogila ei^o, scrva quod acce» 
pisti, feito sarcinam tuam : quia levis esl, si dili- 
gis; gravis, si odisti. Non enim frusira Dominus ait, 
aul vere cum hoc ait, solis continentibus loquebalur : 
Yenite ad me, omnes qui laboraiis et onerati estis , el 
ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et 
discite a me quia mitis sum et humilis corde, et inreiitf- 
tis requiem ammabus veslris : non carnibus vestris , 
sed aniinabus vestris. Jugum enim meum lene est^ et 
sarcina mea levis est (Matth. xi, 28-30) : levis anianli , 
gravis neganli. Jugum Domuii in cerviccro sumpsistiT 
Lcne cst, si bcne conaris; aspcrum, si reluclaris. Gir- 
comstanl leiitalionesconjugalem vitam. Numquid cnim 
ista Susanna ideo noii tentata cst in ipsa piidicitia, quia 
marito erat conjancla? Numquid hx sohc in hac parto 
non tcnlantur , quas viris copulantur? Ecce Susanna 
uxor aliena eral , marilum habebat : tamcn teniata 
est, flucluavit in tempeslate. iin^us/ia», inquit, mt/ii 
sunt undique. A falsis cnim tcstibus tiinuit mori : sed 
a Dc4> judice vcro timuit penilus niori. A falsis enim 
lesiibus ad tempus moreretor : a judice Deo in xter- 
num puniretur. Appcndil, elegil : prius limuit, et 
appendit; appciidit, et elegil;elegit, el vicit. Docuit 
fcminas conjugatas religiosas , tenUtori rcsislere do- 
cuit, pugnare docuit, laborare docuil, adjutorium 
implorare docuil. 

5. Feminis exemplum Susanna. Agendum non solum 
ut bona sil vita, sed et fama illwsa. Si de fciiiina 
tanta Scriptura lestis csl; nuinquid viros dcseruil? 
iiumqiiid eis excmpluni iinitalionis decssc perinisit ? 
Inlucbamur Susannam leiitaiam a viris concupiscen- 
libiis ejus corruptiotiem , inluebamur cerlantem. Le- 
ciio illa tbeatrum nostri cordis erat, alhlctam Dei 
pudicum spiritum exspectabamus , certanlem advcr- 
sariu:ii videbamiis, de victo cum victrice triumpbe- 
mus. llabent excmpliini suum rcligiosx conjugcs, 
babenl quod inuieiitur. Deo debcant qiiodservant, 
non h:miini : luiic eniin servanl, si Deo debeani; 
tunc scrvanl, si illi debeant, qui videtquod servant, 
quod etiain.mariius nou videt. Sxpe eiiim abscns cst 
marilus, sempcr esl prxscns Deus : et aliqiianJo, 
quia homo esl maritus , suf^picatur falsum ; tunc oret 
mulier pro marito suo suspicante falsiim; orct ut 
ille salvctur, non ut ille damnetur. Falsa eniin viri 
suspido non claudit oculos Dei. Illius coiiscientia 
nuda cst corain illo, qui creat cam. Ipse eniiii ad 
tcii>pus op[ircssain iibcral iii xtcrnum. SeJ orcl pro 



I5C9 



bt.ussu 



niarito , et det opcram non soluro liaberc bonam vi- 
tim, sed elram illxsam famam. Bonam enim viiam ipsa 
IMidicilia liberat, ue damnetur : bona vero fama alios 
Ijiierat, ne falsum suspicando iabantur, et forte in 
i eccatum decidant, dum quod non vident judicant : 
sictiti judices Isti cecidcrunt, et Daniel sanctus, imo 
pcr Danieieni Dominus , magis illos judices , qnam 
Susannam, ab interiore morte liberavit. Liberavit 
enim illam , ne ad tcmpus damnaretur : libcra- 
vit autem illos , ne malc judicando et iunocenlem 
«I imnando, in xternum supplicium caderent ejus ju- 
dicis , quem nemo potest corrumpere , a quo nemo 
80 potest abscondcre. 

6. Joseph virii exemplum pudicitias, Dicebam crgo 
do viris, quia nec ipsi sinc excmplo dimissi sunt. Viri 
cnsti , viri timentes Deum , viri quibus sufficiunt con- 
j:iges sux ; viri qui non violatis quod vobis violari 
iion vuliis ; viri qui Gdcm , quam exegislis , reddidi- 
siis; exspeciate et vos me commemoranie, quod ex- 
f pectabant uxores veslne lcclore recitante. Nec vos 
sine exemplo Scriplura divina dimisil. Illae Susan- 
fiam audiebnnt, et in ea vincenie gaudebant : vos Jo- 
scpb aiicndite ; non illum Joscph , cui desponsala 
ffierat yirgo Maria , quo; pcperit Christum ; nam ille 
huspicione tcntatus cst , ei ah angelo mox sanaimi 
pst. Alium Joseph sancta Scriplura lestalur, qucm 
'cntavtt impudica : amavit pulchrum non casta , sed 
pcrversa mente , ubi oculos non habcbat , ubi vide- 
ri.*tur spirilualis et invisibilis pulchrilndo ; quem ama- 
tut pulcbruro, nolebat castum. Amavit alienum, 
ainavit servuro \iri sui : sed fidem scrvanlem domino 
SMO non amavit. An pulas amavit illum , an potius 
»e ? Ego pulo quia nec illum , nec se. Si enim illum 
ainabat, quare volebat perdere? si se amabat, quare 
volebat perire? Ecce probavi quia non amabat. Ye- 
iioiio libidinis ardebat, non flamroa charitatis lucebat. 
Sed Wle novcral videre , quod illa non noverat. PViI- 
rJirior crat inlus, quam foris ; pulchrior in cordis luce, 
qiiam in cariiiscute : quo illius feminx oculi non pene* 
irabant, ibi ipse sua pulchritudine fruebatur. Inluens 
crgo interiorem pulchritudinero caslilatis, quando il- 
lain niaculari, quando violari illius feminae lentatione 
|)ormilteret? Amabat illa; sed amabat cl ille : et plus 
eral quod amabat ille, qiiam quod amabat illa; quia 
videbal ille, quod iion vidcbat illa. 

7. Casiilatem in aliis impudici vel ipsi amanl, Si vis 
videre quomodocumqiie spirilualem pulchritudinem 
pudiciliui , si babes ad illam qualescumque oculos , 
exempli graiia aliquid libi propono : ipsam amas in 
<toiijuge lua. Noli ergo odisse in aliena, quod amas 
lii tua. Quidnam amas in tua? Ulique caslilaiein. 
Haiic odisli In aliena , quam amas in tua : hanc odisii 
iti aliena « ciim qiia concumbendo ejus vis perdere ca- 
stiiatem. Qtiod atnas in liin , hoc vis interficere in 
;i:iena? Qtiod amas in tua, hoc vis perdere in aliena? 
V^.iomodo habebis oralionem pielntis , homicida ca- 
stilalis? ScTYa ergo in alien.n, quod scrvari cupis in 
tna : ip^am castiialem potius diligc, qiiam camcm. 
bcd foilc exisiimas (c amatorein cs e carnis uxoris 



vXlGXLTII. 1510 

tux , non castitatis. Sordida quidem cogitatio ; sed 
non le dimitio sine exemplo. Ego enim puio quod 
caslilatem plus ames in conjuge lua, quam carnem. 
Scd ut te absoluiissime ostendam amatorem esse ca- 
stitatis magis quam carnis, hanc amas in filia tua. 
Qiiis hominum est qui non filias suas castas esse ve- 
lit? quis hominum esi qui non filiarum suarum con- 
gaudeat castitati? Numqiiid et ibi carnem amas? 
Dumquid concupiscis corpus pulchrum , ubi exhorre^ 
scis inceslum ? Ecce probavi te amatorem esse casti- 
latis. Si ergo amalorem castitatis ostendi te, quid to 
ofiendisii , itt non illam ames in te? Ecce habes com- 
pendium, ama in te quod amas in filia tua : ama hoc 
in uxore aliena ; quia el filia lua uxor erit aliena. Ama 
ergo et in te castitatem. Si uxorero alienam amave- 
ris , non continuo habebis : si casiitatem amaveris, 
mox habebis. Ama ergo castitatcm , ut habeas aeier- 
naro felicitatem. 

8. Pudicitiw amore resistendum in tentatione exem* 
plo SusanniB et Joseph. Sed forte tentaberis , ama- 
bit te mulier impudica, inveniet te in soliludine, co- 
nabitur extorquere complexum ; si renueris , mina- 
bitur infamando supplicium. Hoc seniores falsi Su- 
sannae fecerunt, lioc uxor doroini sui fecit sancio 
Joseph Sed altendile illum, quero altendit et Sii- 
sanna el Joseph. Nuro quia nullus tesiis est, Detis 
ibi non esl? Ejus oculos noluit oflendere Joseph , 
oculos Domini sui prxsenlis. Noluit impudicse mu- 
iieri ad concubitum illiciium consentire. Repulit coii- 
cupiscenliam alienam , amplexus est pudiciliam suam. 
Fecit tamcn iila , quod minata est : mcntita est viro ; 
credita esl a suo marito. Adliuc patiens Deus. Tra- 
dilur Joseph In carcerem ; custodilur tanquam reus , 
a quo non est ofiensus Deus : sed nec ibi defuil 
Deus , quia ille non cral reus. Adfuil Dominus Jo« 
seph patienti : quod noii cito subvcnit , ad majora 
prxmia distnlit (Gen. xxxix, xli). Lrntificavit meriio, 
qtiem exercuit supplicio. Dcbuit enim sanctus ipse 
Joseph pro ipsa pudicilia aliquid eiiam durum pati , 
hoc est, amarum. Si ipsam imptidicam mulierero 
forsiian amarct, pro illa paralus cssct dura perpeli : 
et ilia aniorcm suum crga se non probaret, nisi 
propter illam talia molesia vel dura toleraret , et 
charilati , imo non charitali , sed malx cupidiiati , 
viccm redderct. Exardesccrct illa in illum vicissim , 
quia videret eum lanto amore suo inardesccre , ut 
propterea non recusaret qusecumque supplicia tole- 
rare. Si hoc pro impudica , quanto magis pro ipsa 
pudicitia? Bene ergo aliquando Deiis diffort adjuto- 
rium suum ; ut probct homincm , ut excrceat homi- 
nem , ut ipse sibi homo innotcscat. Nam Deum nihil 
latel. 

9. Pro pudicitia spernendas deleelationes el moiesiiee. 
iloc ergo monucrim Charitatem vestram , fratres , iit 
anie omnia concupiscentiis carnalibus et gaudiis sae- 
cularibus et vanse pompsc et volaticae , vaporiqiie vi- 
Ue hujus pnpscntis pra.'ponatis decus et pulchritiidi- 
nem snpicntia! , praeponatis dulredinem suaviLitcm- 
que sapicntiir, prseponatis dccus pudicitix , pulclnv 



f5U S. AUGUSTINI 

tudin«m cistiialis. IIxc omnla al>scondtU sunt in 
tliesauro coelesii, nudx coram oculis I>ci gcmmse 
sunt istae pretiosae , roullum lucenl ; si oculos babe- 
lis , vidctis. Diversis ergo et ilUcitis delecUlionibus 
isu praeponiie; et si tenutio usque accesserii, ut 
etiam molestiam paiiamini, fratres mei, quis non 
patiaiur propter sacculnm suum ? quis non patiaiur 
pro agro suo , pro uno lapide limitis agri sui? Si pro 
his rebus patiamini, quas non babetis in potesUte. 
quamdiu vultis retincre , et quibus vultis dimittere ; 
•ed saepe amiituntur , cum vivimus , s.Tpe post mor^ 
tem nostram ab eis quos odimus , possidentur : sl 
pro his bonis (si tamen dicenda sunt bona, quae non 
faciunt bonos ) UnU mala homines a^quo animo pa« 
tiuntur ; pro flde quare pigri sunt ? pro tbesauro cce- 
lesti quare timidi sunt? pro illis divitiis S quas nee 
naufragia nobis possunl auferre? Justns enim naufrt- 
gus evadit dives ct nudus. 

10. Job in Btercore quam iHves. His diviiiis plenus 
erat sanctus Job : omnia uno ictu perienmt, nihil ia 
donioejus reman8erat,quibus paulo ante opulenlus 
videbatur, subito meiidicus , in stercore a capite us- 
que ad pcdes vermibus scatens. Quid isu miseria ml* 
8crius?Quid interlore feliciute feIicius?Perdident 
omnia illa quas dederat Deus : sed habebat fpsum', 
qui dederat oronia, Deum. JVicc/w, inqoit, exhri 4e 
uiero matris mew^ nudus revertar in terram. Domhms 
dedit , Domtitiif abstulit; siofl Domno placuit , ita fiH 
etum est : nt nomen Domini benedietum, Gerte pauper 
est? certe nihil habct? Si nihil remanet, de quo the» 
sauro gemmae istx laudis Dei proferebantur ? Postet 
usfjue ad camem tenUtor accessit : omnibus sublatiSy 
lenUtricem mulierem reliquit. Evam dimisit ; sed 
Adam illc non fuit. Et ibi qualis inventus est? quo- 
modo respondit uxori blasplicmiam suggercnti ? Lo- 
cula es^ inquit , tanquam una ex insipientibus mulieri^ 
buss Si bona suseefrimus de manu Donrini , mala cur 
nwi loleramus (Job i et ii)? virum putrem et inte* 
grum ! fcedum ct pulchrum I o vulncratum et 8a« 
iiuin ! o in stercore sedcntem , et in coelo regnan- 
tem ! Si amamus, imiteinur ; ut imitemnr, laborcmus; 
ct si in laboro stibdcficimus, adjutorium imploremus* 
Adjuvat cerUntcm qui ocrUmen indixit. Non enlm 
sic te Deus exspecUtcerUntem, ut populus aurigam : 
clamare novit , adjuvare non novit. Non sic te Deas 
csxpcctat cerUiitein, ut agonisu exspccUt alhleum : 
roronam feneam |tarat, vircs subministrare Iabo« 
ranti non novit; nec enim potest, homo enim est, 
u-^n Decis. Et fortc dum exspecut , plus laborai sc- 
deiido , qoam ille lucUndo. Nam Deus quando ex- 
specUt ceriatores suos, adjuvat eos iiivocatus : nam 
ejiis athlelae vox est in Psalmo, Si dicebam, Motus 
esi p€S meus ; nrisericordia tua , Domine , adjutabat me 
{PsaL xcni , 18). Non ergo simos pigri , fralres niel : 
peUmus , i|iiaeramiis , pulsemus. Omnis eirim qui pe- 
fil, aecipii » €i quterens iwfeniei , et paisanti aperieiur 
(Mauh, VII , 8), 

* Ante, pro illis div^iHst fortc legendum , quare non 
lUM sQUicm f vel ahquiil simile. 



EPISCOPI isit 

SERMO CGCILIV *(a). 
De amore Dei ei axnore secuU (6). 

I. Pugna inter amorem Dei ei amorem seeeuli. Aino- 
res dyo in hac vita secum in omni tenUtione luctan- 
tur, amor sxculi, et amor Dei; et horum duorum qui 
vicerit, illuc amantem Unquam pondere trahit. 
Non cnim pennis aut pedibus, sed affectibus venimus 
ad Deum. Et mrsum non corporeis nodis et vinculis, 
sed contrariis affectibus lerrte inhxremus. Venii Ghri- 
stus muure amorem, et de terreno facere vltae coele- 
stis amatorem : bomo propter nos factos, qul 
nos homines fecit; et assumens homiiiem Deus, 
ut homines faccret deos. Ilic propositus nobis 
agon, hxc lucu cum canie, haec lucu cum diabolo, 
haec iucU cum sxculo. Sed fidamus, quoniam illequi 
hoc cerumen indixit, non sine adjutorio suo spccUt, 
nec de viribus nostris ut praesumamus horutur. Qul 
enim de viribus suis prxsumii, utique quia homo est, 
de viribus praesumit hominis : ct maledictus omms qid 
tpem suam ponit in homine (JerenL xvii, 5). Dujns pii 
et sancti amoris flamma ardentes martyres, fenum 
quidem camis robore mentis arserunt; ipsi autem 
Integri in spiriiu ad eum, quoaccensi sunt, pervene- 
mnt. Prxstabitur umen ipsa contemnenli carni ho- 
Bor debitus in resurrcctione mortoorum. Ideo enim 
semlnaU est in contomelia, ut resurgat In gloria. 

!l. Amanifiia Deus super paremes. Hoc amore accen- 
sis, vel potius ut accendantur hoc diclt : Qiii aniar 
palrem aut matrem super m«, non est me dignus : §t 
qui non tulerii erucem suam ei secutus fuerii m«, non 
esi me dignus (Matth.z, 57 et 58). Amorem parentum, 
uxoris, filioram, non abstulit, sed ordinavlt : non 
dtxit, Qui amat; sed, qm amai super me. lloc est 
quod Ecclcsia loquitur in Caniicis canticoram : Ordi- 
navit in me charilaiem (Cant. ii, 4). Ama patrem, sed 
noli supcr Dominum : ama genitorem, sed noli supcr 
Crcatorem. Pater genuit, sed non ipse formavit : nam 
quis, aut qualis sibi nascituras esset, cum seminaret, 
ignoravil. Pater nutrivit, sed non de suo pater panem 
csurienti instituit. Postremo quidquid tibi pater re- 
servat in terra, decedit ut succedas, vitx tux locum 
faciet morte siia. Pater autem Deus qiiod tibi servat, 
secum scrval; ut hxrediutem cum ipso possideaspa- 
tre, nec cum decessorcm quasi successor exspectes, 
scd inhxreassemper mansuro,sempcrin illo mansuras. 
Ama ergo pairem, sed iioli super Deum tuum. Ama nia- 
trcm tuam, sed noli super Ecclesiam, quoe tegenuitad 
vitam aeternam. Dcniqne ex ipsoram parentum amoro 
perpendc quantum diligcrc debeas Deom et Eccleslam. 
SienimUntumdiligendi sunt qul genuerant moritu- 
ratn, quanU chariuto diligcndi sunt qui genuerantad 
xternitaUm venturum,in aeteraiUlem mansuram?Ama 
uxorem, ama filios secundum Deum, ut consulas eis 
ad Deum eolendom tecum : cui junctus cum fuoriSy 
separationem nullam timebis. Ideo non debes IIIos 
plus Deo diligere, qnos omnino male diligis, si negle- 

* Repertus in V. tantum et ia suni. 
(a) Alias, inter sirmondianos 31. 
(^) aut rtonis ad U Gor. V. 



1513 SGRMO 

xerU leciim ad Deum ducerc. Yeniel fortnsse hora 
niarlvrii. Tu vis confltcri ChrisUini. Confe^sus exci- 
pics fortasse tcmporis poenam, excipies temponiicm 
iiiorlcm. Paler, aul uxor, aul filius blandiunUir ne 
nioriaris, et blandiendo efficiunt ul moriarit. Si non 
efriciant, iUic tibi veniet in menlem, Quianuilpairem, 
aut malrem, aul uxorem^ aut filiot super me, non eU me 
dignut. 

3. UumaHUt affeetut exemplo Ckritli tnHeendut. Hu- 
mama voluntat in Chritto mortem refugienM, Sed blan- 
diinenlis suorum flecUtur carnalis affectus, ai quodam 
nioJo iabilur humana moliities. Restringe sious 
fliieniis Ycstis.virtute accingere. Cruciat te amor car- 
nis? Tolle criicem tuam> ct sequere Dominum. Et 
ipse tibi Salvator tuus, qiuimvis iii carne Deus» qiuim- 
vis cum carne Deus, buinauum tamen dcinonstravit 
alTeclum, ubi ait : Pater, u poosibile esl^ tranteat a me 
calix itte {Mattk. xxvi, 39). Novcrat qaod calis iste 
Iransire non poicrat, ad cuni bibenduni venerat. Yo- 
lunbie, non necessiiaie, bibendiis ille cuiix. Omni- 
poleiis erat : si vcllet, uiique traiisirei, quia Deus 
cum Paire, et ipsc et Deus Pater unus Dcus. Sed ex 
forma servi, ex eo quod suscepit abs tc pro te, vocem 
homiiiis, vocem carnis embiit. Te in se dignatus cst 
transOgunirc, ut de illo loquercris innrma, ut in illo 
appreheiideres foriia. Yoluntatem osteiidit, qua ten- 
tari posscs : et conliuuo docuit quam voluntalcm, cui 
voluntali prxferre debcres» Pater^ inquil, u fieri po- 
tett^ transeat a me calix iste, Hxc vciuntat hiimana 
est ; hominem gcro, ex forma servi loquor. Pater, ti 
fieri poietty Iranteat luc calix, Yox carnis est, noii spi« 
ritiis; vox infirroitatiSy non diviuilatis. Si peripohtt, 
tranteat calii itte. Illa est voluntas , dc qua ct Petro 
dicitiir, Cwn autem tenueritf alter te cinge:, el tollel^ ei 
feret quotunon v'u{Joan. xxi, 18). Unde ergo et mar- 
lyres viccniniT Quia voluntati carnis volunlalem spi- 
ritijs pra^posucnuit. Amabant banc vimm, ct dcpon^- 
derabant. Inde considerabant quaiituin anianda esset 
aMern.i, si hic ainatur ista periinm. Moriturus mori 
non vufl; et tamen erit necessario moriens, quainvis 
contiiiue mori nolens. Nil agis qiiod mori non vis, nil 
eflicis, nil extorqncs : niillam h^lies potcsiatem tol- 
lendt nioriis ncccssiialcm. Ycnicl , le iiolentc, qiiod 
timcs; aderit, le recusanic, qui)d diffcrs. Morlcm 
qiii|tpe satagis nt dilTeras; nuinquid ut aiiferas? Si 
ergo in amatoribus hiijus vilx lanttim dc difrcrciida 
niorle salagitur, quaiituin de auferenda laborandum 
i*£t? Mori cerle non vis. Mula amorcni, et osienditur 
iilii mors, non qiix tc nolcnte aderit, sed qnnR, si vo- 
luoris, non erit. 

^. Mort duplex, prima et tecunda, Mors prima omui' 
hns nccestario subeunda, altera solis malis paratu. \ 
morte temporali homo te pecunia redimit; ab wterna morte^ 
jutiiAa, Sangnit Christi pro nottra redempdone fU' 
sut. Yidc ergo, si nliquautum in corde (uo anior evi- 
gilavit, si scintilla dc cincrc cirnis einicuit, si ariquid 
roboris in corde tuo comprebondit, qiiod venlo tcn- 
l:iiionis non soliim non cxslinguatiir, scd ctiain vc- 
Ucini^niiiis acccndaiiir : si noii ardes ut stupa, qnac 
Patrol. XXXIX. * 



CCCXLIV. 1511 

nno levi flaiu exstingiiaris ; sod ardesut robur, ardes 
ut carbo, ut flatu poiius exciteris : vide duas niortes, 
uiiam temporalcm, eamdemqiie primam; alteram 
scmpilcruam, et earodem secundam. Prima mors 
omnibus praKparata est : secunda solis malis, impiiif, 
infldeltbus, blaspliemis, et quidquid aliud san» do»- 
clrinx adversalnr. Inteiide, propone tibi istas roortes 
duas. Si fieri potesl, ambas oon vis pati. Scio, vi- 
vere amos, mori iion vis ; et de hac vita in aliam vi* 
tam sic transire vcHes, ut non inorluus resurgeres, 
sed vivMs in melius mulareris. Hoc velles, boc habel 
liumanus affectus ; iioc ipsa anima nescio qiio modo 
habet in voluntaie et cupiditate. Quoniaro diligendo 
vitam, odit mortero : et qiioniam carncm suain non 
odit, nec ipsi vult acciderc quod odit. Nemo enim un- 
quam camem tuam odio habuit {Ephee. v, 29). Hunc 
aflectum ostendit Apostolus, nbi ait : Habitaiionem hCr 
bemut ex Deo^ domum non manu factam^ eetertmm in cee • 
lit, Etenim in hoc ingemitcimut, hatitactihmt nostrum 
quodde ceelo est superindui cupientes, in quo noiumus, 
Inquit, exspoliari, ted tupervettiri^ ut absorbeatur mor- 
ialeatita. Non vis spoIiari:sPd spoliandus cs. Iloc 
lanicn agas oportet, ut spoliauis per mortem cnmea 
lunicn, iiivciiiaris indutus lorica fidei. Hoc cnim sc- 
catus adjunail t Si tamen et indmi, non nudi invenia- 
mur (11 Cor. v, I -4). Nam prima inors spolialura est 
ie cariic, interim scponendu , et suo lempore reri« 
piciida. IIoc velis, nolis. Non cnim quia vis, resur- 
gcs; aut si nolis, non resurges; aut si resurrfciiO'> 
ncm non credis, propterea non resurges. Opns est uC 
potius agas, ul qui rcsurrccturus es, velis nolis, sie 
resurgas ut habeas quod velis. Dominus quippe Ipse 
Jesus dixit : Venii hora, quando omuesqui in monauiieii- 
lis tunt, audieni vocem ejut, et procedent^ sive boni 
siiit, sive mali sint ; omnet qui in mottumeniit tunl^ 
etudieni vocem ^ut^ et procedeni, et emlttentor ex ab- 
ditis. Nulla creatura roortuum tenebit sub voce vivi 
Creatoris. Onmet, inquit, qm in monumentit tunty ati- 
dient vocem e/M, et procedeni, Uoc ut ait, Omnes, (ccit 
quasi confusioncin et |>crmixtioncm. Sed aiidi discre- 
tioncin, audi ct separalionem :qui bona, in(|uit, fece^ 
ruHt, in resurrectionem vilas; qui maia egerunt, in re- 
turreciionem judicii {Joan, v, 28, 29). IIoc judiciuro, 
ad quod subcundum resurgent impii, mors secunda 
appcllalur. Quid ergo, christianc, mctiiis istam pri- 
niaiii? Ei te invilo veniet, et te reciisante aderit. Re- 
diinis te fortu a barbaris, ne occidaris : redimis te 
magno, non parcis omnino rcbus tuis, el fliios tiios 
spolias ; et Tcdemptus crastino morieris. A diabolo le 
rediiui oporiet, qiii te securo ad secundam mortcm 
traliit, ubi audient impii ad sinislram positi, Ite, ma- i 
ledictiy in ignem aternum, qui paratut ett diabolo et an- 
gctls ejus {Matih. x\v, 41). Ab i!»(a secunda inorte 
0| or:el ut redimaris. Rcspondtbis, Undc ? Noli qu»- 
rerc hircos et lauros : noli postreino arcam tuaro dis- 
cutere, el dicerc in aiiimo ttio, Ut ine rcdimere» a 
barbnris, habebam pccuniam : ui ic rediinas a secunds 
morie, habeto jiisliiiain. Pccuiiiam |M>ssct llbi ipse 
barbnrus anle lollere, et poslca tc captivum ducere, 

fQuarante-'hwtJ 



1[»|$ S. AUClJSTLNl CPISGOPI 

iit non eiset unde te rcMiimeres, eo tua omnia possi- 
detittf qui possedit et te : justitiam iion aniillis itivi- 
tus; in thesauro cordis intimo manet; ipsam lcne, 
ipeam posside, inde redimeris a secunda morte. Qux 
•i nolis, Ideo non erit, quia illud, unde te ab isia 
«lorte radinet, ai ToUeriiy erit. Justitiam Tolunus 
ImpetraA a Domino, et bibit illam tanquam de fonte 
tuo. Ad quem footem nuUus prohibetur accedere, si 
dignus accedit. Postremo adjutorium tuum iride. Re- 
4m\i te a barbaris argentum tuum, redemit te a pri- 
nia morte pecunia tua : redemii te a secunda morle 
•anguis Domiiii lui. Habuit ilie sanguinem, unde noe 
redimerct; et ad hoe accepit sangoinem, ul esset 
quem pro nobis redimendis effunderet. Sanguis Do* 
miiii tui, si vis, datus esi pro te : si nolueris esse, non 
est datus pro te. Forle enim dicis : Habuit sanguinem 
Deus meus, quo me rediraeret : sed jam cum passus 
est, totum dedit; quid illi remansit quod det el pro 
me? Huc est magnum, quia semel dedit, et pro onini- 
bus dedit. Sanguis Cbristi Tolenti est saius, nolenti 
suppUcium. Quid ergo dubitas, qui mori non vis, a 
seciinda potius morle liberari? qua liberaris, si vis 
lollere crucem tuam, et sequi Dominum;quia iile 
tulit suam, et quxsivit servum. 

5. VUa mlema quantumamanda^cum tantum antetur 
vtfa temfforatit. In eo$ qui temporaUi vitcs amore perdunt 
vitam «etemam. Omnincfrairesmei, non vosmaxime 
bortantur ad amandam vitam xleriiam, qui sic amant 
lemporalem vitam?QuanUfaciunthomines, ut vivaot 
paucos dies?Quis enumerare poteritconatuset molimina 
omnium viverevolentium, post paulolum morientium? 
Quanla agunl proipsis pattcisdicbus?Quid tanlum agi- 
mos pro xterna vita?Quid dicam, pro paocisdiebos n»- 
dlmeiidis, et his in tcrris? Paucos enim dies dico, si 
liberatus senuerit; paucos dies dico, si liberatus puer 
decrepitus factus fuerit. No:) dico qoia redemptus 
hodie, cras fortasse morielur. Ecce ad incerium, 
propter ipsos paucos dies incertos, quanla faciuiil ? 
qoas excogitant? Si veniajit per morbum corporis 
in miedici manus, salusqoe omnis a pronuntiantibiis 
et inspicientibos desperetor; si promittitur aliquis 
medicus, qui etiam desperatum liberare sit idoneus, 
quanta promittuntur ! quania prorsus ad inccrtum 
dantur ! Ut modicum vivator, hoc diinittiiur unde vl- 
vntur. Jamvero si in hostis aul pnedoiiis maniis in- 
cidcrit, nc occidatur» ut redimatur,etiam, si p.iter 
dcteiitus fuerit , (ilii currunt, et quod eis reliciurus 
fuerai, impcndunt, redempturi quem possini eflcrre. 
Quje ambitiones? quaeprcces? qui conatiis? qiiis hoc 
explicet? El taroen volo dicere aliud gravius , et nisi 
fierel, iiicredibiliu8«Quidenim dico, quiadaiu homines 
pecuniam ut vivant, quia nihil sibi dimittunt? Ul paucos 
dies eosdcmqoe incerlos paulutum vivant cum timore, 
vivaiit cum labore^ qiianta impendunt?quanta danl? Vae 
gcneri humaiio! Dixiquod ut vivant impendunt unde 
vivaiit ; quod est pejus audite , quod est gravius', 
ifiiod esi sceleraliiis , qiiod cst , oi dixi , incredibile , 
iiisi liat. Ut liceat illis pauhiluin vivcrc , daiit cliam 
ilh.d, uude possent scmper vivcrc. Quod disi audite, 



IBIG 



et intelligite. Adhuc enim clausom est, el tamea 
mulios movet, quibus jam Dominus cum clansom erai, 
apeniit. Dimitte illos qiil dant et perdunl unde po8« 
sunt vivere, ut Cdncedaiur iliis paululum vivere. Hlos 
attcndite, qui perduntunde possunl semper vivere» 
ut concedatnr cis paululum vivere. Qoid esl hoc? Fi« 
des vocatur , pietas vocatur : haec omnis lanquam 
pecunia est , qua viU aeterna acquiritur. Venict de 
Iransverso inimicos territans , et non tibi dicet, Da 
mihi peconiam luam , ut vivas : sed dicet libi , Nega 
Christum , ol vivas. Qood tn si feceris , ol liceal libi 
paolulum vivere, perdes unde posscs semper vivere. 
Hoc esl amare vilam, qui timebas mortem ? Homo 
bone, quare timebas mortem , nisi amandovitam? 
Chrisius est vita. Quare appetis parvam , ut perdas 
sccuram? An forfe Hdem non perdidisti, sed quod 
perdcres iioti haboisti ? Tene ergo unde scmper vivas. 
Attende proximum luum , quanla facial ut modicum 
vivat. Attende et illum qui Christum negavit , qiian- 
tom malum fecil propter paucos dies viiae. Et to noii 
vis ipsos paucos dies contemnere vitae , ul nollo die 
moriaris , et in sempitcrno vivas die , a Redemptore 
luo protegnris , in xterno regno Angelis ada^qucris ? 
Quid amasti? quid perdidisli? Ul scqurreris Domi- 
num, cruccm tiiam non tulisti. 

6. Perdere animam, ut inveniatur anfma.Vide qnain 
prudentem te velit, qui tibi dixit : Tolle crucem tuam^ 
et uquere me. Qiit intenerit^ inquit, aniimim iuam, per* 
det illam; et qui perdiderit eam propter me ,inveniet 
eam ( Jf olf /i. x, 38, 39 j. Qui inveneril, perdet eam; 
qui perdiderit, fnveniet illam. Ut perdas, prius esl ut 
iavenias; el ciim perdideris, poslremum est ut rur- 
tum invenias. Duae sunl inventiones : in medio est 
qua transit una pcrditio. Nemo potest animam suani 
perdere propter Cbristumy nisi eam prius invencrii ; 
et ncmo potest animam soain invenirc in Chrislo, 
nisi eam prius perdideril. inveni, ut penlas ; |>erde , 
ut invciiias. Quomodo eam prius iiiventurns es, ut 
liabeasquam perdas? Qoando cogitas te ex partc mor- 
tnlcm, quando cogitas eom qut le fecit, et insufllando 
animam tibi creavit, el vidcris eam illi debere , qui 
dedit; illi reddendam, qui commodavit ; ab illo cusio- 
diendam, qui instituit; invenisti animam loam/in- 
Ycnlens eam in fide. Credidisti enim hoc , ei iiivenisti 
animam loam. Nam perditus eras, anieqiiam crede- 
rcs. Invenisti animam loain : mortiius qiiippe fueras 
in inndditate , revixisti in fide. Talis es, de quo dici 
possit, MortuuB erat, et revixit; perierat, et inventus est 
(Luc. XV, 32.) Ergo invenisti animaro iuam in fide vcri- 
laiis, si a niorie iiilidclitalib revixisli. lloce&t, aniiiiain 
toam invcnisti. Perde cam, et aiiinia tua semeii tibi 
sil. Nam et agricola trilurando et veutilaiido invciiil 
Iriiicum , ct rursus semiiiando pcrdit trilicum. Inve- 
nitur in area, quod pcrierat in scmenie. i*erit in se- 
meiite quod inveniatur iu mcsse. Qui ergo invenerit 
animam $uam , perdet eam, Qui laboral colligcre , 
quarc pigcr est seminare ? 

7. Animam cujus gratia perdere jttbemur. Vidc ta- 
mcn ubi iiivcnias^ ct quarc perdas. Unde cnim inve- 



1517 SGRMO 

nircs. iiisi liiinen lilii ncccnderet lllc^ cui Jicilur, Tn 
iUumtnabit lutemam tiieain, Donnne ? (Pm/. xvii, 29.) 
Im\ ergo invenisti , illo tibi accendonte luccrnain. 
Vide qiKire (Serdas. Non enim passim perdendum esi, 
t\nod tam diiigcnter iiivenium csl. Non aii, Qiii })er- 
diderit ctm , invcniet eam ; sed , Qni perdlderit eam 
fropier me. Naufbgi forte negolintoris corpiis cum 
in linore iiispexeris, roddis lacrymas miseratus^ et 
dicis : Vae liuic homini ! propter aurum perdidit ani- 
main siiam. Bene plangis, bene miseraris. Hedde illi 
(lelam , eui non praestas ei anxilium. Propter aurum 
enim perdere animam suam potuerit, propler aurum 
ioTeiiire non poterit. Ad danmum animx sox ido- 
neus fiiii, ad e.im lucrandam roinus idoneiis exstitil. 
Non eiiim cogitandum esl qood perdidit , sed quare 
perdidit. Si propter avaritiam , ecce ubi jacct caro , 
iibt esl qood erat charum Y Ei tamen jussit avaritia > 
ei prtipier aurum perdiia est anima, ei propter Chri- 
«itim non pcrit aiiima , neqiie pereal. Stulle, noli 
diibitare : audi consilium Creatoris. Ipse tc insliUiit 
■t sapias, qiii te fecit antequam esses qui sapias. 
Aiidi , noli dubitare pro Cbristo aniinam perdcre. 
Pidcli Creatori commcndas quod diceris perdere. Ta 
qiiidein perdes : scd ille suscipif, cui niliil peril. Si 
ainas vitam, perde iit invenias : quia cum inveneris, 
}:ini non crit quod perdas, non crit qunrc pcrdas. Ea 
qiiipiie invenittir vita, qn.T iiivcnilur ut omniiio pcr- 
Ire non possit. Qnia et Clirisliis, qiii tibi nasccndo, 
moncndo ct resurgendo dedit cxcniplum , $urgcn$ a 
mor tui$jaf tt non morilur^ et mor$ ei uUra non domina- 
biim (/<oiii. VI, 9). 

SERMO CCCXLV • («). 
De contemptu mnndi. 
\ . Prtt$en$ trita $pe futura titie contemnenda. Divi^ 
iibu$ viia h<ec $omnu$, Loquar Cliaritati vestrx , fra- 
trcs, qiiod penineat ad contenipltim pnesentis sxculi, 
ad spera fulori saeculi. Si qu;rris quid coiitemnaSt 
omnis martyr vitam prxsentem coiiteinpsit : si quid 
speres, resarrectionem dico, quia hodic Dotninus re- 
siirrexit. tu homo , si titubas in re , csto firmus tn 
spe ; si auiem te opus tiirbnt, erigat ipsa merces. Nos 
qiioqtie admonet Apostolus, cum pnccipit Tiuiotheo 
dicens : Prtecipe diviiibu$ hujn$ mundi , noii $uperbe 
eapere^ neque $perare m incerto divitiarum, $ed in Deum 
uirum, tpii prte$tat nobi$ omnia. Divitu $int in operibut 
boni* , facile tribuant , communicent , theeaurizent $ibi 
fMndamentum bonum, ui apprehendant veram vitam 
(1 Tfni. VI, 17-19). Et roaxime hoc diviies audire de- 
beut. Aodite, divites, qui aurum et argeutum iiabeiis, 
et lamea copidiiate ardetis : quos quando pauperes 
iutuentur, DNirmnrant, gemunt, laudant et invident ; 
aci|nari optanl , et iropares se ddent ; et Inter laodes 
diviiom hoc plerumquo dicunt, Soli isti sunt, ipsi soli 
vivnnt. Pro bis verbis quibus homines tenues diviU* 
bus ndiilantur, cum dicunt, Isti soli vivuni; ne in 
&u[>erbiam erigamini, o vos divties : sed potius Apo- 
stoliiin nuditc, morbi ciiratorein , et non verbi adula- 

' Ae|iertuB in d. taotum et in shtn* 
ia) Aliasi hnijr :>inuondiaaos Si. 



CCCXLV. 



1518 



lorem. Viia IsU somnos vester est : diviilafe Istx velui 
in somnis fluunt. Panlusdicit, ut apprchendant vitam 
veram. Paulum audite, et superbire nolite. Aiidi et 
Psaliniim, o tu diYes pauperrime; quid hahes, sl Dcinn 
non habes? vel quid iion babes, si I>eum habes? l)o 
divitibus dicit Psalmns, Donmerunt tommm $uum, ei 
nihil invenerunt omne$ viri divitiarum in manibui ftni 
{P$aL Lxxv, 6). Aliquando et mendiciis In terra ]a* 
cens et frigore tremens, occupatus a somno tliesauros 
somniot ; gaudet, exsultat, sitperbit, ei patrem stiiim 
pannosum vidcre indign.-itiir. In somnis est qiiod vi- 
des, tu mendicc, qui dormis ct gaudes. Tamen donoe 
cvigilct, dives est : cum dormierit, invenit qiiod cer- 
tiim doleat. Dives ergo moriens, similis est illi pan* 
peri dormienti ct thesaoros somnianli. Nam ille divcs, 
qui induebatur purpura et bysso, nec noroinatns, nee 
nomiiiandus, contemptor pauperis ante januam jacen- 
tis , epulabalur qiiotidie splendide ; postea mortuus 
est , et sepulius : evigilavit , et se in flamroa invenit 
(Luc. XVI, i9-24). Dormivit somnum suiim, et poet 
somiiuni niliil invenit ; quia nihil operatus est de ma- 
nibus suis , id est, de diviliis suis. 

2. Yita peritura redimilur ommbu$ boni» : vi!a cHer» 
na quanti emenda, Proptcr vitam quxruntur divitix, 
non vita propter divitias ; quam mulii cum suis ho« 
stibus pacti sunt, ut vitam solam redimerent? Quaa- 
tiirocumqiie babncrunt, totum dcderunl, tnntum ne 
viLim amitterent. Toiom dcdisti barbaris quod ha- 
buisti , frater? Totum , inquit, dedi, nudus remansi ; 
etsi nudus, vivam. Et quare? Totus occidendiis eram, 
idco totum dedi. Et quaro tibi hoc contigit? Vis dico 
tibi? Quia antequani barbarus superi^eniret, piHipeii 
non siibveniebas, ut per paupercm eleenosyna ad 
Chrislum pervenirct? Christo roodicum non dedisti, 
et barbaris totum quod habuisti , dedisti, et boc cum 
sacrameiito dedisii. Cbristus rog.it , ot non accipit : 
ille torqnet, et totum aufert. Si tanli redemisti vilMi 
pcrituram , quanti coroparanda est vita aeierna? Qui 
das hosti , ut vivas roendicus, da aliqoid Chrislo , ot 
vivas beatus. Ut vivas paucis diebus, quod hostls eii- 
git facis, et quod Christus exigii , eontemnls? Omnes 
dies bominis ab infantia usque ad senectutem paiiei 
suni : et si ipse Adam bodie moreretur , pauoos dies 
vixerat, quia omnes finierat; qui utique sez millia 
annos vixeral; et tamen pauci crant, quia cniicloa 
finicrat. Paucos dies iaboriosos, tentaiionihiis plenoa 
redunis , ut roodiearo terraro habeas , id est villam. 
Eccc inimicus, qui te caplivavemt, dicil libi, Quid- 
qnHi habes da mitii : et ut viveres totum dedisti ; liodie 
rcdenipius, cras morituius; ab isio rcdemplos,^ 
alio tnicidaodus. Ecce quanu a barbaris patiunttfi 
honiines propier vitam temporalero, ei pigct aliquid 
pati pro vita xlerna ! Erudianl nos isia pcricula , fra- 
ires. Ecce tolum dedisti , et abjeeisti ; ei gaiides qnia 
vivis , et boc dicis : Etsi pauper, nudus, cgens, nicn<- 
diciis , gaudeo quia vivo , et isum lucem duicem non 
perdidi. Appareai Christus ; paciscatiir et ipso tccniii : 
non Uirbairus qui te cnptivaverat ; sed qui pro le ca- 
pius eii^ quipro tc oocidi dignatus cst. llle qui it 



(iedit protc, ipse libi dicil : Mccum paciscere. Ila- 
bere vis te? habe el me. Oporlel ul oderis te , ei tlili- 
gas me. Vium tuam pcrdcndo invcnies , ne teneiido 

perdas ca^n. 

3. Dmtia ne hic pereant , in ctelum framiUenda. 
De diviiiis tuis , quas amas possidcre , quas pro viia 
prscsciiie p^ratqs es dare, do consilium quid Tacias. 
Si et ipsas amas, noli easperdere. Quod si bic eas 
amas , tecum perrturae sunt. Si amas cas , praemitle 
eas quo sequaris ; ne cum amas in tcrra , aut vivus 
cas amittas , aut mortuus. Jam dedi consilium : non 
dixi, Perde; sed, Serva. Jam dixi, Tiiesaurizarc vis? 
Rene : non Uico, Noli ; sed dico ubi. Consuliorcm me 
accipe, non perdilorem. Scriplum est, Thesaurixate 
vobis thesauroi in cceb, quo fur non accedit, nec tinea, 
nec rubigo extemiinat {Matth, vi, 20). Sed forte dicis : 
Non video iocum in coelo ubi ponaro. Quam scalam, 
quam macliinam quxsiturus sum , quac ad ccelum ai- 
lingat , ut videam ubi ponam pccuniam ineam? Quid 
dicis? Vidcs in terra locum ubi obruis? Vidco, inquit. 
Bcne salis : si securus es obrueiido in terra , quarc 
solliciius es de Deo, qui fecil coelum et terram? Da 
sccurus Deo. Ipsi te commenda, qui libi pccuniam iii 
€«lo servat ; quia ipse et te in terra , quamdiu vivis, 
guberiiat. Pccuniam scrvare vis? Serva qiiomodo vis. 
Si iirveneris meliorem custodem quain Ciirislum, com* 
menda ei pecuniam tuam. Comnieudo, inqnit, 8cr>'0 
meo. Betieiquanto mclius Domino tuo? Et servuni 
tuum praeponis Domino tuo? cbristiaiium viriim! 
Servus tuus fortassis auferet et ftigicl : nuin(|uid Clm- 
stus boc facturus est ? Multi ad dominos stios servi 
repeme inimici exstiierunl, et eos cum ip<o aiiro 
hostibus tradiderunt. Ciii ergo commendas? Scrvo, 
inquit, meo. Novi 6dem scrvi inei, ideoque commendo 
servo meo aurum meum. Bene siuis, prxfers servnm 
tuum , aurum tuiun commendas servo tuo : aniinain 
iaam cui ? Animam meam cominendo Deo ineo. Qunn- 
to melius, o homo, illi elaurum tuum, cui et animain 
luam? An forte fidelis est in custodiendo animnin 
tuam, et inridclis in custodiendo pccuniam tunm? 
Servat libi, qui servat et (c. Laudas ndeni scrvi (iii? 
Eliam, ego novi fidcm servi mci. Tota fidcs ejiis cst, 
iie fraudei, ne toUat : numqnid agil nc pcrdnt? Eccc 
posuii, et non latiiil; invenit alius, cl tulit. Numqiiid 
boc Cbrislo qtiisquam faclurus est^ Pigritiam excuic, 
consilium accipe. Da Cbristo esurienli , tbesauriza in 
ccelo. Numquid iabor est in coelo tbesaurizare? Eisi 
labor esset , [iu-iendom erat ad pouendum pecunhim 
taam in loco munito, unde Dcroo eani possit auferrc. 
Cum tamen dicit Cbristus, In coelo ilicsauriza : non 
dicit tibi , Scalas qiixrc , macbinas liga, pcnnas aptn, 
Hoc dicii : Mihi iii terra da, ci tibi in coclo servo. Iilco 
veui egere ego in terra, ul sis tu dives in cuelo. Fac 
trajectitium. Forte limes fraudalorem , ne pcrdas ; et 
quxris qui portel, qui migrct. Chrislus tibi in iitro' 
queadest. Non faciet imposturam, faciet insnper ct 
laluram. 

4. Christui accifnt quod pouperibui erogatur. Cor ho- 
minii cum theiouro tuo, Sed Cluristum ubi invenio, 



S. AUCUSTINI EPISCOM 1520 

inquil, in terra? Eum tibi iuvrnio, ut dem illi? Cum 
hnbeat Hdcs mea, quod audio in Ecclesia, boc didici, 
sic credidi, hoc sacramento imhuliis sum : passus est, 
mortuus ct sepiiltiis est , resurrcxit tortio dic , post 
quadraginta dics in coelos ascendit, sedet ad dexteram 
Patris, In fine venturus est. Quando hic eum inveniot 
Cui dabo , ut nd eum deferat ? Noli satngere , totum 
audi : aut si totum audisli, vel logisti , an istud nun- 
quam audisti , quia cum Ecclesiam Saulus perseqne- 
rctur , supcrbus , criidclis, sanguincm Clirisiianorum 
silicns , non audisti qiiid ei claniaverit , qiicm setlcn- 
tcm in ccelo confilcris? Rccole. Quid ergo dixii? 
Saule, Saute^ quid me pertequerii {Act. ix , 4)? Qiiom 
Paulos nec videbat, nec tangebat, in cobIo tlnm.u, 
Quid me penequerii ? Non ail, Quid perscqucris fami- 
llam meam, servos meos, sanctos meos, vcl fraiics? 
Niliil eorum dixit. Elquid dixit? Quid me pcrsequirisf 
ail, Id est, moml ra mca. Pro quibus in tcrri calcalis 
cnpnl dc coelo clnmabat : quia et si pedem tuum in 
tci I n calccl aliqiiis, lingua tua de capite clamat ; non, 
Cnlcns pedcm mcum ; scd, Calcas mc, dicis. Qiiid crgo 
duhitns? quid dicis? Qni dixil Saulo, Quid me perse- 
querUf ipsc tibi dicil, Pa.«ce mc. In tcrrnSauliis sai- 
vicbat , et Chrisinm in coelo tangebal : sic ct rii :n 
terra crogn , ci Chi istnm iii coelo pnscis. N im isiarn 
qiiffstionem , qiMmovciis, pra>dixil ipse Doiniiins. 
Coininovebuiitur cl illi qui ad dcxtcram ponciitur, et 
ciiin dixcrit, Esurivi, et dcdistis mihi manducare; re- 
spondcbunt , Domine , quando te vidimus esurienlem f 
El aiidiciit coiitinuo, Cuim uni ex minimis meis fecislis, 
mihi fecisiis (Maith. xxv, 35-40). Si audicras lioc, 
apcrte dic, Nolo dare ; cl nuii liabcs unde te cxciis:m», 
scd voce tun te damnnrc. De diviiiis crgo tuis diclt 
tibi Doininus tuus. Dcdi consilium quid facias : am:is 
diviijas? Amo, iiiquis. Ergo migra eas, el cum migra- 
vcris eis, scqucrc cas iiilpriin cordc, cum vivis : quia 
fi6i fuerit thesaurus tuus, ibierit et cor tuum (Id. vi, 21). 
Si aiiicin in tcrrn obruis cor tuum , cnihcsce qiiia 
niciiliris, ctiin rcspondcs qiiando aiidis, Sursuin cor..\ 
Nnin dicitiir , Sursum cor ; el conlinuo rcspondos, 
llaboniiis ad Doiuiiiuni. Dco niciillris. Una hora in 
ccclosia vcriini non dicis, Dco mcnliris , qiiod sempcr 
liomiiiibiis facis. Dit is , H.ibcmiis ad Do:niniini . ci ia 
lcrra obruliiiii habcs cor; quia ubi fncrit thcsaurus 
tum^ ibi eril et cor tuwn, 

5. Divitia: verce regni ca:lorum. Diiilia terrena nihii 
prwter tollicitudinem afferunt. Tua erognre non sufficit, 
nisi et Christum sequaris Si fcccris de divitiis tiils 
qiiod aUiUsii , si talis divcs rucris, qiiaiem Apotolns 
dicii, non supcrbc sapias, iieque spcrcs in incerto tH- 
vitianim ; ut ihesaurizos tibi fnndamcntam bontim in 
fotiimm, ul apprehendas vcrnm vilam : jam intcrrofa 
Deum et Dominum tuum , ct dic illi , Ecce jam mi- 
gravi, Domiiic, in coelum quod habui; vel quod baboo, 
sic haI)eo, tanqnam si iion habeam. Tanli valct re- 
gniiin coplorum, qiiaiitum p.itrimoniiim menm ? riia- 
rliis valct. Non cniin vcre inlccsi, iil Innli valoat. IIoc 
dicit Domintis tniis, qoem intcrrogasti dc pairimoiiio 
tuo : Ad lempiis victurus cs, ct po^tcn morilurus ; lu 



{521 

regno inco nonquam morilanis, sed iii «ternum vl- 
cturus es. Verus ibi dives eris , abi nunquam egebis. 
f(am ideo ad subveclionem roulta animalia quaeris, ne 
dificias; ad vicium epuias copiosas, ad indumentum 
prctiosas vestes. Revcra tu mulia liabendo dives es , 
ei ai^elus meus pauper est? Ndiil habet, neo eqoo 
niitor, nec rheda vehitur, nec mensam boncstis im- 
pletapparatibus; uecei vesiis lexitur, qoialuce sterna. 
vesiiiur. Di-ce, o homo dives, veras divitias appetere. 
Tu isuis diviiias habere vis , ul habeas uiide mullum 
manduces, qiiia dcQcis : illc te vere diviicm (acit, qui 
tibi donat nc io^oiternum esurias. Nam quajitumvis ha- 
licas, cum vcuerlt liora quiuia (n), aiiie<iiiam ad men- 
sam accedas^osuris, etdcficis, qula niiser es. Num- 
qiiid hoc angelus sustincl ? Absit. Nec csui iem , ncc 
deferiionem habel angelus. Poslremo his epulis anhc- 
las superbus. Non est cxpletio ista indigenliarum, scd 
kmus curanim. Cum cogilas de diviliis augeiidis, 
vide si (aciie dormis. Ni fallor, obi divilias invenisii, 
reqoiem perdidisti. Cum vigilas, augmentum divitia- 
rom c<^us : com dormis , lairones somnias. Iii die 
solUcitus, et nocte pavidus, semper mendicus. Divitem 
vc-nim te facere vult , qui libi regnum coelorum pro- 
mjttit : et pulas qnia tanti emplurus cs ilbs veras 
diviiias, illam veram et bcatam viUiin , qiianti paralus 
es rtdimcre islos miseros cl laboriosos dics ? Aliquid 
multo plus vaiere dcbel quod mulio pliis esl ; qnia re- 
gnuiii coelurum est. 

6. Idem traclatur argumentum, Et quid Hiciaip , 

inquis? £ccc, sancie episcope, monila lua audivi, 

cousilio tuo parui, jussum Domini iion sprevi , qMod 

babui pauperibus dedi , et quod habeo cum indigciiti- 

biis communico; quid plus possum facere? Ilalies 

adliuc , temelipsom habcs : lu ipse phis cs , lu dcrs 

rchus luis, lu addciidus es. Consilium Domini tui fe- 

cisii? Feci, inquil. Quid menliris ? Non lolum fccisti : 

ex iina parle fecisti , cx alia nihil lellgisti. Audi quod 

jiibel : Vade, vende omnia qu(8 haba^ el da pauperl- 

bus. Numquid dimisil cuin ? Et ne se ille perdore pu- 

mrct qiuKl paupcribus cn»g:ivit, securum eum reddidit 

dicen^, Et habebii thesaurum in ccelo, Numquid siifncil 

boc ? Non. Et quid ? Veni, lequere me {Matth. xix, 21 ), 

dicil. Amas , et sequi vis eum qiiem amas? Cucuriit, 

volavit : quxre qua. Nescio qua. Ochrisliaiium! nescis 

qoa ivit Dominus tuus? Vis dico tibi , qua eum se- 

qiiaris? Per pressuras , pcr opprobria , pcr falsa c.'i- 

mioa , per spuia in faciem , per alapas cl flagellorum 

vcrbcra , pcr coronam spincam , per criiccm , et pcr 

niorlein. Qoid piger es? Ecce dcmonstraia esl tibi via. 

Scd dura cst, inqiiis, via ; qiiis pcr istani illiim scqua- 

lnr? Ertibcscc barbarc, erubcscc : a virlule vir dicc- 

ris. Fcniin^r seculx siinl, qiianim hndic nalaliiia cclo- 

brainus. Fcnunarum inariyruiu Saburbiiaruin (fr), 

(a) Quae nimimm undedraT noslnc rcspondet, sftiiam 
priscrt genere horarum, icl cst meriilicin aiitocedcns, et 
legitima est hora prandii. Hioc Marlialis, lih. 8, e|.igr. 67. 

noras quinque puer nondum tibi nuntiatj et tu 
Jam conriva mi7n,CrtYi<an«, venis, 

{b) Iia Coll)crtiniis codcx 1785 quo alias PiibGoano Sir- 
■ioikIus oiens , correxit Tuburbitanarum. uhi ii se Peri>c- 
Iiuni ct Felicitaiem iatcUii^it , quaruiu coriMjr t iu Ivasilica 



SERMO CXSCILVl. USi^ 

seiemnltatem celebramus. Dominus vester » Doniinus 
noster, DomiAus illarum, Hedemptor viue iioetrae» de 
via angosta et aspera praocedendo stratam eam vobis 
fecit^ HrajU^ secoram , moniiam , Ghristos Dominos 
noster, s^i regnai injsaiculia saot^ulcrttm. Amer.. 

SERMO CCCXLVI («).- * * *- 
' te ph^*afi9a6onehottTii ir-bac vita^ per ^dem. 

i. Vita hcec mor$ veriut quam oi$a,'¥erA9il!a nonnisi 
wtema, Recordamini nobiscum , diloctissimi fralrcs , 
dixisse Apostolum , Quamdiu stimics tn corpore , pere- 
grinamur a Domino ; per fidem emm atnbulamu$ , non 
per $peciem ( 11 Cor, v , 6 , 7). Domiiius enim noster 
Jcsus Christus, qoi ait , Ego $um vra, et veriias et vitn 
( Joan. XIV, 6) , ambulare nos voluit et per scipsnm 
et ad se ipsum. Qua enim ambulamus, nisi per viam t 
Etqoo ambulamus, nisi ad veriiaiem et ad viiain. 
viiam sciiicet aeternam , qus sola vita dieenda esi ? 
Nam ista vita mortalis, in qua nu:ic sumus, ex illios 
vitae comparationc mors csse conviiicitur; qu« lanta 
mulabilitate variatur, ct nulla siabilitate nnnntur , ct 
cursu brevissimoierininalur. Et idco Dotuinus illi dt - 
vili, qui ei diierat, ifHgi$ter bone, quid faciam^ ut 
vitam Qtternam comequar ? respondit, Si vi$ venire ad 
wtam^ $crva mandata (Matth, xix, 46, 17). Eraiutiqiie 
in aliqua vita ; neque enim cadaveri » et non viveiili 
honiini loquebatur. Scd ^uia illc de consequeiida vil.i 
aiteriia qujesivcrat, non ail Dominus, Si vis venircad 
vitam xlemam : scd, Si vi$ , iuquit, venire ad vitam , 
$erva mandata : \idelicet hoc iiiielligi volcns, quoiiiam 
quac vila aetcrna non est , iiec vita dicenda est ; qoia 
vera viia nonnisi xierna csi (c), Uinc et Apostolus , 
ciim eleemosynarum oonsilium dandiim divilibus ac^ 
moncret, Divite$ $inU, inquit, m opefibu$ boni$^ facile 
Uibuant , comnrnuicenl , ttie$aurizeia $ibi fundamtntum 
bonum in. fu/itniiii, ut apprehendant veram vitam 
( I Tim, VI, 48, 49). Quam dixit veram vitam , nisi 
actemnm vilam , quos sola viia dicenda cst , qoia soln 
be.ila csl? Nam utique illi divites, quibus prjecipien- 
diim esse dicebat ut apprehendercnt verain vitnm, in 
abundantia divitiarum balielKint istaro vitain : quani 
tamen Aposiolus si veram viiam esse jiidicarrt , noir 
diceret, The$avirizent tibi fundamenium bonnm in fuli$ 
rum, ul apprehendanl veram vitam : nihil aliud adnio> 
nens, nisi non esse veram vitain diviliim ; vium, qim. 
ab siuliis non solum vera, sed cliam beata nomimitor 
Quomodo autem beaU est-, qv^ vera non est? Non 
ergo bcala vita est, nisi vera vita ; nec vera vita esl , 

nisi xteriia viia, qiiam diviies iutelliguntur per quasli- 



M^iorc coodita carthagine , et aBuivcraarius dies agiUir 7 
niarlii. Conira vero Henricus valesius Haximam, Dooaiillam 
VLC. seriindam , (tuac apud Tuburbum eliain passae dicuntur 
julii 30 , laudatas hic esse couiendli in pneaiione ad Acta 
Perpelux ct Felicitatis, de qua supra ad serm. 280. 

(a) Prodit nunc primum ex vclcre Ms. Michaelino, quo In K- 
hrocum duolms hie sui>sequcntibus} roxiine estct nocatns, 
suhcodem titulo, «Delimore Domiai.» Nobis tamen vtdetui 
ad oum ^otius lei liiiere tractatuoi, qui i:i rossiUii tiidiculn, 
cap. 8, recensctur, « De pcrej^Tinaiionc Chrisilanoro»n, 
« i\udd in hac vila esi. » 

lu) \ idc serm. 90U, im. C» 7. 



I5i3 



bet delicbs nonduiii lciiere ; ei idco per elecmosyiias 

admonentiir apprehendere : ui in Ane audiaitl. VeniUf^ 

benedUti Fatrii mei, percifHU regnum quod vobis pof- 

lum e$i ab iniHo mundi : Mxrm enim, H fMhtiym/U 

manducare. 5(fin| siiii«*^i^lfc8iwnr«te^ 

paulo post €oXsgpifii9ulfcr«kiem*f^tniilu8 Vslenditdi- 

c. ns : Ibunt iUi in combuitionem frtfr^ani,jj<i{«%flitfOW • ""'» "^ * * 

in vUam mtermmiMaithV^i, 3f,55; *}/: • V : '•.: P«ssinl. nisi 

2. Perlfti^Uo^^fldiii^lnhal via' Hanc viUin 
donec apprebendamus, peregrinamur a Domino ; quo- 
niam per fidem ambulamui, non per speciem. lile 
qiiippe ail » Ego $um vla , veritas et vita. Iii fide nobis 
via est, in specie autem veritas ct vita. Yidemui nunc 
per ipeculum in migmaU , ei kacc est fides : miic a«- 
tem facie ad faciem ( I Cor. xiii , iS) , et illa erit spe* 
oies. Item dicit, /n inleriore homine habitare Ciuriitum 
per fidem in cordibui venris : hxc via e&t, ubi ex parte 
scimus. Sed paulo post dicic , cognotcere etiam tuper* 
eminentem icientiam ciiaritalii Chrisli, ul impieamim in 
•iiin^m pleniludinem Dd {Ephei. iii, 16, 17, 19) : illt 
crit species , quando iii isla pleniiudine , cum venerit 
qiKid perrectum est, quod ex parte est aufcretur 
(I Cor. XIII, 10). Ilem dicit, MorttU emm enii, et vit* 
venra abicondita eit cum Chrhlo in Deo : baec est fides. 
Deinde subjangit, Cum Chrislui apparuerit vita veetra^ 
lunc ei voi cum illo apparebitii in gloria (Coloa. iii , 
5, 4) : illa erit species. Dicit et Joannes, Dilectiaimif 
uunc jam filii Dei iumui , el nondum apparuit quod 
erimui : Ud^ est fides. Deinde subnectit, Scimui quia 
cum apparueril , fimi^ ei erimui , ^noRtam videbumu 
eum sieuti eel (I Joan. iii, 2 ) : illa erit species. Quo- 
circa ipse Dominus, qui ait, Ego ium via et veriloi ei 
vtto, cum loqueretur ad Judaeos , inter quos erant qul 
]am in eum credideraiit, ad ipsos jam sermones suos 
dirigens, Si mameritii, inquit, iii verbo meo, vere diid' 
puU mei eritii ; el cognoscetis veritalem , el verilai libC' 
tabit voi. Jam isti crediderant : nam Evangelista sic 
ait , Dicebal aufem Jeeui ad eoi qui credideranl in eum : 
Si manierilii in verbo meo^ vere diicipuli mei eritts; el 
tognoicelii verilatem, el verilat Hberabil voi (Joan. 
VIII , 31, 33). Jam ergo crediderant, et tanquam in via 
ii) Cliristo ambulare jam coeperant. Hortaiur itaque 
illos ut permanendo penreniant. Quo perveniant, nisi 
•d id quod ait , Veriloi liberabil voi ? Quai est illa It- 
beratio, nisi ab orani mutabilitate vanitaiis , ab omni 
comiptione mortaliiatis ? Ergo ipsa est vita vera, 
aDtema vita, quam noiidum apprebendimus, quamdiu 
peregriiiamur a Donilno : sed apprehensiiri sumns, quia 
in ipao Domino per lldem ambulamus, si in ejiis verbo 
constanlissime permanemus. Nam secundum id quod 
ait , Eg0 tnm via ; seciindnm hoc ait « Si numariUt in 
verba nmf vere diteiputi mei eriiit. Ct socundum id 
quod ait , ei urilat cf vita ; lecundum hoc ait , el ec* 
gnoscetit verilaUm , et veritat Uberabit vot. lii bac ergo 
percgrinatione et in hac via, id cst in fide, quid vos 
exhortor , fratres « nlsi verbis Aposloii dicenlis , Hat 
ergo promitUonet habentet^ oharitiimif nmndemut not 
ab omni iruiuinaiione camit el iphritut, perficientet tan' 
clifecthnem in Hmore Domini (|1 Cor. vii , {)? Qui 



S. AUGtSTlMl CPI8C0P1 i^U 

cnim locem illaiu slncerissim» atque ineommutabilis 
veritatis, antequam credant, sibl expetunt minisirari* 
cum cam contueri non possint nini per fidem corda 
raundaio ; BeaU enim mundo corde^ quoniam ipn Deum 
tidebunl (Matth. v, 8) : similessunt hominibus cxcit, 
qui corpoream lucem solis istius prius vidcre deslde- 
rant, ut a caecitate sanentur; cum eam videre noo 
ante sanentur. 

SERMO CCCXLVH * (a). 
De timore Dei, i (6). 

CAPUT PRIHUM. — I. Timor Dei in Scripturit 
quam crebro commendalut. Multa nobis, fratres , de Dei 
tlmore praecepta sunt, ct quam sit utile timere Denm, 
innumerabiliter divina eloquia sonuerunt. Ei qua 
uberrima copia pauca me commeraorantem, et ad eay . 
qiiantum pro temporis brevitate potuero, disserentem 
libenter advcrtite. Quis non sapientem se esse Ixtc* 
tiir, aut si nondum est« esse desiderel ? Scd qntd 
dicit Scriptura? /n/7itim tapientice limor Domitd 
(PsaL cx , 40). Quem non rcgnare delectel? Sed .iu- 
diamus quid in Psalmo Spiritus moneat : Et nunc , 
reges, intelUgite; erudimini, quijudicatis lerram :servile 
Domino in timore, et exuUaU ei cum Iremore (Psai. ii , 
iO, il). Unde et Apostoliis dicit : Cicm timore el tre* 
more vestram ipsorum talulem operamini (PhiUpp, ii » 
42). Legimus etiam scriptum , ConeupisU sapientiam , 
serva justitiam, et Dominvs prabebit iUam tibi. Miiitos 
eiiim reperimus negligentissimos justiiiae , et avidis- 
simos sapionlix. IIos doccl Scriplura divina perveiiire 
non posse ad id quod appelunt , iiisi servando quod 
negligunt. Serva , iiiqiiit , justiliam , el prcebebit itlam 
libi Dominus, qiiam concupisU snpientiam. Quis aulcm 
potcst , iiisi Deum timeat , scrvare justiliain ? Dicit 
enim alio loco , Nam qui sine timt/rc est , non poterit 
justificari (EccU. i, 46, 33, i8). Porro si Domiiius non 
prxbct sapientiam, nisi servanti juslitiaro, qut aiitcni 
siiic limoreest, iion poierit jiistificnri : recurritiir ad 
iliam scntcntiam, Initium sapientiw timor Domiui. 

CAFUT II. — 2. Gradus a timore ad sapieutiam. 
!>aias etiam propbeta cum septem illa notissiina doiia 
spiritualia commendaret , incipicns a sapientia per- 
venit ad tiniorem Dei , tanquam de snblimi desccn- 
dcns ad nos , ut nos doceret ascendere. Inde ergo 
ccepit, quo volumus pervi nirc ; et illuc pervcnit, uiule 
debemus inciperc. Requiescet in eo , inquit, Spiritus 
Dd , Spiritus tapienlice et inleUectut , Spirilut comWi 
et fortitudinit, Spiritut tcienlite-el pielolit, Spiriiut 
limoris DonUm (Isai. xi, 2, 3). Sicut ergo llle, nou 
deficiendo , sed docendo a sapientia usque ad timoreiu 
desceiidii; sic nos, non superbieiido, sed proficicndo 
a timore usque ad sapientiam oportct asceiidere. Int* 
Uum enim tapienlim timor Donnni. Ipsa est enim cob- 
vallis plorationis, de qua Psalmus dicit, Ascennonet 
tn corde ejiu ditpotuil in convalU plorationit. Per con- 



* Fm^n^^i^t^ pariter ad cs. d. m. et ad Am. Er. Par. lx>v. 

(a) Alias, de sanctis 17. 

{b) Hunc a Beda vulgaio ciUui mooent Parisienses et l4>- 
vahieoses Theologi ; scd fidso. Errori oocasionem \)TK\mi 
fragmentum ex semione 101, de l«auiU Domiul 8, quwl liuic 
assuum eiat iu eJitis Am. I^. ct rarisicnsiuro. 



«» 



f5S5 SCRMO 

Tallefli 4|«iippe bmuilltas ftignificatiir. Quis est auteni 
ImflBilis» nisi timens Ueum» et eo limore contercns 
cor ia lacrymis confessionis et poenitenli^e ? Quia cor 
cMriium et kmnitia^um Deus non spernil {PsaL l, 19). 
Sed DOB timeat ne in conYaile remaneat. lii ipso enim 
corde eoDlrito et bumilialo, quod Deus non spernit , 
aseeDsiooes per qoas in ilium assurgamus, ipsc dispo- 
sult. Nam tta P^almus dieit : Asctmiones m eorde qus 
disposuii tn contaUe ploralionis , in locum quem dispO" 
tuit (Psal, Lxxxiii, 6,7). Ubi fiunt ascensiooes? in 
srde , inquil. Sed unde ascendendum est ? Ulique a 
tuiivalle ploralionis. Et quo ascendendum est? /it 
locum^ inquii, quem disposuit. Quis isie est locus , nisi 
qiiietis et pacis? Ibi eiiim csi iila clara , et qux nnn* 
qiiain marcescit sapieiilia. Undc ad nos cxercilandos 
qiiibiisd.im doctrinx gradibus descendit Isaias a sa- 
picDtia usque ad limorcm, a loco scilicei sempiierme 
pacii ii>que ad convallein temporalis plorationis : ut 
nos in confcssione pcenitentiae dolendo, gemendo, 
fleiido , non remane:mius in dolore et gcmito et 
fletu ; sed ascendentes ab ista conYalle in montem 
spiritualem, ubi civiias sancta Jerusalem mater nostra 
a'terna fundala est, iniperlurbabiii laetiiia perfruamur. 
Ergo ille cum praeposuisset sapientiam, liimen scilicet 
mentisindeficiens, adjunxit iiitellectum : tanquani 
qoa^rentibiis uiide ad sapientiam veniretur , respon- 
deret , Ab intelieciu; unde ad intellectum , A consi- 
lio ; onde ad consilium, A fortitudine ; onde ad forti- 
tudinem, A scientia; unde ad scicniiam, A pieiate; 
ande ad pietatem , A tiroore. Ergo ad sapientiam a 
liinore ; quia imdum sapientim timar Domini, A con- 
▼alle plrirationis usque ad monlem pacis. 

GAPUT ill. — 3. Gradus ex Isaia septem compa' 
ranturadoeto f^alitudines Evangelii. — Beali enim pau- 
peres spiritu, quoniam ipsorwn est regnum coelorum 
{Matth.y^ 5). ipsi sunl in convalle biimilcs, ipsi in 
lreinore,cor contritum el bumiiintum sa( rificant Deo : 
un Je asccodunt ad pietatem, ut non rcsislant voluii- 
tati ejiis, sive in sernioiiibiis ejus , ubi non cupiunl 
leusum ^us; sive in ordiiie ipso et gubernatione 
creatune, cum pleraque aliter accidunt, quam privata 
hominis ▼olnntas exposcit : ibi quippe diccnduin esl, 
Yerum non quod ego volo , sed quod tu vis , Pater 
{Id. xxTi, 39). Beati enim mansueti^ qnoniam ipsi ItW' 
fedkate poisidebunt terram (/</.▼, 4 ) : non temni 
Diftriaitium, sed terram de qua dictum est, Spes mea 
u m, paariio mea in terra mentium {Psai. cxli, 6). Ab 
jfla quippe pielate merebontur scieniix gradum , ut 
DOTerint oon solum mala pRcteritoriim peccatorum 
BDoniin, de quibns in primo gradu poeiiitentix dolore 
fleverunt , sed etiam in qoo malo sint bnyus mortali- 
Ulis ei peregrinatlonis a Domtno, etiam com felicitas 
tsecolaris arridet. Nam ideo scriptum est, Qui apponit 
uieniiam, appomi et dolarem {Eccle. i, i8). BeaU 
entm higentes, quoniam ipsi consolatmntur. Iride assur- 
gant ad fortiludincm , iit mundus cis criicifigalur , et 
ipsi mando, ul in bujus vitnp perversitate et abun- 
daniia iniqoiiatis charitas iion refrigcscat ; sed lole- 
r«iur famcs titisque jiisritia* , donec ad ejiis saturiia- 



CCClLVlll. 45^20 

tem veniatnr in ilb immortalitate sanctonim , et so- 
cietate Angelonim. Beati enim qui esuriunt et sitiuni 
justitiam , i^ontam tpsi saturabuntur {Matth. ▼,5,6). 
Yenimtamen propter inquietndinem lentationum , et 
qiiod dictum est, Vm mundo ab seandalis {Id. xviii, 
7); si qua forte delicu minuutim furtimque subre- 
punt , quibus bumana praeoccupatur infirmitas , con- 
siiium deesse non debet. Neque euim tantum potest 
in ista mortali vita ille forlitudinis gradus, ut qui cum 
astutissimo adversario continua ceriatione confligit , 
non aliquando feriatur : inaxime per tentationeslin- 
gux, ubi si dixerit qms fratri suo ^ Fatue; reus erit 
gtliennm ignis. {Id. v, 22). Quod est ergo consilium , 
nisi quod Dominus dicit , Dimittite , et dimittetur vobis 
{Lmc. VI , 37) ? Et ideo sicut in gradibus quos pcr 
Isaiam discimns, quintum est consilium ; sic in Evan- 
geiio in illis i)ealitudinis laudibus quinlo loco ponitur, 
Beati misericordes , quoniam ipsi miserieordiam conse- 
quentur. Sextus est apud Isaiam intellectus : ubi ab 
omni falsitate carnalis vanitatis corda mundantur, ut 
pura intentio dirigatur in finem. Propterea sexto loco 
etiam Dominus dixil, Beali mundo corde, quoniam ipsi 
Deum videbunt (Matth. v, 7 , 8). Cuni vero ad fiiicm 
perventnro fuerit, jam consistitur , jam requiescitnr, 
jam secura pace triumpbaiur. Et quis finis, nisi Dcus 
Cbristus ? Finis enim legis Christus, ad jusUtiam omni 
credenti {Rom. x, A). Et sapicniia Dei quis, nisi Cliri- 
sttts? Et filius Dei quis, nisi Cbristus? In illo eigo 
sapientes» et in illo filii Dei fiunt , quicumque fiunt : 
et bxc esi pax plena at(|ue perpetua. Ideo curo apud 
Isaiam sit septima sapientia sursum versus ascendeti- 
libus , onde coepit ipse ad nos docendo descendcre ; 
septimo etiam loco Dominus qui nos crigit , posuil . 
Beati paeifici^ quoniam filii Dei vocabuniur. Ilas igitur 
promissiones babentes , et his gradibus tendenles ad 
Dominum , omnia mondi bujus aspera et dura tole- 
remus , nec nos ejus frangat sxvitia , qiia victa in 
xterna pace gaudebimus. Ad boc nos enim jam de- 
monstrato fine cohortatur octava senientia, Beaii qui 
persecuUonem paiiuntur propter justitiamt quoniam 
ipsorum est regnum ca:lorum (Matth. v, 9, iO). 
SERMO CCCXLYIII * (a). 
De timore Dei, u (b). 
CAPUT PHIMUM. — I. Timore Dei [ortitudo vera 
eomparatur. Timor chatitaU pellendus non vanitate. 
Non dubito, dilectissimi fratres, insitum esse cor- 
dibos ▼estris*iimorem Dci, qiio ad ▼eram et soli- 
dam fortitudinem perducamiui. Cum enim fortis ilie 
dicator, qoi neminem liniet; penrerse forlis est, qui 
primo Dc»im non ▼«It timere, ot tiroeodo audiat, au- 
diendo diligat , et diligendo noo timeat. Tunc eril 
▼ere fonissimos, non soperba duritia, sed sccura ju- 

* Emendauis ad eosdem Mss. et Edd. in semione praece* 
denti modo designatos. 

(a) Aiias, de Tempore 2i4. 

{b) Citat Fiorus ad Rom. xi. Sed buoc sennoaem , qucm 
AugusUnus in flne longiorem dicit, nescUnus ao ioiegiiuD 
liic liai)eas. Certe mulio brevior erat ia prius editis, ia qui* 
Ihis id totum desideratur , quod aute capul tertium , ab 
isus verbis, t Qua|>ropter irridendi sunl, » eu:., n. 3, con* 
tinelur. iloc nos reoliiuluiii iiuus ex vcleri codice lli« 
cbacliuo. 



1527 



slilia. Siceliam8cripluinesl,Ti«iorD jjimii, ipti forti- 
ludittU(Pro9. xiv,2G).Cum enim limeiur peena quam 
miaalar, discilur amari pramium quod pollicelur : ac 
slc pcr limorem poenac bona viia reiinclur; perbo- 
iiam vitom bona consclcniia comparaiur, ul per b«- 
nam consclenliam nulla poena limcalur. Quapropier 
discat limerc, qu| non vuU limere. Discni ad tempus 
esse soUiciius, qui semper vuU csse securus. Ut enim 
dicil Joannes, Timor non eti in charitate, scd perfecta 
charilas foras nutlit timorem ( I Joan. iv, 48 ). Dixlt 
sanc, el vcracilcr dixU. Si ergohabcre non vis lirao- 
rcm, prius vide utrum jam perfectam habcas chari* 
lalem, quae foras miuit llmorem. Si vero ante istam 
perfcctionem timor excludilur, superbia inflat, non 
cliaritas aedificat. Nam sicut in bona valctudine fa- 
roes non fostidio, sed cibo peUitur ; iu in bona mente 
limor non vanitate, sed chariUite pcllendus est. 

CAPUT II. — 2. Timore carere, qua dileetione con- 
ttngat, diicuiiendum. Discute iUqne conscientiam tnam, 
quisquls timere jam non vis. Noli superflclem com- 
palpare, descende in te, pcnctra Interiora cordis tui. 
Rimare diligentcr, utrum nulla Ibi vena veneiiata ta- 
l>ificum amorem sxculi sugat et sorbeat, utrum nnlla 
camalis voluptatis movearis et capiaris illecebra , 
nuUa inani jacunlia tumidus extollaris, nuUa cura 
vaniutls exxstues : audeas nuntiare purum ac liqui- 
dum te videre , quidquid laiebrarum in conscicnlia 
pcrscruUiris, a raciis, a dictis, a cogitationibus pravis ; 
si jam iniquitalis diligcnlia uon fatigal , utrum ajqui- 
tatis negligentia nulla stibrepat. Si hicc ita sunt, reclc 
gaudes, gaude esse te sine timore. Excluserit auicm 
eum charius Dei, quem diligis ex toto corde, et cx 
toti anima, et ex tota mente Uia. Excluserit eum et 
charit.ns proximi, quem diligls Unquam te ipsum : et 
ideo pro Ulo saugis, ut eUam ipse lecum ex tolo 
corde, ex tou aiiiina , ex tou mente diligat Deum ; 
quia iion aUter recte diligis ct te ipsuin, nisi qula 
stc diligis Deum, ut non propterea roinus eum diligas, 
quia converteris vel ad te ipsum. Si autem quamvis 
iiilra te ipsum nuUa irriuris cupidiiaie ^ ( quod qui- 
dem de se qtiis audeat gloriari? ), umensi to ipsum 
in le ipso diligis, et de te ipso tibt places, hoc ipsum 
vcheiiicntius timere debcs, quia iiihU times. Non 
eiiim qiiacumque dilectione foras mittendus est ti- 
inor, sed recu dilectione qua toU * diligimus Deuin, 
ci prnpterea proxiroum, ut sic et ipaa diligat Deum. 
Sc autem in se diligere, et sibi placeVe, non est ju- 
stitix charius, sed superbiae vaniias. Ac per hoc Apo- 
- stoltis justa reprehensione percussU se ipsos amantes 
ei sibi placentes ( U Tlm. iii, i-5). Perfeeta ergo cAa- 
riiai fora$ miuit timorem. Sed ea dicenda est cbarius, 
qux iion est vilius. Quid autem vilius quam homo 
sinc Leo? Ecce quid amat, qui se ipsum iion in Deo, 
sed in se ipso amat. Rccte huic dicilur, NoU altum 
sapere, $ed time (Rom. xi, 20 ). Quta enim allum sa* 
pit, et Ideo non timet, utique perniciosc iioii tiiiiet, 
qtii non in solido coUocaUir, sed flaiu supeibiue veiiti- 

* Michaelinus Ms«, extra te ipeum nutta irretiris cupidi' 
tate. 
^lihxaitiftotamente. 



S. AUCUSTliSI EPISCOIM i5il 

latiir. Neqnc iiiitis * cl pius esl, qui se ipsum iii se 
ipso amat cl laudai : scd elatus ei ferox, iion>noviC 
diccre, /n Domino laudabitur anima mea ; audianl tm^ 
/ei, et jucundentur {Psal. xxxiii, 5). Quid enim boiii 
amat, qui forte hoc ipsum propter h(»c ipsum am.*l 
nihii (imerc? Poiesl enim hoc sibi persmidcre, noii 
sanilate, sed immaniute. Yerbi gratia, csi aliquis au« 
dacissimus lalro, quaiito perverse fortior, laiito pcrl- 
ciilose crudelior, qui propter ipsum amorem sutim 
quo amat nihil timere, iiigentia facinora moliniur, ut 
quod amat exerceat, et exercendo corrobnret : quauto 
ejus fuerint inajora commissa, taiito major erit non 
tlmentis audacia. Non hoc ergo pro magno bono 
amandum est , quod et in liomiiie pcssimo invcniri 
potest. 

3. Epicurei et Stoici carcre timore amant , sed per- 

verse. Quapropter irrideiidl siint btijus miindi pliilo- 

sophi, non solum Epicurei, qiii eiiam ipsam justiiiam 

venalem habeiit, carnalispretio voliiptaiis. Dioniitciiim 

proptcrea snpieiiiem, jusUim esse debere, ul vcl ac- 

qulrat, vel teiieat ex corpore voluputem. Nam et hi 

foriissimos se jacunt, ct nihtl omnlno timcrc sc di' 

cunt : qtiia nec quidqUam Deum rcs humanas curaru 

arbilrniitur, et coiisunipu isU viu nullam posiea cre- 

dunt fuiuram; et si quid eis adversiuiis in hac ipsa 

contingit, eo se muiiitos existiinant, quia coriioris vo- 

luputcm, cum eam in ipso corpore lenerc nuii pos- 

sunt, possunt lamen animo cogitare, ci ca cogitatione 

scse oblecundo, corporalis volupiatis bcatUudinein, 

eliam contra corporalis doloris iuipctum custodire. 

Numquid iion et apud istos dilectio foias miitil linio- 

rcin? Scd dileclio sordidissiniae volnpialis, imo dilc- 

ctio turpissimas vaniutis* Namcumipsam volnpuiom 

de membris corporis irruens dolor cxcluserit , pcr 

falsani ejus imaginem in animo vanilaUs remancbit. 

Quae vaniias Unlum amaiur, ut cum eam vanus hoino 

totis viribus cordis amplectilur, etiam doloris s:i;vitia 

mitigctur. Non solum ergo isti dcridendi sunl , sed 

eiiain ipsi Sloici. Nam istx duae sect;e Epicurcoruin 

et Stoicoruni, sicut in Apostolorum Actibus legimus, 

adversus lumeii Pauli nostri fumos suos ausae suni ja- 

ctiure (Aci. xvii,i8). Nam etStoici sc fortissimos pne- 

ferunt, el non propter corporis voluputem , sed pro- 

ptcr aiiimi virtuicro, idipsum non Umere propier iion 

timerc cusiodiuiit, typlio lurgidi, et non sapientia sa* 

nati, sed errore duraU. Eo quippe niiuus roinusque 

sani sunt, quo argrotuni aiiimum a se ipsis sanari 

posse crediderunt. Ilanc autem putant etse animi 

saniUtem, ut nec misereri dicant debere sapientcm. 

Si eiiim miseretur, Inquiiuit, dolet : quod auieni do- 

let, sanum non est. stulu ca^cius f Quid , si eo 

niinus dolet, quo sanum non est? biterest cniiu ulruin 

perfecU saiiiute non doleat : qnale crit saiiciornni et 

corpus et animus in rcsurrectione inorluorum, qiiain 

isU non credunt ; qnia indoclos niagistros habcnt , 

cum se ipsos Iiabcnt. InlcrCbt crgo ulruni aliquid sa- 



1 Sic Micbaeliuus Ms. At edili : Qui enim attumsapii, et 
t ieo non liinct, utiquc pemicioie non timet. Neque euim mi 
tu, Ctf. 



1529 SBniiO 

iiiuite, «n stupore noii doioal. Nain secundum sanila- 
tein hajos mortalitatis saua caro cum punj^itiir dolet. 
Qualis est et animus secundum istam vitam bene af- 
fectus, qui compuncius laborantis miseria, condoie- 
scit niicericordia. Caro autem graviore roorlK) stiipi- 
da, vei amisso eliam spiritu mortua, nec cum pungi- 
lur doieC : quaiis est islorum animus, qui sine Deo 
^ilcsopliantur, vel potius prxfocantur. Sicut enim 
corpus auirno inspiratum , sic Deo inspiraius ipse 
animus viTit. Videaiit ergo isli , qui non dolenl nec 
liment, ne forte non sint sani, sed mortui. 

CAPUT III. — 4. Timwr in ChritHano , aiius paulU' 
rtm ejieiendni^ aliut permttMorut, Timeat autcm ctiri- 
stianns , antequam perfecta ckaritas foras niiltat ti- 
•norf ro : crcdat el inteiligat se peregrinari a Domino, 
ntianidiu vivit in corpore quod cornimpilur et aggra- 
rat animnm. Tanto minor sit tiinor, quanto palria 
quo tcndimus propior. Major enim tiinor deiiet esse 
pcregriiiantium » minor propinquantium , nuiius pcr- 
venientium. Sic et timor perducit ad cliariutem , et 
pcrft*cta chariias foras mittit timorem. Timeat autem 
christianus , non eos qui corpus occidiint , et postea 
non habent quid bciant ; sed eum qui iiabet potesta- 
lem et corpus ct animam in gehennam ignis occidere 
{Luc. XII , 4, 5). Est autcm aiius limor Domitii, catiut, 
pertnaneHt in UBculum taseuli {Ptal. xviii ,10). Noii 
ergo cum perfecia ciiaritas foras mittit , alioquin non 
permaneret in saeculum sxculi : nec frustra , cum di- 
ctuin essel , rtmor Doiiiinf , additum est eattut; atqne 
ita coiijunetum est, permanent in ta:culum toscuii. 
Qmre , nisi quia ille limor, quem foras cbaritas init- 
tit , propterea pungit animam , ne amillatur aliquid , 
quod in creatura diligilur, vei ipsa salus et requies 
corporalis, aut aiiquid tale post mortem ? Propterca 
enim timentor et apud iiiferos poenx et doiores ac 
lormenu gebennarum. Cum vero cavet aiiima, ne 
Deiis iibm desertus deserat, timor est castus perma- 
ncis in sxcnlum sxculi. De quo iatius dicerem , nisi 
sermo jam longior et mcis seniliiius viribus, et vestr» 
fortasse satietati parcere cogeret. 

SERMO CCCXLIX • (a). 
De Charitate , et de cmco iUundnato, i (b). 
CAPUT PRillUM. — i. Charitat alia divina, alia 
knmana, Cliarilat humana^ aiia Ucita, aUa iUicita, 
De cliariiate nobis pouio anie Apostoiusjoquebatur, 
cum cjus Epistola legeretur : et eam nobis sic coin- 
mcndabat , ut iiiteliigeremus cxtera omnia , quamvis 
mngna Dei dona , sine illa nibti prodesse. I3bi autein 
ipsa est, sola esse non polest. Et nos crgo vcstrx Clia- 
riuti sermonem de cbaiiiate rcddamtis. Cbarilas alia 
est divina , aiia humana : alia est bumaim lici^ , alia 
illiciu. De bis ergo tribus cliariutibus vcl dilcctioiii- 
bus; duoenim nomina habct apud Latinos, qux grxce 
iyaTjj dicitur; quod Dominus donavcrit dicam. liirc 
crgo priiua esl dislribulio mea , quod disi , aJiam Iiu- 

* Emendalus ad cl. cb. et ad Am. Er. Par. lx>v. 
(a) Alias, de Tempore ?S2. , , 

(6) posbkltiu in Uidcuio» caj^ 0, nou wd^fliaviiaie ira^ 
dattts (luos>.*> 



CCCILiX. 



1330 



manam, aiiam divinam esse chariutcm : eaiudctnqiie 
bninanam in duo distribui, quod aiia sit licita, alia 
iiliciia. Prius ergo loquor de bumana licita , quje iion 
rcprebendilur : deindc de buinana illicita, qu(c dainiia . 
tur : tertio de divina , qitnc nos perducit ad regnuih. 

CAPUT il. — 2. De humana charitate licita. It 
ergo brcviter insinuem , iicita est liuniaiia charilas , 
qiia uxor diligitur ; illiciu , qua merelrix vcl uxor 
aiiena. In furo enim et plateis magis liciia charitas 
diligitur quam meretrix *■ : in domo Dei , in tcinplu 
Dei , in civiute Chrisli , in corpore Clirisii , ctiaiii 
meretricis amor ad gchcnnas amanlem perducil. Li- 
c\Um crgo cbarilatcm habcte : bumana est; scd, ut 
dixi , liciu est. Non soium autem ita licila est , iit 
concedatur : sed iu licita , ut si defuerii , repreheii- 
datur. Liceat vobis iiumana chariuic diiigerc conjii' 
ges , diligcre Hlios , diligcre amicos vestros , diligcrc 
cives vcstros. Omnia ciiim ista noinina habcnt nccci- 
situdinis vinculum , ct glutcn quodam modo cliarita- 
tis. Scd videtis istam charitatem csse posso et iin- 
pioriim, id cst, Paganoniin, Judasoruin, hxreticonini. 
Quis eniin eonim non ainnt uxorem , filios, fratres, 
viciiios , aflines , amicos , ctc.? llxc crgo hiiiiiana 
est. Si ergo tali quisque crudcliiatc effertur, ut per- 
dat etiain hiimanum dilcctionis aflcctiim , et noii 
amct filios suos , ct non amct conjugcm suain ; ncc 
inicr bomincs numcrhndus cst. Non cnim latidaiidus 
est qui amat lilios suos ; scd damnandus est qui noii 
ainnt filios. Adliiic cnim videat cum quibus debct ei 
cssc dilectio ista communis. Amant filius et fcr:r : 
anianl filios aspides, amaiil filios tigridcs, amaiit fl- 
lif)6 lconcs. Nulla enim bcslin est , qnsc non filiis suis 
blaiule iinmurmurct. Nam cuin terreal liomiiics, par- 
Yulos fuvct. Freinit ieo in silvis , ut nemo iranseat : 
mtrat in speluncam , ubi habct filios siios , omncm 
rabiem feritatis cxpontt. Foris eam ponit, cnin i|isa 
non ingrcditor. Ergo qiii non amat filios suos ctiani 
ieonc pcjor est. liiimana sunt isu , et licita sunt. 

CAPUT lil. — 3. Dc iUicito amore. Membra Chritti. 
Illicilum amorcm cnvcte. Mcmbra Girisli csiis, ct 
corpus Chrisli cstis. Aiidite Apostulum, cl tcrrcatniiii. 
Non potuit enim gravius diccrc , noii potuit vche- 
inciittus , non potuit acrius deterrcrc Chri^tianos ab 
amore fornicaliunuin , nisi ubi dixii : ToUeut ergo 
membra C/<ri«it, faciam membra meretricis? Ut aulcni 
hoc diceret , superius ait : S'e$citit quia qui adha*rt*t 
meretrici f unum corput efficitur? Et tcstimonium de 
Scriptura dcdit qiiod scriptuin cst, Erunt duoin caruc 
una (i Cor. vi, 15, iG , fl 6>ii. u, 24). Dictum cst 
enim boc divinitus : scd dc viro ct uxorc iibi liccl, ubi 
conccssum cst, ubi lioncstum cst; iion ubi tur^iCy 
non ubi illiciliiin , non nbi ointii ratione d.iiiinabiie. 
Sicutautem una fit caro in pcrmixiione licita viri ct 
uxoris : sic una fit caro in pcnnixtionc iiliciu iiicre- 
tricis cl amntoris. Cuin ergo iina fii caro, illud te 

tcrreat , illiid oxhorreat qiiud aOdidii , ToUent eryo 
membra Chrhti. .Mcinbra Chrisli ;it(oiKlo, christinne : 

* Forlc, qna tliiigilur merct.ix. 



I55t 



S. AUGUSTIMI EPISCOPI 



i&lS 



moiiibra Chrlsti iiuli in allcro, In te altcnde membra 
r.liiisti , qiii einptns es sangiiine Christi. Toitemergo 
^iembra ChriiH,faciam membra mnetrieiif lloc qui 
iion horret , Deo horreti 

CAPUT IV. — 4. Ckttrilai divina amorem illicitum 
weretridi non cowpaiitur. Prorsus , prorsiis ol)8ecro 
vos , fraires mei : ecee ponamiis , quod non est, pro- 
misisse Deinn talibus impunitatem , et disisse , Qui 
lalin fecerint , miserebor eortiin , non eos damnabo. 
Facinmiis hoc dixisse Dcum. Eliam jMromissn imptini- 
me tollit qiiisqiie iiiembm Chrisli , et facit jam mem- 
lira iiicreiricis? Non Aicit, si est ibi tertia divinff di- 
lectio. Etcnim Ires dilectiones commemoraTi : de 
Iribiis me , quod Dominus daret , dictumm csse pro« 
inisi ; de licita humana , du illicita humnna , de iila 
cxccilcnti atque divina. Iiiterrogemus divinam chari- 
latcin , et ponamus antc iil.im duas humanas cliarita- 
tes , ^t dicamiis ri : Ecce iicita charitas huroana , qua 
uxor diligitur, ei niia; alixque necrssiiadincs sacca- 
larcs : ecce alia iliicita , qiia diligilur mcrctrix , qua 
diligitiir aticiila alicna » qua diligilur aliena mia non 
petita , non proinissa , qna dilig/lur uxor aliena. Du:e 
aiite le suut charitates ; cum qua istarum vis manerc ? 
Qui eligit maiiere cum illa humana licita,cum illa 
humaun illicita non manet. Ncmo sibi dical, AmlMis 
hnbeo. Si amhas habes ndmittendo ad te dilectionem 
meretricis , injuriam facis tanqo^m matrona; , quac ibi 
hubitnt, diviiiac cliarilati. Puto enim, quia si homo 
€«nJHgntus sis, et diligas meretricem , non mitiis me- 
reiricem in domum tuam , ut habitet cum mairona 
lua. Non usque adeo progrederis. Tenebras qiixris , 
iaiebras quxris, lurpitudincm non prodteris. Sed et 
qui non haiicnt uxores , et sunt merctricum quasi It- 
cenliiis amatores (ideo dixi , Quasi , quin et ipsi da« 
mnniitiir, si jam sutit ndeles) ; putoquia et adolesccns 
iiotidiiin haliciis uxorem , si diligat mcretricem , non 
«am Ticit habi:iire cum sorore siin , non cam facit 
h:il)il.'ire cuin maire siin , ne injiiriam facint humaiue 
pudicitiae , ne oflendat dcciis sanguinis sui. Si ergo 
noii facis halHtare merclricem , quam ditigis , com 
liiatre tua , cum sorore lua, ne, sicut dixi , offendas 
4le«Mis saiiguinis tui ; facis liabitnre in corde tiio dile- 
€ii«»nein meretricis ciiin dilcctione Dci, et oflTcndis 
liccus sanguinis Christi? 

CAPUT Y. — 5. Ludi intemm.amore exempto ceed 
ptnmandum bene vivendo. Contradictio mundi. Amate 
i>ciim» nihil meiius invenitls. Amatts argentiim, qaia 
mclius est lerro et aeramenlo : ainatls plus aumm , 
qiiia nielius est argento : amatis phis lapides pretiosos, 
qiiia et aiiri pretium superant : amalis poslremo Istain 
liicetii , quam dimitiere lormidat omnis qtimortem 
llmet ; amatis, inqunm , istam lucem , quomodo eain 
•more qaodnm iiigenti desidcrabat , qtii post Jesuin 
rlaiiiabat , Miierere mei , fiU Darnd, Clamabat c:ecos 
Chrislo iraiiseuiite. Metuebnt enim ne transiret , el 
iion saiiarel. El qtianiom clamalwit? Ut turba prohi- 
iMjitc iion taciTct. Yicil conlradictorem , tenuit Snl- 
vaioreiii. Ot»>trepciitibus tttrbis et clamnrc proliilicn- 
tibus , sictit Jcsiis, vocavit eiim, cl dixit ci : Quid m 



Ubi flerif Domme^ Inquit, Mf mdtam, lieejnte^ fidti 
tua te mUvum fedt {Lue. xvtii , 58-42). Amale Chri« 
stom ; desiderate lumcn , qood esl Christos. Si desi* 
deravit ilie lumen corporis, quanto plos lumen cordis 
desiderare deb«$tis? Ad eom, non vocihus, sed mori- 
hus clamemus. Vivamus bene, mundum eontemna* 
mus : nihil iiobissit omne quod transit. Reprehensuri 
sunt nos, quando sic vixerimus, qunsi dilectorcs no« 
stri homines sspculares , amantcft terram , sapieiites 
pulverem, nihil de ccelo diicenies, auras liberas 
corde, nare carpentos : reprehenstiri sunt nos ptocul 
dubio , atque dicturi, si viderini nos ista humana, ista 
lerretia contemnere : Quid paleris? quid insnnis? 
Turba illa est contradicens , ne caecus clamet. Et ali- 
qoanti christiani sont» qui prohibenl vivere cliri« 
stiane : quia et illa turba eum Clirislo ambulabal , cl 
vociferantem bominem ad Christum ac luoem desidc- 
rantem ab ipsius Christi beneflcio prohibebat. Sunl 
tales christiani : sed vincamus illos , vivamus licne ; 
el ipsa vita sit vox nostra ad Christom. Stabit ; quia 
stat. 

CAPUT VI. — 6. ChrUti trantitui, Nam el ibi mj* 
sierium magnum est. Transiens erat ilie, quando ille 
damabat : quando sanavit , sietit. Transtius Cliristi 
iiitentos nos faciat ad ciaiiiandum. Quis est transitos 
Chrisli? Quidquid pro nobis lemporaliter perlulit, 
transitiis ejiis est. Natus est, transiit : numquid adhuc 
nascilur? Crcvit , translit : numqtiid adhuc crescil? 
Suxit : niiinquid adhuc sugit? Defessus dormivit : 
numquid adliuc dormit ? Matiducavit et bibil : num- 
quid ndliuc facit? Postremo prensns est, vinctus est, 
vcrberatos est, spinis coronatus est, alapis caesus est^ 
spiitis illiius, iigiio suspcnsus , occisiis , laticca per- 
cossus, sepultus resurrexit : adhuc iransit. Ascendil 
in coelom , sedet ad dexteram Patris : stetit. Clnma 
quantum potes : modo te iliuniinat. Nam et iii eoipso 
quod Verbum erat apud Deum,ui\qm siabat, quia noo 
mutabaiur. Et Deui erat Verbum : et Verbum caro fch 
etum eit. Caro per transitum multa fecit, et pass:i est : 
Verbum stclit. Ipso Yerbo cor illutninatur ; qiiia ipso 
Vcrbo caro, qtiatn susccpit, honoratur. Tolle Vcr- 
bom, quid est cnro? Iloc est qtiod tua. Caro auiein 
Christi ut honoretor, Verbumcaro factum eit, et habi- 
tmit innobii{Joan. i, 1, 14). Clamemus ergo, ct bciie 
vivamos. 

CAPUT*VII. — 7. Diligantur parenta, ied phi 
Chriitui. kmnXe filios vestros, amate conjiiges vestras, 
eisi s.TcoIariter. Nam secundum Christum amare de- 
betis, ui secundum Dcum illis consiilatis, et non in 
eis nisi Christum diligatis, et oderirts in ve^tris si 
Christum h:ibere noluerint. Ipsa enini est charilas illa 
divina. Nam qoid eis proderit transiioria et niorlalis 
chnritas vestra?Tamen quando et humatiitus diligilis, 
plus Christum amate. Non dlco ut non diligns ttxo- 
reiii; sed plus diligeChristum. Non dico ut non dilt- 
gas iiatrem, non dico ut non diligns ftlios ; scd plos 
dilige Chribtiim. Audi illum diccntem, ne iiiea piites 
isin vertKi : Qni amat patrem aiit matrem piui quam me, 
tion ist m dignui (Mtiuh» s, 37). Quandft audis, ffvn 



i5;b sermo 

Mi mi SfmUi mm imM? De quo dicU Cbrbtos» Nam 
mt me Jifii««, non est cam illo : qui cum illo nou crit, 
ubi eril? Si non amas cum ill» es<»e, time sine illo 
esse. Qtiare lime siiie ilto es<»e? Q<iia cum diaboio 
eris, si CHmChrisio non fueris. Et ubi eril diubolus? 
Audi ipsnm Chrislum : Ju m ignem wtemum, qui pa- 
wmims Mf dmbolo ei angetii ejus {MaUh. xxv, 4t). Si igiie 
coeli nonaccenderis, igneni time gebennarum. Si non 
anias esse inier Angelos Dei, time esse inter angelos 
diaboli. Si noa anias esse in regno, lime esse in camino 
il^fliis nrdeHli<«, incxstinguibilis , sempilerni. Viiicat in 
le prios timor S et eril amor. Tiinor pxdagogiis sil» 
■on ipse in te remaneat, sed te ad charitatem , quasi 
ad magislrum perducat. 

SERMO CCCL • (a). 
De Charitatet n (b). 

I. Charitatii /aus, Per eam divina doctrina ihie er« 
rore comprehenditur^ iine labore euitoditur. Mandatum 
norum faeiem hominim novum. Divinanim Scriplura- 
nim mullipiicem abundantiam, latisslmamque doctri- 
nam Jraires mei, sineulloerrore compreliendit,eisine 
ullo bbore custodil, cujus cor plenum cst charitnle : 
dicente Apostolo, Plenitudo aulem legis charitas (Rom. 
xin, 10) ; el alio loco, Finis aulem profcepti est charilai 
de carde purOy et eonscienlia bona « et fide non ficta * 
(1 Tim. 1, 5). Quis estautem finis pracei ti, nisi prx- 
cepf i adimpktio ? et qiiid est prxcepli adimpletio , 
ni>i legis plenitudo ? Qaod ergo ibi dixit , Pleniludo 
kgii est charitas ; hoc eliam bic dixit , Finis prmcepti 
e>t charitoi. Nt^c dubilari ullo modo potest, qiiod lem- 
pliim Dei sit homo, in quo habilat cliaritas. Dicit 
eiiim et Joannes , D^iit charilai est ( I Joan. iv, 8 ). 
Hxc autcm dicenles Aposloli et nobis chariutis ex- 
ct^Uenliam commendanles , non utique aliud, nisi 
quod comederant, nictuare poiuerunt. Ipse quippe 
Doininus pascens eos verbo veritalis , verbo charita- 
lis, quod est ipse panis viviis, qui de coelo descendit, 
Mandatum^ inquit, novum do vobis, ut dHigatis invicem: 
eiilerum Jn hocscient onines guia discipuU md estis, 
si vos invicem dilexeriiis (Joan. xiii, 5i, 35). Ille enim 
qui venit per cnicis irrisioncm cariiis perimere cor* 
ruptioiiem, et veiusiatcm viiiculi mortis nostne sux 
mortis novitate dissolven*, maiidato novo fecit homi- 
niMn iiovum. Res enim vetus eral, ut bomo moreretur. 
Qiiod ne seroper valerel in homiiie, res nova facta 
e«t, ui Deus moreretur. Sed qoia in came mortuus 
est, non iu divinitale. per sempiternam vilam divini- 
laiis non permisit es^ e scmpitcmum interitum carnis. 
Itaque, sicul iticit Apostolus, Mortuns est propter de- 

• <4e InMflB. At hi editis : finci^ in te piui thnor. 

* Hic io prius editis additur : si ergo non vacat onmes pa» 
pms scripturarum ewAvere^ tene eharitatem^ etinea invc" 
nsei omnem scientiam. Qu« seDtMiUa io maDuscriptis non 
islo loooy sed alio tantum infira cum aonauUa varietate re- 
peritur. 

'Bneodatiisaddiiose. el duos tad cb. m. etadAm. Er. 
Ptr. Lov. 

ia) Alias, de Tempore 59 et in tomo nono. 

(6) Rislat in fine Excerplorum Eugypii cum titulo, « De 
« laiide cfaaritatis. » sic eliam vocant Beda et Flonis ad l 
Oor. xm et xiv , el ad I Tim. i. Legenatur olioi et in ioin.'> 
mno* aed hiterpohitns M » el Erasml ceosura reprobaius. 



CCCL. ij!^ 

/fcfn nostra , et resurreant proptcr justificaliouem no* 
siram (Rom. iv, 25). Qui crgo conlra morlis vetustJt* 
lcm attulit vitae novitalem , ipse contra vetus pecca- 
lum opponit novum mandaliiin. Qiiaproptcr qiiisquis 
vctiis peccatum vis exstingiiere, mandatu noYosssliii» 
gue cupidiiaiem, et amplectere charitatem Siciit 
enim radix omiiium maloruiii est ciipidilas ; ita ct ra- 
dix omnitim bonorum est cluiritas. 

2. Charitate doctrina Scripturarum tota possidetun 
Toiam magniiudinen» et latiiudiiicm diviiiitnini elo- 
qiiiorum secura possidct chaiilas, (|iia neiiin pro%i- 
niumqiie diliginiiis. Docel ciiiin nos (ocL*slis unus 
Magister , el dicit : Diligcs Dnminum Deum luum ex 
tolo corde luo, el ex tola atiima /u/i, et ex tota wente 
tua : et diUgei proximum lunm sicul te ipsunu In his 
duobus praiceptis universa Lex pendcl, et Prophctm 
(Matlh. xxn, 37-40). Si crgo iion v:ical oiiiites pogi- 
iias snnclas perscrulari, oinnia invniucra srriiioiiuin 
evolvere, omnia Scripturarum secreta penclrare; tcoe 
cbaritatem, ubi pcndeni oniiiia : iui teiicbis qnod ibi 
diilicisti ; lenebis ctiam qiiod noiidum didicidii. Si 
cnim nosU charitatem , ali(|uid nosti uiide cl illiid 
peiulet quod forte non nosti : et in eo (|uod iii Scri- 
piuris inleliigis, charitas patct ; in eo quod iion iiiteU 
ligis, cliaritas latct. Illc itaque tcnct cl quod patel et 
qiiod laiet in divinis serinonibus, qui cliarituiciii tencl 
in morihus. 

3. Charitatis praconium prosequitur. Quapropter, 
fratres, sectainini chariiaiem , dulce ac salubre vin- 
culum nientium, sine qua dives panper esi , et cuin 
qiia pauper dives est. H;ec in adversitatibus lolcrat, 
in prosperitalibus temperat; iii duris passionibus 
fiirlis, in bonis operibus hilaris; in tcntatioiie tuiis- 
siina, iii hospitalitate latissima ; iiiter vcros rratrcs 1»- 
tissima, inter falsos palieiilissima. In Abcl per sacri* 
ficitim grata, in Noe per diluviuin sccuni, in AbralisB 
percgrinaiionibus fidclissima, in lloyse intcr injurias 
lenissima, in David tribuIaUonibus mansuetissiina. In 
Iribus pueris blandos igiies innocentcr exspectat : in 
Machabacis s^vos ignes fortitcr lolerat. Gasta in Su- 
sanna ei^a virum, in Anna post virum,in Maria prac* 
tcr viram. Libera in Puulo ad arguendiitn« humilis in 
Pelro ad obediendum : humana in Christianis ad coii<r 
ruendum, divina in Christo ad ignoseendum. Sed 
quid ego de charitate majus aul uberius possiim di 
cere, quam quas per os Aposudi laudes ejus iiitoiial 
Dominns, supcremineniem viam demonstrantis atque 
dicentis : Si iinguis hominum loqnar et Augelorum^ 
eharitatem aulem non habeam^ faclus sum oerame^t 
tum sanans, aut cymbalum tinniens. Et si habuera 
prophetiam, et sriero omnia sacramenta, et omnem 
icientiam^ et ii habuero omnem fidem^ ita ut montci 
transfcramt charilatem autem non habeam^ nihil 
ium. Et si donavero omncs facultales meas^ et si dis* 
tribuero omnia mea pauperibus^ et si Iradidero cor^ 
pus meum ut ardeam^ charitalem autcm non Aat 
beanu nihll mihi prodest. Charilas magnanima est^ 
charitas beuigna csl. Charilas non (Bmulatur^ non 
oijit perpcram, non inflalur, non dehoncslatur^ no^ 
qnairil quffsnasttnl^non irritaturf noncogital matum, 

m « 



1555 



S AUGUSTIN! EPISCOPI 



15^ 



ifow fjaudet super iniquUate, cougaudel nntem veHtatl 
Omuin tolerat, omma credit, omnia sperat, omnia su(- 
fert, Charitat nunquam . adU (I Cor. xiii, 1-8)? Quanla 
esl isla? Aiiima ruieranim , prophclie virlus , sacra- 
incnlonim salus, scien'.i:r. solidamcnlum *, fidei fru- 
clus, diviii* paupcrum, viia morienlium. Quid lam 
mngnanimum, quam pro impiis mori? qiiid lam be- 
niqiiiim, qiiain inimicos diligerc? Sola esl qiiam feli- 
cilas aliena non prcmit, quia non scmulatur. Soia est 
(|uam fclicitas sua non extolllt, qitia non inflatur. 
Sola esit qiiam conscicntia mala non pungit, qiiia non 
ngit perperam. Inlcr opprobria sccura est, inler odia 
bcnelica est : inlcr iras placida cst , inter insidias in- 
noeens : intcr iniquilatcs gemcns , in verilate rcspi- 
rans. Quid illa fortins , non ad rctribiicndas, scd ad 
non curandas injurias? Quid illa fidclius, non Tani- 
lati, scd Ttcrnitali • ? Nam ideo lolerat omnia in prrc- 
senti .vila, qiiia crcdit omnia dc futura vita ; et suf- 
fert oninia quse bic immittuntur, quia spcrnt oinnia 
qiix ibi promiltuntur : merilo nnnquam cadit. Ergo 
seclamini cbaritatom, el eam sanctc cogitantes alTcrte 
rrucltis justitix. Et quidquid ubcrius, qunni cgo di- 
ccre poiui, vos invcneritis in cjus laudibiis, npparcal 
Ui vcstris moribus. Opoftet cnim ut senilis scrmo non 
toium sit gravis, sed etiam brcvis. 

SERMO CCCLl • (fl). 

De utilitate agcndas pxnitcntia^ i (b). 

CAPIJT PUIM13M. — i. Pcenitentio! hnmilUas qitam 
necrssaria. Deo excelso humilitale propinquatur. Lex 
nd qmd data. Qiinm sit ulilis et neccssaria pociiilen- 
li.r medicina , facillimc bomincs intclligunt, qui se 
homines csse memineriint. Scriptum est enim , Dims 
supirbin resiilU , hnmilibus autem dat gratiam {Jacobi 
IT, G ). Ei Dominiis in Evangelio dicit, Quoniam qui 
se exittnt^ humitiabitur ; et qui se hwmlint, exnUabi' 
lur : i«n{>isquc jiisliftcatus dcscendil de lemploPubli- 
rnntis illc peccatorum confessione ftoilicitus , qiiam 
PliarisrRiis merilnnim eniimerniione sccurus. Quain- 
vi'? cniin ol ipsc gratias cgeril Dco, dicens : Crntias 
titti nqo , Deus, quoniam non sum sicut cceteri homines^ 
injusti , aduUeri , raptores ; ^iomodo et publicanus 
isle. Jejuno bis in sabbato , decimns do omnium qua^ 
cwnqne possideo : taroen ei prxlatus est ille, qiii de 
hngiuquo stabal , neque oculos audcbat ad ccelum le- 
9are. sed percutiebat pectus suum, dicens : Deus , pro- 
pUius csto mihi peccatori {Luc. xviii , iOiA). Non 
enini illc pbaris.Tus tam siia sanitatc, quam morbe- 

> Edili : Quanta est Uta amnuurwH satus, scientias sotidar 
mentum. ^os bicsequimur cndtces mamiscrii tos. 

* sic Mss. At cditi : Qutd itUi facitius, iwn lanitate, sed tv- 

* r.incndalus ad daos d. ad f. gr. pfa. r. rm. s. et ad Am. 
Er. Par. lx)v. 

(r/) Alias, 50 iuter Homilias quinquaginta , et in tomo 

{t)) F.xsialvat In tonio 9 membris mullis mulilus apud 
Ei'asuuun, qiuhuncet suhscqnanlem iradalutn censuil plu- 
rlmum (!iscro] are ab Ansfusliao. scd i. sins saae et dociri- 
iiain ulcrqiie babcl el sUluin, noslio judicio. Nolal ulruni- 
qiie scorsim Possidius iu codem ludiculi capile 8. Atque 
bnnc I riorein ssepe cilal 1 lorus , appellans .Ubrura de Poe- 
nitcntia, iid I cor. v el vi, elc. serniouein umcu sapiunt 
noimulli nKxiiloquendi, u! isi.% cat». 2, «^nias mecum vcsli*a 
Ciuditio recofCQOscit. « 



rum alienoruro comparationegaudebat. Otilius aaiem 
illi erat, quoniam ad roedicum venerat, ea dequi* 
bus apgrotabat , confitendo monstrare, quam dissirou* 
lare a vulneribus suis , et de cicatricibus alienis au- 
dere gloriari. Non ergo mirum si publicanus magis 
curatus abscessit , quem non puduii ostendere quod 
dolebat. In rebus quippe visibilibus , ut excelsa quis- 
qne contingat , in cxcclsiim erigitur : Dcus autem 
cum sit omnium excclleniissimns, non elatione , sed 
bumililale conlingitur. Unde propheta dicil : Props 
est Domiuus his qui obtriverunt cor ( PsaL xxxiii ,19). 
Et ilerum : Excelsus Dominus , et humilia respidt , et 
exceisa a tonge cognoscU { Psat. cxxxvii , 6). Excelsa 
i|>sa posuit pro siipcrbis. Illa ergo respicit , ut ottol- 
lat ; ista cognoscit , ut dejiciat. Cum enim ait, quod 
a longe excelsa cognoscit^ satis eum ostendit liumilia 
de proximo atlendere : ipsum taroen Dominum ex- 
celsum csse prjrdixit. Solus enim Dcus arrogans non 
est, quantacuroque se pro^dicatione laudaverit. Non 
ergo se arbltretor ab ocnlis Dci abscondi superbia : 
Deus eniro excelsa cognoscil. Nec se rursus Dco con- 
jnnctain putct : excelsa eniro a longe cognoscit. Quis* 
qiiis iiaque poenitcntia! recusal humililalero, Deo 
prdpinqiitirc non cogitat. Aliud est enim levnrc se ad 
Dcum ; aliud est levare sc conlra Deum. Quj unte 11- 
lum se projicit , ab illo erigitur : qui advcrsiis iliiim 
se erigit , ab illo projicitur. Alia esl enim solidilas 
magniiiidinis , alia est inanilas inflationis. Qni foris 
ticmescit, intus tabcscit. Qui eli^t abjici in domo 
Dci^ mngis quam habitare in tabernaculis peccatorum ; 
cligil illiim Dcus, ut inliabitet in atriis ejus ; ct ni- 
liiLsihi assiimenlem ilic in sedem b<»ati:atis assumit. 
Unde in Psalmo suavissime et vcrissime canitiir, 
Bcatus vir cujus est susceptio ejns abs te , Doutine. Ne 
putrs cum qiii sc liumiliat sempcr jaccre ; cum di- 
cixm sii, ExaUabitur. Kt nc opincris cjus exaltalio- 
ncm in ociilis boniinnin pcr sublimifaics ficri corpo- 
rales ; cuni cnitn dixisset , Dealits vir^ cujus est sus- 
ceptio ejusabs te^ Domine ; consoqiienter aunexnil ct 
ostendit ejusdcm susceptionis celsiltidincm spirilii.i- 
lem : Ascensus , iiiqiiit , in corde ejtis disposttit in con^ 
vulle phrationis , in locutn quetn disposuU. Ubi crgo 
di^posiiit asccnsus ? Iii cordc, in convaltc scilicet 
pltirationis. Iloc cst, Quise humiliat, exaltabitur. Sic- 
ui eniin ascensus exallationcm indicat ; ila vallis 
liiimilitatcm , et convallis plorationes. Sicut enim co- 
mes poenitentix dolor ost ; iia lacrymns sunt te.<lc8 
doloris. Optime autcm scquitiir, ct dicil : Etenim 
bencdktiottetn dabit , qm legem dcdit (Psal. lxxxiii , 
II, G, 7, 8).Ad hoc enim lex data est, ut vuinera 
ostenderet peccatorum , quac grati;c benedictio sana- 
rct. Ad boc lex dala est, ut superbo inllrmitaicm 
suain nolain faceret, intirmo poenilentiam suaderet. 
Ad lioc lex data cst, ut dicorcmus in convaJle p!o« 
ralioiiis, Video atiam legem in membris meis repU' 
gttatitctn legi metttis mew . et captivantem tue in tegt 
peccnti , qiue est in metnbris meis : ci cum ipso plo- 
rjilii clnniar.Mniis , InfetlT ego hottio ! qtns me libernbit 
dc corporc tno tis htijns ? cl jiiiccurrcrci iiobi- , 0X31*» 



1557 



SEliMO CCCLI. 



1538 



dienle ilio qiii erigU elisos , solvii compeditos , illu- 
BUBat cxcos ( P$aL cilv, 7, 8) , gratia Dei ptr Je- 
Mnm Chri$tum Ihminum fmtrum ( Rom. yii, 25, 25). 

CAPUT II. — 2. Tria fHeniUnlias genera. Prima 
petnitenUa^ ante Baptiimum. Tres suiit aulem aciio- 
oes iMBiiiientis , quas mecum vestra ErudiUo reoo- 
gnoscil. Sunt enim usiiaUe in Ecclesia Dei, et dili- 
gcnier aUendenlibus nolae. Uiia est qux novum bo- 
miiiem parturit , donec per Baptismiim salulare om- 
uium praeterilorum fiat aMutio pcccatoi-uiii : ul taiH 
quam puero nato dolores lr.*nseant , qiiibus viscera 
urgebantur ad partum , et tristitiam Lctiiia conse- 
quatur. Omnis enim qui jam arbitcr voluntatis sus 
consiiiuius est, cura accedit ad Sacramenta fideiium, 
nisi eum poeniteat vitae vcleris, novam non potcst 
Inchoare. Ab bac pcenitentia, cum l>aptizaniur, soli 
parvuli suiit immunes : nondum enim uti possunl 
libero arbitrio. Quibus tamen ad consecrationera 
remissionemque origiiialis pcccati prodest eorum fi- 
dcs « a quibus offcruntur ; ut qunscumqne niaculas 
dclictorum per alios , ex quibus iiali sunt , coiiiraxe- 
ruiit , aliorum etiam intcrrogaiionc ac rcsp^uisioae 
purgenlor. Yerissime quippe in Psalinis plangitur, 
tlcee in iniquitate conceplus $um , et in peccatii mater 
mea me in utero aluit ( P$aL l, 7 ). llciii quod scri- 
ptom rst, non esse mundum in conspcctu Dei, ncc 
iiifaniem , ctijus est vita iliei unius supcr lerrain 
( Job XIV, 4, $ec. LXX ). Excc))tis ergo taliliu»; , dc 
quorum ordino ac merito in futura illa, qu;c promilr 
Utur, sorte sanctorum , vclle amplius quxrerc , bo- 
minum modulum excedit ; pie tamcn crcdilur cis 
prodesse ad spiritualem salutem , quod ccclesi.isiicc 
auctoritatis per totum orbem terrarum tani firiDO ro- 
lx>re custoditur : caeterorum bominum nullus tr.msit 
ad Cliristum , ut incipiat esse quod iion crat , nibi 
cum poeniieat fuisse quod erat. Il£c prima poenitcii- 
tia pnccipitar Jud;Bis , dicente apostolo Pciro , Pce- 
niientiam agite^ et bapti»elwr unusqui$que ve$triim in 
nomine Domini no$tri Je$u Chri$li (Act. ii, 38 ). Talis 
ab ipso Domino imperabatur, cum diccrct : Poan - 
leniiam agile^ appropinquavit enim regnum ccelorum 
{ ilatth. IV, 17). De bac etiam Joanncs Baptistn, ple- 
nus Spiritii sancto, pr:ccursor ct pnrparalor vi;c I)o- 
nsini ila dicit : Qeneratio viperarum , qni$ o$tendit vo- 
hi$ fugere a ventura ira ? Facite ergo fructum dignum 
pxnitentim (Id. iii, 7, 8). 

CAPU T 111. — 5. Altera pcsnitenlia quce hic omnium 
e$t ae perpetua. Yita Luju$ pcenilere no$ debet , quia 
eorruptiotti et tentatioHibu$ obnoxia e$t, AUera vcro 
pocDilcnlia est , cujus aclio pcr lotam istam vitam , 
qiia in canie mortali dogimus , perpctua supplicatio- 
nis bumililatc subcunda cst. Primo , quia nemo vitam 
a*tcrnam, incorruptibilcm, immortalemquedesiderat, 
nWi eum vitx bujiis temporalis , corruptibilis , mor- 
ijlisque pceniteai. Non enim sic quisque in viiam no- ^ 
vaiii per sanctificationem Baptismi nascitur, ut quem- 
admodum deponit ibi omnia peccata praeterita , ita 
eiiam siatun mortalilatem ipsnm carnis corruptio- 
«etnqnc dcponat. Qnod si non ila est , rcstal ut illud 



quod scripium est, quod ctiam quisque in se senik 
adbuc , dum in bac vita est , corpu$ quod corrumpitw 
aggravet aramam , et deprimat lerr«ia inhabitatio $eH- 
$um muita cogitantem (Sap. ix , 15). Quod tuac io ilbi 
bcatitudine quia non erit, cum absorbebitur roors in 
vicloriam (I Cor. xv , 54) ; quis dubitct in quacuroqua 
lemporali felicitale » versemur , pcenitere Umen nos 
debcre biijus vitx , ut ad illam incorriiptionem toia 
avidilaie curramiis? Inde est enim quod eliam Apo- 
slolusait: Quamdiu $umu$ in corpore, peregrinamur 
a Domino : per fidem enim ambulamue^ non per $p€r 
ciem (II Cor. v, 6, 7). (}uis ergo restinat atque optat 
ad patriam reincarc , el illam speciem quae cst facic 
ad facicm conlcmplari, niiii qucm pcregriiiationis su;ft 
poeiiilucril ? Ex quo drlore pcenitenlis, eliam vox illa 
miserabilis erumpit ct sonal : Heume! quoninm pere- 
grinatio mea longinqna facta e$t. El ne pules nondum 
fidclem isla loqul , vide quid scquitur : Inhabitavi in 
tabernaculhCedar : cum h\$ qui oderunt pacem , erom 
pacificu$ ; cum loquerer ei$ , impugnabant me valde 
(Pw/. cxix , .W). Non soluni liominis fidelis, scd 
eliam cvafigolisl;c firniissinii et marlyris fortissimi 
h.xc vcrba sunt. Nam inde esl eiiani illud A|)ostoli : 
Scimu$ enim , quia etsi terrenanustra domu$ huju$ hn* 
bilationis di$iolvatur , cedtficationem hubemus ex Deo , 
dnmum non mnnu fuctam , astcrnam in casli$. Etenim 
in hoc ingemiscimuA , habitaculum no$trum , quod d$ 
coclo esl , superindui cupiente$ : $i tamenel induii.non 
nudi invcniamur. Etenim qui $umu$ in hac habitalione , 
iugrmiAcimus gravati , in quo nolumus $poliori , scd lu- 
pnv.siiri, ul absorbculur morlale a vita (U Cor. v, i-4). 
Quid «rgo cwpiinns, iiisi iia nou esse ut nunc sunius? 
cl qiii«i iiigoiiii^ciinus , nisi pcenileiido quia ita sunius? 
Sc<! qu.ind.) iia iion erimus , nist terrena domo rcso- 
liila , iil cadi!Stcin habitaiionem ct aiiimo et corpore 
loiius liomiiiis inimutatione sortiamur? Qiiaproptcr 
et sanclus Job non ait esse tenlationem in bac vita , 
sed hanc ipsam vitam tentatioiicm dixit esse, ita lo- 
queiis : Numquid non tentatio e$t vita humana $uper 
tcrram ? Quo iii loco etiam mystcrium lapsi hoininis 
mirabililcr tr^tigit diccns : Tanquam servus fugiene do" 
minum $uum , et con$eculu$ umbram (Job vii , 1 , 2 , 
$ec. LXX). Non cnim hxc vita diccnda est potius, 
quam uiiibra vitx. Ncc immerito fugilivus Adam post 
oflensioncm pcccali abscoiidit se a facie Domini, tc- 
ctus foliis arborum , quibus opacantur umbracu!a , 
tanquam fugien$ Dominum $uum , sicul dictum cst , et 
con$eculu$ umbram. 

4. PoBnitentiw humilita$ etiamju$tificati$ nece$$arin, 
Quantumcumque justis , non gloriandi , $ed pcenilcndi 
cau$am $emper adesse. Di$pen$atoribu$ verbi Dei et 
Sacramentorum unde pomtentioe cau$a, Quae universa 
ad hoc dicta sunt, ne quis per Baptismum quamvis 
justificatus sit a prioribus peccatis , lamcn superbire 
audeat , si nihil committat , unde ab altaris commu- 
nione separetur , qiiasi jam de plena securitate so 
jactans ; sed potius servet hiimilitatem, quae pene uua 

* Biss. carent verbo, felicitate; proquo tdrte saprlcnlum 
fuisRCty vita- 



1559 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

discipHna c1iris(iana esl : nec stiperbial lerra et cinis 
{EeclL X, 9), doncc ista nox tota traiiseat, in qua 
periranieuntomnesbeititBiilwiB, ealuli teonumrugientei^ 
fKterentei a Deo eicam iibi (Pial. ciii, 21 ). !n hanc 
«9cam Job ipse petilns est, qui dixit , Tentatioeitvita 
kuwuma iuper terram. Etiam Dominus , /n hac nocte , 
hiquit, poilulavit iatanai vexare voi iieut triticum {Lue, 
sxit , 31). Quis itaque sanfe mentis noti ingemiscal ? 
Coi non per pcenitentiam sic esse displiceat? Quis 
non tota Iiuniilitaie sitpplicans divino adjutorio se 
cxaudibiicm prasbcat , donec transeat omnis ista ten- 
tationum matcrics atque umbra terrena : et ille qui 
nunquam deficit , etiam nobis illucescat sempitcrnus 
dies , et inumiiiet abscondita tcnebrarum , et mani- 
festet cogiiaiiones cordis , et tunc laus erit unicuiqiie 
a Deo (I Cor. iv , 5) ? Deinde quamvisse quisque glo- 
rictur sic habere corpus edomilom , ut mundo cruci- 
Axusabomni opere malo, in scrvitulem redacta membra 
casliget, ne jarn regnet peccaium in ejus morlali cer- 
pore, ad obedieiidiim dcsideriis ejus ; solum unum ve- 
«min Deum colai, nulli simulacrorum rilui deditus, nuUii 
^cris dxmoniorum irrelitus, non accipiens in vanum 
Domen Doiniiii Dei sui , quietem senipilernam certus 
exs|iectan8 , dcbiium honorem parentibiis reddcns , 
ncc criientus liomicidio, nec fornicatione turpalus , 
nec furto fraudulciitus , nec mendacio diiplicatus, nec 
rci vel uxoris alieiix concupisccntia sordidus ; iion 
in suis etiam rcbiis aut luxuria difOuat , aut arcscat 
a^ritia ; non sii contentiosus , non sil contumeliosus, 
non maledicus ; vendat postrcmo omnia sua , et det 
pauperibus , ct sequaiur Christum , atque ihesauro 
eoelesti radiccni cordis infigat : quiU videtur addi 
posse ad tam plenam juslitinm? tamen nologloriciur. 
Intelligat hxc omnia pracstila sibi esse , iion a se exi- 
stere. Qiiid eniin habet , qiiod non accepit ? Qiiod si 
■ccepit, quid glorialur, qitasi non acccpcrit {Ibid,^ 
7)?Erogct snnc pecuiiiam dominicam : consulnt 
proxiiiio , sicut sibi scnlit essc consulium '. Nec pii- 
let salis essc servare integrum quod accepit, ne dica- 
tur ei : Serve nequam et jnger , darci pccumam meam , 
tt ego vetiiem cum uiurii exigerem : ne auferatur ab eo 
quod acccpii , iie projicialur in tenebras exieriores 
{Matth. XXV, 26-30). Quamvehemeutissimam poenain 
4li timere dcbent illi , qui scrvare integrum ^f)ossiint 
4|iiod ncceperunt ; qune spes illorum est , qiii hoc impie 
secleratequedisperduiit? Versabiturergo isle in rcbiis 
livmanis, non carnalts, sed spiritunlis acquisitionis 
deviiitttis orPicio; non quidem negotiis s.TCularibii9 
obligatus , sed tamen quia mililat Dco , non olio desl- 
4ix' torpidus et nbjectus. Detergo, si polest, suas 
eleeinosyiias omnes cuin liilaritate , sive cum cariia- 
iibtis necessilatibus pauperum aliquid crognt , sivo 
aiin paiiis co^Iestis dispensat<ir * iiivictn ndvcrsiis dia- 
hoUm casira in crcdenlium cordibiis consiruit. Ai/a- 
reiH enhn datorem diligit Dem (II Cor. ix , 7). Non ita- 
que txdio frangaiur in difllcultaiibtts rerum , quse iie- 



fS&O 

cesse ost existAni , ut ottemlatur hemiBi quod bomo 
est. Non irt subrepat ia eura qui aut odiose irruit , 
■ut inopportoiie inopia eocictits petit ; aut negi^tio 
800 , cum tu majore occapatas es , indiflerenter llagi- 
tat subveniri ; aut in verbo manifesce justitiae resisiit 
caH» cnpidltate, aut miserabili tariiiate. Non det 
qiiidffoain amplius vel minus quam oportet : noii lo- 
quatur amplius qiiain opus est , aiit cum etiam iion 
optis est. Specioii enim pedet evangelizantium pacem , 
evangeUzantium bona (Rom, x, 15). Sed tnmeti de 
terra sicca piilverem contrahunt , qui sane in judicium 
corum excutitur , qui sibi hanc exhibitioiiem perversa 
voluntale coniemnunt. Non solum ergo propter ipsain 
viUe liujus mortalitatem ' et ignorantiam , et proptinr 
dici malitiam , quae utiiiam sufGceret , sicut dc illa 
dictum est , Suficit diei malitia tua(Matth. vi, 34) ; 
quam jubemur ferre atque portare , donec transcat , 
et sustinere Deum viriliter agendo, ut fructuni aflTcra- 
miis cum lolerantia : sed eiiam propter ipsum pulve- 
remmuiidi hujuH, qui per iiinera consulendi consu* 
lentium pedibtis adhaerescit , et dainna quae in ipsa 
Degotiosissima dispensationis actiotie coiitingunt , 
quae Domiiius pncstet ul cum lucris majoribus coiii- 
pensentur, quotidianam del)einns habere poenitcn- 
tiam. 

5. Laieorum peccata quotidiana. Conjiigii uiui quan- 
donam inculpabitii. Sed si lioc dispensatoies vcrbi Dei 
et ministri Sacramentorum ejus, milites Christi; 
quanto magis cxtcra stipendiaria mulliludo , et qu:e- 
dam provincia magni regis? Quam ne forte vel falsa 
Buspicione avariiiae miles ille fldelissimus atque for- 
tissimus aposiolus Paulus oiTenderet , suis siipendiis 
militavil : et ubi forte defuit sumptus iieccssarius , 
Atioit inqtiit, Eccleiiai exipotiavi^ accipiemab eiati" 
pendium ad veittam miniitrationem (II Cor. xi , 8). 
Qiianto ergo magis Ecclcsiae provinciales (a) sa-cula- 
ribus negotiis obligati , quotidianam debent agcre poe- 
nitentiani? Qiii quamvis a furtis, a rapinis, a frau- 
dibus , ab adiilleriis et fornicalionibus oinniqtie 
luxuria , a crudelitate odiorum et inimicitinrum per- 
tinacia , ab omni denique idololatrix rQedilalc , spe- 
ctaculorum niigacitate , bxresuni ntque schismnium 
itnpia vanitate , alque ab omnibus hujuscemodi flngi- 
tils et facinoribtis immuncs, puri atqtie intcgri csse 
del>eant : tnmen propter adininistrationem rerum !;)• 
miliaiium, et conjiigiorum arclissima viiiculi, tani 
multa peccant , ut non tam de istius mundi pulvcre 
aspcrgi *, qunm kito obliniri videaniur. Iloe cst quod 
Apostolus eis dicit : Jam quidem omnino detictuni est 
in vobii , quiajudicia habetii vobiicum. Quare non mn- 
gii iniqnitatem patimini? quare non potiui fraudamini f 
Nam illud exsecrabile est, quod propter quosdain 



* m editis additur, vd eontulmdmn ; quod abest a ma- 
nuscri|ilis. 

• sk: in uai. At in editis» dUpeittaiimie. 



< itn Mss. Edili vero, mtOaHtitatem. 

* Mss., de isto mmulo putvere aspergi. 

(a) Qiios laicos usitaiius dicimus , ipsos vncat Ecclcsise 
rrovinciales et sti|ieudiario8 : |iulchre aliudens, ul srpe 
alias, ad populareniloquendiusum, qua j)ro\i.)ciu} que 
solvendo mililibus siipendio oI>i)oxi:c esseiit , sii)ieiidiuriae 
dtcelianiur. vide su| ra serro. 30:3, n. 19 , et ciiata ibidem 
luca s.Tnionuin quoninidaiu in Psahnos, necnon TractatUin 
t22 ia Joon., n. d. 



1541 SERMO CCCLl. 

addil H dicil : Sed 90$ iaiquitaUm facitU, H (rtmdaltB^ 
d hac frainbuM (1 Car. vi , 7 , 8). Exoepiis UineB ini- 
laiiaiibua el fnudibus, boc ipsum babere interie 
jttdida et liies de sxcularibus relNis, deiictum esso 
dicii : qood tamen ferendom esse admond , si vel 
ecdesiasiico jodicio lites bujuscemodi ttnianUir. Uine 
esl eiiam illud : Qm iine MxoreeUf eopUUeaqamfnmi 
Dei , f na m ad o pUieeat Deo : ([m aatem matrimomo eon^ 
jamUiu eet , eopiai ea qum mat mundi , qnomodo pli* 
eeai uxori. Qnod eliaro de femina simililer notat. Yel 
illnd ' cnm ait , El ilerum ad idiptum eoiote , ne voo 
tentet eaianaM propter intemperantiam ve$tram, Qiiod ul 
peecalum esse demonstrarel , sed inflrmilali coiicei- 
siiin ; snbfecii stalim : Hoc tiutem dieo tecundum m» 
mam , non $eewiidnm hnperium {Id, vii , 52 , 3S , 5 , 
6). Solaenim generandi causa esl inculpabilis scxus 
Qtriusque commixtio. Quam muUa sunl alia peccaia , 
ftive in loquendo de rebus ei negoiiis aiienis, qno» 
Don ad le pertinent ; sive in vanis cachinnationibus , 
ciiro scriptum sil , Stultui in ritu exallat vocem iuani , 
iapiens uutem vix tacile rideHt (Eccli, xxi , 23) : sive 
in ipsisescis , qux ad necessiiatem suslentandse bujus 
viuc praeparaiitur , avidior atqiie immoderatlor appe- 
liius , s;vpe exccssum niodum postridiana * crudiuuo 
coNiestaiis : sive in veiidendis et emendis rebus cha« 
ritatis et vilitatis voia pcnersa '. Pigetcuncta coiligero^ 
qiuc quisque in se ipso ccrtius comprehendit atqiie 
reprehendit, si divnianim Scriplurarum speculum 
non ncgligcnter attendai. Qux quamvis singula non 
leiliali vulnere ferire sentiantur , siculi bomicidium et 
adulterium , vcl cetcra hiijusmodi : tamen omitia si- 
oiul congrcgata velut scabies, quo plura sunt iiecaiii, 
auft nostnim decus ita extermiiiant, ut ab illius sponsi 
speciosi forma pnc filiis bominum (Pia/. xliv , 3) 
eistissiniis amplexibiis scparenty iiisi medicanicnto 
quotidianx poiniientix desiccentur ^. 

6. Peccata quotidiana omnei ex earnii infirmiHite 
eoHtrahimus. Lucta chriitianm animm. Quod si ralsuni 
est, unoe qiiotidie lundimus peclora? Quod nos quo- 
qiie aiitisiites ad nltare assistenles cum omnibus fa« 
ciinus. Unde etiam orantcs. dicimus, qood in lota 
fc»ta vita oporiel ut dicamus : Dimitte nobii debita 
noilra, iicut el noi dimittimui debitoribus no$tri$ [Malth. 
VI, i2). Non enim ea dimitti precamur, qux jam in 
.Baptismo nisi dimissa credimus, de ipsa Gdedubi* 
tamiis : sed utique de quotidianis peccalis boc dici- 
mns, pro quibus etiam sacrificia cleemosynarum, 
jejuniomm, et ipsarum orationum ac supplicationum 
quisque pro suis viribus offcrre non cessat. Quisauis 
liaque se diligenter atlendcns, nulla <e ipsum adii- 
lalione scdiicil» salis iiiteHigit cum quanlo periculo 
morlis xlcrna^, et cum quaiita penuria perrecioi 
jiisiirue peregriiietur a Doniino; quamvis jam in 
Chh^to, hoc est, in via constitutus rcdire conctur. 
Naui si non habemus peccaia, ct tiindenles peclora 



1541 



1 Apod Er. Lugd. ven. Lov., 11/ Ulud. M. 

* Miis., posl triduana. Ijo?. , j^riduana. Melius Pari- 
iieiKium ediiio Kiveiiiana, postruiitma. 

* Lov., noia perurm; dissentieoUbus edilis aliis et nuh 
Mucri(.iis. 

^siicEr. exvsm. kXUn.^tdeeeoerditr* 



dicimus, />rmiV/e nobii debita noeira; ex boe ipee 
certe et graviter nuUo dubitante peccamos, curo 
inier ipsa Sacramenu mentimur. Quamobrcm, Ui 
quantum Deo. nostro fide , spe et cbariute con- 
neciimttr, el eom in qnanium possomos, imilamur, 
non peecaroos, sed filii Dei sumus : in quanUim au« 
tcm ex occasione cainalis infirmitatis, quia nondum 
raorte resoluu, nondum resurrectlone muuu esi, 
motus reprebensibiles improbique subrepunl, pecca- 
mus. Quod uiique raieri nos convcnit ; ne dura cer* 
vice, non languoris nostri saniuiem, sed damnatio- 
nein superbias mereaniur. Unde utrumque vcrissiroe 
scriptum est : et, Qui natM al ex Deo^ n^n peccai 
(I Joan. 111, 9); et quod in eadem Joannis Episiola 
legimus, Si dixorimui quia peccatum non habemm^ 
no$metip$oi decipimui^ et veritae in nobi$ non esi 
(Id. I, 8). Illud enim ex |irimitiis novi hominis, hoe 
ex reliquiis veteris dictum est : utnimque eiiim agi* 
mus in bac vila. Paulatim .'luiein novitas accedit, ei 
pftulatiin vctusute ccdenie succedit. Cum vcro 
utrumque agitur, in sudio sumus ; nec solum pcr- 
cutimus adversarinm bonis operibns, sed etuim pety 
cala incautius eviundo percutimur. Neqiie nunc quis 
nostrum viceril, sed quis crcbrius reriat, quis foriiiis 
cotifligat attcnditur ; donec alios secum in sein|)iier- 
iiam morlem pertrahat, qui homini sUnti lapsus in- 
vidit, ei ab aliis iriumpltaniibus in fine dicntur : IJbi 
e$t, morif contentio tua ? ubi e$t, mon, aculeui tuus 
(I Cor. XV, 55)? Sed neque facilius ab inimico deji* 
ciniur, quam *cum cum superbiendo imiumur; nee 
velieinentius eum prosternimiis, quam cum bumili- 
late Doininum sequimur; nec acriores ei dolores 
iiinigimiis, quam cum plagas peccatorum nostroruin 
confitendo et poenitendo snnnmus. 

CAPUT IV. — 7. Terlia pcenitentia ieverior pro 
peccati$mortiferi$,Lacryma: $angtti$ pmnitentii. Teriia 
actio est pcenitenti», qux pro illis peccatis subeunda 
esl. Qux Legis decalogus continet; et de quibue 
Apostolus ait, Quomam qui taiia agunt, regnum Dc§ 
non po$ idcbunt {Gnlat. v, 2i). In hac ergo po«ni- 
teniia, majorem quisqiie in se severiutcm dehel 
exercere; ut a se ipso judicntus, non judicelur » 
Doinino, sicut idem apostoliis ait : Si enim nos judi" 
caremui, a Domino non judicaremur (I Cor. xi, 51). 
Ascendat iUque honio adversum se tribunnl mentis 
su.-c; si limet* illud quod oportet nos exhiberi anto 
tribunai Cfm$ti, ut illic recipiat unu$qui$que quod pet 
corpu$ gcisit, sive bonum, $ive ntaium (II Cor. v, 10). 
Constiliiat se anie raeicm suam, ne hoc ei postea fial. 
Nam minntur hoc Deus peccalori, dicens : Arguam 
te, et $tatuam ie ante faciem tuam {P$ai. xLix, 21). 
Atque iLi conslitulo in corde Judicio, adsit accusa« 
trix cogilatio, testis conscieiiiia, cariiifex timor. Ii.de 
quidani snnguis aniini contitentis per lacrymas pro- 
fliiat. Postrcmo ab ipsa niente talis sententia profc- 
ratur, ut se imlignum bomo jndicet participatione 
corporis et sanguinis Dcmini : nt qur se|>arari a regno 
cwlorum iimet pcr ultimam senientiam siimmi ju- 

> Lov.. exiitimei. Aptins caeieri librl, d timeL 



fS;^ S. AUGUSTINI EPISCOPI 

dkis» ppr cceh sift>lioam discipIiiiAin ai Sacramcnto 
cflfileslis panis interim sepnremr. Versclnr ante ocu- 
Ins imngo futtiri judii ii : ul cum alii accedunt ad al- 
lare Dei, quo ipse m>n aoccdil, cogitet quam sil 
contrcmisccnda illn poena, qua percipienlibus aliis 
vitnm setcrnam, alii in morlem prxcipilnnlur 9Cter« 
nam. Ad lioe enim altare, qnod nuiic in Crclcsin esl 
in lerra positum, lerrenis oculis cxpositum, ad 
mysleriorum dlvinorum signacula celebraiida, mulii 
eiinm scelerali possiinl accedcre : quoiiiam Deiis 
commendal iii lioc lemporc patieniiam suara, ul in 
faturo exserat severitatem sunm. Accedtint enim 
ignoranles quoniam patientia Dei ad poinilciilinm 
eos adducil. Illi aulem secundum duriliam cordis 
siri ct 04)r impocnilons, tliesaurizant sibi iraxn in die 
irac ct revelationis jusli jiidicii Dei, qui rcddet urii- 
ciiiqiie sccundum opcrn sua {Rom, ii, 4-6). Ad illud 
autcm altare, quo prxciirsor pro nobis iniroiit Jestis, 
quo capul Ecclesiac prjrcessil, membris cncteris sc- 
ciiiiiris, nullus corum acccdere poterii, de quibus, ui 
jam commemoravi, dixil Aposlolus, Quoniam qui la^ 
lia agutU^ regHUin Dek non powdebunL Solus enim 
saccrdos, sed plaiie ibi lolus assislel, adjuucto sci- 
licct corpore qui capui esi, quod jam ascondii in 
coilum. Ipse esi cui dixit aposiolus Pelrus, Pltb% 
$anela, regale iocerdoUum (I Petr, n, 0). Quoniodo 
crgo in inicriora veli, et in illa invisibilia Sancta 
sanciorum intrare nudebii aut polcrit, qui mcdici- 
imin coDlcsiis disciplinac coniemnens, noluii paulispcr 
a visibilibus sepnrari ? Qui cnim noluii ^iumiliari, ul 
exaliareiur ; ciim exaliari volucrii, dejicieiur ; ei in 
aslemum sejungelur ab x^ieriiis sanciis, quisquis lioc 
lempore per meriia obedientise ei per satisTaclionem 
pcKnilciitiai noii sibi providii locuro in corporc sa- 
cerdotis. Qua enim fronte impudentinc iunc volet 
averti facicni Dci a peccatis suis, qui nunc tolo corde 
non dicil, Quoniam facinus meum ego agnoico, et 
peceaium meum ante me e»l sempcr ( Ptal, l, 5)? Qiio 
pacto, qiixso, Deus dignalur ignoscere, quod in se 
ipse honio dcdignniur agiioscere? 

8. in eo$ qui sibi salulem preeter regnum ecelorum 
poUiceniur. Senlentia ultima mitlens aut in regnum, 
emt in ignem. Aul illud quale est, in quo sibi blaii- 
diunlur, qui sua se vanilaie seducunl? Persevcrjntcs 
eniin iii maruiis alqtie Iiixnriis suis, cum audiunt 
A|)OsloIum dicenlem , Quoniam qui talia agunt^ 
regnum Dei non possidebunt : audeiii sibi pmeter Dci 
regnum salulem, qunm dcsidcrant, polliccri; atqiio 
ila iiiter sc loqunnlur, dum recusniit ngcrc pa^ni- 
lciiiiam pro peccatis suis, ei perdiios morcs ali- 
quando iu niclius cominulsire : Regnarc nolo, sufncii 
mibi salvum me esse. In quo primum eos fallit, quia 
eorum nec salus ulla esi ; quorum iniquiias persevc- 
r;ii. Qiuxl enim ait Dominus, Quoniam abundavit tn)*- 
quitiis^ refrigescet ehnritas muUorum ; qiii aulem pcr- 
severaverit usque in finem^ hic salvus erit (Uatth, xxiv, 
i), 13) : salutem ulique proniisil perseyenniibus 
iii cliariialc, non in ini(|uiuie. Ubi autem charilas 
e»li opera illa roala a rcgno Dei scparanlia essc 



I5U 

mm possunt. Omnis cuiih leX in uno sermoiie fm- 
pUta est^ m eo quod scriptum «/, Diligcs proiimum 
tuum tanqnam U ipsum {Galat, v, U), Dcindo si est 
aliipia dirrereniia inter regnatiies el non rcgnantes ; 
oportei ianion ul in uno regno sini omncs, ne in 
liosiium Aui alienorum numero depiilentiir. Oinnes 
eniin Roninni Romanum rcgttum possideiii ; quain- 
vis non oronos iii eo regiieiil , sed cxieris rcgnanti • 
biis parcanl. Noii auiem aii Apo:»io!ii8 , Qui talia 
agniil , non rognabuni cum Deo ; sed regnum Dei non 
poesidebnnK Qiiod eliam de canic el sanguine dictuni 
csi , Curo et sanguis regnum Dei non pouidebunt ;qiiia 
corruptibile hoc induet incorruplionem , et mortale hoc 
iiiduet iminorlalitatem { 1 Cur. xv, 50, 53) ; ul jam non 
caro et snnguis , sed ex animall corpore spiriiunlis 
corporis babiium naiurnmquc mercalur. Vel illn eos 
lcrreat uliimn senlenlia jiidicis nosiri, quam proptcr- 
ca nunc nperiri voluil, uiab cjus fidclibus pro^cavcn- 
Inr ; dnns metuenlibus se significationem, ut [Ugiant a 
facie arcus {PsaL ux , 6). Exccplis enitn eis qui cum 
ilk> eiinni judicabunt , quiims cl promisii , diccns : 
Sedebitis supcr duodecim tltronos, judicantes duodcciin 
tribus Israel {Matth, xix, 28). Iii quo numero judi- 
canlium onines inlelliguntur , qui proplcr CvaiigC' 
liuro omnin sua dimiscruiil, ei scculi suiii Doitiinuin* 
Duodennrius quippe numerus ad qunmdam uiiivcrsi- 
lalcm referiur. Non enim Paulus aposlolus ibi non 
eril , quia inicr illos diiodccim non fuil. Exccptis 
ergoillis, quos eliam nomine Angclorum significavil, 
qiiando ail , Ctim venerit Filius hominis judicare cum 
Angelis suis, Angeli cnim uiique nunlii sunl. Nuiilius 
auiem rcciissime accipimus omncs qiii salutcm coe- 
losicm hominibus nuniinnl. Unde etiam Evaiigclist.c 
boni nunlii possunt interprelari : el de Joanne B.ipii-^ 
sia diclum est, Ecct milto angelum meum antc faciein 
tuam {Malach, iii , \), His ergo , ul dicerc cocpcrnm , 
cxcepiis, cciern omnium Iiominum niuliiludo, sicu' 
in ipsius vcrbis Domiiii manifcslum esl , in duas p ir 
les divideiur. Posiiurus esi enim oves ad dexicrnin 
hxdos ad sinislram : ei dicclur ovibus , id cst justis 
Venite , benedicti Patris mei , percipite rcgiium qno^ 
vobis paratum cst a constitutione mundi. De lioc utiqiie 
rogno dixit Apostolus, ciim cnnmcraret opcra mala , 
Quoiiiam qui talia agunt^ rcgiium Dei non possidvbunl. 
Audiquidniidinnt qui n sinislris eruni : lle, in(|uil, tf 
igncm wtemum, qni prccparatus esl diubolo et angelhi 
ejus {Matth. xxv, 31-41 ). Qiiapropicr, pnesumcrt 
qiiis niidcnl ' dc tioinine chrisliano, el noii cum on.iti 
olH^dii niia ct liinore nudint Aposiolum diccnlcni, Hot 
enim sritoic^ coguosccntes quoniam oinnis foi nicalor^ aut 
immnndus, aut avarus, qnod esl idolorum scrvi^us , non 
habel hccreditatem in regno Christi el Deif Seiiio vos sc^ 
ducat inanibus verbis : propter hmc enim venit tra Dei 
in filios diffideiitice. Nolile itaque effici participcs eorum 
{Ephes, V, 5-7). Latitis nulcin ad Corinlbios hnpc di- 
cit : Notile errare ; neque fomicatores, neque idolis ur^ 
vientes , neqiie adulteri , ite^iie molles, neffue masculo- 

* Mss.: QiHs gmtdeai; omlsso verbo, prmumert. 



iU5 S£RMO 

THfn concubilores, neque fureSj neque avari ^ neque 
ebriosi, neque maledici,nequerapaces, regnuniDeipoi- 
wlebuni.SeA videlequcmadmodtim limoremetdespe- 
rationem salutis abstuleril eis, qui iiacc iu vila veteri 
commiscrunt.£( /ktc ^uiJem, inquil, fuistis^ ud abluti 
eetis^sed sanciificalieslis in nomine Domini nostri 
Je$u Ckrisli^et in Spiritu Dei noUri (1 Cor. vi, 9-11). 

9. Peenitentia reiapsis post Baptismum amplectenda» 
Qaisquis crgo post fiaptismum aliquoram pristinoram 
maloram opere obligatus tcneiur, usqiie adeone sibi 
iaimicus est, ut adhuc dubitet vilam mutare, com 
tcflDpos est, cum ila peccat et vivit? Nam uliqise quod 
ila pereeveranter peccai, ihcsaurizat sibi irim in dle 
irx et revelationis jusii jiidicii Dei. Quod autem adbnc 
¥ivit, patientia Dei ad poenitentiam eum adducit. Im- 
plicalos igitur tam mortiferoram vinculis peccatoram 
detreciat, aut diflfert, aut dubitat confogere ad ipsaa 
cbves EcciMiafe, quibus solvatur in terra, nt sit solii- 
tns iB cwo ; et audet sibi post hanc vitam, qoia lan- 
tiiai cbrisiianus dicitor , salutem aliquam polliceri ; 
nec veridico illo dominicae vocis lonilrao contremisclt, 
Nm emm qui dicit nuhi, Dondne, Dondne^ intrubil in 
tegmmm cesiorum ; sed qui fadt voluntatem Patris mei 
qm tB ceeiis eU^ ipse intrabit in regnum ecelorum {Mattk. 
Tu» 21) ? Quid, ad Galatas idem aposiolus, nonnc ta- 
lia «numerans codem fine concludit ? Manifesta swtt^ 
inqiiit, o;»erii ainiij, quee sunl formeationes , tfytmtmdi- 
lair, tuxuruB^ idolorum serviHu^ veneficiaf inindeiiim ^ 
eontendoneSj temulationee , animositates , dissendmm^ 
heereeeSf inriiUm^ ehrietates, comessaticnes, et his rnmUia ; 
fHce preedico vohis , ^cut pfmdim , qumiam qui taiia 
agmnt, regnum Dd non pouidebunt {Galat, t, 19-^). 
Judicet ergo se ipsum homo in islis voluntate , duro 
poiest , et mores convertat in mclius : ne cum jam 
non poterit, etiam pneter voluntatem a Domino judi- 
cctur. El cum ipse in se protulerit severissimae me- 
dicinx , sed tamen mcdicinae sententiam , veniat ad 
aniisiiies, per qnos illi in Ecclesia daves ministran- 
tur : et tanquam bonus jam incipiens esse filius, ma- 
ternorum membroram ordine custodito, a pRspositis 
Sacramentoram accipiat satisfaclionis suas modum ; 
ut in offereodo sacrificio cordis contribulaU devotus 
et supplei , id tamen agat qood non solum ipsi pro- 
sit ad recipiendam salulera , sed etiam cxteris ad 
exemplum. Ut si peccatom e]us , non solum in gravi 
ejus maio, sed etiam in tanto scandalo aliorum cst , 
aiqne lioc expedire otililati Ecclesi» videtur antistitl» 
in notitia multoram , vel etiam totios plebis agere 
pocnitcntinm non recuset» nou resislat, non lethali et 
niortiferx plagae pcr pudorem addat tumorem. Memi- 
nerit semper , quod euperins Deus resistit , hunulibus 
autem dat gratiam { Jacobi iv, 6). Quid cnim est infeli* 
cius , quid perversius , quam de ipso vulnere , quod 
biere non potest, non erobeseere» et de ligatura ejus 
erabescere ? 

10. Jn eos qvA pomlenUm negligendee exemplum ex 
ediis sumunt. A communione non prohibentur nisi sponte 
eonfessi, vei legitime convicti. Nemo arbitretur, fraires, 
propierea seconsilium salntifeRB bujns poeniJcniix 

Patrol. XXX IX. 



CCCU. 'i5iG 

debere contcmnere, quia multos forte advertit et no- 
vit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia cri- 
mina non ignorat. Multi cnim corriguntiir, ut Petras : 
multi toleranlur , ut Judas : multi nesciuntur , donce 
veniat Dominus, qui illominet abscondita lenebraram, 
et manifestet cogitationes cordis (I Cor, iv , 5). Nam 
plerique propterea ndunt alios accusare , dum se per 
illos cupiunt exctisare. Pleriqoe autem boni cbristiani 
proplerea lacent, et sufferant alioram peccata quae no- 
veront, quia documenlis sxpe deseruntur, et ea qua 
ipsi sciunt, judiclbiis ecclesiasticis probare non pos- 
sunt. Quamvis enim vera sint quauiam ; non tamen 
Judici facile credenda sunt, nisi certis indiciis dcmon- 
strentur. Nos vero a commonione profalbere qucm- 
quam non possomus(quamvis baec prohibitio non- 
dom sit mortalis , sed medlcinalis ) , nisl aut sponie 
confessum, aot in aliqoo sive saecolari, sive ecelesia- 
stice judicio nomliiatom atqne convictnra. Quis enim 
sibi otrumqoe aodeat aMomere , ot cutquam ipse sit 
et aocosator el judex? Cujusmodi regulam etiam 
Paulns apostolos in eadem ad Corinthios Epistola bre- 
viter Insinuasse intelligKur, cum quibusdam talibus 
commemoratls crirainibus , ecclesiastlci Judicii for- 
Diam ad omnia similia ex quibosdam daret. Ait eniin : 
Scripsi vobis in epistola nan commisceri fomicariis : 
non utique formcarOs hujus mundi , aut avorii, atil ra- 
ptoribuSf aut idolis servientibus ; aiioquin debueratis de 
hoc mundo exire> Non enim possont homines in lioc 
nondo viventes , nisi cum \alibus vivero : nce eos 
potsont Incrifaccrc Christo , si eoram coHoqoium 
convictumque vitavcrint. Unde et Dominus cum pu«- 
blicanis et peccaloribus comedens : Non est opus , 
inquit, sams medicus , sed male habentibus. Non enim 
veni vocare justos, sed peccatores {Malth. ix, 12 eH5). 
Et ideo sequitur Aposlolus, et adjungit : Nunc autem 
scripsi vobis non commisceri. Si quis frater nominatnr 
aut formcator, aut idoUs serviens , atil avarus^ ant vhI' 
iedicus , aut ebriosus , aut rapax ; cum hujusmodi nec 
quidem cibum sumere, Quo enim mihi de his qui foris 
suntjudicare ' ? Nonne de his qtii intus sunt vos judi- 
catis ? De his autem qui foris sunty Deus judicabit. Au^ 
ferle malum a vobis ipsis (I Cor. v, 9-13). Quibus ver- 
bis saiis ostendit non tcmere aul quomodolibct , scd 
per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae com- 
rounione : ut si per judicium auferri non possunt , 
tolercnlur potius, nc pcrversc malos quisquc evi-* 
tando, ab Ecclesia ipse discedens , eos quos fugere 
vidolur , vinciat * ad gelicnnam. Quia et ad hoc no- 
bls sunt in Scripiuris sanctis exempla proposita, ve- 
lut in mcsse , ut palca sufieratur usque ad ullimuni 
veniiiabrum {Maith. in , 12) ; velut intra illa retia , 
ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem , 
qose futura cst in liilorc , id est, in line sxcuii, xqiio 
animo tolerentur {Id. xni, 47-50). Non enim conlra- 
rium est huic loco id quod alio loco dicit Aposlolus : 
Tu quts es qm jutUcas aiienum servum ? Suo domina 

* Apud Er. lAigd. ven. lm.,Quid enmi mf/tt de his qtd foris 
simt judicare ? M. 
» Mis., vincat. 

(Quarnnte-neuf.) 



IWI 



S. AUCUSTINI EPISCOPI 



1548 



fkU^ aut cadit {Rom. xiv , 4). Nolmt eniin hominem 
«b bomine judicari ex arbilrio suspicionis, vel eliam 
exlraordinario usurpalojuJicio : scd polius ck kgc 
Dei secundum ordinem Ecclesis,^sivo uliro confes- 
sum, sive accusalum alque conviclum. Alioquin iUu4 
cur dtxit, Si quii frater nomiRaltir a%t (ormcator^ aui 
idolit iervkns, el C£iera ; nisi quia eam nominationeiB 
Inleiligi voluit qus fit io quemquam , cum sen- 
leniia ordine judiciario atque integritale profertur? 
Vam si nominalio sufftcit, multi damnandi sunl inno- 
cenles , quia saepe falso in quoquam criniiiie * nomi- 
wintur. 

il. Adver$ut eoi qvi pram$ exempli$ acqme$cmtm 
contmmnt pmitetuiam. Prtgpositi mali non tim- 
iandi, Elegan$ $imUiiudo. Nonergoilii, quos mone- 
mus agere poBnitcntiam, quaerani sibi comtles ad 
supplicium; nec gaudeant quia plures inveoiunl*. 
Non enim propterea minus ardebunt» quia cum 
mullis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certum 
consilium, sed mnlevoleoti» vaiium solatium. Anlbrte 
attendunl mulios etlam in ipsb lionoribus ecclesiasii- 
-cis pracpositorum et miuistrornm non congruenter vl<* 
vere sermonibos et Sacraipentis, quae per eos populis 
ministrantur? miseros bomincs, qui hos intuendo 
Christum obliviscuntor ! qui et tanto ante pnsdixit, uC 
legi Uei potius obtemperetur, quam imitandi videan- 
tur illi, qui ea quae dicunt non laciunl (Mattk, xxiii, 3): 
et traditorem suum tolcrans usque in fincm, etiam ad 
evangelizandum cum crfcris misit. Tam sunt autem 
isti aktsurdi et praeposleri et miscri, qiii praeposilorum 
siiorum malos mores imilari eligunt, quam per eos 
prxdicata Domini prstcepta servare; qiiam si quis- 
quam viator remanendum sibi esse exisiimct in iii- 
lere, cum vidcrit miliiaria lapidea litleris plena viam 
«locere, et non ambulare. Gur eiiim non potius, si por- 
vciiire desiderat, tales comites intuetur et consequi- 
tiir, qui ct viam bene demonstrant, et in ea perseve- 
ranter aique alacriter ambulaiii? Quod si isli desint, 
vel potius minus appareant, nam deesse non possunt : 
iion enim sic quaerunt homines chariiate studiosa qnod 
praRdicenl ad imitalionem, quomodo quxrunt iniqui- 
4ate suspiciosa quod murmurentaddeceptionem, par* 
4im non inveniendo bonos» dum ipsi mali suiil; par- 
4im limendo invenire, dum mali «sse semper volunl. 
Sed tamen concedamus non apparere nunc homines 
dignos imitatione. Quisquis boc putas, mente Domi- 
«um iiituere, qui bemo faclus ast, ul liominem vivcre 
dooerel. Si habilat Christus in inleriore homine per 
fidem in corde luo, recordarlsqoe illud quod Joannes 
ait, Qui dicit $e in CM$to mamre^ debet^ptenuidmodum 
UU amkuiatrit, et ip$e ambuiare (1 Joan, ii, 6) : ita jnee 
libi dcerit qoem sequarls, el com le alius vidcril, de 
bonorum Inopia oonqueri desinel. Si enim non nosii 
qiiid sit rocte vivere, divina praecepta cognosce. For- 
tas^is enim molti recte vivont; scdpropterea tibi nul- 
liis recte vivere videlor, qooniam quid slt recle vivere 

> sle vis At edkl, crindna. 

* I.r. loigd. ct voQ., invenerint \m.. fnveniant. 



ignoras. Si aulem nosii, age qiiod oosil; ut el lu quod 
qoaeris habeas, €4.alii8 qood imitcninrostendas. Chri- 
sium animo atteiide, aticnde Aposiolos, qoonim no- 
vissimus est ille qui dicil, Imitatoree mei e$loie, meut 
at ego€hri$li (1 Cor. iv, 16). Altende animo tot niar- 
iyrum millia. Cur eniin te Natalitia eororo coiiviviis 
torpibuseelebrare deleciat, el eorum vitain sequi ho- 
Bestts raoribus non delecut? Ibi videbis non solum 
wos, sed eiiam feminas, postremo pucros el puellas, 
tiec unprodentia decipi, nec iniqoitate pcrvcrti, iiec 
periculitimorefniiigi, nec saecull amore corrumpi. lu 
le iion invenientem quid excuses, non solum pcaeoe- 
plorura ineviubilis rectitudo, sed etiam exemplorum 
iMumerabilis multitudo circumdabiL 

CAPUT V. ^ 12. Peccator nuUu$ deeperet, $ed ad 
pmitentiam eonfu§iat. Mutatio vitm et $ati$factio pro 
eomm$n$. Sed de utiliute ac salubritate pceuitenli.T, 
vx quod iiisiituinras aliqiiando peragamos : si j.im do 
saoiute desperans addis pcccau pecoalis, slcut scri- 
pluroest, Peccalor, cum venerit in profundmn matormn^ 
coniemnit {Prov. xviii, 3) : noli conicmnere, noK de- 
sperare; clama eiiam dc profundoad Dominom, ctdic 
ei : De profundi$ clamavi ad te, Domine; Domine, 
ttauiU vocem meam. Fiant aure$ tum intendenlee in vo- 
Miit ob$ecratiotti$ mem. Si iniquitatee ob$ervaveri$, Do- 
ndne; Domine, qui$$u$tinebitf Quoniam apud te propi' 
1iatioe$t (P<a/.cxxix,l-i). De Uli profundo Niniviinc 
clamaveninl, ei Iianc pro|iiiiaiionem invencnnii : fa- 
ciliusque cst evncuaia eomminaiio Prophctae, iiiinitt 
buroiliaiio peenitentiae (Jono; ni). Ilic forUssc dicis: 
St>d cgo jam bapiiznius sum iii Christo, a qiio ouniia 
niihi peccala praetcriU dimissa siint; vilis fnctiis sum 
nimis iterans vias meas, ei canis borribilis oculisDci, 
conversusad vomitum suum. Quoabiboa spiritu cjiis? 
et a facic ejus quo fogiam? Qiio, fraier, nisi ad ejiis 
misericordiam poenitendo, cujus polesialem peccauilo 
contempseras? Nemo eiiiiii reclc fugil ab illo, nisi ad 
illum, ab cjus severitnte ad ejus boniutein. Quis cniui 
luGUs teexcipiei fogienlem, ubi ejus prxsentia te noii 
iiiveniai? Si aseenderis in coelum, ibi esl : si desccn- 
dcris ad infcmum, adest. Rceipe ergo pennas luas in 
directum, ei babiu In spe in extrema* bujus sxculi : 
eienim illuc manos sua dediiceite, eiperducei ie dcx- 
iera sua {P$al. cxxxvni, 7-10). Qiiidqnid enim fecc- 
ris, quaecumque peccaveris ; adhuc in Iiac vita cs, unde 
te Deus omnino, si sanare nollet', auforret. Cur crgo 
ignorasquia pnticntia Dei ad pGeuilentiam te adducit 
(Rom. II, 4)? Qul enim claiiiando non tibi persunsii ul 
noo reoederes, parcendo damat ut redeas. Intiiere 
Dovld regem : jam uliqne et ipse illtus temporis sacra- 
inenU perceperat, jam utique circumcisus erai, quod 
palres noslri pro Baptisroo habebanl. Naro nd boc dicii 
Aposiolus sanciiiro Abraham signaculum jusiitiac fidel 
recepisse ( Jd. iv, II). Jam eiiam uncius erat un- 
ciione venerabili, qua regale sacerdotium prxfigura- 
balur Ecdesiae. Rcpente autem faclus et adultcrii et 

» Editl, thexfremo. Ai iiss., inextrema. Angitstimis cum- 
dcm PsaUuum 138 enarraos le^ebat, in KOfi$tuna. 
* Mss., » tanari nolUt. 



ISIf SEBMO 

homicidii teoB, DOn fruslra lamcn de tam immiini et 
»brupio proftindo secleris poenilens clamavit ad Doml- 
iium, dicens : Aperte fadem tuam a pecealii melt, et 
vmnes inupiitaUi meas dele. Quo tandcm merilo, nisi 
quia ilem dicit : Iniquilatem meam ego agnotco^ ei pee^ 
calnm meum anle me esl temper? Qnid aotem oblolit 
Doinino unde illum propitinret silii? Quoniam si iw/tiff- 
seB, inqiiit, iacrificium, deditsem utique;holoeautlitnon 
delectaberit, Sacrificium Deo tjnritut contribulatut : cor 
contriium et kumitiatum Deut non tpemit [PtaL L, 1 1 , 
5, 18, 19). Non soium ergo detote obtulit, sed eiiaro 
ista dicendo qnid offerri oporlerel ostendit. Non enim 
sufBcit mores in melius commutare, el a facUs malis 
reecdere; nisi etiam de his qo» facta soDt, satisfiaC 
Deo per poBnitenti» dolorem, per humiliiatis gemi- 
mm, per eontriti cordis sacrifictam, cooperanilbus 
eleeaMsynis. Beaii cnim mitericordet, quoMant ipto^ 
rum mitertbitur Deut {Matth, v, 7). Non enim dictum 
esi, ut tanium abatineamus a peccatis : Sed et de frm- 
teriiit, inquit, depreeare Dominum^ ut tibi dindttankar 
(Eccli. XXI, 1). Et Petnts jaa eratfldelis, jam inChri- 
sto et alios bapiizaverat. Inluere ergo Pctrum prsMu- 
roeiitcin accusatom, limentem volneratum, flentcm 
saoaium. Jam eliam posi adventnm de coelo Spiritns 
sancli, quidam Simon pecunia voluii eumdemSpiri- 
tuni saactum emere, sceleraiissimum et impium rocr- 
cimonium cogitans, jam baplizatus in Christo : el ta- 
nicn pcenitentiae oonsilium ab ipso Petro correplus 
accepit {Act. viii, 13-22). Dicit etiam apostolut Pau- 
liis, qui utique fidelibus miltebat Epistolas : Ne fte- 
rum cum venero ad vos, humiliet me DeuSy et lu§etm 
multot ex hit qui ante peccuverunt, et non egerunt |Mnfi- 
tentiam tuper immundilia et luxuria, el fomica^one 
quam getterunt (II Cor. xii, 21). Circnmstant ergonos 
et prxcepia recte raciendi, ct exempln non tantBm 
recte facientium, sed eliam poenitcntitiin ad rocipien- 
diim salutem, qux Aieral amissa pcccando. Sed foc 
incerriim esse ulrum igno^cat Dcus. Qtiid perdit, com 
siipplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, ciim 
oAenderet Deum? Qtiis eniin ccrtiis est qnod etiam 
ini{>erator ignoscat? Et tamen pecunia funditnr, ma- 
ria tnnsmeantor, procellarum incerta subeuiitur ; et 
peiie ut mors evitelur, mors ipsa suscipitur. Suppli- 
catur dcinde per homines homiiu : sine dubitalione 
fiunt ista, cum sit dubium quo flne proveniant. Et ta- 
mcn ccrliores sont daves Ecclesiae, quam corda regnm: 
qnibus clavibus quodcumquc In terra solvitur, etiam 
in coelo sololiim promittitur {Malih. xvi, 19). Et mul- 
to est honestior humllitas, qua se quisque bumiliat 
Eoclesia! Dei : et labor minor nnponitury et nullo tem- 
poralis mortis periculo mors xtema vitator. 

SEmHO GCCLIl * («). 

DeutUitate agendm peemtentia^ n. 

CAPUT FRIIICM. — i. Sermoni oeeano daUt ex 
iicUone. Vox poeiiitentis agRoscitur in verbis qoibus 

* Rmendatussd v. et ad Am. Er. Par.Lov. 
(a) Alias, 27 iotcr HomliiisSO. 



ccaii. . 15» 

psallenti respondimus : Averte faeiem tuam a p#cr«fll 
meitf et omnet iniquitatet meat dele (Ptat, l, II). Umto 
cnm sermonem ad vestram Cbaritatem non praepara- 
remus, hinc nobls esse tractandum Domiiio imperante 
eognovimus. Volebamos enim hodiema die vos in m- 
minaiione pennittere,scientesquam abundantes epa- 
las ceperiiis. Scd quia salubriter qiiod apponitur ac- 
cipitis, quotidie multum esuritis. Prxslct ergo Domi- 
nus ipse Deus noster, et nobis virium sufficientiam, et 
vobis utilcm audientiam. Neque enim ignoramus, essa 
scrviendumbonaevestrae etutili volnntaii. Adjuvemur 
ergoa vobiset voto et studio; voto ad Dcum, studio 
ad verbum ; ut ea dicainus qux vobis esse utilia ipae 
judicat, qui vos pascit per nos. Vox igitur in his ver- 
bis poenitcntis agnoscitur : Averte faciem tuam a pec" 
eatit mett^ et omnia faeinora mea dete, Proinde aliquid 
de poenitentia dicere divinitus Jubemur. Nequc enim 
nos istum psalmum cantandum lectori impcravimus : 
sed quod llle censuit vobls esse uiile ad audiendum, boc 
cordi etiam puerili impcravit. Dicamus aliquid de utl- 
litate pcenitenti» : prscscrtim, quia etdiesjamsanGtus 
anniveriiarins imniinet, qiio propinqnaiite humillari 
animas et domari corpora «tudiosius dccct. 

2. Panitentia triplex, Prima baptizandorum. Pegti" 
tentia ante baptitmum imperata Judeeit, Triplex autcm 
consideratio agendae pcenitenti» in sacra Scri(^ton 
invenitur. Nam neque ad Baptismum Cbrisii, ui qua 
omnia peccata delentur, quisquam bcnc acccdii, msi 
agendo pQenitenliam de vita pristina. Ncmo enim eli-r 
glt vitam novam, nisi quem velcris pocnitct. Iluc au* 
tem etiam auctoritate divinoram Librorum probairo 
debemus, ulram baptizandi egerint pcaiiiiciitiam. 
Quando Spiritus sanctus niissus est aiite prumissus, 
et implevit Dominns fidcm pollicitationis suat ; 
accepto Spiritu sancto discipuli, ut nostis, cceperuiit 
loqui omnibus linguis, ut iu illis qui adcrani, linguani 
suam quisquc cognosccrct. IIoc auicm miraciilo ler- 
riti, consilium vil:c ab Apostolis peticrunl. Tunc eis 
Peirus annuntiavit euin colcndum qucni crucinxcruiit, 
ul ejus jam sangulncm bibcreiit crcdeiilcs, quein fu- 
derant ssevientcs. Annuiitiato aiitcui illis Domino 
Dostm Jcsu Chrislo, ct agnosccniibus rcatum suum » 
ut impleretur in eis quod prophela aiiie praedixcrat , 
Convertut tum in mrunmam meam, dum configitur tpina; 
compuncti sunt. Conversi enim sunt in xruronam 
doloris, cum configereturspina pcccati rccordationis. 
Nihil enim mali se fecisse putavcrant, nondum infixa 
erat spina. Loqiicntc autcin Petro, ut agnoscas iufi* 
xam spinam, Scriptura dlxil, Petro loquente compuneti 
tunt corde. Proindc in codem psaltno, cum dictum 
esl, Convertuttum in cerumnam meam^ dumconfifitur 
ipino; sequilur, Peccatum cognovi, et faeinut meuut 
non operuL Dixi, Proloquar advertum me deUitum 
meum DonUno ; et tu dimitisti impietatem cordit w«i 
(Ptal. XXXI, 4, 5). Cum ergo spiiia illa recordatioaii 
compunctl dicerent Aposlolis, Quid ergo faciemmf 
ait illis Petms. Agite paenitentiam^ et baptiteiur tmm^ 
quitque vestrum in nomine Domini nostri Jet^ Ckiittt^ 
et remiUenlur vobis peccata ( Act. ii, 37). Ergo interim 



WA 



S. AUGUSTINl EPISCOPl 



152» 



nmie, si qui forte adsunl t\ eo numero, qui baptl* 
^uiri disponunt (credimus enim oos ftdesso lanto 
ad verbum studiosius, quanto ad indulgentiam vici- 
pittt), bos prjmum paucisalioquimur^uterigant mentes 
ID spem. Ament fleri quod non sunt, odcrint quod 
ftierant. Novum hominem nasciturum jam votooonci- 
piant : quidqiiidde vita praeieritareroordebat,qaidquid 
angebat conscicnliam, quidquid omnino vel niagnum 
vel .parrum, vel dicendum vcl non dicendum, non 
dobitentposse dimitli; nefortcquod vult drmittero 
I>ei miseraiio, contra se teneat humana dubiLitio. 

5. Figum noslrw in iii qtuB hraelilii contigerunt. 
PHra^ fignra Chriitus, Tran$itu$ maris Rubri, Bapti- 
imns. Manna Christi panis ealestis figura. Quomodo 
dbuni el potum spiritualem eumdem nobiscum sumpse" 
runi Israelitce. Petra virga percussa, Exeniphim etiaro 
fn priroo illo populo exliibitum unusquisque UdelUer 
rccordeiur. Ait enim Apostolus : Omtda hac figurm 
nosircB fueruni : cum de rcbus talibus loqucrelur. 
Qnld eniro dixcrat? Nolo enim vosignorare^ frairesy 
ifMia palres nostri omnes sub nube fueruni ; ei omnes in 
Mogte baptixati suni in nube ei in mari ; ei omnes eami- 
dem dbum spiritualem manducaveruni^ ei onmes eum' 
dem potum spiritualem biberwii. Bibebani enim de spi- 
rHudH sequenie peira. Petra autem erai Chrislus (I Cor. 
1, 1»1). Has figuras nostras fuisse ille diiit, cui 
nemo fidclis unquam contradixit. Et cum multa enu- 
meraret, unam rcm solaro solvit, quia dixit, Peira 
mdem erat Chrisius, Sdvendo unuro aliqnid, Caetera 
proposuit inquirenda : scd ne recedens a Christo in- 
<|nlslior errarct, ut firmus quaerai, in petra fundatus ; 
Petra^ inquil, erai Chrislus* Dlxit ilias figuras noslras 
fofsse, et obscura erant omnia. Quis evolveret mvo- 
lncra bta figurarum? quis aperiret? quis discutere 
auderet ? In quibusdam quasi dumetia denslsiimis et 
crassa umbra lumen accendit : Peira, inquit^ erai 
Ckristus, Jam ergo lumine iiialo, quaeramus quid cae- 
terasignificeut; quid sibi veliiit, mare, nubes, manna. 
n.-ec enim non exposuit, sed petra quid esset osien- 
«lit. Per mare transitus, Baptismus est. Sed quia ba- 
ptismus, id est, salutis aqua non est salutis, nisl 
Gliristi noroine oonsecraia, qui pro nobis sanguiiiem 
' fiiditi cruce ipsiiis aqua signaiur. Hoc ut significaret 
Ule baptismus, mare Robrom fuit. Manna de coelo 
aperte ab ipso Bomino exponitur. Paires vestri man- 
dHcaverunlf inquH, mtinna ia eremo^ ei mortui suni, 
Qoando enim vivereiit, cum figiira pnenuntiare vitam 
p6s8ef, vita esse non posset? Manducaveruni^ inquit, 
fiiimna,|f mortm suni ; id est, manna quod manduca- 
verunt non lllos poinit de morte liberare : non quia 
ipBum manna mors eis fuit, sed quia eos a morle 
non liberavlt. llle enim liberatiirus erat a morte, qui 
|)er manna flgurabatur. De ccelo cerie maniia venie- 
hai, attendite quem flgurabat : Ego nwi, inquit, pa- 
nis vivnf, (jtti de ccelo descendi {Joan, vi, 49, 51). 
Sleiit stodiosl autem et bene vlgilantes verba dominica 
atlendite, ut proficlatis et legere ei audire noveritls. 
Kumdm^ Inquit, cUmm sfnritualem manducaverunt, 
Quld Mf eumdem^ nisl quia eum qiiem etiam nos? 



Yidoo aliquantum esse ad promendum explieamfum- 
qiie difftcile quod dicere inslilui : sed adjuvabor be* 
nevolentia vestra, lia^c mibi a Domino impetret f:i- 
ciiltatem. Eumdem, inquit, cibum sphntualem mandu- 
cavmmi. Suflecerat ot diccrot, Cibum spirilualcm 
mandocavcrunt. Emndem, inquit. Eumdem non invenio 
quomodo inielligam, nisi eum qiiem maiiducamus ei 
nos. Quld ergo, ait aliquis, hoc erat manna ilhid , ' 
qiiod ego niinc accipio 7 Ergo nihil niodo venil, si 
ante jam fuit. Ergo evacuatum est scandalum crucis. 
Quomodo ergo eumdemt nisi quia addidil spiritualem? 
Nam qul nianna iUud sic acccperunl, ul tantummodo 
indi^eniiae suae corporali satisfieri putarent, et ven- 
trem suuro pasci, non mentero ; nihil roagnum man- 
ducaverunt, factum satis est eorum indigeniios. Alios 
Deiis pavit, aliis aliquid nuntiavit. Hi lales cibum 
corporalem manducaverunt, non cibum spiritualem. 
Quos ergo dicit patres nosiros cibum spiritualein 
eumdem manducavisse ? Quos putamus, fratres, nisi 
qul vere patres nostrl fuerunt ? imo patres nosiri 
non fuerunt, sed sunt. Omnes enim llli vivunt. Sic 
enim quibusdam lllis infldelibus diclt Dominus, Po- 
frei wfrt iiumifiicavmiiif manna in eremo^ ei mortui 
tuni, Quid est enlm, Pafr«s vesiri; nlsi, quos infido- 
lilala imitaminly quorum vUis non credendo ct Deo 
reslstendo sectamini? Secundum quem intellcctum 
qulbuidaro dicit, Vot a paire diabolo estis ( Joan, viii , 
44). Neque enim diabolos allquero homincm vel po- 
tentla creavit, vel generando procreavit : ei lainen 
didtiir paler impiorum, non propler genernlionem , 
sed propter Imilalionem. Sicut e conlra de bonis 
dicltur, Brgo semen Abrahas estis {Galat. iii, 29) : cum 
loquatiir Gentibus, quae stirpero carnis cx Abraliae 
genere non ducebant. Filil enim erant, non nasceiido, 
sed Imilando. Abrogatur autem et alicnatur a perfidis 
pater Abraharo, quando eis Dominos dicit, Si filH 
Abrahee esseiis^ opera Abrahm facereiis {Joan, viii, 59). 
Et nt malae arbores de Abrahae paternitate glorianles 
eradicarentur, fiUi Abrahae de lapidibos promiiiuniur 
(IfaffA. 111,9). Sicutergo hoc loco dicit, Patresvestri 
manducaveruni manna in eremo^ ei mortm sunt : noii 
enim intellexerunt quod manducaverunt ; itaque non 
inlelligenies, cibnm nonnisi corporalem acceperunt : 
sic et Apostolos dicit, patres nostros, non patres 
infidelium, non palres impioruro, manducanles et 
morienlcs ; scd patres nostros, patres fideliuiu, spi- 
rltualem cibum mandiicasse, et ideo eumdero. Patres 
nosirif inquit, eumdem dbum spiritualem manducaee* 
. runif ef eumdem poium spiriiualem biberma, Erant 
eniro ibi qui quod manducabant, intelligebant : erant 
ibi quibus phis Christus in corde, quam manna in 
ore sapiebat. Quid de aliis loquamur? Inde emt 
primitus ipse Bfoyses limnlus Dei, fidelis in loia 
domo ejus {Hebr. ni, 2), sciens quid dbpensarel, tt 
quia illo tempore iia dispensarl debcrent clausa pr.i;- 
sentiumt aperta futurorum. Brevller ergo dixerim : 
quicnmque in manna Chrisinm intellexemnt, eumdero 
quem nos cibum spiriiualero manducavcrunt ; qui- 
curoque auiem de manna solam saturitatem qiucsie- 



I»3 



SERMO 



ninC, pires inAdelium maiKlucaverunl , «t mArlui 
sanl. Sic etiaro eumdem polum : Pelra enim Chri- 
stus, Eumdem ergo poturo qnetn nos, sed spiritua- 
lero ; id ett, qni iide capiebatur, non qui corpore 
liauricbatur. Audistis cumdem poturo» Petra erat 
Christus : non enim alier Christus tunc, alter nunc. 
Altera quidem illa petra {Kvod. xth, 6), alter lapis 
qiiem sibi posuit ad capui Jacob {Gen. xxTin, il) ; 
ailcr agnus occisus ut manducaretur Pascha {Exod. 
iii), nlter aries hxrens iii ▼epribus immolandus , 
quando fillo suo pepercit Abraham jussus, qnem 
jiissus obtolerat ( Gen. xiii , 13 ) : altera ovit et 
aliera ovis, alter lapis et alter lapis, idem umen 
Christus; idco eumdcm cibum, ideo eomdem potum. 
Deniqiie percussa esl ipsa pelra ligno, ut aqua 
defluerct : virga enini percuasa esl (£aPod. xvu, 5 d 6). 
Qiiore ligno, non rerro, nisi quia crux ad Christum 
accessit, ut nobisgratiam propinaret? Eumdem ergo 
cibum, eiundem potum, sed intelligcntibos et creden- 
tibus. Non inteliigenlibusautem, illud sokim manna, Ula 
Mh aqua ; ille cibus esorienti, potus iste sitienti; nec 
ille, ncc isle credenti : credentiautem idem qiii iiiine. 
Tmic cniro Chrislus venturus, modoChristus venit. Ven- 
lurus cl venit, diversa verba suni, sed idem Christus. 
L Moyu dubitauo figuratioa. Aliquid cliam,quo- 
niaiii res venit in mediuro , de dubitalione fimoli 
Dei Moysi volo dicere. Figura enim erat veterum 
eiiam ista sanctorum. Dubitavit ad aquam Moyses ; 
q4iniido pelram virga percussit ut aqua flueret , dubi- 
tavit. Dubiiationem autem ejus legens quisque forte 
transiret, nec intelligeret, quia nec qusrere auderet. 
Doinino autcm Deo dubiiatio illa displicuit, eC ean 
notavil, non solum argiiendo, sed cliam vindicando. 
Nam propter lianc dubitationem dlcitur Moysi , Non 
inlrodncet lu pofnUum m terram promi§monii {Num. 
XX , 12). Auende in montem , et morere {Deut, xxxii , 
49). Deus liic utiqiie apparet iratns. Quid ergo de 
Moy.se, fralrcs mei? Omiiis ille labor ejus , omnis pro 
IMpuIo xstus ejas , et illa charitas , dicens , Si iimtf- 
til iH'n peccatum , dimitte; mn autem , dele me de Ubro 
tuo {Exod, XXXII , 51 , 3%) , hac subila et repentina 
dubiiaiione damnata est? Et quid est quod conclusli 
lector cum Apostolum legeret , Charitas nwiqumii ca- 
dit {{ Cor, XIII, 8)? Cum qua>dani solvenda propone* 
rem , studiiim vestrum me fecit ct aliud proponere, 
qiiod Tortc non quxrerciiSvVidcamus ergo, et adhuc 
quanturo possumus conemur penetrare mysterium. 
Irascitur Dciis, dicit eum non introduclunim popu- 
lum in lerram promissionis ; jubet ut ascendat in 
nioniem et moriatur. Et tamen multa injungit agenda 
eidcm Moysi : jubet quid agat, quomodo populum 
disponat , quomodo non relinquat passini et negligen- 
ter. Nunquam isla damnato injungere dignaretur. 
Aliud aceipite mirabilius. Quoniam dictuni est Moysi' 
(boc enim placuit Deo cerii mysterii dispensallonis- 
qoe gratia) quod ipse in terram promissionis non in- 
iroduceret populum , eligitur alius Jesus Nave ; ct 
tsie homo non hoc noroine vocabaiur , vocabatur Au- 
scs {Num, xni » 17). Et cum ei introduccndum popu- 



CCCL11. is)! 

luro Moyses cororoendarct , r cavit eum , et mutaviC 
f i nomen , et appellavit eum Jcsum : ut non per 
Moysen , sed per Jcsum , id esl non per legem , sed 
per gratiam popiilus Del in terraro promissionh 
intraret. Sicut autem Jesos ille non vcrus, sed 
figuratus; iia etiam terra promissionis illa non ve- 
ra , sed figurata. Illa enfan populo y^riroo tempora« 
lis fuit : nobis qo» promissaest, aetema erit. Sed ff- 
guris teroporalibus promiltebanlur et pr.Tniintinlian- 
tnr aeiema. Sicut ergo ille non vcras J^sus , ncc iTlli 
terra promissionis vera , sed flgorata : ita manna nofi 
clbus vere coelestis, sed figuratos; fia petra illa 
non vere Cliristiis, sed figuratns, et sic omnia'. 
Quam ergo sibi exigit considerationem dubitatio 
Moysi f Ne forte et ibi aliqna fignra expressa sit, el 
innuerit intelligenti , et ad inqoirendum commoTeril 
el provocaverit animmn. Yldco enim et posl illam dii- 
bitaiioncm , et post iram Dei, et post minas mortis, 
et post remotionem ab introductione populi in ler« 
ram promissionis, molta Deum sic dicere ad Moysen^ 
tanquam ad amicum , qoomodo et anlea loquebatur i 
usque adeo ut ipsi Jesu Nave obedienticc exemplum 
de Moyse proponatur, et hoc eom moneat Deus, nl 
sic ei serviat, quomodo servivit Moyses; et sic m 
pollicetur com eo futuram, qnomodo cum Moyse. 
Evidenter, charissimi, conslringit nos ipse Deus, 
non passim reprehendere , sed intelligere dubitatlo- 
nem Moysi. Figura petra jacens, figura virga pcrcu- 
tiens , figura aqna fluens , figura et Moyses duhitsns. 
Et ibi dubitavit , ubi percussit. Hinc flicta est dnblta* 
tio Moysi , quando lignum accessit ad peiram. Jaro 
veloces praevobnt, iroo tardos patienter exspectenl; 
Dobitavit Moyses quando lignum acccssit ad pelram : 
dubitnvemnt discipuli quando viderunt Domintmi 
cmcifixum. Horam figuram gerebat Moyses. Figmn 
erat Pctri illius ter negantis. Quare Pelrus dubita- 
vit? Quia lignum petne propinquavlt. Cum mortis 81» 
genus , id est , cmcero ipsam praenontiaret Dominns »- 
ipse Petrus expavit : Absit a te , Dondne^ non erit koo 
{Matth. XVI , ^). Dubitas , quia petne imminere Tir« 
gam vides. Ideo spem suam , quam gcrebant de Do- 
niino discipoli , tunc perdidemnt : quodam modo in- 
tercepla cst, quando cmcifixum viderant, qiiando phui- 
xerant occisum. Inveniteos postresorrectionero loqueii- 
tes inler se de hac re, tristi colloquio; et tenensocukNi 
eorain ne ab eis agnoscereiur, non se auferens creden- 
tibos, sed diflerens dubitantes, se tanquaro terlium eol- 
locutorem sermoni commiscuit, et qutcsivit ab eis an- 
de loquerentur. Mirantur illi , quia solus ignoratqued 
in eo facium fuerat qui quflerebat. Tu solus^ inquiunt,. 
peregrinaris inJerusalem ?- El^commeroorant quae geata 
sint de Jesu. Et continuojam desperationis sux medul- 
ias aperiont, et vuhius niedico licet nescientes osleu- 
dunl : Nos autem, inquiunt, sperabamus quod iniUo r»- 
demptio esset Jerael {Lue. xxiv, 13-21). Ecce facU est 
dubilatio, qiiia lignum accessit ad petram : implMa 
est figura Moysi. 

5. Moyses in monle moriens , qnid adumbravit, VI- 
dcainns ol hanc : Ascende in montem, et morere, Per 



IK5 S. AUGLSTliM £PISC0P1 

mortem corporalem Moysi figurau csi mors ipsias 
dobitaiioiiis ; sed iu monte. mira mysleria ! iloc 
eerte expositum et intellectum , quanto dulcius quam 
maBna? Ad petram nata e&t dubitatio, in monte 
morlua est. Quando fuit humilis Cbrisiua in passio- 
3ie, quasi pctra jacebat ante oculos : merito in illo 
dubiiabatur, humiiitas ilia nihil magnum prxtende- 
bat. Herito ipsa bumiliute fiictus est lapis offensio- 
nb : resurrectione autcm clarificatus magnus appa- 
mit, jam mons esL Jam ergo illa dubitatio, qu» 
nau erat ad petram , io monte moriatur. Agnoscant 
di8eipuli,8aluiem suam , revocent spcm suam. Atten- 
de quemadmodum morialur illa dubiutio, attende 
quemadmodum moriatur Moyaes in monto. Non in- 
tret in terram promissionis : nobunus ibi dubiutio- 
nem ; moriatur. Ostendat nobis eani Cbristus mori. 
Trepidayit Petrus : el negavit lcr. Peira emm erat 
QbislMf. Resurreiit, mons factus est : firmavit et 
Peirum. Sed moritur dubitaiio. Quomodo moritur T 
P<fr«y ama$ me? Gordis inspector, cordis cognitor 
Siiterrogat; et vult audire quod ametur, et panim est 
aemel. kiterrogat boc , audit prope cum ta^dio ipsius 
Petri : niratur enim iiiterrogari sc a pnescio, sed 
eliam loties ioterrogari cum semel suHficcret re- 
ipondore eiiam nescienti. Sed tanquam tibi dioeret 
liomiBus « Exspecto , numerus legitlmus implea- 
tur : lerlio confiteatur per amorem {Joan. xxi, 15- 
17) , quia ter negaveral per limorem {Maiik, xxvi , 
M-74). Quod ergo IXominus toiies iBterrogabat , du- 
blutionem iUam in monte oocidebat. 

0. AdBapliimum invilai. Manu$ Mcffdcmitra Amor 
Uck Hune exienUB, nunc demum. Quid ergo, charia^ 
aimi » si paieni baec Y Non ad frauden , sed ad jucmi- 
diutem eiausa erant. Neque enim tam duleiter cape- 
lenlup, si prompu viiescerent. Respiciat ergo nego- 
tinm suum competiturus Baptismum,quem alloqui 
cmperam. Maro Rubrum Baptismus erat, populos 
transiens baptitabatur : iransitua ipse Baplismiis 
trai» acd in nube. Adliuc enim nubilabatur quod 
praMuintiabatur : adkuc occultabatnr quod promilte* 
batuF. Jam modo recessit nubcs, manifesue veriutia 
aerenitas facu est : quia recessit et velum , per quod 
kM|uebalur Moyses. Hoc velum et in templo pende- 
bnt» ne secreU templi viderentur : sed in cruoe Do« 
mini velum conscissum est , ut paterent. Veiii ergo 
ad Daptismum : iiigredere inurepidus viam per mare 
Rubrum ; noli esse de peccato praeterito tanquam de 
iEgyptio sequente sollicitus. Premebant te peccau 
tua duro onere servitulls, sed in .Agypto, in amore 
hujntsaecuK, in.peregrinationo loiiginqua; cogebanl 
te sectari opera Urrena, unquam lateres facere, ope* 
ra iutea operabaris. Premunt te peccaU , veni ^ se- 
cuma ad Baptismum : usque ad aquam liostis sequi 
l^erit , ibi morietur. Time aliquid de vita praeteriu, 
crei^ aliqoid remanaurum tuorum peccatorum , sl 
alkiais remansit iGgyptiorum. Audio voccm pigro- 
nim : Ego, inquit, de prxteritis peccatis non timeo, 
OMBia mihi in aqua sancu per Ecclcsiaa ctiam chari- 

^" Godex v.y operofrarii premente peccaio. reni. 



Utem dlmitti non duiiito ; sed tlmeo fiilttra peecaia. 
Placel ergo in iEgjpto remanere? Interim hoslcin 
praBseotem evade , qui jam te pressit , et }am subjuga- 
vit. De futuria quid tibi bostes mediuris? Quod jam 
fecisli» eui nolueris erit : quod faciurum tc puUs , 
ai volueris non erit. Sed periculoaa est via : neque 
enim eum Rubrum mare transiero, jam ero in terr.i 
promissionis : ductus est ilie popuius per longa de- 
aerU. Interim ab iEgyplo liberare. Quid ergo , puus 
defuturum tibi auxiilatorem in via , eum qiii te cruit 
de vetuaU captiviute? Novos tuos inimlcos noh eom- 
Iteacit, qui te a vetustis hosiibus liberavit? Tantnm 
intrepidus transl , intrepidus ambula , obediens esto : 
noli amaricare Moysi iili , cujus typum ille porUbat 
in bac obedleniia. Fateor, non desunt bostes. Sicut 
enim non deerant qtii sequerenturfugientes, iu non 
deerant qui impedlrent ambulantes. Prorsus, charis- 
aimi , figunc nostrae fuerunt. Interim in te non sit 
qnod contristet Moysen : noli esse aqua amara, quam 
posl mare Rubnim non potuit llle popolus bibere. 
Erat enim et ibi tcBtatio. Et tanien isU quando eve- 
niunl, quando amnricat populus, ostendiraus eis 
Cbristum, qiiae pro iUis tulerit , quomodo pro eis 
aanguinem fuderit : et mitescunt, Unquam nobis li- 
gnoin in aquam mitUntibus. Plane hostem advcraan- 
tem itineri tuo Amalecb habebis. Tunc orabat Moy- 
aes, tnnc eitendebat manos : ct ubi deponebat ma- 
nna , eonvalesebat Amalech ; ubl extendcbat manus , 
deficiebat Amalecb. Et tnae manus extentae sint, de- 
idat Amalecb tenUtor et hujus Itineris impeditor : 
eato vigil et sobrios hi orationibus , in operibus bo- 
nb, non Umen praeter Cbristnm , quia extensio llla 
manuum , Cbristi crux fuit. In ilia extenditur Apo- 
atolus, eum dicit : JfiriMfvs miM crudfixui «sl, ei ego 
mundo {Gatai, vi, 44). Ergo deflciat Amalech, vin- 
cator, et non impediat transitum populi Dei. Si di- 
mittiB manus a bono opere , a cruce Chrisii ; prxva- 
lebit Amalech. Tamcii noli omiii modo aut continuo 
te forlcm futumm puUre , aut pcniiua despcrando 
deflcere. Alternatio enim illa defeetos et fortitudinis 
In nanribna servi Dei Moysl , ibrte alternalio tua fult. 
Allquando enim in tenuiionibus deficis, sed non suc- 
enrabla. Deponebat ille paulum manus , non omniiio 
mebat. Si dicebam , Motue esi pe$ meu$; eece nneeri- 
cordia iua^ Donune, adjuuabai me {Peal. xciu, 48). Noli 
ergotimere : adestin Ittnere auxiliator, qoi in .£gypto 
non defoit liberatop. Noll timere, aggredere viam, prj^- 
snme securus. Aliquando ille deponebat manus, ali- 
quando erigebat ; umen victus est AmaVch {ExoH, 
XVII, 11-13). Rebellare potuit, superare non potuit. 
CAPUT 11.— 7. AlierapceniUntia^qumomniumeet, 
ae quoiidiana, Medicina H pacium in domitdca oratione 
de remitiendie debilie. Jgnoicendum fratri. lUque ad- 
monemurjam de altera loqui poenitentia. Triplicem 
qnippe ejus conaiderationem in sancU Scriptura essc 
proposuL llla priina competenlium est et ad Bapti- 
smum vcnire sitientium : hanc de Scriptnris sanctis 
ostendi. Est alia quippe quotidiatia. Et ubi illam 
ostcudimus poenitcntiam quotidianam? Non habco 



1557 SERMO 

ubi nelius oilflodJaii» ^iiaiii in o*aliaiM qnotidiana, 

ubi DomiBus onire nos docHil, <|uid id Palrom dica- 

mts oiteodit, el lo bis verbis posuit : DimUu nobk 

dehita no$ira^sl€Mi ii noM dimiilimiudikitmkut nosirit 

{Mauh. Ti, 12). Quae debita, liratresT Quandoquidem 

dclMta hic intelligi non possunt nisi peccata ; qiiae de- 

bita dimisit ia Baplismo, itemm utdimitut oramusT 

Certe mortuus est omnis .£gypCios qui scq«elMilur. 

Si uiiul de sequcnlibos bostibus residuum faclum eel^ 

quid oramus iil dimitlalur, nisi propter manus dei*> 

cietites «(Miira Amalecb? Dimiiie KoHt, sfcMi ei nM di^ 

miuimus, Con&lituil medicinain, firmaviipactum. Hie 

preces diclal, ibi preeanti respondet : novit qiio juro 

res ag^tur in coelo, quoniodo impclrari possint desi* 

dcraU. DimiUi visT diniilte, ait. Quid enhn habes 

quod Deo praestcs, a quo vis ut praestetur tibi? Nnnn 

quki jaiH Clirislos salvator in lerra ambulat ? Num- 

quid suseipil iHum modo in domura gaudens Zac- 

clia:ns {Lne, siv, 6)? Numquid ei hospitium et opula» 

pra^parat llartlia {Id. x, 40) T Nibil homm indiget, 

ad dexterain Patris sedet. Sed quando uni ex nummie 

meis fecitiis, mihi feei$ti$ {Matth. xxv, 40). Ilaec esi 

exteiisio manuum, sub qua defecit Amalecb. El ero«* 

gas quidcm paiiperi, qnando aliquid das esaiienti : 

(orte id quod dederis minns hal)ebts, sed in domo, 

iioB iii ceelo. Sed liic quoque in tem, qno jnbenlo 

pneslilisti, ipse supplet quod dedisti. De liac re cuin 

loqiierelar Aposloius, ait : 0iit admitnstrat $emen $e» • 

minanti^ et panem in e$cam submim$lrabit (II Cor. ix, 

10). Operarius enim Oei es, qnaiido das cgenti : se- 

iiiiiiasbicme, quod ineus a^latc. Quid ergo metuis, 

infideliSf ne in bac magna domo Untus paterlaniilias 

non paK^at opcrarium suuin? Cril el ibi, sed qiiod 

sulBciat libi. Dabit Deus necessiuti tolum, non cupi- 

ditati. Opcnro ergo intrepidus, exiende maiins, de- 

ficial Amalecb. S^ hinc» ut dixi, aliquid in domo tua 

ciim dederis, Tcl mious vides quod ibi videbas : noii 

ibj rides cun dederis, donec ileruin det Deus. Dtc 

niihi, com ignoscis de corde, qnid perdis? Cnm igno- 

Bcis ei qui peccai in te, quid niinus habebis iii corde 

100? Inde cnlm dimittis, sed nihil amittis. Imo vero 

onda qiucdam cbaritalis ibat in corde tuo, el Uo- 

qnam de vena inleriore manabat : tenes odium contra 

fratremy obtorasii fontem. Non soium crgo nihil per- 

dis, eum igooscis ; sed abuodantius irrigaris. Charilas 

non angusutur. Pooisibi lapidem offensionis, et tu tibi 

ficis angustias. Viiidical>o me, ulciscar nie , ego illi 

oslendam, ego faciam : xsliias, laboras, cui licet igno- 

scendo esse seciirum, secnrum vivere, secunim ornre. 

Nain ecce qiiid actonis es? Oraiorus es. Qtiid dicam 

quando ? Hodie oraturus es. An non es oraturus ? Ira et 

odio implctns, TindlcUm minarls : non dimittis cx corde. 

Ecce oras, ecce venit orandi hora, incipfs verba illa 

veJ audire vel dicerc. Dietis et audilis suporioribns^ 

Teiitaros es ad bonc vcrsum. Aut si non venturus, 

qiio iturus?Ne ignoscas inimico, deviabis a Chri.sto? 

Plane si in oraiione deviabis, ut nolis diccre, Dimiite 

mobisdebitu nostra; qnia noii potcs diccre, $icut et no$ 

dlnuttimus debitoribu$ no$ln$ ; nc libi cito rcs;toadear 



CCCLH. 



1535- 



lor, Sie dimillo qoomodo et to dimiuls : ergo quia 
hoc noR potes dicere, el aon tIs iJRmitfere, deriibts 
ab hoe verso, et pr.^ctermittes, ei dlces qood seqtrf'- 
lor, Ne nos poHaris induei in ientationem : ibl le ca- 
piei credttor liius, cojus qnasi faclem deviubas. Qu(u 
modo quisqoe in tIco cum occurrerit ef cul alfquid 
debet, si ad manum esl diTerticnlum, diiniitit qua 
ifoal ; ct it per aliam partem, ne faciem vidoat credi- 
loris. Hoc 10 In Isto verso te fecissc arbrtratus es : de* 
TiUsti dicere, Dimitle, siciit ego dimiiio ; ne sic dl. 
mtlterct, id est non dimitierel, quia noii diniittis; el 
Roluisli dicerc, doviuns faciem crediioris. Quem de-^ 
TiUs? quis deTitas? Quo ibis, ubi tu esse possls et 
ille noR esae? Dicturus es, Quo abibo a $phitu tuo f 
et a facie lua quo fngiam ? Si aseendero in ctelum^ tu ii' 
Uc e$; si descendero in infemum, ade$, Quantum po- 
lest a Cbristo debitor fiigere, qnam ut cat in iiifer- 
niim?Adcst isto creditor et ibi. Quid fuclurus es, 
oisi qnod scquitur? Si a$sump$ero penna$ mea$ in <//- 
rectttf^i, et volavero m extrema mari$ {P$nL cxxxviii« 
7-9) : id cst, spc mea finem STcnli mcditahor, in 
prseceptis luis yivain, duabns alis chnrilatis attollnr. 
Iinplc ergo duas alas charitatis. Dilige proximnni 
sicnt tc ipsiim; et noil tencas odiuro, undc fiigias 
creditorem. 

CAPUT IH. — 8. Tertium genwt poenitentias lu- 
ciuo$eB^ pro mortiferi$ peccati$. De$pcratione venim 
onima $tiffocalur. ResUt pcenitcntia» tertium gcnus, 
uiide aliquid broviicr dicam, nt adjnvanle Domiiio 
pi-oposiu cl promissa persolvam. Est pocnitciitia 
gravior atque luctnoslor, in qua propric vocanlur in 
Ecclesia pcenitentes, rcmoti etiam a Sacramenio alta- 
ris parlicipandi, ne accipiendo indigne, jndicium sibi 
manducent el bibant. Illa ergo pQeniientia luctuosa 
est. Grave vnlnus est : aduUerinm fortc commissum 
csl, forte liomicidinm, forte aliqnod sacrilcgium; 
gravis res, grate Tulnns, lethale, mortifemm : sed 
omnipolens medicus. Jam post siiggestionem facti et 
delectationem et consensionein et perpetrationem, 
qiiasi qnatridnamis moHuus putet : scd nec ipsom 
Dominos deseruit, sed clamavit, Laxare, prodi foras. 
Cessit Toci misericordix moles sepnltnrse : cossit 
mors Tilx, cessil infcrnus supemo. Elevalns cst La- 
zarus, processit de tumulo : ct ligatus erat, sicui 
snnt homines in confessione peccati agentes pceni- 
lentiam. Jam processerunt a morte : nam non conft- 
terentur, nisi procederent. Ipsnm confitcriy ab oc- 
culto et a tenebroso procetlcre est. Sed quid Dominns 
Eciiesia* sute? Qtta $oherili$, inqnit, in terra, $oiuta 
eruni et in calo {Matth. xriii, 18). Proinde Lazaro 
procedente, qnia implevit Dominus misericordix sn.'e 
bonnm, perdocere ad confessioncm mortuum laten- 
tcm, putentem ; jam cxtcra implet Ecclesi:c minislc- 
rium : SoMte itlum, et $inite abire {Joan. :ki, 3D-44). 
Sed, charissimi, hoc gcniis poenitcntix nemo sibi 
proponat, ad hoc geniis nemo se praeparet : umen si 
forte conllgerit, ncmo desperet. Jndam traditoreni 
non lam sccliis qnod comtnisrt, quam indiilgentia 
dcspcratio fccil penitus inlcrirc. Non erat dignus mi**' 



1559 S. AUGIJSTINI EHSGOPl 

•ericordla, idao ei nou CulsH luHien iu corde, ut ad 
cju» iDdalgentiaiii conciirrerei qnem tradiderat, sicuC 
jOi qui eum cruciQiLerant ; sed desperando se occidil» 
el laqneo suspendit se» soffocavit se. Quod fecit in 
corpore suo, hoc factum est in anima ipsius. Spiriios 
cnim diciiur etiam iste ventus aeris liujui. Quomodo 
ergo qui sibi collum iigant» inde se occidunC, quia 
uon ad eos intrat spiritus acris liujus : sic illi qni de- 
sperant de indulgeniia Dei, ipsa despcratione intus se 
sufTocant, ut eos Spiritus sanctus visitare non possil. 
9. Conlra Paganoi poautentitB jMmitfttofw peccandi 
ticentiam dari suggitlante$. Soient inde Cliristianis Pa- 
gani iusultare de pasnitentia quse instituta est in Eo- 
desia : et contra nonnullas liaireses tenuit Ecclesia 
Gttliolica istam veriiatem de pcenitentia agenda. Fue- 
mnt enim qui dicerent, quibusdam peccatis non esse 
dandam poeiiitentiam ; et exclusi sunt de Ecclesia, et 
kxretlci faeti sunt. In quibuscumque peccatis non. 
perdit viscera pia maler Ecdesia. Ergo solent indo 
etiam Pagani quasi insultarc nobis, nescientes quid 
loquaiitur; quia ad verbum Dei, quod linguas infan- 
lium facit disertas, nondum pervenerunt. Vos, in- 
quiuntf faciils ut peccent homines, cum illis promit- 
litis veniam, si cgerint poeiHtentiara. Dissolutio est 
isla, non admoniiio. In hanc sententiam cxaggerant 
Tcrba, quanla quisque potest ; lingua vel sonanti, vel 
titobantiy uon taccnt : tamen et quando eis loquimur, 
etsi vincantur, non consentiunt. Tamen qaomodo 
\incanlur, breviter accipiat Cbaritas vestra, quia Do- 
mini niisericordia toium optime constituit in Ecclesia 
sna. Dicunt nos dare peccatis licentiam, quia por- 
lum p(rniteDtiae pollicemur. Si clauderetur adilns poe- 
niteiitiae, nonne iile peccator tanto magis adderet 
peccata pcccatis, qoanlo magis sibl desperaret igno- 
sci? Diceret enim sibi : Ecce peccavi, ecce scelus adr 
misi, jam mibi veniae nullus est locus ; peenitentia in- 
fructuosa est, damnandus sum : quare jam non vivo 
lU volo? Quia ibi non invenio charitatGm, liic saltem 
pascam cupiditatem. Quare enim me abstineam ? Ibi 
mihi locus omnis clausus est, bic quidquid non fe- 
cero, perdo ; quia vita quae posl hane futurt est, non 
milii dabilur.Quare ergo non scrvio libidinibus meis» 
iit eas impleam et saturem, et laciam quidquid non 
licet, sed libet? Diceretur ei fortassis : Sed miser ca- 
pieris, accusaberis, torqueberis, punieris. Sciunt ista 
homiiics mali ab honiiuibus dici, et inter Iiomines 
servari ; atiendunt muiios male et scelerate viventes 
impuiiita hahere peccata : occidtare possunt, redi- 
mere qux occultare non possiHit ; redimere usque in 
seneciulem vitam lascivam, blasphemam, sacrile- 
gain, perditam. Enumerant sibi : Quid?'ille qui tanta 
fticit, non senex mortuus est^? Numqnid attendis 
ideoillum peccatoremct sceleratum senem mortuum, 
ut ostenderet in illo Dcus patientiam, exspeotans pcs- 
niteniiam ? Unde Apostolus dicit : Ignoroi qma patien' 



I5G0 
lia Dei ad pmnitentiam u addudtf ///« mdem eeew 
dmm durmam eerdit euiete&r impeeniteni, thesanriMth' 
wit tUn iram in dieirteet reveiatiomi juiti judicii Dei^ 
fnt reddet uniemque eecundum opera eua (Aom. n, 
4-6). Opus est ergo ut bic timor menCes possideat. 
opos e9t ot ille qui peccare non vult, praesentem 
Deum sibi cogitet, non in poblico solum, sed etlam 
la domo ; non in-domo solum, sed ec iii cubiculo, ifi 
nocte, in lecto suo, in corde soo. Ergo si tuleris 
portura pcenitentix, desperatione augebunC pec- 
cala. Ecce nihil (a) dicunC illi, qui putant ideo au- 
geri peccata, quia portos pfleniteotiae in christiana 
fide proponitur. Quid ergo? Deus, ne per illam spem 
indulgentiae rursos augerentor peccata, non dehinc 
providere debuit? Quomodo enlm providit ne despe- 
rando aogeantor, slc providere deboit ne sperando 
augeantur. Qoomodo enim revera auget peccata qui 
desperaverit, sic potest augere pcccata et qui venlam' 
spertverit : ut dicat sibi, Faciam quod volo, Deus 
bonos est, qnando me convertcro, ignoscet mltii. Ita 
plane dic tibi, Quando me convertero, ignoscet milii x 
si crastinus dies cerius est tibi. Nonne ad lioc te ad- 
moneC Scriptura, dicens : Ne tardei eonverti ad Do' 
mnum^ neque dtfferai de die in diem ; subilo enim VC" 
niei bra ejui, et m tempore vindictee diiperdet te (Ec- 
c/l. V, 8 el 9) ? Ecce ad utnimque vigilavit pro nobis 
providentia Dei. Ne desperando augetmos peccata, 
propositus esc pceniientiaB portns : rorsos ne spa* 
rando aogeamos, datos esC diet oKNrtis incerCos. 

SERMO GCaill * (b). 
Jn die oetavarum Infantium : quoi exkoriatur verbh 
Peiri apoitoli, Depositi ergo omni malltia, etc, (c), 
CAPUT PRIMUM. — 1. Baplixatoi exhortatur. /n- 
noeentia morumretinenda. Bumlitai iectanda. Omnxum 
qoidem aures eC mentes, qoos cura noslra complecti- 
tor, solliciti pastoris sermo compellat : veromtamen 
ad vos proprie nunc dirigitor,qaorom reccns infantia 
spnritoalis generationis Sacramentomm cunabolis in- 
signitor. Vobis enim maxime per apostolom Petriim 
sicdivinomblanditur eloqulum : Depoeita ergo, liiqiiil, 
omtd maHtia et omni dolo et adulaiione et invidia et 

• 

detractione^ tanquam modo nati infantei rationnbile et 
innoeem lae eoncupiicite ; ut in itlo craeatit in sa/v- 
tem,iigustaitii quoniam dutcii eH Dominui ( I Petr. if, 
i-3). Proinde quia gustastis, nos tesCes sumus : nos 
vobis banc soavitatem nutricis ofRcio mlnistravimus. 
Agite itaque admoniti sanctae iiistar infantiae , depo- 
nite malitiam, dolum, adulationem et invidiam cC 
detractionem. Hanc innocentiam sic tenere dcbetis , 
oteam crescendo non amittacis. Qoid est raalitia^ 



> sic victorinns Ms. At Am. et cr., oeeutlare poaunt ;qwB 
eccuUavere, tum poauM rediirere, Uiqueinsenectutem tttee, 
ituciviai^ btatp^imiai, iocritegia perdita enumerant ubi, 
Uvr iti$ qui tanta fecU icnex mortuui estff^ec mulio mclius 
iov. 



* Reoognitussd dnos d. eCdnos r.ad gr. rm. Aik Br. Par. 

LOf. 

a) JNKtBf mihi. 

Alias, 90 ioter Horoilias 2S0. 
In PossidU mdlcolo, cap. 8, notantnr sermones t de 
octavanun In&ntium duo : • ac .nirsniny cap. iO» t de 
eodavis inianliam tractatus duo. • Honc isti diei assignant 
manoscripti orones. Pertinet ad priores annos Augitttini, 
ot ex stilo patct, qui piane idem cst ac semionis 316, ba- 
bili paulo post susceptum ab ipso jpresbyteraluro. ac(jid 
vohienuit verlinus et vindlogus, stiu discrepanltaffl oppo> 
nemes, sed iinuicrilo. 



LOf. 

(a)FOi 

F 

«meoct 



,5b! SEnMO 

Bisi nc»cendi anor? Quid esl dolus , nisi aliud sgere 
d aliad sinulareTQuid est aduUtio, nisi fallaei laude 
teduelio? Quid est iiividm , nisi odium feticitatis 
alieMc? Qotd esldelraciio, nisi merdacior, quam ve- 
racior re^hensio? Malitia inaio delecialur aiieno : 
Imdentla et bono crucntur alieno : dolus duplicat 
€or : adsfaitio duplieat lingoam : dctractio Tulnerat 
faoam. HaJQS autem Testrse innocenlia sanctiutis , 
4«oniam fllia est charitatis, non gaudet tuper iniqui- 
lofe, congoMdet tmtem veritaH (I Cor, im, 6). Simplex 
■I eolumba , et sic astuta at serpens (Maitk. x, IG) » 
Bon sladio nocendi, sed nocentem cavendi. 

CAPUT II.— Ad btnc yos eihortor. Talium at enim 
reguumcwiamm (Maith.xix, 14), bumiliom scilieet» 
boc est, spiritualitcr parvulorum. Non contemnatis , 
Bon abborreatis. Magoonim est isu pusillitos. Super* 
Ma vero fiillax inflrmorum est magnitado ; quae ubl 
■lentem poasederit, eiigendo dejieit, inflando eva- 
cuat , distendendo dissipat. Hamilis esse non potesl 
noceos , soperbus esse non potest innecens. Humi- 
litatem illam loquor, qua non vult peritoris rcbus 
excellcre , sed aetemum aliquid veraciter cogitat, quo 
Don sais viribas, sed adjuta pervcnial ^ Haec malum 
cujiisquam velle non potest, quo nequaquam bonum 
ejos aagetor. Porro autem superbia conlinuo parit 
invidiam. Qiiis vero sit invidus, qui non ei malum 
vdit, cojos bono cmciatur ? Ergo et invidia parit con- 
seqoent»' malitiam : unde procedit el dolus et adu- 
htio et detractio , el omne opus malum, quod pati 
nolisabalio. Pia itaque bnmiiiute servaU, qu» in 
Scripturis sanctis sancU probatur inrantia , secnri 
eritis dc immofUliUte bealorum • : Tatium ettenim 
re§mum etBUnumi' 

S. Ergm Deum umUa mamme mvandd innoeentur, 
In JtraeUtk daUi kaptiMtit figura vitts christiame. 
Porro qui superbos in homines non est, molto maxime 
adveraos Demn oontamax esse non debet : quoniam 
si Do» esl alicoi foeieDdum quod quisqne ab aKo pati 
non vuk, elBullos bominum vull inobedientem pati 
eum qui suo juri snbditus fuerit ; quanto magis ca- 
veodum est, ne iD Deum qnisquam taiis exisut , qua- 
lem in se existere bominem non vult? 

CAPUT III. — Fallunl proinde animas suars qur 
sofficeK existimanl, si quod sibi fieri noluiit, nuHi 
bominum raciant, seseque viia luxuriosa ila corrum- 
punt, ui Deo facere eooenlur quod sibi ab homine 
ficri Dolunt. Neque enim volunl a quoqnam pervertt 
domum suam, qui in se ipsb domum Dei miserabiH 
cxciute pcrverlunt, surdi adversus Apostolum cla- 
mantem, Neteitit^ quia templum Dei estis , et Spiritus 
Dd hMtai m tobitJ Si quis autem Umplum Dei cor- 
rumpit, ewrumpet illum Deus. Templum enim Dei 
sanctum esi, quod estis vos ( I Cor. iii, 46 eH7). Nerao 
se (allal. Qaid ergo se puiant servarc circa alios ho- 
niines innocentiam siiam, cum sibi iu noceant, ut 
Deo careanl habiutore, et puniantur uHore? Hinc 

* KdHi, sed aHems ad vilm perveniat. Fincndanlur ad 
manuacriptas. 

* }t3.tbonarwni 



ccctra. i«M>^ 

etiam fit ut per noxias voIupUles lapsl ct effbsi , 
non soluni templa J>ci esse desinant, verum etiain 
rtiinoe fianit , in qiiibus habitant mafa cTsemoiiia , 
qnibus supplicare , et quae colere incipiunt : fiunfque 
illis, ut dictum est, posteriora deteriora prioribus (Imc, 
XI, 36). Unde vos semine immorUli regeneratos, sicut 
supcrius propter malitiosas nocendi cupidiiates, qui- 
bus fit homioibus quod oderunt, iu postea propier 
tur]^ et illicius cornis delecutiones et nefaria sa- 
crilegia , quibus homines nocere bominibus non vi- 
dentur, non eis faciendo quod nolunt, sed Deo non 
obcdiendo cui cuncU sunt subdita , ipsi dominormn 
Domlno faciuiil quod sibi a servulis suis fieri nolunt, 
idem ipse aposlolus Petrus alloquitur , dicens : Chri* 
sto ergo passo per carnem^ et vos eadem cogilatione 
armamini. 

CAPUT IV. — Quta qui mortuus est came , demil 
peccare^ ul jam non hominum desideriisy sed voluntate 
Dei reiiquum in carne iivat, Sufficit enim prateritum 
tempus votuntates gentium consummasse in liMinibuSr 
et voluptalibus^ H comessalionibus^ potatione et nefandis 
idobrum servitutibus (I PeUr. iv, 1-5). SiifQcit eiiini 
pnetcrilum tempus luteis operibos peccatorum , taii- 
qtiam ifigyptiorum dominalioiii servisse. Jam mare 
Rubrum, Baptisma scilicet Christi sanguine conse- 
craliim, verum dojecit Pharaonem, i£gypiios inier- 
emit ^ : nihil de peccatis praeteritis Unquam de inse- 
qiientibus a tcrgo hostibiis formidelis. De caBtero co- 
giute vilae hujus eremum permeare, el ad lerram 
promissioiiis, supernam Jerusalera, terram viventium 
pervcnire : ne vcrbi Dei contemptu Unquam manna 
f^stidTio, corda veslra velut ora iDteriora deslpiant ; 
ne cibos concupisccntes iEgyptios de alimeotis coe- 
lestibus murmuretis : ne fornicemini , sicut quidam 
illorum rornicati sunt ; et ne tenletis Christum, sicul 
quidam illorum tenUverunt. Si vobis fidem Gcntiliura 
sitientibus amaritudo aliqua resistentium,.veliil aqiia- 
rum illarum- quas Israel non potuil bibere , occur- 
rerit; imilala Domini patientia, velut injecto crucis 
ligna dulceseaiit. Si tenUtio scrpentina momorde- 
rit ; conspccU illius exaluiione serpentis, unquaia. 
morlis in carne Domini victae atque iriumphatx , 
eodem crucis medicamento saneiur. Si adversarius' 
Amalechiu iter intercludere aique impedire conabi- 
tur , perseverantissima extensione brachiorum cjus- 
dem crucis indicio superetur. Veri et germani estote 
christiani : nolite imiuri nomine christianos, opere 
vacnos *. lierum dico, et saipe dicendum est : Su/ficii 
prteteritum Umpus volunta(es gentium consummasu. 
DclesUmini et aversamini canes conversos ad vomi^ 
lum suum : detesumini el aversamini mundaum et 
vacantem domum, quo nequiorcs alii spiritus septem 
adducuntur, ut sinfnovissima homhiis pejora, quam 
erant prima. Vos vestrum mundalorem tenele habi- 
lalorem. Pnecipientes enim rogamus ne in vaeuum 
gratiam Dei redpiatis (U Cor. vi, 1). Suficit enim prm- 

» sic Mss. At editi , coruecratum vos trqfecit^f «^jf- 
n/toj, cte. 
« Efiili, vatws. At MiB., vasuoh 



4565 



8. AUGUSTLNI EriSCOPi 



im 



teritum (empuB wluntates genltum comummaiie. Au- 
dileel aposlolum Paulum : Humanumdico propier tn- 
fmulatem eamU vestras. Sicut enim exhlbuislismembra 
testra sermre immundilia et initiuUaii ad injuslitiam : 
tie nunc exhibete membra vestra servire juttitia: in san- 
eHficationem (Rom, m, 19). 

SERMO CCCLIV (a). 
Ad Comtioentes kabitus : tfuo eos prinmm adversus ob- 

ireelatores et invidos corrobonU^ tum deinde superbiam 

caverejubet (b). 

CAPUT PRIMUM. — I. Chrisli membrn in mundi 
odium , vti prcedixit ipie , necesse est incurrqnt. Iloc 
adinonuil Dominns, cum Evangdium legerelur, 
quoniam qui credil in eum , credil in illum qui eum 
misit {Jonn. xii , U). Missum essc ad nos Saivatorem 
miiudi, fiiles verissiina lencl : qnoniam Clirislum ipsfl 
prrrdical Clirislns, lioc esl corpns Clirisli lolo orbe 
diffusnm. In cnclis enim illc eral , cl strvienli in terra 
pcrscculori diccb.a, Quid me persequcrii [Act. ix, i)? 
Ubi Dominus sic cxpressil ct bic se esse in nobis. Sic 
lolus crcscit : quia quemailmodum ille in nobis esl 
bic , sic cl nos ibi in illo sumus. Hoc facit compago 
cliarilatis. Ipse qui caput noslrum , Salvaior est cor- 
poris sni. Prjcdical crgo Clirislus ChrisUim , prxdicat 
corpus capul suum , ct tuelur caput corpus suum. Et 
Ideo nos mundus odit , sicul ab ipso Domino audivi- 
miis {Joan. xv , 18-21). Non enim Apostolis hoc dice- 
bai paucis, quod odisscl eos mundus; el quia gaudere 
dcbcrenl , cum eis delrahercnt bomines et dicerent 
omnia mala adversum eos , quia propter bac merces 
eorum major cssct in ccbWs (Matth. v, 11 , U) ; non 
eis solis dixK Dominiis, cum hxc dixit : sed dixit uni- 
▼crso corpori suo , dixit omnibus membrls suis. Qui- 
cnmquc in corporc ejus et membrum ejns esse volue- 
rit , non mirctur qnia odit enm mundus. 

2. Membra C/iristi non sotum eos qui foris, sed quos- 
dam etiam intus patiunlur immicos. Corporis auiem 
cJMS sacramenlum multi accipiunt : sed non omncs 
qni accipiunt sacramentum , habituri sunt apud eum 
etiam locuro promissum membris ejus. Pene quidem 
sacramentum omnes corpus ejus dicunt ^^quia omncs 
in pascuis ejus simul pascunt : sed venturus est qul 
dlvidat , et alios ponat ad dexteram , alios ad siiii- 
gtram.Et ntraquc pars dictura est, Dondne^ Domine; 
quando le mdimuSf et mirdstravimns tibi f vel , Domine , 
quando te vidimus^ et non nmistrammus tibi? Pars ulra- 
que dictura est : uni tamcn dicet , Venile , benedicti 
Patris mei, percipite regnum; alteri, Ite in ignem ceter- 
nwUyqui prmparalus est diabolo et angetis ejut (Mallh. 

XXV, 51-11). 
CAPUT II. — Non ergo solos Inimicos nostros de- 

' FossatensiA velus oodex, sacranmtum quidem pene 
omnes gentes aicunt corpus ejus. sic etlam Floriaceusis, omia- 
so laQlum vocabolo, gentes. caeteri fere manuscripti ab edl- 
tis uil dUferunt nisi transpositioae particulae, boc modo: 
rene sacramentum quidetn onmes corpus ejus dicunt. 

* Recogniius ad tros bn. ad qualuor d. ad a. cb. f ft. g. 
Ir. m. pr. rm. vd. cl ad Am. Fj. Par. Lov. 

(n) Alias, dc Tcrbis Domini 53. 

{b) Flonis « sernioucm de verhis Dowimi at^pcUal adl 
Gcr. \\u et iiQ. 



putare dcbemna, charissiml, quicamque bona con- 
scientia Christi membra aumut ; non solos eoa inimi- 
cos Dostros putare debcrous , qui apcrte foris sunt. 
Multo enim pejores sunt qui inlus videntiir , et furis 
sunt. Aroant enim roundum ; et ideo mali sunl. Et 
quidem de nobis ea sentiunt , qaae ipsi diligtint , ei in 
bujus mundi quasi progperitatibus quibos ingemisci- 
raus , invident nobis. Ibi nos fdiees putant, ubl nos 
periclitamur. Felicitatcm vero noslram iniernam nec 
noveruiit ; quia non gustavemnt. Quia vero quidquid 
nobis tcinporalitcr muiidus arridet, magis est pcricu- 
liim, quam ornamentum nostnim, nesciunt; quia iata 
dislinguere gnudia non noverunt. 

5. Coii/tft«nltum tocus exceltentior in Ctmsli eorBore. 
Continenlia ipsorum ab invidis mordeiur , ut probetur. 
MaU boms necessarii. Uiide borlamur Chariutem ve« 
siram , maxime quia vos videmus frequentius conve> 
nisse , qui propositum altius habetis , id est , in ipso 
corpore Cbristi exejus miinere, non meritis vastria, 
ezcellenliorem locum lcnetis, habentes conscientiam * 
qus a Dco donata est Nam et ipsa malts et invidis 
nostris in suspicioncm veuit. M hoc lamen mordclur, 
ut probctur. Si enim in ipsius continenti» professioiie 
laudes quu?rimus bominum, deficimus reprebensioni- 
bus bominum. Cum sis castus servus Dei , ecce ic 
mundus suspic.niur forsitan impudicum , et mordet, et 
rcprehendit, et libenter in tuis detraciionibus iuimo- 
ratur ; malevobe quippe animse quasi dulciter sapit , 
quod pessime suspicaiur ; tu autem si proptcr laiidcs 
humanas conlinentiam suscipero voluisii, reprebcih 
siouibus liumanis defccisti, et loium quod tibi propo- 
sueras * perdidisti. 

CAPUT III. — Porro aiitem si nosti diccre curo 
Apostolo, Gloria nostra Inecest , testimmdum conseien* 
tias nostros (II Cor. i, li); non soluro tibi reprehensio- 
nibus mercedero non roinuit, aed et facit aropliorem. 
Tu taroen pro illo ora, ne tua mercede moriatur. Nam 
et hinc probamur, cliarissimi, qnia si non haberemus 
9)imico8 , non essent pro qoibus orarcmus ex prae- 
cepto Domini nostri dicentia, Ditigite inimicos vestros^ 
el orati pro eis qni vos oderunt (Mailh. t, 44). Unde 
probamus , unde cor nostruro bilerrogamus , utriiro 
hoc faccre valeamiis, si nullum inimicum, nullum re- 
prebcnsorem , nullum detractorem » nnlluro maledi- 
curo experiamur? Vidctis ergo quia et mali necessarii 
siint boiiis. In fomace quodaro modo auriflcis siiiniis , 
hoc est, in hoc mundo. Si aururo non es, simul ardcs. 
.Si aururo es , palea tua csi malus. Si et lu palca es , 
simul eriiis fiunus. 

CAPUT IV. -^ 4. In ChrisU corpore non soU eonU^ 
uenteSt sed etiam conjugaU locum habent. Conjugati Aii- 
mites superbis conUnenUbus meliores. Vemmtamen pri* 
mum id noveritis , charissimi , in corpore Chrisli cx- 
ccllentiora menibra essc non sola. Est enim conjiigalis 
vita landabilis , et habet in corpore Chrisli lociim 
siium : sicut et in nostro corpore non ea sola habeiit 
locum , qux cxccllentius locala sunt , sicut seiistts in 

« Konc , coiinuetuunji. — Ap^id Er. l.ugd. ven. 1 5C/Vii- 
Uan. M. 



IS65 SEIIMO 

fKie ssperiorcm cm^porls partcm occuirnveruiil ; sed 
■i» pedcs portareiil, quidquid subliuic est in terra ja- 
cerel. Unde Apostolus dicit : Et qHis inhonesta wnt 
aosira, nu^i n§ceMsaria tunt. Dcus tmperamt corpfu, 
« ntm es$ent idsmriB in corpore (I Cor. xii > 25-25). 
^OYimu* autem membra Cbristi , qua: conjugalem 
agufU ▼'iam, si membra Christi stnit, id cst, si fidcles 
Mmt , sl futurum sxculuin vel spcrant , vel eispe- 
eunl 9 si nomnt quarc sigmim Cbrititl porlcnl , sietH 
BoviinBs qiiod bonorcm deferont tobis; novimus quod 
Meiioresesse vosjudicaniyquam ipsi sunt. Scd quaiw 
tni vos ilii boDorant, lantnm et yos mutuam honori- 
iccniiam eis pncstare dclietis. Si cnim est in Tobls 
sanciitas, Umete ne pcrdaiis eam. Undc? Pcr stipcr- 
bbm. Aliter perit sanctitas casti , si adulter roerit ; 
aliter perit, si saperbus ftat. Ct audeo dicere , conju- 
falem agentes viiam, si tenent homilitalem^ superbis 
rastts meliores sunt. Coiisideret enim Charitas Ycstra 
q«o<l dico : diabolum altendile, nnmquid ei in jiidicio 
Dei objiciciidam est adulicrium aut rornicntio? Niliil 
horum facit, qui non babct carncm. Sola eiim siiper- 
bia et tnYidia roittit in ignem x*tcriium. 

CAPUT V. — 5. Superbla invidice maler, Agnes 
mrgo et Crispina muUer^ ambas marltjres. Conlinens co- 
fjl£f quid nbi desit , non qnid adiit. Scrvo ergo Dei 
coi subrepserit superbla, continuo ibi est et invidia. 
Mon potest soperbus esse nou iiividus. Invidia filia 
eit superbix : sed ista mater nescit esse sterilis ; ubi 
iKrit, continao parit. !Jt antem non sit in vobis, hoc 
cogitate, persecationls tempore non solam Agnen 
Atee coronatam virginem , scd et Crispinam mulie- 
rem : et forte , quod non dubikitur , aliqui tunc de 
coDtineDtibos defeceront , et roulti de conjugatis pu- 
gnavenint, atque Yicemnt.Unde non frustra dicit Apo- 
stulos omnibus membris Qiristi : AUer alterum e^sti" 
wumtes superiorem »bi, et honore muttio pranenientes 
iFlttUpp. n» S« et Bmu. iii, 10). Ilacc etcnim si cogi* 
letis, non eritis apud yos mngni. Magis enim cogitare 
dcbetis quid vobis desit, quam qoid vobis adsit. Quod 
babes, eave ne perdas : quod nondum babes, supplica 
01 babeas. in qoantis sis ralnor, tibi cogitandum cst ; 
Don in qiiantis sis m:^or. Si eiiim cogiias quantum 
pnccessisti alterum , time tomorom. Si veco cogitas 
qiiantnm tibi adbuc deest , ingemiscis ; et cum inge- 
Diiscis , eoraris» bumilis eris, Uitior ambulabiSy oon 
pRccipitaberis» non inflaberis. 

CAPUT YI. — 6. Charitas sectanda^ ut vitetur inftatio. 
Swperbia tpdd esl^et cur parit inpidiam. An fugienda 
saeniia^ ne infiet, Et utinain j^ssiiit omnes de una 
diantate cogltare. Sola est enim qus et vincitomiiia, 
et stne qoa nilul Yalent oinnia , et qwe ubicumque 
iKrit trabit ad se omnia. Ipsa est qvas non amulatur. 
Quaerift eaasam ? Attende qood seqwtur : Non infiatur 
( I Cor. xui» 4). Prior est in Yltiis superbia , ut dicere 
esperam , deinde invidia. Non enim InYidin peperit 
superiiiam, sed superbia peperit inYidiam. Non enim 
invtdet, nisi amor excelletiti». Amor excellentirt*, su- 
perbia vocatur. Ccm ergo in ordine prior sit superbia, 
lequatur autem invidia ; Apostolus iii laudibus cbnri- 



GCCLIV. 



f565 



tatis nolutt diccrd prius, Ifoti fn/Toltfr ; ct postea, Kon 
eemulatur : sed prius.dixit, fion amulatur ; posien, 
Non infiatur. Quare bocT Quia cum dixissct , Non 
ennulatur , quasi qna*situnis cras causam , qunre iion 
«mulatur ; subdidit , Non inflatur, Ergo si ideo non 
smulatur, quia non infiatur ; si inflaretur , a^mulare- 
tur. Hoc in Yobis crescat , et aniina solidalur , quia 
non inflatur. Scientia , ait Apostoios , tnflat, Qiiid 
ergo? scientiain fugerc debetis, et elecluri estis iiibil 
scire polius quam iiinari ? Uiquid Yobis loquitnur, si 
melior est ignorantia qunm scicnlia? utqitid vobis 
dispuiarous? ulquid ista distinguimus? ulquid quod 
nostis admonemus, quod non nostis inferimus, si 
scicntia cavenda esl, nc iiiflet? Ergo amate scicntiam, 
sed anteponite chnrilatem. Scientia si sola sil, inflat. 
Quia vero charitas cedi/icat (I Cor, viii, i ), non permiltit 
sciciitiam inflari. Ibi crgo inflat scientia, ubi cbarilas 
non xdificnt : ubi aulein a^dificat , solidaia est. Noii 
csl ibi inflaiio, ubi petra est rundanientum. 

CAPUT Yll. — 7. Slimulus camis Apottolo datus, 
ne iuperbiret, Exaudiri optemus^ non ad voluntalem, ted 
ad saniiatem, jEterna quomodo petenda^ quomodo tem' 
poralia. Quanlum aulem tentat inflatio, lioc est, 
elatio, ut propler boc vitium ' eiiam tanius ille Apo- 
stolus apposilum sibi csse dicerel stimulum carnis , 
angelum salana;, a quo colnpliizaretur? Qoi colaphi- 
satur y capul ejus tundltur , ne erigatur : nam et ibi 
de scientia melus crat inflationis, boc est elaiionis. 
Ait enim : In magnitudine revelalionum mearum ne 
extoUar, Ibi ergo meluenda erat elatio, ubi magnarum 
rerum erat revelaiio : c Iii magnitudine revclationum 
€ mearum ne extollar, daius cst mibi stimulus camis 
c mc», angelus 8;itanac, qui me colapbizel. Propter 

< quod ter Domiiium rogavi, ut auferret eum a me : 

< et dixit mihi, Suflicit tibi gratia mea ; nam virtus in 
f infirmitate perficilur > (II Cor. xii, 7-9). Petitaeger, 
ut quod ad sakiiem appouit medicas , cum volueril 
rgrotus aufemiur. Medicus dicit : Non; mordet, sed 
sanat. Tu dicis : ToI!e quod mordet. Medicus dicit : 
Non tollo, quia sanat. Tu ad medicum quare Yenisti 1 
Sanari, an molcstiam iion p3ti?Non ergo ezaudivil 
Doininus Paulum ad voluntatem , quia exaudivit ad 
sanitalem. Nam non est magtmm^ cxaudiri a Deo ad 
Yoluntatem ; non est magnom. Ne putetis magnui» 
esse boc, quando quisqiie orat, pro magno, si oxau^ 
ditur. Quxrc quid orat , quxre in quo exaudiatur. 
Nam non babeaiis pro magno , exaudiri ad Yolun» 
tatcm : liabete pro magno , exaudiri ad utilitatenu 
Ad Yoiuniaiem eliain da^mones exaiiditi sunt , et ad 
porcos quos pctierant, ire permissi sunt (Matik. viii , 
51, 32). Ad Yoluatatem etiam priiiceps corum exaii- 
ditus est diabolus; a quo petilus Job tentandua non 
est negatus, ut esset ille probatus, iste confusus {Jub 
letu), Ad volimuiem etiam Israciitae exauditi sunt; 
et cum adbuc eibus esset in ore ipsorum, nostis quu: 

* sic melioris notx Mss. At Lov.: Qtiando autem tentat m- 
flatio, Iwc esl elatio? lliqne nbi el quando charitas dee>t, 
Nam propter Itoc itiit«nt, elc. Fxlili c^ileri oosiris mauuscri- 
ptis cooscuiiuut, iiisi quod pio, ouMV.um; ha))e:it, Quajui(K 



15^ 



coniecuti sant (xYmiii. xi). Nolite ergo pro magno habe- 
re, eiandiri ad Toluntatem. Aliquando Dcus iraius dat 
quod petis, et Deus propiiius ucgat quod peiis. Gum 
Tero ea quae Dcus Inudat, qux Deus prsecipit , quaR 
Deus ID ftituro sseculo promiltit, ab illo petitis; 
accuri petite, et incumbKe, quantum potestis, oralio- 
nibus, ni sumatis. Illa enim propitio Deo concedun- 
tur : ilb ejus non ira , sed misericordia largiuntnr. 
Qunndo autem petitis tcmpomlia, cnm modo petite» 
cum limorepetite : illi commiltite, ut si prosunt, det; 
si scit obesse , non det. Quid anlem obsit , quid pro- 
ait, medicus novit, non spgrotus. 

CAP13T VIII. — 8. Conlra cantinentes superbos. 
Simt ergo continentes humilcs , sunt superbi. Non 
Bibi promiltnnt superbi regnum Dei. Gxcellcntior lo- 
cns est, quo ducit coutincntin : scd qui se exaltatf hvr 
miUabitur{Lue. xiv, il). Quid qiiaeris celsiorem locum 
appeiilu ceUitudinis, qucm potes apprehcndere re- 
tentione humilitutis ? Si extollis te, Deus dejicit te : si 
tu dejicis te, Deus elcvat le. Sententia Domini est : nec 
addi aliqnid , nec detnihi potest. Usque adeo autem 
continentes homines plerumque superbiunt , ut non 
solum quibuscunique homiuibiis , sed etiam parenti-* 
bus iugrati sint, et adversus parentes extollantur. 
Qnare? Qnia illi genuerunt , isti nuptias contempse- 
runt. Unde ingrati essent qui nuptias conlempsissent, 
nis! illi gennissent? Sed melior est filius pnire sno 
conjugnto, quia ipse non duxit uxorem : et melior est 
Alia matre sua maritata , quia ipsa non quxsivit vi- 
rum. Si superbiory nullo modo melior : si melior, 
sine dubitalione hnmilior. Sl vis te invenire melio- 
rem, interroga animnm tuam, si vides ibi inflntionem. 
Ubi inflatio est, inanitas est. Diabolns ubi inane inve* 
nerit, nidum faoere molitur. 

CAPUT IX. — 9. Conlinentibui quam majame ca^ 

venda tuperbia. Conjugatm humltis quantum melior 

coniinente superbo. Continens superbus locum non ha- 

bet in regno Dei. Deniqne, fratres mei, audeo dicere, 

f.iiperbis continentibus cxpedit cadere , ut in co ipso 

in quo se extollunt huroilientur. Quid cnim prodest 

cui iuest continentia, si dominatur superbia? Con* 

icmpsit unde natus cst bomo, et appctit unde cecidit 

dinbolus. Nuptias contempsisti , liene recisti ; aliquid 

inelius elegisti : sed noli siiperbire. De nuptiis homo 

iintus est , de superbia angeli cccidenint. Si singnla 

vestra l)ona considerem, melior es patre tuo, qni 

iiupiias contempaisti ; et tu melior matre tua , quae 

iHiptias contempsisti. Etenim melior est virginalis 

sanciitas , quam pudicitia conjugalis. kta duo simnl 

st comparentur, melius est illud quam illud : quis du* 

bitat? Sed addendo alia duo, snperbiam et humilita- 

tem ; in istis duolMis interrogo vos, et de his respon- 

dete niihi : Qnid est melius , superbia , an humilitasT 

Ucspondes , Humiiitas. iunge illam Yirginali sancti- 

taii. Superbia vero non soium non sit in virginitato 

lua , aed non remaneat nec in matre tna. Si enim tn 

lenueris superbiam , et tua maier humilitalem ^^ me- 

lior erit mater qiiam filia. Iterum comparalM vos. 

lam dudum singula cum intenderem, meliorem le 



S. ALGUSTINI EPISCOPI f5ua 

invencmm : luodo bina cum inteudp, non dubito prm^ 
fcrre bumilem mnlicrcm virgini superbas. Et qiia- 
modo prxfcrrc? Yidete quomodo praDfcro illnm, quaoi 
modo comparabam. Bona pudicitia conjugalis est, 
melior integrilns virginnlis. Duo bona comparabnro , 
iioii malum et bonum ; scd bonum ct meiius distln- 
guebam. Porro autem duo illa cum posucro , super* 
biam et humilitaiem , numquid possiimus dicere • 
Bonnm est superbia , sed melior est bumilitns ? Sed 
quid dicimus? Superbia malum est, humilitas bonum : 
et superbia magnunii malum , humililas mngnum bo- 
num. Si ergo horum duorum unum est malum , et 
alierum bonum : jungitur malum ad majua tuuin 
bonum, et fil totum malum : jungitur bonum ad ma- 
tris tuae minus bonum, et fit magnum bonum. Miuo- 
rem locum habebit mater in rcgno coeloruin, (|uoniain 
marilala est, quam fitia, quoniani virgo cst. Majorem 
enim locum filia virgo , minorem locum niatcr mari- 
tata,amb2Ctamcn ibi :quomodofulgidasiella,oI>scura 
stella, ambx tamen in coelo. Si vero mater tua fueril 
bumilis, tu superba : illa babebitqualemcumque locum» 
tu autcm nullum locnm. Et qnis invenii allerum locuin 
qui ibi non habuerit locum, iiisi cum illo qui iiide cect- 
dit , slantemqiie dejecit 7 Inde cecidit diabolus , unde 
stantem dejecit hominem. Dejecit stantem : sed Chri- 
stus descendens erexit jacentem. Unde tc tamen ercxil 
Dominus tuus, attende. Humilitate erexit, factns obe- 
diens usque ad morlem, humiIiavitaeroetip6um(PAt/.iiy 
8) . Princeps tuus hnmilis,ettii tnperbus?Caput humiie, 
et merobrum superbum? Alnit Nonvultessede cor- 
pore capitis humilis, qui amat superbiam. Sl autem 
non fueril, videat ubi eril. Ego nolo dicere , ne am- 
plius videar terruisse. Imo utinam terruerim , et ali- 
quid egerim. Utinaro qui sic fuerat , vcl quae sic fuo- 
rat, non sit ulierius'. Uiinaro verba ista infuderim, el 
non efl\idcrim. Totum sperandumestde misericordia 
Dei : quia qui terret, conlristat; qui contrisfcit, eon* 
solatur; sed si qui contristatus est, emeudatur. 

SERMO CCCLY * (a). 

De Yita el Moribus clerieorum suorum^ i (b). 

CAPUT PRIMUM. — 4. Curandum ut bona sit non 
soium eonscientiat sed etiam fama. Propter quod volul 
et rogavi heslemo die, nt hodie freqnentius conveni- 
retis, hoc est qnod dictums sum. Vobiscum hic vivi- 
mns, et propter vos yivimus : et intentio Totumqiia 
nostruro esl, ut apud Christuro vobiscuro sine fine 



* EmcDdatus ad d. gr. m. et ad ulim. Par. lot. ad vetereni 
oodicem S. Qulotini BeUovac^osis, et ad ediUonea coiicUI 
Aquisgraneiisls. 

(a) Alias, de Diversis 40. 

(b) Sermones subsequenles Augustini. qnoa apud pla* 
bemdixit, « dum fbrte de posseasioaibas lovkla ipsios cla- 
c ricis fleret, > roemorat P06si>lius in ^us vita. cap. & 
Citatl olim fteemnt in oonciliis et ecdesbslicis dipiomatiims» 
secundus quidero ante mille et centmn annoa a Petro ab> 
bale in synodo carthaginensi, anno 525, tomo 4 Condlio- 
rmn novse editionis, pag. 1647. Sutiinde vero simui cum 
ejusdem synodi auctoritate budatus est in PrivUe^ Uhi- 
derid Parisiensis episoopi Dionysianis moaachis, el in altero 
Bertefndi Ambianensis Corbeiensii^usooncesso drdlcr roe- 
dium septimi ssculi , toroo 6 Coodiioram , pagg. 487 et 
527. uterque demnm, ^riinus ctsecuodus in AquisgraneoM 
oondlio, anno 8t0 cxbit;|lus Hiit. Primum dtat viofm ad fl 
Cor< vui. 



f 



IM SERMO 

Tlvadiius. Credo aulem waie oculos vesiros esse con- 
Tersalioiieni Dostram ; oi el oos dicere fortassis au- 
tomos, qiaiuvis illi fuuUuin imi^arcSy quod dixit 
Apottolus» Imisaiorn wei estoie, $icut ei ego Chriiti 
( 1 Cor. IT, 16 ). Et ideo iiolo ut aliquis dc nobis inve- 
wat oiale vivendi occasionem. Protidemus enim bona, 
«I ait idem apostolus, non lo/um coram Deo^ $ed etiam 
conm komimbus ( 11 Cor, viii, 21 ). Propler nos, con- 
sdeiitia noslra surficit uobis : propier vos, faina no- 
stra non pollui, sed pollere debct in vobis. Tcnete 
quod dixi» aUjue dislinguite. Dux rcs sunt conscicnlia 
ct faiiia. Coiiscientia tibi , fama proxiiuo tuo. Qui 
fdeua coiiscieutix sux negligit faroam suam, crudc- 
lis csl : niaxime in luco isio posilus, de quo dicit 
Aposiolus scribcns ad discipulum suum, Circa omnes 
U iftsutn bouomm operum prcebens exemptum ( rt(. 

M. 7). 

^ Yita communis^ cujus exemplum in primis chri' 
tfiojiit. Mtonasterium ab AuguslinOf primum in horto^ et 
pTst in episcopii domo institutum, In Loco humili salus^ 
fn fl/fo periculum. Vita communis in monasterio. Pro^ 
priuM aHquid habere quemquam vita illius lege vetitum, 
Lt crgo uoii vos diu teiieam, prxsertim quia ego se- 
deiis loquor, tos stando laboratis : noslis omiies, aut 
pene omnes, sic nos vivere in ea domo qux diciiur 
domus episcopii *« ut , quantum possumus, imiienmr 
eos saiictos, de qtiibus loquilur liber Acluuin Aposlo- 
lorumy f^emo dicebat aliquid proprium^ sed erant iilis 
smaia communia {Act. iv, 3i). Qiiia fortc aliqui vc- 
ftUiun non sunt tam diligenles vit» nostrx scrutaio- 
res, nl boc sic noverinl, quomodo volo vos nosse ; 
dico qukl sit, quod breviicr dixi. Ego, quem Deo pro- 
pitio videtis episcopum vcstriim , juveiiis veui ad 
hum civitatein, ut multi vesirum noverunt. Quxre- 
kuB ubi coiisiitiicreni nionasterium, et viverem cum 
frairibus roeis. Spcm quippe omuem sa:cuii relique- 
ram, et quod esse potuiy esse nolui : nec tameii quai* 
sivi esse quud sum. Eie^ in domo Dei mei abjectus 
tue^ magis quam hahilare in tabernacuUs peccatorum 
(PuU. Lx\xiu,ll). Abcisquidiliguntsaeculum,segre- 
pvi nic : sed eis qui prarsuiit populis, non me cooe- 
quavi. Nec in convivio Domini mei superiorem locum 
clegi , sed inferiorem et abjectu^ : et placuit illi di- 
cere uiibi, AMrende sursum. Usqoe adeo aotein time- 
kiBi episcupatum, ut quoniam coeperat esse jam ali- 
cujus nioiuenti iuter Dei scrvos fama mea, iu quo 
loeo sciebam non esse episcopiun , non iilo aceede- 
rem. Cavebam boc, et agcbam quaotum poteram, ut 
iu loco humili salvarer, ne in alto periclilarer. Sed, 
ut dixi, domino servus contradicere non debel. Veni 
ad iitam civitatem propter videndum amicum, qiiem 
fiiateiii me locrari posse Deo, ut nobiscum esset in 
noaaslerio ; qoasi secunis» quia locus babebat ept- 
ttopun. Apprebensus, presbyter liBCtus sum, et per 
iMmegradum perveni ad episeopatum. Non attuli ali- 
tuid, non veui ad bane Ecclesiaro, nisi curo iis indu- 
Motis quibus ilio tempore vestiebar. Et quia lioc 

* Uiti, ifoiiiiis episcopi, At Colbertinos ante octingenloi 
<laiori|itas liber babetf domvi episcopH, 



CCCLT. 1570 

disponebam, in monasterio esaa com fratribiia \ eo- 
gniio instituto et volnntate mea, beat» memoris so- 
nex Valcrius dcdit mibi hortum illum , in quo nune 
est monasterium. Coepi boni propositi fraires colligeref 
compares meos, niliil iiabenies, sicut nibil babebam, 
et imiuinlcs me : nt quomodo ego tcnuem pauperia- 
tulam meam vendidi et paupcribus erogavi, sic face- 
rent ct illi qui mecum esse voluissenl, ut de communi 
vivcrcmus ; c6mmune autem nobis csscl magiium et 
ubcrrimum praedium ipsc Dcus. Perveni ad cpiscopa- 
tum : vidi nccesse babere cpiscopum exliibcrc buma- 
nitatem assiduam quibusque vcniciitibus sivc trans* 
eunlibus : quod si non fecisset cpiscopus, iiibumaiiiis 
diccrclur. Si autem ista consuetudo iii nioiiastorio 
permissa esset ', indccens esset. £t ideo volui liabere 
in isla domo cpiscopii mccum monasterium cleri- 
corum. 

CAPUT II. — Ecce quomodo vivimus. Nulli licet 
in socielate nosira babcre aliquid proprium : sed 
forle aliqui liabenl. NuUi licet : si qui liabent, faciunt 
quod non licet. Bene autem scnlio de fratribus meis, 
et scmpcr bene credens ab hac inquisitione dissiinu- 
lavi : quia et ista quaerere, quasi male senlire mibi 
videbaiur. Noveram enim, ct novi omnes, qui mecum 
vivcrent, nosse propositum nostrum, nosse lcgein 
Yito! nostnc. 

3. Januarius presbyter proprium eontra monasterii 
legem retinuit. Testamentum fecil. Heereditatem ipnus 
pro Ecclesia suscipere non wlt Augustinus. Us intef 
Januarii filios de ejus htereditate. Yenit ad nos ctiam 
prcsbyter Januarius, qui videbatur sua iionesie ero- 
gaiido quasi consumpsisse, sed non consumpsit *. Re- 
mansit illi quxdain pecuiiia, id est, argcntum, quod 
diccret csse filia suas. Filia ipsius, Deo propiiio, iii 
monasicrio feminarum, et bonae spei est. Gubernct 
illain Dominus, ut impleat qux de illa spcramus, in 
iliiiis miscricordia, non in ejus merilis. El quia infra 
annos erat, et de sua pecunia nibil facere poterat 
(qiiamvis enim videremus fulgorem professionis, la- 
men lubricum timebamus xtalis); facium est ut 
ipsuni argentum qiiasi pucllae servaretur, ut cum ad 
legitiinos annos venirct, faceret iiide quod virginem 
Cbrisli decerel, qiiando oplime jam faccre posset. 
Duni \\xc exspcclantur, coepit ille morti propinquare : 
qui diu tanquam dc suo^, jurans quia ipsius erat, non 
filix, leslamenlum fecit. Tcstamcntum, inquam, fecit 
presbytcr et socius nostcr, nobiscum luaiiens, de Ec- 
clesia vivens, comrounem viiam profitens; tesiamen- 
tum Tecit, hxredes instituit. dolor illius societalisl 
fruclus natus, non de arbore quam planiavit Domi» 

1 Sic Mss. et Aquisyg^raneose concilium. At editi, £1 quia 
Idc disponebam esse m monasterio am fratribus. 

* Uss. , in monasterio ndssa essel. sic eUaro m Acpits- 
graneaM condlio Dinianx edilionis. An, missa^ ihi pc 
silum pro. omissa ? vel forte legeDdtim, in monobtei ium imV 
so, ut iDteUigalur, si iia fierct, iiidecens fore, non mbnasie- 
rio, sed cpisicopo. Dicit saiie de ooasueludiiie siiseii ieiMll 
hospitcs, qua? tuiic maxime in moQableriis ubique vi^olKiu 
Vide Itieronynium, Apolog. in Rufiji. lib. 5, cap. 4. 

* &ias., quod lidebatnr habere, honetle nogimdo^ gcdsl 
eonsumpsttf et non consumpnit. 

^ Sic Mss. EdUi vcro, tanqvam de 8|n ttUAv. 



1571 



S. AUGUSTINl EPISCOPI 



1572 



nus?Sed Ecclesiain Bcripsit 1ixrcdcm?Nolo miinera 
isU« non amo amariludinis fruc^inn E^^o illiim Deo 
quxrebamv sociclatero professns erat, baiic leneret, 
linnc exhiberel, nibil haberet, testamenluni non face- 
rct. Habebat aliquid?non se noslnim socium qnasi 
Doi paiiperem fingcret. Magniis inde mihi dolor est, 
fralrcs. Dico Charitati vestr», proplcr hnnc dolorem 
slatni b;iTcditalein ipsam in Ecdcsia non susciprre* 
Filiuruin ipsins sit qnod rcliquil, ipsi inde faciant 
qiiod volucrint. Videtur cnim mihi quia si eain snsce- 
pero, in isto facto, quod mibi displicel el qiiod dolco, 
ejns pariiccps ero. Hoc volui non ialere Cbaritatem 
vestrnm. Filia ipsius in monasterio feminarum est : 
filius ipsius in monaslerio vironim est. Ambos e\ha)- 
redavit : illam cum laude, islum cum clogio, id est, 
cum vitupcratione. Commendavi * autem Ecclesi» ut 
non accipiant ipsas pnrtiunculas, quae perlineiit ad 
exliaeredatos, nisi cum ad Icgiiimam xtatem pc^rven^ 
rint. Hoc eis reservat Ecclesia. Deinde lilem dimisit 
inler filios suos, in qua laboro. Puella dicit : Meum 
csl^, nostis qnia boc dicebat semper pater mens. Puer 
dlcit : Credainr palri meo, quia moriens mentiri non 
potuit. Et ista contcntio qiiale malum est? Sed si 
pucri isti servi Dei sunt, lilem banc inter illos ciio 
finimus. Andio illos ut paler^ et forte meliiis quam 
pater ipsorum. Videbo quid sit juris, sicut Deus to- 
Inerit, cum paucis fralribus fideiibus honoratis, Deo 
|)ropitio, de nuinero vestro, id est, de plebe ista. 
Andio inter illos causam ; ei sicut Dominus donave- 
rit, finio. 

4. II<ereditatem cujusquam^ exhmedath film^ non 
sutcipii Augustinus, Tamen rogo vos, nemo mc rcpre- 
lieiidat, qnia ej<is b:creditaicin nolo suscipiat Eccle- 
sia. Primo, quia ibctum illius deteslor : deinde, quia 
insrnninm nicnin c>t. Multi laiidant quod dicturus 
suui, scd arK|ni ct rcprcbendunt. Utrisquc facere salis 
valdc (lifncilc csl. 

CAPUT III. — Audistis modo cum Evangclium le* 
gerctur, Canlavimus vobis^et non saltastis; plan^nmuSf 
€t non luxistis, Vetiit Joannes non manducans neque bi» 
b€ns^ et dicuntf Dcemonium habet : venit Filius honiinis 
manducans et bibens, et dicunt, Ecce homo vorax^ po^ 
tator vinit et amicus jmbticanorum {Matth, xi, 17-19). 
Quid ego facio intcr illos, qui parant me reprebende- 
re, ct dcntcs ia me ducere si susccpero baereditates 
€orum qui filios suos irali exbxredant? Iterum quid 
ftum facturus els qiiibiis canto, et nolunt saltare? qui 
dicunt, Eccc quarc neino donat Ecdcsix Hipponensi 
aliquid : ecce quare non eam faciunt qui moriuntur 
teredem; quia eplscopvs Aiigustinusde bonltate sua 
(laudando enim mordcnt, labiis mulcent, deiitem fi- 
giint) donat totuin, non suscipit. Plane suscipio, pro- 
Ateor mtf snscipcrc oblationes bonas, oblationes 8an« 
cuis. Si quisauiem irascitur in fiUum siium et moriena 
exhasredat eum, si viverct, non eiim placarem? non 
ei filiuin suum reconciliare debcrem? Quomodoergo 
cum filio suo volo ut babeat pacem, cujus appeto haB- 

* Mss. , cotnmendavit. Forte meUoay rderendo ad Ja- 

DuiriuxD, 



redilatem? Scd planc, f:i facial qnod s»Tpe bortatus 
sum ; unum filium babet, putel Christum alieruin ; 
duos habet, putet Christum tcrtium ; deccin habet» 
Christum nndecimum faciat, ct siiscipio. Quia crgo 
feci boc in quibusdam rebus, jam volunt boniiatem 
meam vel commcndalionem famae mcx in aliud vcr- 
tere, nt alio modo mc reprehendant, qoia oblationes 
devolorum bominum nolo suscipere. Considereni 
quam mulla susccpcrim. Quid opus est ea nuroerartt? 
Ecce unum dico, filii Juliani * bxreditatem suscepi. 
Quare? Quia sinc rtliis deriinctiis est. 

CAPUT lY. — 5. Bonifocii hmreditatem quare non 
susceperit, Bonifacii b.xrcdilalem suscipere noliii : 
non misericordia , scd timore. Naviciilariam noliii 
esse Ecclesiam Christi. Multi siint quidem, qui etiaoi 
de navibus acquirnnt. Tamen nna tentatio esset, iret 
navis, ct naufragaret : bomines ad tormenti datsri 
eramus, ut dc submersione navis secundum conano- 
tudincm quxreretur, et torquerentur a judice qui 
essent de Quctibus libcraii ? Sed non eos daremos. 
NuUo pacto enim hocfacere deceret Ecclesiam.,OiMis 
ergo fiscale pcrsolvcret? Sed unde pcrsolveret? En- 
thecam (a) nobis habcre non licct. Non est enim 
episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantia 
manum. Quotidie tam multi petuni,tam.mulii gemunt^ 
Uim multi nos inopes intcrpellant ; ut plures trisles 
relinquamus, quia quod possimus dare omnibus, non 
habemus. Non habemus ergo cntbecam. Propter 
naufragium ergo, boc vitnndo feci, non donando. 
Ncmo ibi me laudet, scd nemo etiam vitupcret. Plane 
quando donavi filio, quod iratns paler moriens ahsto- 
lit, bcne fcci. Landent qui voluiir, parcant qui laudare 
nolunt. Quid plura, fratres mei? Quicumqiie vult 
exbncrcdato fillo bxrcdem facerc Ecclesiam, quxrat 
alterum qui suscipiat, non Augusiinum : imo Deo 
propilio ncminem inveniat. Qnam laudabile factum 
sancii et vencrandi episeopi Aorclii Carlhaginensis^ 
quomodo implevit omnlbus qui sciunt, os laiidibi« 
Dei? Quidam cnm filios non habcrel, neque sperarel^ 
rcs suas onrMies retcnto sibi usufruclu donavit Eccle- 
sia*. Nali siint illi filii, et reddidit cplscopus nec opi- 
nanii quae illc donaverat. In potestatc habel>at episoo- 
pus non reddere ; sed jiire fori, non jure poli •. 

6. Clerkis stds pra^dpit, nl n qui habent proprium^ 
ato dinnttanL Clericaium, si ati a sua socielate diec&^ 
dere pinenmi, proponH non auferre, Sinmlare propod» 
tum smielitatis pejus est^ quam cadere « propo^. 
Cleriemus magis onus quam honor. Sanc etlam hoo 
noverit Chariias vestra dixtsse me fratribns mels, qrf 
mecom manent, ut quicumqoe habet aliqnid, ant Tn- 
dat et erogei, aut donet et eommune illud fiiciai. 
Ecclesiam habei, per qaMn nos Dens paacit. Et dedl 
dilatiouem usqiie ad Epipboniam, propler eos qni ?d 
cum fratribtts suis non divisenmt, ct dimiserunt qaoi 
habent apud fralres suos, vel nondom de re ssa aK- 
quid egerunt, quia exspeciabatnr stas legitima. FjM^nt 
inde quod volunt : dum Umen aiat pauperos mecuni, 

* Al., Jtauani, 

• ca Mss., nonjure cwti, 

ia) Eatbeca eat gaae re|K)sitorium. 



ii'n sEinio 

siinul exspeclanlet misericordiam Dei. 5i autein no- 
lufity qui forte nolont : certe ' egosum qui statneram, 
fieul nostis , nullam ordinare clericnnL» nisi qui me- 
cum Tellei manere ; ut si yellel dincedere a proposilo, 
lecte illi lellerem clericatam, quia dcsereret sancts 
societatis promissom ccsptamque consortium. Ecee 
in eonspeetu Dei et ?estro, muto consilium : qui to« 
lont habere aliqoid propriam, qaibus non sufllcil 
Dea« et Ecclesia ejus, maiieant ubi Toluiit, et obi 
possnnC, non eis aafero clericatom. Nolo liabere hy- 
pocritis. Mahmi enini esl* qois nescial t malom esl 
cndere a proposito ; sed pejet esl simulare proposi- 
lum. Ecce dico» audlfe : foi societatem cominunis 
\hst |am suaeeplani, q«e laodalur in Aetibus Aposlo- 
lonia», tfcseril, a TOto soo cadit, et a proressione 
■auMtt eadit. Obserret jiidioem, sed Deum, non me. 
Ego et iion aufero clericalom. Qiiantuin sit pericu* 
lun, ante oculot ejus posoi : fadat qnod volt. Novi 
eniin qiita si aliquem boc faetenlem degradare Tolue- 
ro, non ei dccnint patroni, non ei dccrnnt suffraga* 
lores, et hic et apud episcopos qui dicaiii, Quid inali 
fecsiT Noii potest tccoro tolcrare istam viiam : exira 
eiilscopioitt Tult manere, et de proprio vivere, Idcune 
debeC perdcre clcricatum ? Ego scio quantum mali sil 
profileri sanctum aliquid, nccimplere. Voveic, inquit, 
ef reddite Domino Deo veHro {P$al. lxxv, 42) : el, ife- 
Sni esi non wntere^ quam vovere et non reddcre {Eccle, 
▼» ^)* y^ff^o etsi nunquam fuit in monaslerio, ct vir- 
go saCra est, illi nubere non licet, quamvis esse in 
monaslerlo non compcllitur *. Si autero coepit essc in 
monASlcrio, et dcseruit, e( tamen virgo est ; diniidia 
ruil. Sic et clericus duas res professus est, et saiicti- 
latem, et clericatum : interiiis ' snnctitatem ; nam 
clericatum propter populum suum Deus imposuit cer- 
Ticibus ipsios, cui magis onus est quani lionor : scd 
qui$ sapifns et intelliget liac {Psal. cvi, 43)? L>go 
professus est sanclitatem y proressus est communiicr 
TiTcndi socJelatem ; proressus est quam bonum et quam 
jucundum, habitate fratresin unum {Psal, cxxxii, 1) : 
si ab boc proposito ceciderit, et extra nianens cleri- 
cus fuerit ; dimidius et ipse cecidit. Quid ad me ? Non 
eum judico. Si foris servai saiictilatem, dimidius ce- 
cidil : si vero intus haboerit simulationem, totus cc- 
cidiL Nolo habeal Dcccssitatem simulandi. Scio 
qoomodo bomines ament clericaium : neinini eum 
loUo iioleuii mecum conimiuiiter vivcre. Ilabet Deumy 
fui mecom manere Tult. Si parattis est pasci a Deo 
per Ecclesiam ipsios, non liabere aliquid propriom, 
sed aul erogare paoperihus, aut in coinmune mitte* 
re, maneat mecum. Qoi boc non vuli, babeat iiber- 
laien : sed Tideal ulnun babere possit felicitatis 
aeiemitalem. 

7« Poliicetur iemmm wbaequentm. Suniclant bxc 
nunc interim Cliaritali Teslrae. Quod egero ciun fra- 
Iribus roeis, annonliabo vobis. Spero enim bona. 
Onines mihi libenter obediunl : nec inventurus sum 

^ sic LoT. In B. , ergo. u. 

* ifss., Firffo ea , si nunquam fitU in monasterio , non 
tompeUitur, st autem ccepU esse, etc. 

* Uss.j interim. 



CCCLVI. 1574 

aliqiios haberc aliquid, nisi iiliqna neccssitate rcligio* 
nis, non occasione cnpidilatis. Qiiod crgo egrro post 
Epiphaniam, Charitati vestrse in Domini Tolnnlate 
oontiabo ; et quomodo lilem finiero inier duos fratres« 
filios presbyteri iannarii, non Tohis taccbo. Malia 
lociitus som, date Teniam loqoaci senectnti, scd tiinidae 
inftrmitati. Ego, sicot Tidclis,pcr a^utcm modo seniii, 
sed per inflmiitatem corporis olim snm senex. Ta- 
men si Deo placet, quod dixi modo, ipse dct virc^, 
non vos desero. Orate pro me, ut quantum incst ani- 
ma in hoc corpore, et qualcscumque Tires suppetunt, 
in Tcrbo Dei scnriam Tobis. 

SERMO CCCLVI * (a). 

De Vlta §t Uaribus cleHcorum suorum, ii (6). 

t. Forma vhendi eeenobltarum in AviibHs Apottolo^ 
rum descripta, Charitali vestnc hodie de nobir ipsit 
sermo reddendus esl. Qnod enim ait Apostolus, 
speetacttium facti ntmus mundo el Angeiis et homini" 
bns (I Cor. it, 9). Qui nos amant, qoxrnnt qnod laii- 
dent in nobis : qui autcm nos oderunt, detraliunl 
nobis. Nos autcm in uiroqae medio constituti, ndju- 
Tante Domlno Deo nosiro, etTitain et famam nosiram 
sic custodire debemos, ut non erubescant de detra* 
ctoribus laudatores. Qooinodo aulcm vivere velimos, 
qnomodo Deo propitio jam vivamus, quamvis de 
Scriptura sancta molti novcritis, ttmen ad comme- 
moraiidos yos, ipsa de libro Actiium Apostolorum 
Ttbis lectio rccilabitur, ut videatis nbi descripta sil 
fonna quam desidcramus implere. Dum ergo recita-' 
tur, Tos inteniissinios volo, ut posl cjus rccitationem,' 
quod institui loqiiar, Dco donaiilc, iiitcnlioni vestrx. 
^Et Lazarus diaconus legit : ) c Cum orassent, mo!us 
est locus in quo erani congrcgnti, et iinplcli suiit 
omiics Spirilu sancto, et loqucbaiitur vcrbuin Dci 
cum nducia omni volcnli *. Mullitudinis autem cre- 
deiitiiim erat auima una ct cor uiium : et ncmo eo- 
rum qunc possidcbal, dicebat aliqtiid suiim csse, sed 
erant iHis omnia communia. Et virtule magna rcdde- 
bant Apostoli testimoniuhi resurrcctionis Doiniiii 
, Jesu : graliaque magna erat snper oinnes illos. Nequo 
enim qoisquam egens eral inter illos. Qnotquot enim 
possessorcs prxdiorom vel domorum erant, vcndcn- 
les aflerebant pretia illorum, el ponebant ante pedes 
Apostolorum. Disiribuebatur antem unicuique proiil 
cuiqueopos eral > {Act, it, 3i-55). (Cumqiie Lazarus 
diaconus recitasset, et cpiscopo codicem tradidissel ; 
Augustinus episcopiis dixil : ) Ct ego legere toIo. 
Plus enim me dclectat bujus Tcrbi^esse lectorem, 
quam verbi mei dispotatorem. i Com orassenty motus 

* EdiU, «otoilt credere, Abesl» eredere, a manascripcis. 

* Emendatus ad onmes Mss. et Edd. fai sermoDe prttce* 
denti modo desigiiatos. 

(a) Alias, de Diversis SO. 

{b) In carthaginensi ^fnodo anni 525 afpellatur c de Mo- 
ribus clericonim secundus liber. » In Landerici auiem el 
Bertetricli Pnvilepo, « libri de Gradibus ecclesiastids « vo- 
cantur iidem isti sermones, puta quod hic Augusliaus cleri* 
eoniin siiignlos gradus percurrat, et n. 9 dical,.« Sic cuiiii ad 
ectt ^aitatiiii asceudere volui. » 



i^'i& 



esi locus m quo crnnl eongregati, ct impleti suiit 
uiMiies Spirilu s^ticto, c< loqucbnnlur verbum Dei 
€UiD liducia ooini volcnli. Multitudinis autem crcden- 
tium crat anima una ct cor unum : et ncmo eorum 
qux possidcbat, diccbal aliquid suum esse» sed erant 
iilis omiiia communia. £t virtute magna reddcbant 
iiposioii iC:»liinonium resurrectionis Domini Jesu : 
gnitiaquc magna erat sui>cr omncs iilos. Neque enim 
quisqiiam cgciis erat inlcr iilos. Quotquot cnim pos- 
sessores pncdioruin vcl domorum erant, veiidentcs 
aflcrebaiit prciia eurum , et poncbaiit ante pedes 
Apostolorum. Distribuebatur autem unicuique proul 
cuique opus erat. > (Cumque episcopus legisset, 
dixit : ) 

2. Unde AugusUno viium e$t de luorum ciericorum 
vita apud plebem agere. Audistis quld velimus : orate 
ut possimus. Gontigit autem quaedam nccessilas, ut 
kDcdiligenliusagerem : quoniam, sicut jam nostis, 
prcsbyter in noslra socielate constitutus, quali socie- 
tati pcrhibet testimonium lectio, quam modo, cum 
reciiarenius, audistis, moriens testamentum fecit^ 
quia habuit unde faceret. Ki-at quod diceret suum, 
cum inea societate vivcrel, ubi ncmiiii liccbal dicere 
aliquid suum, sed essent illis omuia communia. Si 
quis dilector ct laudator nostcr apud dctractorem no- 
struui prsedicaret istam socielalem, el diceret, Cum 
episcopo Augustino sic vivunt omnes cohabiiatorcs 
ejus, quomodo scripium esl in Actibus Apostolorum : 
cootiiMio ULe detractor caput movens,dcntem promo- 
Tcns , diccret, Ita vere sic ibi vivitur ^ quomodo tu 
dicis 7 Quare mentiris ? Qiuire falsa laude Iionoras in • 
dtgiios ? Noiine ibi modo in corum societaie positus 
prcsbyler lcstamentuin fecil, etquod habuitquomodo 
voluit di>posuit, etrcliquil? Ccrte omnia ibi suiit 
communia ? cerle nemo dicit aliquid suum ? Sub bis 
verbis quid ageret laudator meus ? Nonne os ejiis 
quasi pluinbo oppilaret ille dciractor? Nonnc illum 
laudassc pocniterct? Nonne rcvcrenlia perfusus et ii- 
liiis sernionc confusus, vel nobis vel tcsialori illi ma- 
lcdiceret ? IIxc fuit neccssitasi ut ad istam diligen- 
tiam venircmus. 

5. Clerici omnet Auguslini in proposilo pauperta^t 
tonstantes inventi. Vatcns diaconus^ Patricius sub" 
diaconus, Nuntio crgo vobis unde gaudeatis. Omnes 
fratres et clericos mcos, qui mecuin babitant, pre- 
sbyleros,diaconos,subdiaconos, et Patricium nepotem 
meum, tales invcni, qualesdcsideravi. Scd qui desua 
qualiciimque paupertale, quod statuerant, iiondum 
fecerunt, hiduo sunl, Valens diaconus, et paulo anle 
dictus nepos meus subdiacoous ; sed mairis viia hn- 
pediebat, quia inde vivebat. Exspectabatur in illo 
edam legitimse xtatis accessus , ut quod facerct , 
firmissime laceret. Nondum autem fecit, quia ipsos 
agellos habet cum suo fralre communes, et sub in- 
diviso eos possidcnt. Si autem divisi foerint, eos 
eupit ' Kcclesio: confcrre, ut inde alantur qui sunt in 
proposito sanctitatis , quousque in hac vita dcgiint. 

* Mss., Sic aulem cupU eos ; omlsso, dititi fuerim. U 
patik) infra, loco, Hthuc autem mancipia sunt , hanent, Uac 
aiummaacipiatuni. 



S. AUCUSTLNI EMSCOIi 157« 

Scriptum est eiiim, et hoc Apostolus loquitur, Qui 
auUm suis, et maxime domettidt, non providet, fidem 
denegat, et esl, infideli deterior (I Tim. v, 8). Adliuc 
autem mancipia sunt ei simiiiter cum fralre commu- 
nia, nondum divisa. Disponit ea maoumittere; non 
potest antequam dividanlur. Quid enim ad qucm per- 
tineat, adhuc igiiorat. Ad ipsum sane, quia major est, 
pertinet divisio ; et ad fratrem ejus electio. £t ipse 
frater ejus Deo servit, sahdiaconus est cum sancto 
fratremeoct coepiscopo Severo iu Ecdesia Mileviuna. 
Hoc agiiur, hoc sme dilatione peragendum est, ut illi 
servuli dividantur, manumitiantur, et sic det Eccle- 
six, ut eorum excipiat alunenlum. Ncpos autem meus 
ex quo conversus est, etmecum esse coepit, impedie- 
baiur ct ipse aliquid de agellulis suis agere inviia 
usufructuaria matre sua S qu» boc anno defuncta 
est. Intcr ipsum et sorores ejus * sunt quxdam in 
Chrisli adjutorio cito (inienda : ut et ipoe fadat quod 
servum Dci decet, quod ipsa professio, et isu exigit 
lectio. 

i. Fauttinu* diaeanut. Diaconos Fanstinns, sicut 
pene omncs nostis, hic de militia saeculi ad monastc- 
ruim conversusest : hic baptizatus» hide diaconus or- 
dlnaius. Scd quia exiguum est quod videtur possidere, 
sicut jurisperiti loquuntur , jure» non corpore (a) re- 
liqucrat illud , ct ab ejus fratribus tenehatur. Nun- 
quain inde cogilavit cx quo conversus est, nec ipse 
aliquid quxsivit a fcatribus suis, nec ab illoestaliquid 
quxsitum. Modo quia ventum est ad hunc articuluro 
temporiSf cum consilio meo dlvisit ipsam rem : et di- 
Biidiam donavit fratribus suis, dimidiam Ecclcsiaa 
pauperi in loco eodem constitutae. 

5. Severut diaconut cmcut. Diaconus Severus sub qua 
Dei disciplina ct flngcllo sit, noslis: himcn tamcn non 
perdidit meiilis. Unnm domum hic emerat propter 
mairem et sororem suam, quas de sua patria huc 
dcsiderabat adduccre.Emerat autcmnon sua pecunia, 
quam non habcbat ; scd ex collatione rcligiosoruni 
viroriiin, quos mihi quxrcnti etiam nominans iiidica- 
vit. De ipsa * non possum dicere quid feceril, aut quid 
disponat, nisi quia toium et ipse in mea posuit vo- 
luntate, ut quidquid ipse vellem, hoc inde ficrct. Sed 
habet quasdam causas cum matre sua, quarum causa- 
rum me judicem posuit ; ut cum illoe causa: fuerinl 
terminata;, flat de ipsa domo quod cgo voliicro. Quid 
antem velle potero Deo regente, nisl quod justttiaju- 
bet, et picias postulat? llabet ctfam in patria sua 
aliquos agellos : disponit eos sic dlstribuere, ut 
etiam illic in illo loco posit» pauperi largiatur Eo- 
clesSa;. 

6. Hipponemit diaeonui. Diaconus Hipponensit 
bomo pauper est, quid aiicui conferat, non habet : u- 
men de laboribus suis anieqiuim esset clericus eroe- 
rat aliquos servulos, hodie illos in conspectu vestro 
manumissorus cst episcopaiibus Oestis. 



* «fis., usufructuaTio fnatris snee: omissa voce, mrtlt. 

* sic Mss. ct Aquisgraoense concilium. ai edili , et soro- 
rem eju^. 

* Ms^.. De ipso. 

(o) Ftric, roqmi i non jtire. 



1577 SERMO 

7. ErtuUmi diaemHg, Diaconus Eraclius anle ?e- 
ftim ocalos yertaUir ; opem ejus IncenC coram oculis 
Tcstrts. De opere ejus et expensa peennia memorinni 
sancti Mariyris habemas (a). De pccouia sua cmit 
eiiaBi possessionem ex consiiio meo : nam ipsam 
peciiniani Tolebat per manus meas crog^ri, sicut niihi 
piaceret. Ego sl pecuni» avidus essem, aut necessila- 
les Bieas ipsas, quas pro panperibus habeo, in hac 
e^insa plus curarem, pecuniam acciperem. Quare, di- 
eit aliquis? Quia possessio illa qu» ab illo empta et 
Ecclesiac donata esr, adliuc nihil pr.cstnl EcclesinR. Mi- 
nusenimbabebatad pretium, etquia mutuatus fucrat, 
boc de cjiis adhuc fnictibus reddit. Homo sum senex, 
i|iiaiiius mihi de illa possessione potest fructus nccc- 
dereTlfmnqiridpromitto mihi lot annos esseTicinrum, 
donec suom preiium illa pcrsolTst? Quod crgo vix 
diu partibus reddit, de proximo haberem totum, sl 
acdpere Toloissem* Non feci, aliud aitendi. Faieor 
eniiD?obis,etipsa suspecta mihi adhucaetas ejus fuit» 
et Terebir neforte, ut sunt bomines, matri ejus hnc 
displiceret; et diceret inductum a roe fuisse adolc- 
seeiilem, ut bona ejns patcrna consumerem , et eum 
egeniem relinqucrem. Ideo Tolui fjus pecuninm in 
illa possessiooe senrnri ; ut si aliquid, quod Deus 
STertat, aliter quam Tolomus, evenisset , redderetur 
Tilla * ne culparetur episcopi fama. Scio enim quan- 
tsm Tobis sit fama mea nccessaria : nam mibi suf- 
fidt eoiiscicntia mea. Emit etiam spatiuni ab ista 
poitea ecdesia * notumTobis, et suapccunia xdifica- 
Tit domum. Et hoc nostis. Ante paucos dies prius- 
quaro sermonem de hac re liabcrem vobiscum, eam 
donavit Ecclesia:. Exspcclabat enim nt eam perfice- 
ret, et perfectam donarct. Fabricandi autem domum 
necessitas illi nulla eral, nisi quia cogilavit matrem 
soaoi huc esse venturam. Si autem venisset, in re 
lilii snibabitaret : modo si vcnerit, in opere filii sul 
babltabit. Testlmoiiium ei perhibeo, paupcr rcman- 
8it : sed fn charitaiis possessione ' permansit. Aliqui 
servuli ei reliqni fucrant, jam quidem in monasterio 
Tiventci, quos tamen Gesiis ecclesiaslicis manuniis- 
sonis est hodie. Nemo crgo dical, Dives est : uemo 
existimet, nemo male loquatur, nemo se ipsum vel 
animam saam snis dentibns laniet. Pccunum nuUam 
iubet servatam : utinam qnam debet restituat. 

8. Snbdtaami. Caeteri, id est, subdiaconi, paupcres 
ianl, Deo propitio, misericordiam Dci exspectant. Unde 
ipsi fadant non habent : nullas habenles facultatcs, 
finiemnt mundi cupiditates. Yivunt nobiscum in socie- 
tate Gommuni : nemo eos disiinguit ab illis qui aliqnid 
attulerunt. Charitatis unitas prxponenda cst terrenae 
commodo hxreditatis. 

^ sicHss. et Aqdsgranense ooodUnm. At editit redde- 
relnriUa. 

* MBs., ab itta fmtera eededa, 

* sic Mss. et Aquiagranease coodlium. At UUm.y fnrofei» 
mm, Ijov.. pmmtttfOfie. 

(a) stefinani Ibrte collocandis retfqniis , qnae r.on ronlto 
ante anmni 415 in Africam allatae sunt . sHlificataD). sic 
aermo laulo poi^ Epiphaniam habitus, ad inilium anni 4XS 
pertin«>it. Eradhun porro, de quo hic loguitur, fiictum po« 
itan preshytcmm Anmtiniis suum in episcopatu suoeesBo- 
rcn deslgnavlt anno 4^ die 96 septcmorls, ex eoist. 313. 

Patrol. XX XIX « 



CCCLYL 



157« 



9. De preibyteri*. Restant presbftcri. Sieenimad 
cns gradatim ascendere volui. Cito dixerim, paupercs 
Dei sunt. Nihil ad domum societalis nostnc attule- 
runt, nisi ipsam, qua nihil charius est, charitatem. 
Verumtamen quoniam scio nalos fuisse rumores de 
divitiisipsonmi, non a me ad aliquid compeilendi, 
scd vobis meo sermoiic purgandi sont. 

10. Leporius presbyier. Vobis dico, qui forte nesci- 
lls (nani vestrum plurimi sciunt), presbyterum Le- 
poHiun , quamvis snnculi natalibus clarum , et apud 
suos honcsiissimo loco naium , tamen jam Deo ter- 
vientcm, cunctis quaehabebat relictis, inopemsuscepi ; 
non quia nihil habuit , scd quia jaro fecerat quod le- 
ctio ista porsuadct. Ilic non fecit , sed nos scimus 
ct ubi fecit. Unitas Christi et Ecclesiae una est ^ 
Ubicumqiie fecit opus bonum , pertinet ct ad nos, si 
congaudeainus '. Hortus cst unusubi nostis ;ibi mo- 
nasterium suis consiituit , quia et ipsi Dcoserviunt. 
Ille hortus ad Eccles am non perlinet, ncc ad ipsum. 
Et adqucm, dixcrit aliquis? Ad illud quod ibi est 
monasterium. Sed quod vcrum est , usque ad hoc 
tempus curam pro illis ita gerebat , ut sumpticulos, 
quibus susteniantur , apud se haberet , ct eis ipse, ut 
Tidebalur, Impenderet. Scd nepropter hoc daretor 
locns hominibus, suspiciones suas rodentibus, et veo- 
trem non implcntibus , hoc placuit et mihi et ipsi, 
ut sic se illi transigant , quasi isie jnm de sxculo 
exierit. Numquid enim cum obieril ipse, ilUs dispen- 
Situms est aliquid ? Melius est ut vidcat illos ibi l>eiio 
convcrsantes , ct regente Deo in disciplina Christi sie 
TiTcntes, iit dc illis tantummodo gaudeal, non corum 
necessitalibus occiipctur. Pccuniam noii liabet, quam 
suam dicere possit : habcbat xenodochiiim aedifican* 
dum, quod inodo videtis aedificalum. Ego ilii injunxi, 
ego jiissi. Oblcmpcravit mihi libcnlissime , et sicut 
videlis , opcratus cst« quoiiiodo mco jussu ctiani 
basilicain ad octo Martyres fabricavit, de his qum 
per Tos Dcus donavit. Ccepit cnim de peciinia qu:n 
data erat Ecclesiae propter xenodociiiuin, ot cum ccd- 
pisset xdificare, ut sunt religiosi desidcrantes openi 
sua in coelo scribi , adjuverunt prout quisqiie voluit, 
et fabricavit. Opus ante ocnlos habemus : oiniiis hoiiiti 
quid factum sit videl. De pccunia , quia non habci, 
mihi credant, dentem compescant , non frangani. 
Emcrat de ipsa pecunia xenodocliii quamdam domuiii 
in Carraria , quam sibi existimabat proptcr lapides 
profuturam ; scd lapidcs cjus domiis fabricx ncces- 
sahi non fucrunt, quoniam aliunde provisi suni. 
Domus ergo ipsa sic remansit , peiisioneni pr.TStii ; 
scd Ecclesix , non presbytero. Neino amplius dicat : 
In domum presbyteri , ante domum presbytcri , atl 
domum presbyterl. Eccc ubi est domus presbytcri , 
ubi cst domiis mea , ibi cst domiis presbyteri : alibi 
non habet doinum ; sed nhicumque ' habet Denm. 

IJ. Lis inter Januarn /iHas, sponte fimta. Quid am- 

* Mss., rnitas ChrisH est^ Ecclesia una esl. 

* Ua in Mss. et in coocilio carthagfnensi. in editis antem 
et In Aquisgranensi ooncilio, vt tibi congmideamus. 

* Edtti, mit ubicKnuftte. Longe verius Uas., ted «M- 
eumque. 

(Cir^uante.} 



1579 S. AUGDSTLM £PISCOPI 

piiui qaxrhis? Nisl quia me illud memiiii eliam pro- 
niisissc, ut ad vos perferrein quid egisscm inlerduos, 
fratrem yidelicet et sororem , filios Januarii presliy- 
teri , quia orta inler illos fuerat conlroversia pccu- 
niaria : sed tamen, sicut inter rralres , salva , Deo 
propitio, chatitate. Promiseram crgo^uiKre, ut inier 
illos qiiidquid esset , judicando finirem. Paravcratii 
me judicem : sed anteqtiara judicarcm , ipsi undc 
jodicalnrus fueram , finierunt. Non inveni unde jii- 
dicarem, sed unde iaetarer. Acquieverunt omniiio 
concnrditer Toluntati mere et consilio meo , ut pares 
essent in pecaiiia , quam reliqiiit pater eoruro, Ec« 
clesia renuniiante. 

12. Oblrectatorum calumnitB siiie rixa refellendee, 
Post sermonem meum locuturi siint homines ; sed 
et quodlibet homines loqoantur , qualicumque aura 
flaiite , perducetur inde aliqiiid ad aures meas. Et si 
liierit tale, ut sit ilenmi necesse nos piirgare, respoa- 
debo detracioribus , respondebo maledicis , respon- 
debo incredulis , noa nobis credentibus prgeposiiift 
suis S ut potero, respondebo qued Dominus dederit : 
interim modo non est necesse, qoia nibil fortedi- 
cturi sunt. Qui nosamant, libere gaudebunt : qui 
nos oderunt, tacite dolebont. Tamen si lingnasexer- 
cucrint, audient, Deo propitio, vobiscum responsio- 
ncm nicam , non litem meam. Non enim koininet 
nominaturiis sum et dicturus , IUe hoc dixit , iste sic 
detraxit , cum fortasse etiam ad me falsa, quia el hoc 
poti^st fieri, perferantur. YerumUmen qiixcumque 
perlaU rucpint, si oporterc videbilur, loquar indo 
Charitati vcslr«. Ante oculos vcstros volo sit viu 
Roilra. Scio quia quaerentes licenliam male faciendi, 
qusrunt sibi exempla male viventium , et inultos in- 
famant , ut socios invenisse videantur. Ideo quod no- 
fttnim est , fecimus : plus quid faciamus , non habe- 
mus. Anie oculus vestros sumus. Nullius aliquid dc- 
sidcramiis, nisi bona opera vestra, 

43. In communein usum cedere vuU^ qtue clerteU 
9uh offerumur a /idelibui. AugusHni modetlia. Et vos 
exbortor, fratres mei , si aliquid vuUis clericis dare, 
sciatis quia non debeiis qoasi vitia eoruin fovere 
conirame. Ommbus oflferte quod vuiiis, olferte de 
voluntite vestra. Quod commune erit , distribuelur 
unicuique sicut cuique opus erit. Gazophylacium at- 
lendite , et omncs habebimus. Valde me delecut , si 
ipsuro fuerit prxscpe nostrum, ut nos sinius jumenu 
I)ei,vos ager Dei. Nemo det byrrhum , vellineam 
lunicam , seu aliquid , nisi in commone ' : de coni- 



1580 



^ sic (^iss. At ediii, non vobii credenUbus ffresbjfteris suis. 

* codlces manuscripti, Nemo del bijrrhum^ tweam {tmt- 
«im, msim comnmne ; omisao, te/, et, seu atitfuid. pyrrhum 
bic U'^i voiebat Erasmus, piieuni rubrum e^ iiioopo usiutum 
iulcrpreutus in ceosura skd Reg- Aug., lom. I. sed verius 
«aoioo Utiri editi et roauuscrii/ti babeot, byrrhum. guod 
tndunieaiiun nonuttUis derlcale est aut episcopaie, aliis 
vero comniuuius quoddam usUiiuc eUani apiid pro anos vnl- 

5ant. Aogustinns sapra, in sermooe t6l, c^p. 10, n. 10, 
e feroina ad amasiuro suum : c li a dixerit, Nolo habeas 
« talem byrrbnm, nonhabet. i llessianaH in Cesarii Viu, 
». 9, ipseque Osarius in suo Tesumealo amicularis 
byrrlii sui meminit. U.vrrbus albus dichis etiain es(, quo 
Uiduebanlur reccns baptizali, apud Gregorium pjpani, 
nh. 7 Ind ?, cpivl. 5. 



muni acrjpio ol mllit ipsi« cum sdam commune me 
La1)ere velle quidquid habeo. Nolo Uiia offerat San- 
ditas vestra, quibus ego solus quasi decentius uUr ; 
oflenitmihi, vcrbi gmtia» byrrhum prctiosum : forta 
decet episcopura , quamvis uon deccat Augustinum, 
id est, honMnem paupcrem , de pauperibus natum. 
Miido dicturi suni bomines quia invcni preliosas vc- 
sios , quas noii potuisscm habcre vcl in domo palris 
mci, vol in illa sa>cnlari professione inca. Non decet : 
tilcni debeo liabcre, qiialcm possum, si non habne- 
rit. fratri meo darc. Qnalem potest balicre presby- 
tcr, quulem polesi habcre deccnter diaconus et sub- 
diaconus, Ulem vole accipere : qiiia iu commune ac- 
cipio. Si quis nicliorein dodcril , veodo : quod et 
faccre solco ; nl qiiando non potesl vestis csse com- 
inunis , prciliim vcstis pessit esse communc. Vendo, 
et erogo paupcribus. Si lioc euni ddecut, ut ego ha- 
beam ; talem dct, undc non erubcscani. Fatcor enkn 
vobis , de prcliosa vcste crubesce : quia non decet 
hanc professionem , hanc admoidiionem , ni>n decet 
b:cc mcmbra, non dccet hos canos. Eliam illud dico : 
si forte in nostra domo vel in nostra societate acger 
esi aliquis , vel post xgritudincro, ut necesse sit eum 
anlc hotam prandii rcGcere; non probihco religiosoc 
vel rciigiosas inittcre cis quod cis videtur ut niit- 
tant : prandiuni tnmcn et coeuam exlra iicmo ha- 
iMibit. 

14 Ctericorum albo expungendumsialuit, qui pauper" 
tatis propositum violaverit, Ecce dico , andistis , au- 
diunt : Qui habere voluerit proprintn et de proprio 
vivcre, et contra isla pnrcepta noslra facere, parum 
est ut dicam , non mccum mancbit : scd ct ch ricus 
non erii. Dixeram cnim , ci scio ine dixisse , qiiod si 
nollcnt suscipere socialcm vitiin nostram , non illis 
tollercm clcricatum ; sed scursum niuncrcnt , seor- 
sum viverent , qnomodo nos.scnt Dco vivcrent. Ct 
U:i ea ante ociilos posui , qnantum mnluin sil a pro- 
posit') cadcre. Malui enlm habere vel claudos ^ quain 
plaiigcrc morluos. Qui enim hypocriia est, mortuus 
Cfrt. Quoinodo ergo quicumque voluissct cxlra ma- 
nerc et de suo vivere , non ei tollercm clcricatum : 
ita modo quia placuil iliiK, Deo propitio, socialis h:cc 
viu , quisquis cum hypocrisi vixerit , quisquis iiiven- 
tus fucrit habcns proprium , non illi pcrmitto ut iiide 
faciat tcsunientum, scd delcbo cuin de Ubula cleri- 
cornm. Inlcrpellct conlra mc niillc concilia , naviget 
contra me quo voluerit, sit certe ubi poluerit : adju- 
vabit me Deus , ul nbi ego episcopns suin, ille cleri- 
ciis csse non possil. Audistis, audierunt. Sed spero 
in Dcum nostrum et misericordiani cjus ^ quia sicut 
disposilionem meam isum hilaritcr accepenmt, sic 
eam pure ridelilcrque scrvnbunt. 

15. Presbyter Barnabas. Dixi aliquid suiim non ha- 
bere prcsbyleros cohahiutores meos , inter quos esi 
et prcsbyter B^irnabas. Sed dc illo audivi qiiardani 
fuisse jaclaU, anie omnia (|uod einil villam a dilecio 
et honorabili fiUo mco Elcnsino. Hoc falsuin cst ; 



^ Fdiii, etccos vei 'taudos. vox, rorrofi abost a ma^r:. 
icri^Us. 



nio^iaslcrio iloiiavil illc,iioii vciiilidil. Ego suni (cslis. 

Qukl aniplius quxmis , ignoro. Ego sum tcstis: 

doiiavit ille , non vcndidit. Scd dum non crcditur 

doiiarc potuissc , crcditus cst vcndidisse. Beatus 

lionio, qiii tam bonum opus fccii, ut non credcrctur. 

Tamcn vcl modo creditc, ct delraciorcs audire libcn- 

tcr desinilc. Jam dixi , cgo sum testis. Dictum est 

dc illo (a) quod anno pnrposilurx sux pcr industriam 

debiui ftcerii , nt diiin toIo ego rcddi debita , darem 

ilii licentiam * posceiuli fundum Viclorianensem : 

ttnqiiam dixisset mihi , Ut rcddnm dcbiia mea , da 

mibi in decem annos fundum Victorianensem. Et 

iioc falsum est. Sed fuil unde rumor nascerelur, fe- 

cil dcbita reddenda. A nobis reddita sunt partim, 

unde potucratit. Rcmansit aliquid qiiod non debeba* 

lur * , etiam monasterio iili quod per ipsum Deus 

iitstituit. Cum crgo rcmansisset , coepimus qiixrcrc 

iiiidc dcbitum reddcremus. Ad conductioncin ipsius 

fundi nullus accessit , nisi quadragiiita solidorum of- 

fercaspciisionem. Scdvidimiis fundum ainplius possc 

dare , ut cclerius redderetur dcbilum ; ci coniniisl 

(Idci e]us , nt de ipsa conduciione lucra non requiro- 

reiil fralres; sed quidquid daret fundus, dc ipsis 

fnictibas imputarciit ad dcbitum. Fide agilur. Para- 

Ins e^t presliytcr utnlium constituam, qiii de fructi- 

litis fratribus rcddat '. Ex iiumero veslro sit aliquis, 

cui bxc committam ; ex nnmcro ipsorum qui ad nos 

lalia pertulerunt. Sunt cnim in vobis homines reli- 

giost , qui cum rumorcm falso rcprehensum esse 

doluerunt, et taincn crcdidcrnnt fnctum. Ex ipsis 

crgo aliquis veniat ad nos , siiscipiat possessionem, 

omncs fructus pretiis suis fjdclilcr vendat , ut reddi 

possit lacilius qnod debctiir , ct hodie recedit inde 

cnra presbyteri. Locos ctiam ipse , ubi monaslerium 

constitQtum est a memorato honorabili filio meo Eleu- 

siiio, Ipsi prcsbytcro Bamabx donatus cst antequam 

onlinarciur presbyter; inipso loco monasterium in- 

siituit. Scd Limen quia nomine ipsius donatus erat 

lociis , miitavit instrumcnta , ut nominc monasteril 

possidentur. Dc fundo Victorianensi, egorogo, cgo 

borior, ego peio, ut si quis religiosus est, flde agat, 

et exhil)eat EcrlesinQ isiam opcram , ut cito dcbitum 

rcddam. Quod si ncmo de laicis fucrlt invcntus, ego 

prn*pnno ^ alium, iste illuc non acccdel. Quid vultis 

amplius? Ncmo lacerct scrvos Dci : quia non expe- 

dit laceraiilibus. Scrvis Dei qnidcm merces falsis de- 

Ir^ctionibus erescit : scd crescit ctiam poena detra- 

hentihos. Non sine causa dlctum est , Gaudete el ex- 

fs/faie, quando delrakunt de vobis, dicentes faUa : quia 

mgrcet vettra nwgna eu in caiii (Matih. T, 11 , 12). 

Nohimtis cum detrimento vestro magnam habere 

mcrcedem. Minus ibi haheamus, ct tamen vobiscum 

ibi regncmus. 



SEKMO CCCLVII • (a), 
De laude paci$. 



ilSi 



* Mss. carcDl vocc, Ucentiam. Hac forte omissa , loco^ 
poeeemii^ legendura erat, poicentij vel, pro amdi decem, 

* lu colbertino codice saii tum a prima mann fticrat» 



* ediii, deiriium reddal, At Mss. doo habeul, detUum. 
^ EdiilY pronono. iieUusll8s.;m'iifpow. 
(a) rone, micium eU e$ de tUo^ sctlicet Bamabe [.resby- 
yiio. 



Apud Cariliagineni liaiiitus, iostante coUationecuni DonatistU. 
aiuio 411, circilcr 15 diem niaii. 

i. Pacis lans. Tcinpus cst exhortari ChariUlem 
TcMram, pro virilMis quas Doininus donal, ad paceiii 
amandani, cl pro paco Doininum deprccandom. Sit 
crgo pax dilccta iioslra et amica, cuin qua sil casUmi 
CJibile cor nosirum ; cuin qiia sit (ida requles el noii 
aniarum consortium, cum qua sit dulcis complexu» 
ct inscparabilis amicitia. Pacem laudarediffldliutesi« 
quam habcrc. Si cnim eani laudare volumus, Tires 
optamus, scnsus qiixnmus, verba libramus : si autem 
habcrc Tohimiis, sine aliqiio labore habemus et poe« 
fiidcintis. Laudandi siint qui aniant paccm : qui an- 
tom odcrunl, mcliiis inlcrim docendo ac lacendo pa« 
candi, qimm Titupcrando provocandi. Vcrus pads 
amaior iiiimicorum cjus amator est. Quemadmodum 
cnim, si Iiiccm islain amares, caccis non irascereris , 
scd eos doleres ; quale eniin bonum lu caperes, nes- 
«^, et ideo quanto bono illi fraiidarentur conspidens, 
misericordia tibi dlgni Tiderenliir ; ei tl opes liabo^ 
res, si artcm, si mcdicamenMim, polius ad eos sa«> 
nandos currcres, quani damnandoi : iia si pacia ama* 
lor es, quisquis es, miscrere euin qni non aniat quod 
amas, qui iion habet qiiod liabes. Talis qiiippe eai 
res quam diligis, ut non invideas composscssori tuo. 
Habettecum pacem, ct tibi non angustat posses- 
aioiiem. Quidquid tcrrenum amas, dimdle e&l ut ba- 
benti non iiivideas. Deinde si forte ascendit in ani-< 
mum luum, lerram, quam possides, eommunicaro 
cum amico, ut laudetiir bcnevoleniia tua, ut etiam in 
istis tempoi-alibus rebus charitas pradfceliir : si ergo 
Tclis possessionem luam lerrenam, Tehit prxdium, 
Telut domum, tcI quodlibel bujusmodi, coinmimil 
care cum aniico ; communicas curo ano, ei admiitis 
eum ad socieiatem, et gaudes cum illo. Coglias ad- 
roittere teriium fortassis, el qiiarturo : jam allendtii 
quantos capiai, qiianlos feral, vcl dcmoa ad lnhabi- 
Undum, tcI ager ad pascendum ; ei dicis, iam qum- 
lum non capit, sexius habiuire iion poiesl nobiscum, 
septimum quando pascii tantilla possesoio ? Eidudii 
ergo catcros, non lu, sedangusiia. Ama pacem, habo 
pacem, posside pacero, cape ad le qnanlos poirs a<l 
possidendaro pacem : Unto latior eril, qiianlo a plu- 
ribus possidebilur. Domus lerrena cobabilatorei mul<. 
108 non capit : possessio pada cum rouliis habiUlori - 
bus erescit. 

2. Paeem hoc eti habera, quod amare. Quam bo- 
mim csl amare l Hoc cnim esl habere. Qiiis auieni 
M>lil cresccre quod amaiTSi paucos lecum tIs esse 
irt pace, panra tibi erii pax. Siviscrescere isUm pos-. 
sessionem, adde possessorem. Nam illud quod dixi, 
fratres, Ronum csi amare pacem, et ipsum amare e^t 
habere, qiianti consut? qua tocc laudeliir, quo eorde 
cogiictur: lioc cst liabere, quod aroare? Considera 
castera, quoruni bomincs cupidiiatc eonflagranl.Vti|tf 

• Emendalns ad d. v. et ad sjrm. 
(a)Alias loiersimoodiaBosao. 



1585 



S. AUCUSTINI EPISCOPI 



1534 






iiliuin amare funfloB, argenlum« aurnin, GVm nume- 
rosos, preliosas et ornaus domos, amoenissinia et 
preliosissinia prsedia. Amat boc 7 Amal. Mumquid j.im^ 
qul amal, habet ? Potest fieri ut horum ominum ama- 
tor inanis sit. Quando non liabet amat, cupiditate ar- 
det ut liabeai : eum autem babere eceperii, timore 
cxucialur ne perdat. Amat boiiorem, amai pocesta- 
tem. Quanti liomines poteslalibus accipiendis privati 
SDapiranl? et plerumque ante illos occupat ultimus dies, 
<|Mam i^erveniant ad id qnod amanl. Quanli ergo cou- 
sliii, quod cum aiuaveris, habebis ? Non preiio qux- 
risqaod amas; iion aiiibulas ad patronum, per quem 
perveniis. Ecce ubi a(as, ama pacem, d tccnm esl 
quod amas. Res isla cordis est : nec sic enm aniicis 
GiunmuHicas pacem, quomodo panem. Panem quippe 
ij cominunicare velis, quanto plures sunt quibus 
ihuigitur, Uunto minus fit unde datur. Pav auiem ilii 
^ni simliis est, qui in manibus discipulonim Domini 
frangendo el dando erescebat. 

S» SMumtici Md pacem pacifice retocandu Donar 
IjHanuM ORtimcs ab unkate alienu$. Habete igitur pa- 
cem, fratros. Si vuUtsad iUam traliere cxteios, primi 
illam habete, primi illam tenete. Iti vobis ferveat 
quod babetis, ul alios accendat. Odit p;icciii b;ereli- 
Mi, el lucem lipptis. Numquid ideo mala lux, quit 
lipfMis nnu potost cnm tolerare? Odit lucem lippus : 
aed tattien propter hicein creatus est ocuhis. Datur 
iiaqne opera ab eis qui amant pacem, ct volunt se- 
cum possideri qiiod amant, ut possessore addito cre- 
Mni possessio. Deot ergo operani curari oculos lip» 
poruin, qnalibet ope, quoiibet conalu. Nolens cura- 
Mtr, uon vult dom curatiir : sed duin luccm viderit, 
delci Ubiltir. Puia quia succenset; noli histando de- 
faiigari. Amator pacis, altende, et delecUire tu prior 
pukhritudiiie dikcue tux, ct inardesce ad traliendum 
alierum. Vidcal quod vides, amet quod amas, teneat 
qued lenes. AlhiqutUir te dilecta toa, quam diligis : 
hiquilur libi, Ama roe, ct conliiiuo habes me. Ad- 
iIhc lecimi quoa fiotes ad amandum me ; casta ero, et 
uilegra pennanebo. Adduc quos poies, lnveniant, 
teiieaiit, perfrit:intur. Si lucem istam nm comimpanl 
muUi videtiles, me corrumpunt niulli amantes? Scd 
uolunt venire, quia iion liabent unde me possint vi- 
tlere. Nolunt venire, quia splendor pacis reverbcral 
lippitiidinain dissensionis. Vide miserandam Tocem 
lipporuiu. Nunthitur illis» Visuin est ul pacem ha- 
beanl Christiaai. Tali nuiitto iili accepto, aiunt uiier 
se, Vae iiobis. Quare ? Unilas venit. Quid est? qu» 
V6I, Vsc nobis, uniias venit ? Quaiito justius dicere- 
ita, Vs nobis, disseiisio vcnii? Absithoc, ut veniatdis- 
•euaJo : hxc lenebrae sunlvidcniium.Nam venituuitis, 
gaudenduin eat, fratres. Quid expavisti?Uniiasvenii, 
liietum est. Num dieium est, Fera venit, ignts venit? Uiii- 
tas vcnil» lux venit. Si velil veridice respondere, diccl 
vobis : Non expavi, quia fera venit : non cnim tiinidus 
aum : sed expavi, quia lux veuit ; iippus enitn sum. 
iHMida igitur opera curandi. Gommunicaiiduin esl 
ciim illis, quod conunnnicatione iion (It angustuiii, 
pruviribus, quantiiiii valciuus» quantum donai Deus. 



i. Mansueiudo hanrelidi exhibenda lHigantitug et con- 
ttciantibus. flonjuryiis, $ed magi$ ajmd Deum precibu$ 
agendum e$t contra hmetico$. Proinde, charissimi, 
exbortor Charitatem vesirani, ut exhibcalis illis chri- 
stianam et catliolicam mansuetudinem. Nunc curan« 
dis inslatur. In fervore sunt oculi snnctorum *, 
cautccurandi» lenilerque iraciandi sunt. Ncmo susci- 
piat cnm aliquo liiem, nemo velit nunc vel ipsani 
suam fidem allercando defendere, ne de lite scin- 
tilln nascatur, ne quxrenlibus occasionein occasio 
prsebealur. Prorsus conviciuni audis, tolera, dissi- 
roula , pra}leri. Meinento curandum. Vidcie qnani 
bl.-indi sunt niedici eis quos etiain mordaciicr curant. 
Audiunt convicium, pra^bcnt medicamenlum , nec 
rcddunt convicitim convicio. Verbum sit vcrbo : ut 
uiius sit curandus, aller curat : non duo litiganlcs. 
Fertotc, obsecro, fratres mei. Sed non fero, inquit, 
quia blasphemat Ecclesiam. II(»c te rogat Ecolesia, 
ul feras, quia blasphemalur Ecclcsia. Delrahii, in- 
quit, episcopo meo; criinen dicit in eplscopum 
meum, et taceo ? Crimen dicat, et tace ; non agiio- 
scendo, sed ferendo. Hoc prxslas cpiscopo luo, si 
proillo tcmpore non miscearis. Inlellige tcmpus, lia- 
beto consillum. Deum tuum quanti blaspheniani ? Tu 
audis, et ille non audit? lu nosii, el ille noii nnvii? 
Et tamen (acit oriri $olem $upcr bono$ et malo$^ et pluil 
$uper ju$to$et in]u$to$ {Malth. v, 45). Oslenilil pa- 
tieniiam, dilTert |K)lcnliain. Sic el tu agnosce tompus, 
noli provocare tumenles oculos ad turbandos sc ipsos. 
Anialor pacis es? Sit libi in cordebcne cuin dilccia 
tua.Elquid agam?Ilabes qiiod agns. Tolle jurgia, 
coiivcrlcre ad precos. Noli conviciis ropellcre con- 
vicianlem, sed ora pro co. Loqui vis illi conlra illuin : 
loquere Deo pro iilo. Noii tibi dico quod laceas : scd 
elige niagis ubi h^qiiaris, apud qiicm tacilus loqucris, 
labiis clausis, cordc clainante. Ubi non le viilel» ibi 
esto bonus pro illo. Illi autcin paccin non amniiti, et 
liligare volenli, responde pacincus : Quidquid vis di- 
cas, qtiantumlibet oderis, ul placuerit dctesleris, fra- 
ler metis es. Quid agis, ut non sis frater meus ? Pror- 
$us bonus, nialus, volcub, nolens, fraler nieus es. Et 
ille : Unde sum frater tuus, hostis, inimice (a)? Sic 
quomodo ista dicis, frater meiis es. Hirum videttir : 
odit, dctesiatur, et frater est? IIU eniin vis credain 
nescienli quid loquntur?ciijtis opto saniiatem, ut iu- 
ceni videat, et Tratrem agnoscit. llli crgovis credam, 
qtiia non suin frater ipsius, quia deteslatur, qtiiaodit, 
et iion poiiiis ipsi luci? Aiidiamus quid dicat ipsa 
lux. Prophetam lege : Audite, qui paveti^^ verbum Do- 
mini. Spirilus sanclus loquitur per Isaiam prophelam : 
Audite, qui pavetis^ verbum Domini, Dicite^ Fratrcs 

* Forte, $auciorum* 

(a) Nolebaiil videlicet se fratresdid Donaiistx, et ta- 
mea fratres a nostris dict^baotur. Otlatus, lib. ! adver- 
sos Parmenianum,» Noluol,» inquit, « se dici Iratres 
c Dostros. Sunt sine dubio iratres , quamvis noa iioui ; « 
et lib. i, c Non eaim polestis nou esse iratres, quofi iia- 
c dem sacrainenlorum viscerilnis unamater Eodesia genuii, 
c qtios eodem modo adoptivos fllios Deus pater excepii. » 
Quo in genere plura etiam Augustinus, cum agit comr^a 
Doualistas. siiui. 



I5S5 



SERMO CCCLMIL 



VM^ 



moitri eslh, eii qui vo$ oderunl, et qui vos detatantnr. 
Oiiid csi? Radiatit li«. ostcndil fralcrnilaicm : cl 
adliuc dicil lippiis, Claiide fencstnim. Pncbe oculos 
luos liici : agnosce fralrem in lcnebris noii consiiiu- 
tnm, in lcnebris consiitulus : et dic. dic sccui iis. vcrba 
Bei dicis el non mea. Dicite, dicil Deus, Fratres no- 
Mtri estis : quibus ? eis qui vos oderunt, Nani quid ml- 
rom si dicilis cis qui vos diligunl? //i» qui vos ode- 
Tunt, et qui vos delettantur. Ulquid hoc? Aiidi^ el can- 
ftx a«ipicc frucium. Velul inlcrrogaveris Donwnnm 
Dcuin luum, et dixeris, Domine, quomodo dicain, 
Fraier mdus es, qui odil, qui deieslalur? Dic quare. 
Ut nomen Domini honorificetur. Appareat vet inju- 
ennditate : ipsi aulem erubescant ( Isai. Lxvi, 5, sec. 
LXX ). Vide, obsccro , frMCiiim paiicntiae , taiil;c 
mansuctudinls. Dicite, Fratrcsnostriestis. Quare? Vt 
nomen Dmnini honori^cetur. Quarc autcro non (e 
agnoscit fralrcm ? Quia noinen Iiominis bomines bo- 
DorUicavil. Ergo dic, Fraicr mciis : oderis licel, dc- 
teslcris liCi-l, frater iiieus cs. Agnoscc in te Kigiium 
patris niel. Seriiio palris nostri. Male fralcr, liligiosc 
fratcr, fraur mcus es tu. Dicis etenim tii, quomodo 
et ^n, Pater noster qui es in ctelis {Matth. vi, 9). 
UiHim dicimus : quare in uno non suinus? Rogo le, 
fraicr, agiiosce quod mecum dicis, ct damiia qiiod 
concra me facis. Advcrle verba excuiitia dc orc luo. 
Aihli, noii iiic, sed te. Vide cui diciinus, Paler 
noster qui es in ccelis. Non amicus, non viciiius ; 
scd ipse cui dicimus, concordare nos jubel. Simiil 
habemus apud Patrem unam vocem : quarc non simul 
habcmus unampacem? 

5. Pia opera pro Ecclesiie obtinenda pace. Jejumum 
solemne post Pentecoslcn. Hospitalitas in eos qui Car^ 
thaginem veniunt collationis cfltt«a.,Talia dicite arden- 
ter, diciic lcniler. Dicile ardcnies fervore cbarilalis, 
non luiiiore dissensionis, el deprccamini nobiscwn Do- 
niiniim soleiunibus jejuniis. Qux jain reddimus Deo, 
reddamus el pro caiisa. Jain eiiim jejunamus posl 
Pentecoslen solemnilcr : cl uliqiie jcjunarcmus , 
ctiamsi Isla causa non essel. Quid ergo dttbcmus fra- 
iribiis iiostris, quos iii nomine Domini Dei iioslri, me- 
dici nosiri, curandos sanandos<|ue suscipimus, ilii of- 
ferentes ut saneniur, iion nobis manus mcdici praesu- 
roentes? Sed quid facimus? Deprecemur ipsum inedi- 
cum , jejunaiites biimili corde , pia confessionc, 
timore fralemo. Exbibeamus Doinino pietalem, fra- 
tribus cbaritalem. Crescant eniin clcemosyiMB noslra, 
quibus exaudianlur facilius orationes nostras *. Ho- 
spiuiiutem sectamini. Tempus esl : servi Dei veniunt. 
Tempus est, occasio esl, quare perit? Atlende quid 
liabes in coenaculo domus tu» •. Allende el sursum 
quid reponas, quid tibi serves, dc quo ibesauro solo 
securus es. Pone sursum, commenda non scrvo tuo, 
sed Domino tuo. Numquid iilic Umes ne fur obrepat, 
ne cifraclor invadat, nc hostis turbulcntus eripiat? 

« in uno Ms., crebresemit etiam eteemosyme vestra, qm- 
bnsexaudiuttturfacUiusotationesvestras.^ 

« la eodem M8.t Jttende quid habes m sacculo domus 
tum. 



Fac ut liabcfls qiiod libi reddatur. Nee hoc tibi reddi- 
tur *, quod posueris. Feneraiorem to vult DomhiuSy 
tcd suum, non proxinii tui. 

SERMO CCCLVUl * (a). 
De pace et charitute» 

rarthaguie babitus, ante ooDationein cum Donatlstn, n. 

1. Pacis condliandas cura cathoHds episeapis. Vinei 
nolsns M veriiate t vincitur ab errore. Curam iiostram 
pro vobis, et pro iiiimicis nostrls et vestris , et pro 
sahite omnium , pro quiete ^ pro pace commuDt , pro 
uniiale quam Doininus jtissit, Doininus diliglt, ad- 
jtiveni prcces Sanctitaiis vestme, lU de Ula identidcm 
ct ad vos loquamiir, ct vobiscum gaudeamiM. Eteiiiiu 
de pacc ct cliariuie loqui , si scmper amamiift, seiHr 
per debemus. Mulio magisu^rgo isto tcinpore , quanda 
p:ix sic ainatur , ui iii periculoejiis amaiid» et tenen^ 
dx consliluti illi , quibtis mahim pro inalo non reikli» 
mus , ei cum qiiibus, sicui scriptum esl , odio habeii- 
tibus paccm suiiius paciOci , et quia pacem loquimur 
eis, debellare iio& volunt gratis (Psal. cxix, 7). llliergo 
qiii ules suiit, periclitantur Uiter amorem pacis ct coii- 
fusionem pudoris : nec id agunt, cum vincl nohmt , ut 
invicti sint. Qui enim vmci a veriute noluni, ab errore 
Tincuntur. si eos cliariUs polius quam aiiunositas 
supcraret! fnde victores fierent, unde victi easent. 
Nos auiem Ecclesiam caiiiolicain » ad ciijus pacero et 
cencordiam et reconciiiutionem inviurous inimicos 
cjiis , non humaiiis opinioiiibus , scd divinis testimo- 
niis, amamus, teiiemus 61 defeDdimus. Qujd com 
illoagam , qui pro parle clamat , et contra totuni liti- 
gai ? Nonne bonum illi est viiici , qui si victus fuerit, 
toium tcncbit; si viccrit, in parto reroanebit? Imo si 
vincere sibi videbitur. Nam non vincit Disi veritas : 
vicioria veriutis est cliaritas. 

2. TesUmonia pro EccleatB catholiae unHate. CotUmt* 

tio catholicorum quomodo dileelionis es(, non Utis. Quid 

ergo vobis, fratres, Ecclesiam catbolicam toto orbe 

tcrrarum fructificaniem atque cresoentem comroen^ 

dem multis verbis , et mcis. llabemus verba Dominl 

pro illa , et pro nobis. Donunus , inqiiit , dixit ad me : 

FiUus meus es tu ,. ego hodie genui U. Postula a me , <!• 

dabo tibi gentes heereditatem tuam, et possessionem tuam 

fines Urrm (PsaL u, 7 et 8.). Quare ergo, fratrcs, do 

possessione liiigamus, et non polius sancus tabiikis 

reciiainus ? Vcnisse nos opinemur ad jiidicem. De 

possessione conteniio est : et bacc conteniio non litiHt 

sed dilectionis est. Denique litigator lerreiue posses- 

sionis ad boc liiigat, iit excludat adversarium : nos «t 

intromiiiamiis. Liiigator terrenx possessionis , cum 

audierit adversarium diccntem , Possidere Tolo ; re* 

spondet, Non permilto. Ego aulem frairi dico, Possi- 

dcas mecum volo : ille lillgando dicii, Nolo. NoQ ita- 

quc timeo ne contemnat me Domiiius , ct corripiat , 

> in UQO Ms.» Nec hoc titisolum redditur^ quod poiitgrii. 
* Emeodaius ad Mss. et Edd. in seriuone iirscedeati mods 
deslgoatos. 
(a) AUa&y.iuter Sirmondianos 36. 



15^ 



coniecuti sant (xYiiiii. xi). Nollte ergo pro magno habe- 
re, eiandiri ad Toluntatem. Alifiuando Deus iralus dat 
quod petis, et Deus propiiius iicgat quod petis. Gum 
Tero ea quae Dcus laudat, qux Deus prsecipit , qusft 
Peus in ftitnro sseculo promiltit, ab illo petitis; 
sccuri petite, et incumbite, quantum potestis, oralio- 
nibns, m sumatis. Ilia enim propitio Dco concedun- 
tur : ina ejus non ira , sed misericordia largiuntnr. 
Qunndo aiitem petitis tcmpomlia, cnm modo petite» 
cuin timorepetite : illi committite, ut si prosnnt, det; 
si scit obcsse , non det. Qnid aulem obsit , qnid pro- 
sit, medicus nofit, non spgrotus. 

CAP13T VIII. — 8. Conlra continentes iuperbos. 
Snnt ergo continentes humilcs , sunt superbi. Non 
Bibi promiitnnt siipcrbi regnum Dei. Gxcellentior lo- 
cus est, quo ducit conlincntia : scd qui se exatlat^ hur 
miiiabUur{Ltte. xiv, il). Quid quseris celsiorem locum 
appetilu ceUitudinis, qucm potes apprehcndere re- 
tentione humilltatis ? Si extollis te, Deus dejicit te : si 
tu dejicis te, Deus elcvat te. Sententia Domini est : nec 
addi aliquid , nec detrahi potest. Usque adeo autem 
continentes homines plerumque superbiunt , ut non 
solum qnibuscumqtie hominibus , sed etiam parenti- 
biis iiigrati sint, et adversns parentes extollantur. 
Qnare? Qnia illi genuerunt , isli nuptias contempse- 
runt. Unde ingrati essent qui nuptias contempsissent, 
nisi illi genuissent? Sed melior est filius pnlre suo 
conjugnto, qnia ipse non duxit uxorem : et melior est 
Alia malre sua maritata , quia ipsa non quxsivit vi- 
rum. Si superbiory nullo modo melior : si mclior, 
sine dubitaiione hnmilior. Si vis te invenire melio- 
rera, interroga animnm tuam, si vides ibi inflationem. 
Ubi inflatio est» inanitas est. Diabolns ubi inane inve* 
nerit, nidum faoere molitur. 

CAPUT IX. — 9. Conlinentibui quam maxime ca^ 
venda superbia. Conjngatm hunuUs quantum melior 
conlinente superbo, Continens superbus locum non hu' 
bei in regno Dei. Denique, fratres mei, audeo dicere, 
f.iiperbis continentibus expedit cadere , ut in co ipso 
ii) qiio se extollunt liuroilientur. Quid cnim prodest 
ciii inest contlnentia, si dominatur superbia? Con* 
icmpsit unde natus est homo, et appctit unde cecidil 
diabolus. Nuptias contempsisti , bene fecisti ; aliquid 
inelius elegisti : sed noli siiperbire. De nuptiis homo 
iiutiis est , de snperbia angeli ccddemnt. Si singnla 
vi*stra bona considcrem, roelior es patre tuo, qni 
impiias contempeisti ; et tu melior maire tua , quae 
iHiptias contempsisti. Etenim melior est virginalis 
sanciitas , quam pudicitia conjugalis. kta duo simnl 
st comparentur, melius esl illud quam illud : quis du* 
bitat? Sed addendo alia duo. snperbiam et huroilita- 
tem ; in istis duobus interrogo vos, et de his respon- 
dete mihi : Qnid est meliut , superbia , an humilitasT 
Uespondes , Humilitas. iunge lllam yirginali sanctl- 
taii. Superbia vero non solum non sit in virginitato 
lua , aed non remaneat nec in matre tua. Si enim tn 
lenueris superbiam , et tua mater humilitatem ^^ me- 
llor erit mater quam filia. Iterum comparabo vos. 
lam dudum singula cum intenderem , meliorem le 



S. AUGUSTINI EPISCOPI laua 

invencmm : luodo bina cum intendo, non diibito prm^ 
fcrre bumilem mulicrcm virgini superbas. Et qiia- 
modo prxferre? Yidete qiiomodo praD.fcro illam, quaoi 
modo comparabam. Bona pudicitia conjiigalis est, 
melior integritas virginnlis. Duo bona comparabnro , 
Don malum et bonum ; sed bonum ct meiius distin- 
giiebam. Porro autem duo illa cum posucro , super- 
biam et humilitatem , numquid posstimus dicere • 
Bonum est superbia , sed melior est humilitas ? Sed 
quid dicimus? Superbia malum est, buroilitas bonuro : 
et superbia roagnum malum , humilitas mngnum bo- 
nuro. Si ergo horuro duorum unuro est roalum , et 
alieruro bonum : jungitur malum ad roajua tuuin 
bonuro, et fit toiuro malum : jungitur boniim ad ma- 
tris tuae minus bonnm, et fit magnum bonum. Mino- 
rem locum habebit mater in rcgno coeloruin, quoninin 
maritata est, quatn fitia, quoniam virgo est. Majorem 
enim locum filia virgo , minorem locum niatcr mari- 
tata,ambx tamcn ibi : quomodo fulgida stella, obscura 
stella, ambae tamen in coelo. Si vero mater tua fueril 
humilis, tu superba : illa habebitqualemcumque locum, 
tu autem nullum locnro. Etqnis invenit allerum loeuui 
qui ibi non habueril locum, iiisi cum illo qni inde cect- 
dit , slantemqiie dcjecit 7 Inde cecidit diabolus , unde 
sianiem dejecit hominero. Dejecit stantem : sed Chri- 
stus descendens erexit jacentem. Undc te tamen ercxit 
Dominus tuus, atlende. Humilitate erexit, factus obe* 
diens usque ad mortem, huroiliavitseroetipaum^PAi/. n, 
8) . Princeps tuus hnmilis,ettu anperbus?Caput humile^ 
et merobruni superburo? Absit. Nonvultessede cor- 
pore capitis huroilis, qui amat superbiam. Sl autem 
non fueril, videat ubi eril. Ego nolo dicere , ne am- 
plius videar termisse. Imo utinam terruerim » et aii- 
quid egerim. Utinam qui sic fuerat , vcl quae sic fuo- 
rat, non sit ulierius*. Uiinaro verba ista infuderiin, et 
non efl\idcriro. Totum sperandumestde misericordia 
Dei : quia qui terret, conlristat; qui contristtt, eon* 
solatur; sed si qui coniristatus est, eroendatur. 

SERMO CCCLY*(a). 

De Vila et Moribus elerieorum suorum^ i (b). 

CAPUT PRIMUM. — i. Curandum ut bona sil nom 
soium eonscientiaf sed etiam fama. Propler quod volul 
et rogavi heslemo die, nt hodie freqnentius conveni- 
retis, hoc est quod dictnms sum. Vobiscum hic vivi- 
mus, et propter vos Tivimus : et intentio votumqiie 
noslmm est, ul apud Christuro vobiscum sine fine 



* EmcDdatus ad d. gr. m. et ad ulim. Par. Lov. ad veterem 
eodioem S. Quiotini Bellovac^osis, el ad ediUoaea coiicUI 
Aquisgranensis. 

(a) Alias, de Diversis 40. 

(b) Sermones subsequentes Augustini. qnoa apud pla* 
bemdixit, « dum fbrte de pcesessionlbas invkla ipsios cla- 
c ricis fleret, > roemorat P06si>iius in ^us viui. cap. & 
Citatl olim fteerunt in oonciliis et ecdesbsticis dipiooiatUMU, 
secundus quidero ante miUe et centmn annoa a Petro ab> 
bate in synodo carthaginensl, anno 5*25, tomo 4 Condlio- 
rum novae ediUonis, pag. 1647. Subinde ?ero simui cum 
ejusdem synodi auctoritate budatus est in Privtieglo laa- 
derid Parisiensis episoopi Dionysianis moaachis, el in altero 
Bertefndi AmbianeiisisGorbeiensi))usooiices80 drdlcr roe- 
diiun sepUmi sax»di, toroo 6 CoodUoram , |iagg. 487 et 
S27. uterque demnm, ^riious ctsecuodus in AquisgraneoM 
oondlio, aimo 8t0 cxbit^lus fuit. Primum dtat llorus ad fl 
Cor. vui. 



1565 



noitri e$ti$, ei$ qui vo$ oderunl, et qui vo$ detc$tantnr. 

Qnid esi? Radiatit te. ostcndil fralcrnilnicm : ct 

aiHiuc didl lippiis, Claude rencslram. Prcbe oculos 

luos Inci : agnosce fralrcfn in lenebris non consiiiu- 

tnm, in lenebris consiitulus : et dic, dic sccunis, vcrha 

Dei dicis et non mea. Dicite. dicil Deus, Fratre$ no- 

sfn e$ti$ : quibus ? ei$ qui vo$ oderunt, Nam quid ml- 

ram si dicilis cis qui vos dilignnt? lli$ qui vo$ ode- 

runt, et qui vo$ detestantur. Ulqoid hoc? Audi^ el can- 

ftx a^ipicc frucium. Velut inlcrrogavcris Dorainnni 

Dcmn tuum, et dixcris, Domine, quomodo dicam, 

Fralcr indus cs, qui odil, qui deieslalur? Dic qu.ire. 

Ut nomen Domiid honorificetur. Appareat vel in jtt- 

ennditate : ip$i autem erube$cant ( I$ai. Lxvi, 5, sec. 

LXX ). Vide, obs<cro , frjicium paiienliae , tani:c 

mansiicuidinis. Dicite, Fratrc$no$trie$ti$. Quare? Vt 

mmen Dmnini honorificetur. Quarc autcra non le 

agnoscit fratrcm ? Quia nomen liominis bomines bo- 

norUicavii. Ergo dic, Fraier mciis : oderis liccl, dc- 

lesleris liccl, fi-atcr /neus cs. Agnoscc in te Kiguum 

patris uici. Senno palris nostri. Male fralcr, liligiosc 

fratcr, fraUT meus es tu. Dicis etenim tn, quomodo 

et ^o, Pater no$ler qui e$ in c(eli$ {Matth. vi, 9). 

Unum dicimus : qunre in uno non sumus? Rogo le, 

fraicr, agnosce quod mecum dicis, ct damna quod 

contra me facis. Advcrle verba exeuntia de orc luo. 

Aiitli, noii iiie, sed te. Vide cui dicimus, Paler 

no$ter qm e$ in cieli$. Non amicus, non vicinus ; 

sed ipse cui dicimus, concordarc nos jubel. Simul 

habcmiis apud Patrem unam vocem : quarc non simid 

babcmus unampacem? 

5. Pia opera pro Eccle$i<e obtinenda par^. JejmHUM 
$olemne po$t Penteco$lcn. Ho$pitalita$ in eo$ qui Car- 
thaginem vcniunt coUationi$ cflusa.^Talia dicile arden- 
ler, diciie lcniler. Diciie ardenics fcrvore cliarilalis, 
non luinore dissensionis, el deprccamini nobiscwn Do- 
niinum solcnmibus jejuniis. Qux jain reddimus Deo, 
reddiimus et pro caiisa. Jam enim jejunamus post 
Pentecosten solemnilcr : el ulique jejunarcmus , 
etiamsi isla causa non essel. Quid ergo df.bcmus fra- 
Iribus iioslris, quos iii nomine Domini Dei iiostri, me- 
dici nostri, curandos 8anandos<|ue suscipimus, illi of- 
ferentes ut sanentur, non nobis manus mcdici praesu- 
mentes? Sed quid facimus? Deprecemur ipsum inedi- 
cum , jejunantes biimili corde , pia confessione, 
limore fralemo. Exbibeamus Domino pielalem, fra- 
Iribus cbarilatem. Crescant enim cleemosyiMB noslra, 
quibas exaudianlur facilius oraliones noslnc *. Ho- 
tpiuiiutem sectamini. Tempus est : servi Dei vcniunt. 
Tempus csl, occasio est. qiiare pcril? Attende quUI 
liabes in coenaculo domus lu» •. Allcnde el sursum 
quid reponas, quid tibi serves, dc quo tbesauro solo 
securas es. Pone sursum, commenda non scrvo tuo, 
sed Domino tuo. Numquid iilic times ne fur obrepat, 
ne cifractor invadal, nc hostis lurbulentus eripiat? 

« in ono Ms., crebre$cant etiam eleemosyme vestrw^qtd' 
bnsexaudumturfacUiu$otatione$ve$tras.^ 

« ia eodem Ms.t Mtende qutd habes m $accHlo dcnm 
vm. 



SERMO CCCLMU. *^ 

Fac iit iiabcfls qiiod tibi reddatur. Nee hoc tibi reddi- 
tur *, quod posucris. Feneratorem te vult DonduuSy 
tcd suum, non proximi tui. 



SERMO CCGLVUl * (a). 
De pace et charitute. 

rartiiaguie babitos, ante ooDationem eum Donatistis, n. 

1. Paci$ condliandm cura calhoHci$ epiecapie. Vinei 
noleu$ M vcritate ^ vincitur ab errore, Curam nostram 
pro vobis, et pro inimicis nostris et vestris, el pro 
sahite omniuiD , pro quiete ^ pro pace commirni , pro 
uniiate quam Dominus jiissit, Dominus diligit, ad- 
juvenl prcces Sanctitiiiis vestrne, lU de illa identidem 
ct ad vos loquamtir, et vobiscum gaudeamiis. Eteiiiin 
de pacc ct cbariute loqni , si semper amamiis, sem- 
per dcbemus. Mulio magisxtrgo isto tcmpore , quanda 
p:ix sic amatur , ul in periculoejus amaiid» el tenen^ 
dx constituti illi, quibiis malmn pro malo non reddi^ 
mus , ei cum qnibus, sicul scriptum est , odio haben- 
tibus paccm sunius pacinci , et quia pacem loqyimur 
eis, debellare nos volunt gratis (P$mL cxii, 7). Itliergo 
qui Ules sunt, periclitantur inler amorem paeis ct con- 
fusionem pudoris : nec id agnnt, cum vincl noliint , nl 
iiivicti sint. Qui eniiii vinci a veriute nolunt, ah errore 
Tineuntur. si eos charius potius quam aiiiroosius 
superaret! Inde victores fierent, unde victi essent. 
Nus autem Ecclesiam catholicam » ad ciijtts pacem et 
cencordiam et reconciiiuiionem inviurous Uiimicos 
ejiis, non humanis opinioiiibus , scd divinis testimo- 
niis, amamus, tenemus 61 defendimus. Qujd enin 
illo agam , qui pro parte damat , et contra totuni liti- 
gat ? Nonne bonum illi est viiici , qui si viclos fuerit, 
tolum tencbit; si viccrit, in parto reroanebit? Imo si 
vinccre sibi videbitur. Nam non vincit nisi Teritas : 
Ticloria veriutis est cliaritas. 

2. Te$limonia pro EccMm cathoiicm unitate. Cantmt'' 
tio catholicorum quomodo dileetioni$ es/, non Utii. Quid 
ergo Yobis, fraues, Ecclesiam catholicam tolo orbs 
tcrrarum fructificantem atque cresoentem cominen- 
dem mullis verbis , et meis. Habemus verba Dominl 
pro illa , et pro nobis. Donunui , inquit , disat ad me : 
FHiu$ meu$ e$ tu ,. ego hodie genui u. Po$tula ame^el 
dabo tibi gente$ hcereditatem tuam, et po$$e$$iottem tuam 
fine$ terrm (P$al. M, 7 e/ 8.). Quare ergo, fratrcs, do 
possessione liiigamus, et non polius sancus tabnhs 
rcciunius ? Vcnisse nos opinemur ad jiidicem. De 
possessione conteiitio est : et bxc contenlio non litUi» 
sed dilectionis cst. Deniqne litigaior terrenae posses- 
sionis ad boc liiigat, ut excludat adversarium : nos ul 
intromiitamus. Litigator terrenx possessionis , cum 
audicrit adversarium diccntem , Possidere toIo ; re* 
spondet, Non permilto. Ego autem frairi dico, Possi- 
dcas mecum volo : ille litigando dicit, Nolo. Non ita- 
qtic timeo ne contemnat roeDominus, el corripiat, 

> in UQO Ms., Nec hoc itH so/tmi redditur^ quod poiitgrii. 
* Fjneod.aus ad Mss. et Edd. in seruione iirxcedenti ffloas 
designatos. 
(a) Alia&,.iuter Sirmondianos 36. 



I.Ttl 



S. AUGUSTINl EPISCOPI 



1o8^ 



sicul illot fralres , vel illttm fratrein , qui eura inter- 
' iHdlavit in populo , et ait : Donune , dic fratri meo , ul 
dhldat meeum hceredUatem. Gontinuo Dominus pro- 
ferens corrcptionem, quia oderat diTisionem :/)fc, 
homo^ inquit , quis me constituU judicem , aut diviso- 
rem hcereditatis inter vo$ ? Ego autem dico vobit, cavete 
abomm eupiditate {Lmc* xii» 13-15). Istam correptio- 
nem non timeo. Interpello enim Dominum mcum , fa- 
leor , interpello. Non tamen dico, Domine, dic fratri 
meo^ ui dividat hmreditatem mecum : sed dico, Dominc, 
«iicfratri meo, ut teneat mccum unitaiem. Ecce pos- 
•essionts hnjus tabulas rccito , non ad hnc ut solus 
posstdeam , sed ut frntrcm meum mccum nolentcm 
possidcre conviiicam. Eccc tabulas , fratcr : Postula 
«HM, inqnit, ei dabo iibi gentet hareditatem tuam, et 
poaesaionem tuam fines terrte, Chrisio dictum esi. No- 
bts ergo dictum est, quia Christi mcmbra sumus. Quid 
curris In parie? aut quid rcmanes in parte? Ecce to- 
tum teiic quod in tabulis. QunDris intcr quem et qucm 
|:08sideas, quomodo solcnt instrumentis qiixri posscs- 
•ores, inter quos sint affines. Qui tibi dcdit omncs a- 
iies, nullos dimisit afrincs. 

5. Teeiimonium pro eaihoiica Eceiesia. ARud testimo- 
uium. Audi sanctarum aliud lestimoninm tabularum. 
De Domino dicilur Christo in figura Salomonis : Do- 
mhuibiiur a mari mque ad mare, et a fiumine usque ad 
tenmnos orbis ierra:, Coram illo procident jEtfuopes , ei 
inimid ejus terram tingsut, Regcs Tharsis et insulas niii- 
neru offereni : reges Arabum et Saba dona adducent, Et 
mdorabunt eum omnes reges terra : omnes gentes servieni 
4Ui. {P$al, Lxxi, 8-li).Qtinndodiccbatur, credebatur: 
qnandoimpletur, negatur. Tenc crgo mcciim hoDredila- 
imamariusqoeadmnre, eta flnniinc, scilicct Jordnne, 
«ibi coeptumest Christi mngisterium, usqtie ad tcrminos 
orbis teme. Quare non vis ? Quarc liuic promissioni et 
lixreditati, diviiiis tuis, inlmicus es f Quarc non vis ? 
Propter Donatum ? propter Cxcilinnum ? Qnis fiiit Do- 
natusfqiiisCaecilianusfUtique homines. Si boni, bono 
mio , non mco : ergo et si mnli , malo siio, non nico. 
Tu Cliristuin accipc , et zelantcm Christo cjus Apo- 
Ktolnm attcnde : Numqitid Panlns cruclfixus est pro 
robis f aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ut nulcm 
hoc diccrel , vide qiiid horruit : Unusquisquc vestrum 
dicii, Ego qmdem sum Pauli , ego autem Apolto , ego 
wer0 Cephm , ego autem Chrisfi. Divisns est Christus ? 
Snmquid Pautui pro vohis crucifixits est ? aut in no- 
mine Pauti baptizati estis ( I Cor. i, 12 tfM3) ? Si iion 
in nomine Pauli , raulto minns in nomlnc Caciliani ; 
tiifillo nmpliiis, et miilto minns * in nominc Doiiaii. 
Kt lamcn ndhuc posi apostolicns voccs, posl Ecclosix 
flcclnrationem cl lolo muiido dilalnlioncm , dicilur 
mihi, Non diinitto Donnf.nm, nondiinitio ncscio qncm 
Oniiim , Lucinm * » Parmcninnum ; millc nomiiin , 
mille 8ci!>suras. Privabis te, scqiicndo hoinincni, kmla 

* ilxc vcrbn, m notuine roicitiani, nvttto amplius ei 
muito mwuf, altfunt a vss. Colbcrtino ct viciorioo. 

* sinn., rorwii, i.ucitnn. l.egendnm videtur (iaium^ iU" 
einm ; qux pronomitia sunl pooi soliin pro qo- lihet lio- 
niior, ut siij ra m sermone iS, cop. 5, n. 5. 



hxredilate , de q\A modo audistl , A mari usque tut 
mare , a fiumine usque ad termmos orbis ierrm ? Quare 
illam non tcncs? Qnia bominero amas. Quid cst homo. 
nisi animal rationale factum de terra ? Idco crgo ini- 
micus es , quia terram lingis. Despice hoc potitis 
Noli lingere terrara, ut spem ponas in eum qni fecil 
coelum ct terram. Hxc spcs noslra , hxc tesiimonia. 
Deus deorum Donunus locutus esl, el vocavit terram , a 
gotis ortu usque ad occasum ( Psat. XLix , 1 ). Noli rc* 
manere iii terra , scd quo vocata est tcrra. 

i. Cliaritas taium mandatum^ quo pax redintegratur. 
El quis polest ibi omnia de tabulis sanctis posses- 
sionis hujus testiinonia recilare? Quarc ergo non 
convcrluntur ad Ecclesiain , nisi qnia ipsiiis est vox 
£cclesi:r, Convertantur ad me qui timent te , et cogno» 
tcant testimonia tua ? Vidit hoc Ecclesia , quod dixit 
in Psalino : modo audislis ; recentia sunt vcrba in 
auribus et coi*dibos vestris. Omnts consummationis 
vidi finem, Qnid cst , Omnis consummalionis vidi 
finem? Consuminationis perfectionis, non consum- 
ptionis : vidi fincm perfcctionis , non ahornionis. 
Omtiis consummalionit vidi finem. Quis cst islc finis ? 
Latuin maitdatum tuum vatde (Psat. cxviii , 79, 96). 
Finis ciiiin pra:cepti esi , jam vos dicite mecuin 
(a populo acclamatum csi), diaritas de corde puro 
(I Tim. I, 5). Omnes dixislis, quod non inrrucluose 
semper audislis. Finis prwcepti est charitas de corde 
puro. Fitiis , quo pcificimur, non quo consuniiinur. 
Islc finis lalus cst , quia mandatum Dcl esl , dc quo 
diclum est, Lntum mandatum tuum valde, Mandatum 
novum do vobis , ut vos inviccm ditigatis {Joan. xiii, 
5i). Vidc lalitudincm maiidati bujus. Ubi laium est? 
numiuid in carne ? Iii corde polius. Nam si et in 
carne lalum essct, audilorcs sludiosi, angusiias non 
pnleremini. In cordc latum est. Ubi laluni cst vide, 
si sit undc viJcns , et liinc audi .\poslolum , quam 
Intum cst mandaliim charilatis. Charitas autem Dei 
diffusa est in cordibus vestris {Rom. v, 5). Non dixil, 
Incliisa ; scd, diffusa, Vcrbuni cniin quod esl incliisn, 
quasi angustias sonal : quod esi diffusa , latiiudinem 
insinuat. Lattim ergo mandatum tuum vatde. Domiiic 
Dcus noslcr, approba quia propler ipsam latiludincin 
fratrcs nostros ad posscssioncm pacis inviinnius. 
Episcopi vultis cssc ? Nobiscum estote. Non vull po- 
pulusduos cpiscopos. Nobiscum in b:crcdi(ate fralrcs 
cstolc. Ntm proptcr honorcs nos:ros impcdianius pa- 
ccm Chrisii. Qucm honorcm iii coelcsti pacc acre- 
ptori snmus , si honorem nostrum niinc in lcrrcna 
lite defendamus ? ToIIalur parics crroris , ct simul 
simiis. Agnosce inc fralrcm : agnosco tc fratrcin : 
scd exccpio schisinatc , cxccpio errore , exccpln dis- 
sensionc. 11.tc corrigntnr , ct mctis cs. Aiiiion vis 
cs^c mcus ? Ego, si to corrlgns, volo cssc tutis. Ergo 
snhbio crrorc dc mcdio, tnnqu.uii pnrielc inaccria» 
contrndiclioiiis ct divisionls, esto fralcr inciis« ct cgo 
siin fratcr tnus, ut ambo simus ejus qui Domiiiu:» cst 
ct mciis, et luus. 

5. Cathoiici quo animo teniunt ad coitationctn, IIoc 
dicinnis amnrc pacis , n'>ii difti<!cnlia vcriialis. !Iuc 



1JS89 SCRMO 

Mtini rescriptimus , boe propositum If^isiis {Efiiiit. 
i9Sii ifB) ; quia amttin conferendam non riigiroiif , 
imo Dl eooferaiiir infiUiniis ; ut cum demonstraTero 
possessionem , sic cum Hio conimuiiicem iiaeredita- 
lem. Intrcptdut veniat , sccurus venial , doctns * 
Tenist : nolo auctorilale pnejudicare. Aperiamus 
oculos ad illum qui errare non polest : ipse nos 
doceal qu.ne sit Ecclesia. Audistis testimonia ejus. 
Non eam coDiaminant bumana delicia , quam non 
rcclemil branana justitia. Et tamen, curo alia sit causa 
Eedesia», alia bominum, et omnino dislincla sit, 
■ee bominum causam formidamus , quos accusa?e- 
rvnt et convinccre non potuerunt. Purgatos novimus, 
pargaios legimus. Qui si non essent purgati « non in 
causa eorum Ecclesiam coiistiluerem, nec «dilicarem 
saper arenam, et dejieerem de peira. Quia $uptr 
hmne petram , iiiqnit » tcdificabo Eccletiam meam , it 
partm inferorum non vineent eam {MattH. xvj, iS). 
Petra aulem entChrisMis. Numquid Paulue pvo volris 
erueifixug esl f Hoc teiiete, boc ainato, boc rralerno 
ei pacifice dicile. 

6. Rogai ne qm$quam de plebe irruat in locum colla' 
ftomt. Ad coliatinnis loeum buIIus vestrum irriiat, 
rratres mei. Prorsus, si fieri potest, eliam per illum 
locum transitum devitate , ne forie aliquis conteniio- 
tiis et litis adilos inveniator, vel occasio aliqua pne- 
beatinr, el iRvemant ipsam occasionem qui quxrunt 
occasiooem. Ilaiime quoniam qui parom Denm 
liment, ant admonitionem nostram parvi pendunt, 
▼el qoia praesentla diligunt, debent saltem terrcna 
polesiatis sevcritatcm venerari '. Edictum viri iilu- 
stris (n) pubiice propositum legistis : quod quidem 
Aon propter vos propositum esl qul Deum timeils, 
et commonilionem episcoporum veslroruni non cob- 
lemnitis ; sed ne quis isla non curet , iie qiiis ista 
contemnat. Vidcant igitur qiwles sunt : ne fiorle illis 
evcnial quod ait Apostolus, Qui enim re^etit potestaii^ 
Dei ordinationi resistii, Principes enim non suni 
timendi bono opere^ sed nuUo (Rom, xiii, 2 e/5). Vite- 
mus omncs seditiones , onines causas scditionis. 
Furte diciiis : Inlcnti sumiis quid facturi surous. El 
quid vobis iiijiiiigamus ? Partes forle ubcres pietatis. 
Nos dispmenNis pro vobis : vos orate pro nobis. 
Oralioiies eliam vestras » sicut jam ante prxmonui- 
rous, jejuniis et eleemosynis adjuvate. Addite pcnnas 
illis» quibus volant ad Deum. Sic ageutes negotiiim» 
Ibriasse uiiiiores nobis eriiis, quam nos vobis. Netno 
eniin nostrom In bac disputatione de se pncsumit ' : 
va Deo est tota spes. Neque eiiiin rocliores sumus 
Apostoio, qui dicit» Orale pro iiobis. Orate^ iiiquil. 



* Ms. V., mdoeius veniat, 

* Ms. d.y lerreiMV poiesiatis timere severilatem, Edsr 
etum^ etc 

* its ez eodem Bis. cL Iprose prmumU,] 

(a) kfestt MarceUinl tribuni et notarii, qut judex Honorfi 
Angiisti noonae prse^uit coUatioai. Ejus edicio, quod in 
Gestis primae oognitionls oontinetur, de admonenda per 
episDopos i)let>e inter caetera cavebaiur, ut « nullus vel 
« bucus veLepiscopus,uliraoumerum pneslitutum in illr.m 
< traoquiUissinium ooncilii locumcontra probil Uuni nioUre- 
c tur aooedere, i etc. Siaii. 



CCCLIl. 1590 

pro me, ut detur mihi sermo {Ephes. vt, 19). Hlum 
ergo pro nobis rogetis, in quo spem posiiimus, ut de 
nostra disputatione gaudeatis. Tenete ista, fratros, 
obsecramus vos : per nomen ipsius Domini, per aa* 
ctorem pacis « plantatorent pacis ^ dilectorein pacis, 
orainus vos \ ut eum pacifice oretis, pcirice depro- 
cemiui ; et meniineritis esse firii ejus , a quo dictimi 
cst , Deati padfici , quoniam filii Dei vocabuntur 
{Matth. T, 9). 

SERMO CCCLIX * {a). 

De eo quod scriptum est in Ecelesiaslico^ cap, \\w, i, 
Coiicordia fratruni, ct amor proiimoruin , etc, De 
lUe et concordia cum Donatistis {b). 

Habilus post coUationem. 

1. 7ria excelleniia. Concordia rara ^ quare. Priiua 
icclio divinorum eloquiorum , dc libro qui appeUatiir 
Ecclesiasiicus, commendavit nobis tria quxdain ex- 
cellentia et consideratione dignissima , concordiani 
fratrum, et amorera proximorum, el virum ac muUe- 
rein sibi consenticntes. Bona bxc sunt pbne, jucun- 
da et laudabilia in rebos bnmanis ; sed^ in divinis 
rebus mullo potentiora. Quis est cnim qui uon coit- 
gnudet concordibus fratribus ? Et quod dolendiiiii 
esl , in rebus bumanis tam magna res rara est : res 
ab omnibus laudatur„ a paucissimis custoditiir. Beati 
qui iu se ipsis amplectunlur , quod etiam in aliis 
laudare cogunlur. Nulli fralres noii laudant concor- 
dantes fraires. Et uiide fraires concordes essc dilO- 
cile esl? Quia litigant de terra , quia volunt esse 
tcrra. Audivit enim ab initlo peccator bomo, Terra 
es » ei in terram ibis {Gen, iii , 19). Unde discutiamtis 
et perscrutemur vocem , quam justus dcbet audire a 
coiitrario. Si enim recte dictum est pecc:Uori , rcrrn 
eSf et in tcrram ibis» reclo didlur jiislo , Cocium es, 
et in coeluin ibis. Aut non suiit jusii conli, cum dti 
Evaiigelisiis apertissime dictutn sit, Ca7i enurrani 
gloriam Dei f Et quidem qiiia de ipsis dictum est, 
consequeiitia satis edocent. Et operoj inquit, mantiiim 
ejus annuntiat firmamentum, Quos dixit coelos , ipsos 
dixit Urmamentum. Dies did eructat verbum , et nox 
nocti indicat scientiam, Non sunt loquelas , neqne ser^ 
moneSy quorum non audiantur voces eorum, Quxris 
quorum , et non invenis nisi coclorum. Dictum ergo 
dc Aposlolis , dictuin de annuiitiatoribus verilatis. 
Unde sequitur, In omnem terram exivii sonus corum, 
et in fines orbis terrce verba eorum, Non sunt loqueUe^ 
neque sermones , quorum non audiantur voces eorum 
{PsuL xviii, 2-5). Quandu iii eos vctiil Spiritus san- 
cliis , et coBpit Detis liabitare cochiin quod fecit dc 
tcrra, locuti suol, iinplente et donaiitc Spirilu sanclo, 



' ita legendom curo nno Ms. ol. [per amorem potii, per 
pUmtatorem pacUf oramus vos,] 

* Emendatus ad cl. v. et ad Sirm. 

(a) AUas, de DiversisOl, et ex Sirniondtaois 37. 

(6) dtat Florus ad 1 Tbess. lu. Mcolaus l^r in praefk- 
tione ad Hilarn fra^menta, m. 49, opinatur caribagino 
babitum in dedicationem hasilic^e Florenliae, ex Aurtuio 
eptscoiK), qui et Floreiis diceretur, oognominaise. Vidii m^ 
tam (b) infra, iiag. 1597. 



Vo9y S. AUGUSTINl EPISCOPI 

linguis omnlum gontium. Inde dicfuni, Non $unt 
loqueUe, neque iermmei^ quonm non audiantur voces 
eorum. Et qui:i iiide missi sunt ad praniicaiioneni 
Kvanjjclii per omnes gentcs, In omnem terram exivil 
9onui corum, et in fines orbis terrce verba eorum, Quo- 
rum ? Coelonim, quibus recte dicitur, GcBlum es, et 
in coeluin ibis : sicut recte peccatori, Terra e$, et in 
terram ibis, 

!3. Terrence possessionis amor causa discordim, Fra- 
trcs crgo si volunl essc concordes, non amcnt terram. 
Sed si voiunt non amare terram, non sint terra. 
Quxrant possessionem qune dividi non potcst, et 
semppr concordes crunt. Unde intcr fratrcs discur- 
dia? unde perlurbntio pielalis? unde unus uterus, et 
non unus animus, nisi dum curvatur anima eorum, et 
partem suam quisque respicit, et parti suu! opimandx. 
et exaggerandx opcram impendit, ct in possessiohe 
8ua vult liabercuniiatem , qui cum fratre suo possidet 
divisionem ? Bona est ista possessio, cnjus est ? Noslra 
est. Mngna possessio f Sic dici solct. Tota tua est , 
fratcr ? Non ; babco bic consorlcm : sed si vull Deus, 
vendct mibi pnrtem suam. Adulator rospondet, Faciat 
Deus. Quid faciat Deas? Ut oppriroatur vicinut , et 
partcm siiam vendat vicino. Faciat Dcot : bene co- 
gitas, compleat tibi Deus. Quoniam laudatur peccator 
tii desideriis animas sucb; et qui iniqua gerit^ benedicitur 
{Psal, X, 3). Qiiid tam Iniqaum quam velle ditesccre 
alterius paupertnte ? Et tamen abundat boc : qui im- 
qua gerit, benediciiur; et forle prxvaluit, et forte 
pressit cl oppressii, torsit et extorsit, non qucmciim- 
que consortem , sed forsilan fratrcm. Mclius est at 
««goemam, quam cxtraneus. Et ille facile oppressus, 
si cst juslus , babet consolationem. Audiat Scriptu- 
ram, quani modo audivit. llle iaborat inopia, frater 
cjus plenus est copia. Scd plcnus est lerra, ct inanis 
jtistiti;p. Advcrle lerra , quid audint ille paupcr. Noli 
timete^ cum dives faclus fuerit homo , neque cum muUi' 
plicata fnerit gloria domus ejus : quoniam cum morie- 
iur, non accipiet ea {Psal. xnvm, 17, 18). Tenc tu 
pnupcr quod non dimitlas moriens ^ et quod acquiras 
in xternum vivens. Tcne justitiam, non te pceniteat. 
Goniristiris quia in terra paupcr es tii? Pnupcr bic 
(iiit qui crcavit tcrram. Gonsolatur te Dominus Deus 
fiius , consolatur te Crentor luus, consolatur te Rc- 
(Irmplrr luiis. Gonsolatur te non avanis Trater tuus. 
Dignniiis cst enim csse frater nostcr il!e Dominus 
nuster. Solus fralcr sine <Iubilatione fidissimus , cum 
(iiio coucorJia possidcnda est. Dixi eum non avarum, 
ct foric inveiiio avaruin. Avarus est : scd nos vu!t 
bal)ere, nos vult acquirere. Pro nobis taiitum preiinm 
<ledit sc ipsum : niliil ad boc pretium nddi |K)lcst. 
Dedit pretium sc ipsum, et factiis cst Redemplor no-' 
ftter. Non enim sic se dedit pretium , ut nos iiiimicus 
diroitteret , et ipsum possiden^t. Dedit se mortl , oc- 
cidens mortem. Morte quippe sua mortcm occidii , 
B<m n)orte occisus est; et inorte occisa , libcravit nos 
a mortc. Vivebat enim morientibus nobis mors , mo- 
rictur viventibiis noliis , quando ei dicetur , Ubi est, 
morSf contentio tua(lCor» xv, 55}? 



1592 

3. Donunus interpeUatus ut fralri fnbeat fuereditatetn 
partiri , cur facere renuit, Preeceptum ut demus onmi 
petenli , quomodo imptendum. Talis ergo fraler iiiter- 
pellatas cst a quodam fratre contra fratrem, inier 
qiios Don erat concordia propter terraro , et ait ilii : 
Domine, dic frairi meo, ut dividal mecum IkBreditaiem. 
Totam tulit, mibi partem meam non vult dare, con- 
lcmiiit mc, audiat vel te. Quid pertincbat nd Domi- 
num ? Sicul cogitamus nos bumilcs bumilia, reptantcs 
in terra , consiituti in hac vita , et neminem volcntes 
contristari , et plerumque inde gravius contristantes , 
quid diceremus? Veni, frater, redde fratri tuo partem 
suam. Non hoc dixit Dominus. £t quid illo jiistius? 
Qu/s talem judicem iuveiiiat, quem inierpellet contra 
avaritiam Tralris sui ? Nonne gaudebat ille bomo tan- 
dem sc invcnisse magnuin solatiiim ? Magnum quoque 
adjutoriuin sine dubitntione sperabat, diceiis tanio 
jadici, Domine^ dic fratn meo^ ut dividal mecum hme^ 
ditalem. At ille quid dixit? homo^ quis meconstimit 
divisorem bcereditatis inter ro<?RepuIit Doiiiiiius, iion 
deditqiiod pclebalur, non concessit gratuitum I)ene- 
iicium. Quid magnum erat?Quid inde pcrdebat? quid 
in eo beneficio saltem laborabnt ? Ntm dedit. Ubi cst , 
Omni petenti te^ da {Luc, vi, 50)? Non lioc cgit ille, 
qiii Robis vivendi prxbtiit exempltim. Quomodo nos 
id fiicturi samas? Aut qiiomoilo dabimus quod iin- 
pendimus, si non daroas liencfieium ubi nibil impon- 
dimus, ubi nibil erogamus, ubi nibil amiltimus? Noii 
dedit Dominas boc, nec tamen nibil dedit. Mlnus 
negnvit, sed quod plus est donnviu Dixit roanifeste , 
dixit, Omni petenli te^ da, Qiiid, si aliquis petat a te , 
non dico quod inutile est dare , sed quod turpe est 
dare? Qaid, si petat mulier aliqua, quod petiit molier 
a Josepli ? Quid, si pctat vir aliquis, quod falsi senio- 
res a Susanna peticrunt? Etiam liic sequenda est illa 
tanqiiam generalis scnlcntia, Oiiifit pclenti /e, da? 
Absit. Faciemus ergo hic contra prxceptum Doiiiini ? 
Imo facinmus secundum pneceptum Domini , et mala 
|)cteniibus non demus, ncc contra istam seiiteniiam 
faciemus. Dictum est enim, Omni petenti te^ da. Non 
est dictum, Omnia petenti te da. Omni pelenti te^ da : 
prorsus da ; etsi non quod pelit, lu tamen aliquid da : 
malum petit, ta bona da. Fecit boc Josepb. Non dcilit 
quod petebat mulicr impudica ; et dcdit tamen quod 
audire deberet , ne impudica esset cxemplo suo : et 
ipsc non incidit in foveam libidinis, et dedit consiiinm 
castitntis. Hoc enim rcspondit : Absit a me , ne hoc 
faciam domino meoy ne polluam torum ejusqui eredidit 
miltt omnia in domo sua {Gen. xxxix). Si servus acrc 
emptus hanc fidcm servavit domino , qualem debct 
coiijux scrvare marito? Hoc erat admonerc. Ego 
scrvus boc non faciam doniino roeo : tuconjux dcbes 
hoc facere marito tuo? Dedit et Susnnna, ncc dimisit 
eos inancs, si impleri vcllent consilio pudicitiic. Non 
soluut cnim noii consensit ; sed el non tacuit quare 
non conscnsit. Si consentio, inquit, vobis^ pereo Deo ; 
«i non consentio , non effugio manus vcstrai : melius 
autem est in mmins testras incidere , ^iiam Deo perire 
{Dan. xiii). Quid rst aulciii, HIcUus cst in manus ve- 



1893 

Urtu indien, qwim Deo perire ? Vos Deo pcrislis , qni 
uUa qicertlis. Ergo hanc regtilain lenele. Dale quaiido 
peiiroiiii, eUi noii boc qnod pelimini. Hoc fccil Domi- 
nns. Pelebtt ille, quid? Divisionem hxredilalis. De- 
dit Domlnns, qnid? Peremplionem cupidilalis. Quid 
petebat? quid aocepil? Dic fratri meo , ut dividat me- 
Citm hanreditatgm, Dic^ homo, qui$ me constituit diviso^ 
rem hcereditatit inter vos? Ego autem dico vobit, quid ? 
Onete ab omni cnpiditate ^ Ct dico qtiare. Forle enim 
diinidium bxredilatts ad lioc pelis, ut ditescas. Audi : 
HomMnis eujutdam divitit tuccetsit regio; sticccsstit 
magiios habuit » id est , muliis froctibus fecundau 
est *. Et cogitavit apud te dicent : Quid [aciam , quo 
congregem fructut meot ? Et dtligenier cogiians , iii- 
veffi, inquit, 9Ntd faciam. Dettmam veUre$ apolhecat^ 
fiiciam novat, implebo eat, Majores cniin facinin, qiiam 
craiit Tctercs. Et dicam atnnm mem : llubet mnlta 
bona ; tatiare , jucuudare. Ail illi Deiis : StulU , qui 
¥.ilde tibi Tideris ' esse cordatus : nosli cniin de- 
iiniere velera , et xdificare nova , ct tu in veiusiaie 
rnina remtnsisti , qui yelera iii le ipso deslriiere dn- 
buiiii, Qt jain terrcna non isapcres : Siulie, quid dixi- 
5ti? cui dixisti? Animae tu:i! dixisli , Jucundare, habet 
multa bona. Bac nocte repetetur unima tua^ cui lalia 
promisisii. Quw protnititti, cujut erunt {Luc, xn , 13- 
20) ? Noii ergo timere, eum divet factut fuerit homo ; 
qma nan , cum morietur, aecipiet ea. 

i. Concwdia fratrum ia aeletti htereditate. Lsligare 
quit centendut. Ecce quale consilium Dominus fratri- 
bus dedit dissldentibus , quo concordes cssent, ut 
earerent capiditate, etconlinuo implerenttir vcritaie. 
Inveniamus ergo lalem liaerediutem. Quamdiu loqui- 
mur de concordia terrenorum frairum, quae rara est, 
qo» sospecta est, quae dirRcilis est? Loquamur de illa 
fratmin concordia , qoae vera esse debel , cl potcst. 
Fratres sint ChrislUini omnes, fralres sinl fldeles om- 
neSy fralres sint naii cx Deo et ex visceribus matris 
EcclesMe per Spirilnm satictum : fratres sint, babeant 
et ipsi hsreditaiem dandnm ^, et iion dividendnm (a). 
llxredilas eorum Deas ipse est. Cajus sunt ipsi h»- 
redilas, ipse est vicissim eorum haeredius. Qiiomodo 
sunl ipsi ejus baeredilas? Pottula a me^et dabo tUd 

«emiet ktgredilatem tuam (Ptal. n , 8). Quomodo esl 
le ipsiMiim baeredius? Dominut part hmreditaHt 
wtem^et eaiieU mei (Ptal. xv, 5). In hac hxrcdiute 
coneordia custoditur : pro hac b.-crcdilate non liiiga- 
tur. Alia hsrediUs liligando acquiritur : ista litigando 
amitlilor. Noleiiles homines hanc hxrcdilatem per- 
dcre , vilant litigare. El quando forle videnlur ritl- 
^re , non rttigant. Scd forte Tideniiir litigare , aot 
piiUnlur litigare , cnm volunt frniribus consiilere. 
Videie qoam consors sit corum litigniio , quam paci* 



* lltc addit oodex d.« ifumquid petHwem inanem dimisit^ 
ei non potius veriiate imnletitj si we impleri vellet ab eoqut 
mi^ roKtte ab omni cufnditate ? 

* lla legeodQm ex eodem oodlce d. [guceetsui magmn 
kabnitt ei tnultis fructibut fecunduta ett\ 

* tu legendum ex eodem codice d. et Ix)v. sirm. , 
qitia vaUte videri». [qui vdde rtderis.] 

^ AUquot librt, tenetuinm. 

(a) mc oiuD deiiiaebatsemio de Divcrius 01. 



SERUO CCCLIX. VM 

fica , qnam bcnigna « qiiam Jiista , qtiam ndclii. Nam 
nos liiigare vidcmur cum Donalistis : sed non litiga- 
mus. Ille ciiiin litignt, qiii adversario sno male vult ; 
liliqat ille qui advcrsarium suum viilt delrimenluni 
pati, sc augmcntum ; illi nliquid decedcre , sibi accc- 
dcre. Non sic stimus nos. Sciiis el vos, sciiis qni exlra 
unilnlcm liligmis ; scilis el vos, qtii ex divisionc nc- 
quisili es':is : scilis quin ista lis non esl talis lis, qiiia 
non est malcvoln , qtii:i noii icndit iti dctrimenlnin 
advcrsnrii , scd mngis in lucruin. Yolclmniiis ciiiiii 
eos, cum quibus liligare videbnmur, vcl ndhuc vide- 
mitr , acquirere nohisciim ; non pcrdcre , ut nos nc- 
quiramur. Deniqiie alin vox nostra est, qtinin fuil 
frntris illius , qui intcrpellnvit Chrisium in tcrra am- 
bolantem. Nam ct nos inlerpclluntis ctim in hac 
caiisn in coclo scdcnlcm : ct non dicimtis , Domine , 
dic frntri meo^ ut dividat merum htercdilatem ; sed, Dic 
fralri moo, ul tcncat mecum hrcrcdilalem. 

5. Cathoiicorum propotitum et voluntas pro EccletiiK 
pace. Qiioninm hoc volumus ct ptiblica Cesta tcstnn* 
tur : qtioninm hoc volucrimus, iiuliccs stint rion Un- 
lum sermones, sod rutcrn? noslrx dnt.r ad illos. Cpi • 
scopntum amaiis? Nobiscum hahete. In vobis nihil 
odiinus, nihil deleslnmur, nihil exsccramur, nihil 
anatbcmamos, nisi humanum errorem. numnnum, dl« 
ximus, deteslamiir errorem, non divinam veritilem : 
sct) quod Dci halictis, ngnoscimus ; quod vcsiriim im- 
probum liabctis , corrigimus. Signum Domini mei , 
signum Imperatoris mci, characterem Rcgis mei, in 
dcscrtore ngnosco ; quacro, invcnio, admoveo, accedo, 
appreheiido, dtico, corrigodcscrtorcm, non violocba- 
ractcrem. Si qnis ndvertal, si quis atlcndal, hoc iion 
est litignre, scd amare. Diximus possc iii una Eccle- 
sia, pacis causa, esse fratres concordcs : speciosa 
eiiim res est concordia frntrum (a). Non posse eniin 
dnos esse cpiscopos. Diximus , ut ambo sedcant ' iu 
iina simplici basiiicn ; ille in catliedra, ille ut peregri- 
nus ; illc in cathedra christiana, ille in hncretica quasi 
collega juxla sedcni : rursus ille in congrogaiione siia 
pra^sideat *, vicissim ille in sun. Pocnitcnliam pncdi^ 
catain esse in n^missionem peccniortim per omiies 
gentes ab ApostOlis tncipiintihus ab Jerusalem, dixi- 
mos. Qtiid respondebis liuic Ecclcsiae, quae est per 
omiies gcnics ab Apostolis incipieniibus ab Jerusalem 
aniincala? Diximus : Ponamus omnino malnm habuc- 
ril causnm Cxcilianus '. Unus homo malam causani 
hnbens , duo homincs, quinque , decem , prnjudica- 
btint tot millibns fidcrium toto orhe lerrarum multi- 
plici fccundiute difTusonim ? Diximus tsU. Crcdidit 
Abrahain, ct promissx sunt ci omncs gciites : pecca- 
vit Ca;cilianus, et perienint omncs gentcs, ut plns va« 
leal qiiod itriquitns commisit, quam qnod vcriias pro« 
misit? DicU suiil h;cc : loguutur. Oiniuno contni 



* codcx c1., tff aHemi sedetmi. 

» idera codex cl., rursus ilie in catqregaUone fraUrwk 
utsideat. ... 

< idemoodcx c1., ronanvts onmino qiuM mniam lumuer^ 
catisam cccciiiimus. 

(o) vide ci ist. Ii8 iatcr Augtislioiaaas, a colUt. r», csp. 
SjU. 



1505 



S. AUCUSTINI ECISCOPI 



1590 



•\Cfn|ila divimi, conlra tcslimonia, qu;r. asscniul Ec- 
cle»iani tol» orbc lcrranim diiTundi, ciijiis Ecclcsis 
In iioniine Doniini leiieinus unilaleni, nibil ilii respoii- 
dere potuerunt. 

6. De CasdlianOf talva Ecclaiof causa, judicium ha- 
beri voluerunl, Ca^ilianus inventus innocens. Sulva crgo 
causa EcclcsiaBy confinnuia, ei incommutabililer flxa 
ac slabilita, lanquam supra fundamenlum pclriC, quani 
porix inreronim noii vincant : bac ergo salva, veni* 
nius d ad causam Occiliaiii, jam securi quidquid ille 
invenirelur admisisse. Fortc cniin, si ut bomo inveni- 
rcUir in aliqua culpa, nos liiigaturi eramus, ut proptcr 
cnlpain unius homiuis Jamnandi anl rcbapiizandi ju- 
dicarcmur? Et diximus, Salva causa Ecclcsix, cui 
nibil pra'judicat peccatuin Occiliani; nccjustitiaCx- 
< iliani coronat Ecciesiam ; nccculpa Cxciliani damnal 
Ecclesiam ; videamusct ipsius causain qualis sit. Sus- 
cepimus cam discuticndam, scd lanqiiam fralris, non 
tan(iuam pnlris , aul matris. Paler nobis Deus cst « 
matcr nobis Ec<rlesia est : Gxcilianus frater fuii, aul 
fratcr est ; si bonus, bonus frater ; si inalns, malus 
fratcr, lamen fraler. Si invenerimus eum innocentem, 
jain vos ubi erilis , qui et in ipsa bumana calnmnia 
defecistis? Si auleiii inveiilus fuerit nocens, si inven- 
liis fucril rciis, nec sic victi sumus, qnia unitatcm 
Ecclesiue , qiix invicla est , obtinemus. Invenlus sit 
prursiis reiis, lioniinem anathemOy Cbristi Ecclesiam 
non dcscro. Iloc fecimiis, diximus : deinceps eum ad 
altare iiitcr episcopos, quos lideles et innocentes cre- 
dimus, nnn recitabimus. llocsolumfccimus^a). Num- 
quid propter Cxcilianum rebaptizaturi estis orbem 
terrarum? Hac securitate constitutaetfirmat:i, cuspit 
discuti causa Cxciliani. Inventus est iniiocens, inven- 
tus est a calumniantibus appctitus. Semel absens da- 
mnaius , pRrsens ter absolutus {b) : damnatus a fa- 
ctione, abs(»luius ab ecclesiastica vcritate. Lecla suot 
h;cc , pn)bata sunt hxc Quxsitum utrum babercni 
qiiod coiilra dicerent. Consumpiis omnibus lergiver^ 
satioiiibus calumniarum suarum , aut ubi nihil contni 
evidciitissima profcrre documenta, nec contra ipsiut 
iiinoceiitiain Ca^ciliani potuerunt, prolata sentcntia 
esi advrrsus eos. El lamen ipsi dicuiit, Yicimus. Viii- 
caiit, sed se, ut possideat eos Cbristus; vincateosqui 
redcmit eos. 

7. iluUi ex Donatislarum schismate conversi ad Ec" 
elrsiam. Et Limen dc niiillis gaudemus. Blutti eorum 
fnictuose vicli sunt, quia nec vicii sunt. Error buina- 
niit victus est. homo salvalus est. Nam mcdicus non * 
conu^ndit cnm xgroto; ct si xgrotus facit cum mcdi- 



* rartlcuh negans abest a Colbertino codice. 

{d\ \ide collat 5, capp. 230/253, 235. 

{b) Damoauis fuerat a DooaiisUs ia synodo, apiid Carlba- 
gtnem, anno 3ll. Absolutus cst primum Roinae in condlio 
sub lielidiiide, an. 543 : Iterum, Arehle a concillo geue- 
rall, an. 3U : |)oslremo, Mediolani a Conslaniino impcra- 
tore, ad quem pars adversa provocarat, an. 515. Tou au- 
tem In enm crumnatio,quod ordioatus fuissel a Fclice AiJiuu- 
fcn« episcopo,qiii sacrotcodfcessub Dioclellano tradidisse 
rerebatur. Quod etsi verum foret, ad scbismatis causam sa- 
tts noo erat; quia alia est causa Ecdesiae , alia honuuum. 



-..-. . "!L?* ^^ rublidsoomprobatum est KeUcem ci «sco- 
puai tnditoreiB non hiissc. siiui. 



co, vincitiir febris , ct sanalur a*grotiis. Nam hoc iii- 
tcndit inedicus, vinccre : hoc intcndit ct febris, viii- 
cere. Positus est qnasi in mcdio a^rotus. Si viccrit 
nicdicus, salvns est a^grotus : si viccril fcbrift, inoric- 
tur .Tgrotus. In contcntione ergo nostra contendebal 
medicus pro salute, pro febre contendebat a-grotus. 
Qui animadverterunt mcdici consiliinn , vicerunt, fc- 
brcm superaverunt. Ilabcmus eos sanos et gaudentes 
nobiscum iii Ecclesia. Blaspbemabant iios aiitea, qiiia 
fralres nos non agnosccbant : febris enim mentcm tur- 
bavcrat. Nos lainen illos ct detCdlantes nos , el s:r« 
vientcs in nos amamus , et saevicntibus a^rolis ser- 
vicbamns. Rcsistebamus, contendebamus, et quasi li« 
tigabamus ; ct tamen amabamiis. Molesti enim sunt 
omnes qui lalibus languenlibus serviunt ; sed ad salii- 
tem molesti sunt. 

8. Obstinatornmquorumdaminepta excusatio. Aliorum 
insania el fnror, liivcnimus aulein homines aliquando 
pigros dicentes, Verum est, doimiie, verum cst; ncii 
est quid dic(Tc. Quid ergo ? Yeni, age. Pater meu.« ibi 
esi mortuus, inatcr mea ibi sepulta. Mortuum noiiM- 
nasti ct sepullum. Vivis » adhuc esl cum quo loqiii. 
Parenles tui christiani fuerunt in parte Donati : pa- 
renles coniin fortc et ip«i christiani, avi aut pro;ivi 
ccrtc p.igani. Qui ergo prinii facli sunt cbrisiiani, cuin 
cilulisseiit parcntes suos paganos , nnmquid coiitra 
vcritalcm frigidi fuertint? numquid aactoritatem mor-> 
tuoruin parcntum secuti suntv et oon potius mortuis 
parcntibiis vivuin Cbristuin prxtulerunt? Si ergo hic 
vera unilas est , extra quam necesse est in acternum 
moriaris, quare mortuos parentcs tuos sequi vis, mor- 
tuos tibi et Deo? Quid dicis? rcsponde. Veruin dicis, 
non est quid diccre. Quid vis faciam ? Consuetudo 
nescio qusc teiict sibi homines tales. Letbargioi suiit, 
contrario morbo laborani, dormiendo moriiuri siiiit. 
Alii pbrenetici sunt, molesli sunt. Nam ctsi moriturus 
cst lelhargicus, vel scrvienti sibi non est moleslus. 
Phrenetici noolesti sunt, qui menlcin pcrdidenint, et 
insani atquc furiosi armati vagantur bac alqiie illac» 
quxrcntes quos occidant, quos excxccnt. Nova enim 
nobis nuntiata suni, cuidam presbytero nostro lingiiani 
exsecucrunt (a). Isti pbreneiici sunt. Exccrccnda est 
charitas , amandi et ipsi. Multi correcti flevcrunt , 
mulli corrccli : nos novimiis, ad nos vencruiit de iiu- 
niero ipsorum furiosorum. Flcnt quotidie prxterita 
sua , ncc satiantur lacrymis atiendeutcs eoruni furo* 
rein, qui non digcsta ebrietate vanitalis adbuc txviunt. 
Ei-go (|iiid facinius? Talibus servire cbaritas cogit. Et 
quamvis inolesli sumus utrique generi , et letbargi' 
cuin excitando, ct phrcuelicum ligaodo, ainbos t&iucn 
amamus. 

9. Concordia fratrum in Ctiristo. Booa res eoneordia 
frutrum ; scd videie iibi : io Christo Cbristianorum. 
Et amor proximorum. Qiiid, ti adbuc nonduni est fra- 
ter in Cbri^to ? Quia hoino , proiimus est ; anies et 
iptum , ut lucreris et ipsum. Si ergo concordcs cuin 
fratre cbrisliano, ames autein Droximum, etiam cuni 
quo modo coiicordia iion est, qiiia noiidum in Ckristo 

(a) \ide AugusUni ei ist. tao, n. 30. 



1597 

fraicr esl, quta noiidsni iii Cliristo renatos est, non- 
duin Chrisii sacramenUi nofil ; paganns est , Judxos 
est ; esi lamen proxlmus, quia homo esl : si amas ct 
iiisuni, acccssisti et ad aliam dilectionem alio dono« 
ci sic sunt in te duo, Concordia fratrum, et amorproxi' 
wwrum. Ex his omnibus concordiam tciicnlibus cnra 
fralribus et ;imanlibus proximum , consial Ecciesia 
dcvoia Christo, ct subdila Yir», ul liat terlium, Vir ei 
muUer nhi coniemiefitet ( Eccti, xxv, 2). Uniie admo- 
nenius ChariUtcm vcstram, et vos exliorlamur in Do- 
wiino, prxscntla contemnatis, fralrcs mci, quic non 
Tobiscum moriendo portails : caveaiis peccaui, cavea- 
tis iniquiiales, cavcalis sxculares cupidilales. Tunc 
enini est fruclus nosler In nobis inlegcr, ci incrce^ no- 
stra apud Domiiiuin plcna gaudiorum. Nam elsi dici- 
mus quod dicendum est, elsi prffdicamus quod pnc- 
dlcandum est, ctsolvimus nosapud Doinintim in cnn- 
spccto Domini, quia non kicuiinus quod timcmus, non 
lacuinius qiiod amanius , ut supcr quem venerit gla- 
dius vindict» dominicas , quid spcculaU)ri imputel 
noii inveniat : tamen nolumus mercedem noslram sc- 
curam esse vobis pcrdilis, sed vubis invenlis. Nam ct 
apostolus Paulus securus crat de nierccde sua, ct l:i- 
men quid ait populo? NuncpivimuSf$ivo$statisinDo' 
nuno ( 1 Thess. in, 8). Loquor vobis el CharilrUi vc- 
sirae, secundum jussionem Domini, palres el fratrcs. 
Loquor etiam pro fratrc mco episcopo vesiro («) , 
cnjus gaodium esse debctis , obediendo Domino Dco 
nostro. Certe in nomine Dei facta est vobis Iktc eccle- 
sia opera ipsius, pcr fidelium fralrum collalioncs lie- 
ncGcas, miscricordes. devotas. Facia est vobis hxc 
ecdesia : scd vos magis eslis Ecclesia. Facla est vo- 
bis, quo corpora vesira inlreiit : sed nientcs vestrrc 
debcnt essc, qoo Dcus iiitrct. Honorastis cpiscopum 
veslnim, ul lianc basilicam Florcnilam (b) vocare 
vclletis; sed Floreiitia ejus vos estis. Nam sic dicit 
Aposlolus : Caudium et corona mea vos eslis in Domi- 
no {PMiiffp.iv^i). Qiiidquid est in sxculo, vanc- 
■cit, transit. Vitn isia quid est , nisi quod Psatmiis 
dixit : Mane sicut herba iransiet, mane floriet el prwler- 
Ht : vespere decidet, durescit et arescit {PsaL lxxxix, 
€)? Hoc est omnis caro. Idoo Cliristus, idco nova vita, 
idco spos actema, ideo consolatii^ immortalilatls pro- 
mlssa, ei in Domini canie jam reddila. A nobis enim 
assumpla cst iila caro , qux jam iinmortalis est , et 
nobis quod in sc implevit, osiendit. Propter nos enim 
camcm habuit. Nam propler se, In principio erat Yer- 
frviii, a Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 
{Joott. 1,1). Quxre carnem ct sanguincm : ubi in 



(a) sa«:icamur legcnduro, secundum jussionem domrd 
ptttris ei frairts. ijoquor enim iro ftatre meo episcopo vestro. 
Uoc epilogo ulilur (oquens ahcnae plebi , a. ud quaiu forte 
noo soleluit concioQari. 

(6) Qaeniadroodum basilica Fansti et bQsillca l^nliana 
dictaesonta vausla et I^nlio concliloribus, sJcFloreiilia 
boc looo hasilica de nomine Florenlil e) isropi. Ciijus vei-o 
scdis ei ifico|.us liieril inc<>rliini est : nisi Florcnliuni iiilcl- 
ligi placifiil Hip()Oueiisium-<liarryloruni iu Proconsubri pro- 
viocta ei isoo| uni, qui ct colblioni Doiiatisiaruni cuni cac- 
lerishoc anno tuleHhit, ut oognltionis priniae Gt^sla ilecla- 
rant , et aiiquot | ost a;uios Le|iorii iiionachi c|/isiohe aJ 
Gallos sul)scri|isil cuui Auguslmo ct aliis. Quod si veruiu 
ttu non carthagine , neque HipiioneHPcgio , sed Hyppone- 
diJrrjlohabituaidici seruioaem ooQscntaucuai lucrit. isitM. 



SCRMO CCCLX. |.«S9S 

Tcrbu? Qiiia vere nobis compnti voluit, ct nos redi- 
mcrc, indult sc furma servi, ct descendit qtii hic crat, 
ut appareret qui non aberat ; et voliiii ficri honio qul 
fecit hominem, creari de malre, qui creavit niatrcm. 
Ascendit usqiie in cnicem , mortuus cst , ct oslAudit 
nobis qnod novcramus, nasci ct mori. Iniplevit in se 
humilis h:cc vetera nostra nsitata et noia. Nasci et 
morl noveramus : rcsurgere et in a^temtim vivere nop 
novcramus. Duo ergo noslra vetera liumilis .nssuni-. 
psii : duo alia mngna ct nnva excelsus iniplevit. Re- 
stiscitavit cariiein, levavil in cccliim carncm, sedet ad 
dcxteram Patris. Caput nosirum esse volnil, caput 
pro membris clamavit : quia et cum hic essct, dixil, 
Pater, volo ut ubi ego snm, ibi sint et isti mecum (Joan. 
xvii, 24). Speremus hoc et dc cnrne iiostra, rcsiisci- 
t:itionem, cummulaUonem, iiicorruplioncni, immorta- 
lilatcni, xternam mnnsionein : ct ngamus ut perve- 
uiaiiiiis. IIxc crit Florcntia, vera Florcntia. 

SEKMO CCCLX ' (n). 

Ad vigHias Maximiam ', de quodam Donalista (b) qui 

reversus est ad Ecclesiam. 

Deo gratins , fratrcs , cimgrattilaniini rralri vestro, 

qui mortuus erat ct revixil , perieral el inventus ett. 

Gratias paticnlia: ct misericurdiae DomHii Dei iioslri : 

paticnti», quia suslinuit tardaniem ; niisericordi» « 

quia suscipere dignatus est redenntem. U;cc est vinea, 

ubi noD opcrabar, et vircs mcas in aliena coiisuiiipse« 

rani. vinea dilecla Domino meo , non soluni labor 

meus iiihil tibi proderat , verum ctiam conlra tc ini-> 

mico tuo serviebam. Magiio sudore spargebam, qnaiide 

tibi non coUigebam. Gratias plmtatori tuo, apud 

quein non manet merccs operariorum etiam hon 

uovissima vocatorum. Scrus advenio, sed denariuin 

Don despero (Matth. xx, 9). Qui prius fui I>laspbe« 

mus , et pcrsecuior, ct injiu*iosus adversiim te : sed 

misericordiam consecutus sum, qnia ignomns feci 

(I7im. I, t3). Tcnebam enim verba pareiiiiim ine* 

orum , non Patriarcliarum , non Prophelariim , non 

Aposiolorum ; scd parentum carnis mese. Non ac- 

quicvi cariii et s^inguiui ; sed acquievi superaius ve- 

rilati, ct requicvi redditiis uniiali. Nuinquid non 

easdem Scripturas lcgebam , quas et nuiic lcgo? Sed 

etinm ille doctor Geiitiuin vas eleclionis , ex Satilo 

Paulus, ex elato ininimus,ex prirdone p:istor, ex 

lupo aries , llebrxus erat ex HcbnRis , sccunduiH 

legem Pharisxus (Plulipp. lu, 5, 6), ad pedes Gama- 

lielis doctoris legcm eruditus (Act, xxn , 3) : ct la- 

men Cliristum, quem legebat in Prophetis, nec se- 

dere noverat iii ccelis , nec coli permitiebat in terris. 

Fidcm passioiiis et rcstirrectionis ejus nescieiis ore 

caiiinhat, ctsaeviens crrorc vasiabal. Secunduin Fro- 

phctas, in quibus natus crat et crcvcrat» jain Cbrisius 

surgens a niortuis sedebat in coelu ; et ille adhuc iii 

panMUuin suoniin CTcabatur nicndncio , quia euni 

disciiMili ejus furaii rui^raiil de scpulcro. Sic et cgo 



* Ms. r. non , ad Maximktd, scd, cd Kajimini vtgiHas 
pra^fert ; alicujus fofsitan niartyris Alricani. 

* Eioendatus ad cl. v. r. ct ad siriU. 
(a) Alias, inter Sinnondiancs 58. 

{b) inio cujusdam Donatistx ore aut nomm? proounlla 
tus, s«r'J dicU-iic huuJ (hil>ie An^usliuo. 



\m 



S. AUCLSTINl EPISCOPI 



11)00 



()c Ecclcsia cnibolica toto orbc dilTusn circunitiinde- 

iKir diviitaruin vocibus Lilicrarum ; el me surdum 

raciebanl a parcntibus iuleulala lal>a crimina tradi- 

lorum. Non mc Pauli mciilis comparo , »cd |>ccralis. 

Eliamsi lain boiius csse iion mcrui , non lamcn sine 

meUicina corrcptionis lam mabis fui. Ncc iilc spon- 

siim agnosccbat in Libris qiios lcgebai, ncc ego sitoii* 

sam. Qui rcvelavit iUi de Christi clarincalionc quod 

scriptum est , Exattare $uper cosios , Deus ; ipse rcve- 

lavil mihi de Ccclesiic elTusionc qiiod scquilur, Snper 

omnem letram gloria tua {PsaL cvii , 6j. Ulra(|uc le- 

stimonia aperta sunl vidonlibiis , scd clausa crcis. 

lUis oculoii aperuil Baplisiniis Clirisli , mihi pnx Chri- 

sti. Uluin iav.icrum aqiue saiicl:e reddidii novum : 

roeoruin auiem charitas cooperuit multitudinem pec- 

caloruin. 

SERMO CCCLXI * (a). 

De Rcsurrectione mortuorum, i (//). 

CAPUT PRIMUM.— I. Animadvertimus, cuin Apo- 
i^loli Cpistulii logcrelur, Inudabilem motum fidei cha- 
riiaiisque vcslrac, quemadmodiim exhorrucrilis horai- 
ucs, qiii piilanles hanc solain esse vilain, quam ciim 
pccoribiishabcmusconimunem, post morlem aiitem 
flniri totum qiiod est hominis, ncc csse spem uUam 
jiritae alterius meUoris, pniritum malarum atirium 
corrumpenles, dicunt : Manducemnt et bibamus; eras 
enim morimur (\Cor. tls, 5i). Hinc ergo sumafur 
tioslroc disputalionis exordium , cl bic sit nosiri velut 
cardo sermonis, qiio caelcra , qatc Domlnus suggerere 
dignatns facrit , refemntiir. 

CAPUT II. — 2. Spes fidcfque nostra , resurreetio 
mortuorum, Charitas nostra. Dum quassliones de fu^ 
tura resurrectione. Spes cnim iiostra est resurre- 
ctio mortuorum : fides nostra est rcsurrectio 
roortuorum. Cbaritas ciiam noslra est , quam prxdi- 
catio renim qu;e nondiim videntur inflaininat , et ac- 
cendit desiderio, ciijus mngnitudine finnt coriia nostra 
eapacia heatitudinis qux venlura promitiitur, quam- 
diu creditor quod nondum videtur : cliaritas crgo 
etiam ipsa nosira , nec circa tem|ioraUa h:rc el visi- 
bilia debet occupari , ut tale aliquid nos habituros in 
rcsurrcctione speremus, quale modo, si conicmiiiniiis, 
mclius vivimus melioresque sumus, camales videlicet 
voluptales alqiie dclicias. Siiblata itaque flde resur- 
rcelionis morluorum , oninis iiitcrcidit doctrina chri- 
stiana. Fiindata vero fide resurrcctionis mortuonim , 
iion coniiiiuo securilas cst de aniino cbrihtiano, nisi 
distinguatur vila illa qux futiira est, ab ista qu.ne trans- 
it. Iiaque sic proponendum cst : Si non resurgcnt 
mortui , null.i spes nobis esi futurx vitx : si aulcm 
resurgait moriui , erii qiiidem vtla futura ; scd se- 
cunda quaesfio est, qualis erit. Prima Itaque disputalio 
esi, utrum fiitura sit rcsurrectio mortuonim : secunda 
vero disput.itio est, qualis fiitura cst in rcsurrectione 
vita sanctorum. 

* ctsli^lus ad d. r. t. v. et ad Lov. 

{a\ Aiias, de Diversis liO. 

{b) Possidius, in ludiculo, cap. 1, notat • dc Resnrreaione 
tractatiis duos. t Priimiin citat Ft:)rus ad 1 (^or. xv ; secuii- 
duiii, idem ipsc ac Bcda ad i cor. xv, ct ad CoIqss. m. 



CAPUT III.— 3./it dtera infidelis errat^ in altera 
cUrisiianus carnalis, Chrislianus auctoritatis pondere du- 
undus. Qiii crgo dicunt mortuos non rcsurgerc, chri- 
sliani noii sunt : qui vero putanl mortuos cum resur- 
rexcriiit, cari>aUtcr csse victuros , carnales cbristiani 
sunt. Qiiidquid ergo disputationis est adversus opi- 
Dionem eoruin qui rcsurrectionem mortuoruin ne- 
gant, advcrsus eos est qui foiis sunl, cx quoruin 
numcro non hic arbitror adcsse aliqucm. Undc super- 
flua vidcri poicst nostra disscrtio , si fuerit iiniiio- 
rata , ut doccre conemur resiirgere mortuos. Aiicto- 
rilatis cnim pondcre cbristianus diicendiis est, qui 
jam Christo crcdidil, qui nullo modo putat mciitiri 
Aposluluni. Suflicit crgo ut istc audiat, Si mortui non 
resurgunlf inanis est prasdicatio noslra, inanis est et 
fides reslra. Si mortui , ini|iiit , non resurgunt , neque 
Christus resurredt (Ibid, 14, 13). Si autem Christus 
rcsiirrcxit, in quo salus cst Cbristiauoriim , non uli- 
quc impossibile csl resurgere mortuos : qnoiiiam ille 
qui suscitavit FiUum suum, et iUc qui suscitavit car- 
ncin suam, cxtero corpori, quod cst Ecclesia, in 
capitc demonstravit exempliim. Poterat ergo csse sii- 
pcrQiia dispuialio de rcsurrectione mortiiorum, ut jam 
siisciperemus eam quam inter se Christiani solcnt 
liaberc, cum resurrexerimus quales erimiis, qucmad- 
moduni vivemus, qux erunt negotia nostra , eruntne 
aliqua , aut nulla : si DuUa erunt , desidiose victuri 
sumus nihil agendo; aut si aliquid agcmus, quid agc- 
mus : deinde, inanducaturi et bibituri sumus, coiijun- 
ctioncs marium feminarumque futurae sunt, an aliqua 
simplex el incorrupta vita communis; ctsiitacst» 
quaUs erit ipsa vita, qualis motus, qualis figura ipso- 
rum corporum. Istae dispiitationes Cliristiaiiorum 
suiit, salva fide resurrectionis. 

CAPUT lY. — 4. Hesurrectionem fuluram probare 
iuscipil. Ad lianc ergo dispuiationem , quantiim vcl 
suscipi vel promi per hoinines hominibus poiest, 
quaiesvdnos sumus, vel vos estis, jain jamque trans- 
irem, nisi me iii illa quxstione« ubi quxritur, iitriim 
omnino rcsurgant mortui , aliqunntulum immorari 
cogerct soUicitudo quxdam de nimis carnalibus fra- 
tribus nosiris et prope paganis. Num neminem hic 
paganiiin nimc esse arbitror, sed omncs christianos. 
Pagani vero ct Inisorcs resurrecUonis quotidie in 
aiiribus Cbristianorum imniiirinurare iion ccssant: 
Munducemus el bibamus ; cras enim morimur. El (|Uod 
dixit Apostolus, subinfcrens sollicitudiiicm suam ct 
subjungcns huic scntcntiar!, Corrumpunt mores bonos 
colhquia mala : incliicntes isia mala ct sollicitiidinem 
gerciites pro infirmis , non solum paterna, sed etiam 
roaterna quadam charitate , etiain liinc dicemus ali- 
quid, quanlum forte sufficiat Cbristianis , quia ho- 
dierDO die hos omnes qui convcnenint dcvutio circa 
Scripturas major adduxit. Ncque enim diei alicujus 
fcsti solcmnitas ad ecclesiam Dei etiam turbas ihea- 
tricasconvocavil.SoIcDtcDimquidam non de pietale, 
sed de soleniniUitccoiicurrcre. Ilxc consideralio fecit 
ut primo dicainus de resurrcctioiie mortuorum ; ct 
deinde , si copiam Dominus dcderit , qualis sit postea 
vita futura justorum. 



ICCi SERMO 

CAPUT V. — 5. 1» #M ^ iic fnwMum hie decer- 

muil, q»am poti morUm sHpenH nlfttV.— TfniM, ifM|itH 

Apostohis, ne iicui $erpent Evam uduxit oitutia fM, 

tk ei vetirce mentet corrumpantur a cattitate qwe ett fn 

Ckritio (11 Carm ii, 5). Horain auiem menles cornim- 

punt il!a eoUoquia. Manducemut et bibamut ; crat enim 

norimur, Qui h«c amant, qni haic sccinnlnr, qui so- 

lam esse tiiam islam arbilranlur, qui nihil de crlero 

speranl , qui Dcum aut non roganl , aut proplcr hoc 

rofram, quibus onerosus est scrmo diligcnliaD. audiant 

nos cuin magtia trislitia isia dicenles. Manducarc fo- 

lunt et bibere; cras enim moriunlur. Uiinam yere 

cogltarent se cras essc morititros. Qiiis enim tam de- 

mens alqnc perversiis est, quis lam hosiis anim» 

snae, qni crastino die morilurus non cogiicl fiiiita esse 

omnia propter qnac laboral? Sic cnim scriptum est, 

/fi illo die perient omnet cogitationet ejut (Pial, cxly, 

A\, Elsi homiucs propter eos qiios liic relinquunt, 

les^amenti curain gerunt imminente die mortis sn?R ; 

qoanto magis dcbent de anima siia aliqnid cogitare? 

Co^italhomoquosrertnqual, el se qni hxc omnia 

relinquit non cogitat? Ecce habcbunt filii lui quod 

dimittis, 1« nihil liabebis, et toU cogiutto tua in eo 

eonsamitur qua peregrini post te iranseant, non quo 

tnutseuDlc8 peneuiant. Urmam ergo esset cogilalio 

de morte. Sed cura eflcruntur mortui, cogilatur mors, 

eldicilar:V» miscro! talis fuil, iieri ambulabal; 

aut , ante septem dies illum vidi, iilud atqne iilud 

mecum loculas est ; nihil csl homo. Murmurant Isia. 

Sed forte cum mortuus plangitur, cum funus curatnr, 

cum exsequiae prxpnrantnr, cum cffcrtur, ctim ilur, 

cara sepeiitur, Tigct iste sermo : sepulto autem mor- 

luo, eiiain talis cogilatio scpeliiur. Rcileunt itl;£ cu- 

rae monifene , obliviscitur quem deduxerit , de suc- 

cessione cogitat decessnrus ; redilnr ad fraudes , ad 

rapinas, ad perjnria, ad vinoleuiiam, ad infiniias cor- 

ports ▼elaputes, non dico, cum exliausue ffierinl« 

periliiras , sed cum liauriuntur pcreuiites ; et , quod 

esl penitciosios, dc sepulto mortuo argumentum sepc- 

liendi cordis assumitur, et dicitur, Manducemut et M- 

bmnut ; crat enim morimur, 

CAPUT VI. — 6. Returrectionit fidet irridetur ab 
imcredulit, Parentalia, In eot qni objiciunt mUum a 
mortuit rediitte. Irridenl etiam fidem assercntium re- 
smrecturos esse mortnos , dicenies sihi : Ecce isie 
fMsiltts est in sepiticro, audiaiiir vox illius. Scd hiijus 
non potest : palris mei vocein audiam, avi niei, proavi 
«iei«Quis inde snrrcxit? Quis indicavit qnid ag:itur 
apud inferos? Bene nobis faciamns, cum vivimus : 
cmn anlem morlui fuerimus, eiiamsi parcntes noslri, 
aat cburi , aut propinqni alTeranl ad sopulcra nostra, 
sHm aflerent qai vivnnl , non nobis mortuis. Et hxc 
qoldem hnrtsil eliam Scriptura, dicens de qnibusdam 
bona prscsentia non sentientibus, Tanquam ti eputat^ 
iiiqutt, moffao cireumponat {Eccli, xxx, i8) : et ma- 
nifesium esl lioc ad moriuos non pertinere, et con- 
flnelndtMm hanc esse Paganorum , non venire de 
propagine illa el veiia justiti» patrum nosirorom 
P^riarcbarum , quibus exseqtiias celcbraus esse lc- 



CCCLXi 



IflflS 



gimiis , parenutum esse non legimns. Hoc ettam in 
moribus Jiid;eonim animadverti potcst : non cniin te- 
nuemnt inde virtulis friigom, scd lamen teauerttnt in 
quibusdam solcmnilalibus consuetiidinis veiusutem. 
tl quod objiciunt quidam de Scripturis, Frange pa- 
nem tuum, et effuude vinttm tuum tuper tepulcra juttO' 
rMifi, et ne tradas eum injustis (Tob.w, 18); iion est 
quidem dc hoc disserendum , scd lamcn posse dico 
inlcliigere fideles qtiod dicliim csl. Nam quemadmo- 
dtim isia fideles faoiaiJt rdigiosc ci^a memorias suo- 
rum mitnm est (idclibus ; et qiiia non sunl isla exhio 
benda injuslis, id est , liifidelibus, qiiia, Justut ex pde 
vivit (Hom, i, 17), ciiam hoc fid«*libus nolutn est. 
Ncnio crgo qua^ntl de medicina vnlniis, cl de Scrlpiu- 
ris conctiir lorqncre vinenlum , unde laqucum morlis 
injiciat animce sux. Manifcslum csl qtiemadinodum 
illiid iniclligaiiir, et apcrla alque salubris cst hxc cc- 
Icbratio Chrislianorum. 

CAPUT VII. — 7. Fidet nottra in corde^quatiClm$tut 
in navi dormient, excitanda, ut tempestatsedetur, llliid 
ergo, ut coeperani dicere, videamtis, propicr honiines 
immnrrouraiiles iii aures infirmorum , Manducemut 
et bibamus; crat enim morimur: quia dicnnl, Nullus 
iiidc resurrcxit, non audivi vocem cujusqtiam, cx 
quo ibi positus cst avus meus« cx qtio aiaviis , ex 
qiio paier ; nullins audivi voccm. UesjHindiMe , 
Clirislinni, si cbrisliaiii estis : ne furle ctim vultis 
in populis inebriari , pigeat vos corriiploribtis re- 
spondere. Habctis quid respondeatis : scd fiuctualia 
conciipisccniia voluplatum, el vullis ingurgilari cl 
vivi sepeliri. Surgit cupiditas ebrietatis , et qiiasi 
flnctus quidam irruil in animam, atlmclus flaiu iiialc 
suadenlis. Tempcslatem ergo magnam pateris, non 
vis respondcre corruplori , cum faves propinalori ; 
sed fluclus concupiscentix nimis erigiiiir, et obriiere 
vult lanquam navem cor tuum. Chrisiianc , dormit in 
navi tua Cbrisius : excita illtim ; jubebit icmpcsiaii- 
bus ul omnia iranquillentur (Matth. viii , 2i-26). IIIo 
cnim lemporc , quando discipuli in navi fluetuabanl 
Cbristodormienlc, significavcrunt nuctuareCliristianos 
cbristiana fide dormionte. Vidcs enim quid dicit Apo- 
stolus : Habiiare, inquit, Christum per pdeni in cordiout 
vestrit (Ephet, iii, 17). Sccundum eniin pracscnllani 
pulchrittidiiiis ct divinilaiis suas senipcr cum Paire 
est; sccundum prxscnliam corporatcm jam supra 
coelos ad dexierani Patris est : sccunduin prjescnliam 
vero fidei in omnibus Christianis cst. Et idco crgo 
fluctuas, quia Chrislus dormil : hoc est, ideo concu* 
pisccniias illns, qusc excilanlur flaiibus male suaden- 
tium, non supcras, quia fides dorinit. Quid cst, fides 
dormit?Sopitacst. Quid cst, sopita est? Oblilus es 
eam. Quid ergo cst cxcitarc Christum? Excilare fidcm» 
reminisci quod credidisti. Ergo rccordare fidcm tuani, 
excita Chrislum : ipsa fides tua jubebit fluciibus, qui- 
bus turbaris, et veiitis pcrversa suadentium : statim 
discedent, siatim omnia conquiescent; quia elsi nou 
desistil malus suasor loqui , jam non commovd iia» 
vem, noii fluctuiu cxcilat, non mcrgil vchiculum quo 
portaris. 



I6d3 



8. Resurrectlomi [ulurig fides resurgente Christo »/i- 
lis comprobata. Totus orbis attestatur fidei nostrui, Onmia 
testimonium pcrhibent resurrectioni, Qiiid ergofacU exci- 
taiis ChrisUim? Quidlibidixeralmalusille scrmocina- 
l<ji?Quid dixeral illccorruplor, corrumpcus boiios ino- 
I es per collo(|uia inala? quid dixcral? Ccrle Imc dixerat : 
Ncmo iiide rcvLTSUS osii iion nudivi palrcin incum, 
non avum mcum ; rcdeal iiidc aiiquis, dical qiiid illic 

agilur. 

CAPUT VIH. — Tu jam excilalo Chrislo in navl 
tua, rccoleiis fidcm luam, rcspondc iili, ct dic : 
Slulle, si palcr luus rcsurgerel, credcrcs ; Doniinus 
omniuin rcsurrexil, el iioii crcdis? Unde cnini iia 
Yoiuil morielresurgcre, nisi ulomnes unicrcdercmiis, 
ne a mullis dccipereuiur? Ctquid facercl pater tiius, 
si resurgeret et loqucrelur, iierum morilurus? Al- 
lcndc cuin quanta ilie potestutc resurrcxcrit, qui jam 
non moiiiur, ct mors ei nltra non dominnbitur (Aoiii. 
VI, 9). Osteiidit se ipsum discipulis ct lidelibus suis : 
contrectaia esl soliditas corporis , cum parum esset 
quibusdam videre qiiod meinincranl, nisi eliam tan- 
gcreiit quod videbant. Coiiriruiatii fides cst , non so- 
lum in cordibus,sed eliain in oculis hominum.Ascen- 
dit illc , qui hxc dcnionslravil , in coelum , misit 
Spiriium sanctum discipulis suls, pradicatum cst 
Evani^clium. Si nicnlimur hxc, iiilcrroga orbcm lcr- 
raruin. Mulia qux proniissa sunt, facta sunt : multa 
qiix spcrabaiilur,1mpleia sunt : in fide christiana to- 
tus orhis vigct. Nou audent Chrisli resurrcctioiti de- 
trabere, nec ilii qui nondum Chribto crediderunt. Te- 
slimonium in coelo, testimonium in terra : lestimo- 
iiium ab Angclis, teslimonium ab inferis. Quid 
rcniansil, quod non clamct? Ct tu dicis, Manducemut 
et bibnmus; cras enim morimur! 

9. Exemplum rcsurrectionis in semine. Sed tristis 
facius cs dc sepulio chanssiino luo , quia non statim 
ntidisli voccm ejus. Yivchal, inorluus est : nianduca- 
bat, jaiu noii manducal : senlicbnt , jam irjn scntil : 
non intcrcst gaudiis et hcliti.e vivoiiim. 

CAl^UT IX. — NuiiKiuid plnngcres scmcn, (juando 
:irnrcs?Si crgo essct quisquam ila rcruiu impcritus, 
qui ((U udo clTcrtur seincn in ngniiii, et in lcriani 
ininiiiir, et rincia glcha scpclitur; si crgoesset quis- 
qiinm igiinrus reruin ctinin pro{ e futiiraruin, qui plau- 
gorcl ir.ticum, quia mcniinisset xstatis, et cogiinrct 
npud bc dicciis, lloc rruinentum , quod modo scpul- 
tiiui est, quanto !a])orc messum, apportatum, tritu- 
raiiim , purgatum, senabntur in horreo , vidcbamus 
(Jtis decorem, et gratiilahnmur; niodo ablatum est 
ab ociilis nostris; terram exaratam video, rruinen- 
tuiii vero nec in horrco , nec hic cenio : frumcntum 
qiiasi morluum atquc sepullum lngubriter plangent , 
flerct ul)ertiin , attendens glcbas el terrain , messem 
aulem non videns : quomodo irrideretur a quibusli- 
bet iiidoctis, sed in illa re non indoctis; imperitis 
quidem aliarum rerum, perllis autem illius rei quam 
plaiigcrct ilie dcformiler imperitus ? Et quid ei diee- 
rent itli (|ui scirept, si Torte propterea ipse plangebtt, 
quia nihil horu n scicbnt ? Noli csse tristis ; lioc quod 



S. AUGUSTINI EPISCOPI m\ 

sepelivimus cerie jam non csl in liorreo . non est in 
iiiauibus nostris : veniemus ad agrum bunc « et de- 
icctabit te viderc speciem scgctis , ubi ntinc plangit 
nuditatem arationis. lUe qui novcrat quid esset de 
frumento vcnturum , el in ipsa aratione gauderet : 
ille vero incredulus vel potius Insipiens, et, ut verius 
dicam , inexpertus plangeret quidem forsitan primo , 
sed expcrto credens consolalus abscederet, et futu- 
rain inesscm cuin expcrto speraret. 

CAPUT X. — 10. Resurrectionis nostrte exem- 
plum in Christo. Omnis creatura loqnitwr resur- 
rectionem. Evigilaiio animalium, Novilunia. frondes 
arborum. Sed solent videri per annos singulos mes- 
«es : generis autem liumani iina ultima in fine sa!culi 
messis assurget. Oslendi nunc oculis non poiest : sed 
de niio principali grano datum est experimeniuin. Di- 
cit ipsc Domhius , Si granum sic manseritf et non 
9norti/icatnm fuerit, solum manebit (Joan, xn,24), 
dicens de sua niortificatione , quia multiplcx futiira 
est iii illuin credentitim resurrectio. Exemplum datum 
cst dc uiio grano, sed tale excmplum cui credereni 
ciiincs qul grana csse vellent. Quanquam et omnis 
creatiira loquiltir resurrectionem , si surdi noii sii- 
mus : unde conjicere debemus quid in fiiie scmel dc 
genere hiimano facturiis est Deus , ctim tot sirailia 
quolidio vidcamus. Resurrectio Cbristianorum seniel 
erit, somnus animaliuin et evigilalio quoiidiana est. 
Dormire, morti simile csi : evigilare, resurrcctioui 
siinile est. Ex hoc quod quotidie lit, crcde quod se- 
mei fuiurum est. Luna pcr omnos menses nascitur, 
crescit, pcrficitur, minuitur, consnmitur, iniiovatur. 
Quod iii luna per nicnscs, lioc in rcsurrectionc somcl 
in toto teinpore. Quomodo id quod dc dormiertiibus 
quotidie, hoc de lunn pcr singulos meiiscs. Unde 
abcunt, unde redeunl froudes arboribus? in qu;i^ se- 
crcta discedunt.do quibus secretis adveniunt? Ilieins 
,eal«€Qrte uunc arbores arentibus similes voriio teni- 
porc vircscunt *. Niinc primum factum est , an et 
prxtcrito aiino ila fuit? Iino et prxlcrito sic ftiit. In- 
terccptum est ab aulmuno iii hieme , redit per vcr- 
niim in scstate. Ei^o annus redit iii tempore , et ho- 
mines, facti ad Unaginem Dei, cum mortui fuerint in- 
tcribunt ? 

CAPUT XI. — ii. Quomodo de terra qucedam iii- 
<(a](rafi<tfr. Sed potest mihi aliqtiis dicere minus dili- 
genter inspicicns mutationes instaurationesque re- 
rum : llla folia putruerunt , nova nascuntur. Bene 
aulem considcrans videt quod et illa qnae putrcscunt, 
in vircs lerrx cedunt. Unde enim terra pinguific:i- 
tur, nisi de putredine terrenorum ? Attendunt hanc 
qui agrum colunt ; et qui non coluiit, quia in urlie 
seinper vivunt, de horlis certe vicinis nrbi cognoscant 
coiitemplibilia qiixque purgamcnU civilatis quibus 
studiis servenlur, a quibus etiam pretio compareii- 
tur, quo portentur. Certe jain contemptibilia , ex- 
iiianiu omni utiliute , ab inexpertis possent putirl 
Et quis dignatur stercus intucri? Quod intueri bomo 



i^ftiridescunt. 



if;.15 SERMO 

hotrcty senmre cnrat. Illud crgo qnod consumplum 
pm et abjectnm videbnlury redit in pingncdinem 
terre , pingucdo in succum , snccus in radtccm ; ct 
quod do terra io radicem iransii , invisibilibus acccs- 
sibus niigmt iii robur, dirCribuiUir per ramos , a rn- 
inis in gcrmiiia , a gcrratne in rriiclus el rolin. Eccc 
quod borrebns iii puircdine stercoris, in arboris fe- 
cuiiditate et viridilale miraris. 

CAPUT XII. — 12. Objeetw, quod corjnn abeal m 
ciMerem. Mos jEgypiiorum, Cabbarce. Nolo initii jaiii 
o|ipoiKis quod soles op))onere : Non mnnel inicgniin 
oorpus S(.*pulti mortiri; nam si niancret, resni^cie 
rredcrem. ^gyptii ergo soli crcdnnt resurrcclioncm, 
quia diligenier curant cadavcra morlnoruni. Moreiii 
eiiim babent siccare corpora , et qunsi xiica reddcre : 
Gabbarasea vocant *. Crgo sccundum istos, qni se- 
cretos naturx sinns ignorant, ubi oninin salva sunt 
€Iondttori, etinm cum morlalibns scnsibus subira- 
huntur, soli ^gyptii bcnc credunt resurrectioiicm 
moritiorum suoruni, alioruin vero Christianonim spes 
in aiigusto cst? Sa^pe eniin vel veluslale vel abqiia 
noii sacrilega necessitate apertis vel nudatis sepulcris, 
iiiYeiilasunt corpora pulruisse, el suspiranies geniue- 
lujit homineSy qni solent corpomli specie delectari, 
et dixerunt in cordibus suis : hane iste cinis ali- 
^uando habebit illam spccicm pulclirilndinis , redde- 
Uir vita^ , reddetur luci ? Quando istiid crit ? Quniido 
ego aliquid vivuin de hoc cinere sperein? Qui hoc 
dtcis, vides in sepulcro vel cinerem : roplica nctnteni 
luam 9 ti cft, verbi gratia , iriginla , qiiiiiqunginta vcl 
ampllus annorum : in sepulcro vel cinis csl nioriiii , 
tu ante quiiiquaginta nnnosquid eras? ubi eras? Cor- 
pora omtiium nobirum , qui nunc loi{uiiiiur, vel au- 
dimus, post paucos aiiiios ciiiis erunt, aiile paueos 
auDOS uec cinis cranl. Qui ergu potuit pnrare qiiod 
uon erat, dcliciot repararc qiiod oral? 

CAPUT Xlli. — 13. Cofilra mala coUoqitim fide» a 
Chrislo fimiala. Dcsinant ergo mitrinura male loqucu- 
ttuin, et coiTuiu|M}ntittin niores bonos celloquiis nia- 
iis. Figile pcdcs iii viu , figite : ut non reliiiquatis 
vi.kra, non ut icinaucatis in via, sed quemndmodum 
dictuuiesty Sic currite^ ui eomprehendalii (I Cor. ix , 
fii). Scinper vigcat Clirtstus iu corde«qui voluit in 
e.iptte ostendere quod membra caslera spcrent. In 
(cn-a quidem iaboraraus, caput nostrum in coelo jnni 
ncc ooorilur, nec dcficit , nec aliqiiid patilur : passuin 
est taiiieu pro nobis. Quia Iradiitu e$t propter delxcta 
nostra, et resurrexit propier justificationem nostram 
{Rom. IV, i5). lloc nos pcr fidein novimus : quibus 
autem se oslendit, per oculos didicerunt. Noii tamen 
Dos reprolMiti sumus , quia resurrexity et eum videre 
oculis eamalibus iioo potuimus. Ilabemiis pro nobis 
ipsius DttDuni testiinonioin, quod dixit dubitanti disci- 
puJo et tactu quxrenti quod crederct. Nam cuni ex- 
dama&et cicatricum coutrcctalione coiivictiis, et 
dixJisseipDominus meuSfet Deu» iuei/s:ilic coiitra, Quia 
tiduli uic, inquit» et credidisti; beati qui non vldentet 

* veri)a istbaiCy cabbaras ea tocam^ aUua a maau- 
ioiptls. 



CCCLXI. 



ifux; 



\ 



credunt {Join. \\ , i4-2P). Expcrgisciinini crgo ad 
bealiludiiicin vcstraiu, luillus innle sundeiis excuiiai 
de cordibus vesiris (piod Christus Infixit. 

14. In eos qui reiurgere Christo ttmtumUcuissedicunl. 
Membrorum conjunctio cnm Chrislo capite. Apta simili' 
tudo. Ncque niilii illud dicalur. iloc ciiiiii diritur nb 
oiunibus, qui jam clinm iiiviii niicioritnti Cbristi ccs- 
seruut. Ouincs eniiu pene Pagnni, ctinm ((ui noliint 
aut diflcriinl Christum dcvotionc npprcliondere , iioii 
atidcut rcprelieudere : quniiivis nuilcniii Cbrisiianos , 
Cliristum nou nudcut; ccdunt cnpiii , et adliuc coi- 
pori iiisuliant. Sed corpus nudicns insulintiones co- 
nim, qui jam ccduul cnpiii , non se iinccisum puti t 
a capite, scd subuixum. Nam si pra^cisi csscmus, dc- 
boimus timere voces insullnntiuni : noii nulciu uos 
esse pnccisos ille ipse testatur, qui Paulo, adhuc 
Saulo Ecclesinm pcrsequoiiti, nit, Saute^ Saule^ qmd 
me persequeris? Jani iraiisiernl per maniis impirtaiis 
iudaeorum , jani inreriia pcnetravei*at , jaiii dc sepul- 
cro resurrexcmt, jam in coeliim ascciiderat, jam dono 
Spiritus sancti credeiitium corda dilMverat a que fir- 
mnvcrat, ad dextcmm Patris .sedeiis intcrpcllans pro 
nobis : noii se iternin niortt traditiirus , sed iios de 
morte liberaturus , quid potcrat perpeti a Saulo sx*- 
viente? Unde illum luanus illa tangebat, quamvis es- 
set ille , sicut scriptum e!»t , Spirans cwdem (Aef. ix , 
i, i)? In Christianos hiinii laborautes impetum fh- 
cere poterat : iii Christum autem quando et quotnodo? 
Clamat tnmen pro c;cteris membris , et non dicit , 
Quid persequeris meos ? si enim diceret , Qiiid per- 
sequcris meos ? credercmus servos. Sed iiou lanium 
cohccrent scrvi domino , qiinntum Cliristlani Cbristo. 
Alia cst istn conipngo : alius ordo membrorum , alia 
unitas charitatis. Caput pro membris b><|tii ur , iicque 
hoc saltem dicil, Quid pcisetiiieris mcmbra men?sed 
dicit, Quid me perseqneris? Non tangebat cnput, sed 
tangebnt quod capiti junctum est. 

CAPUT XIV. — Jain sxpe dlximus , scd quin si- 
militudo apta est, et rem bene instnuat, repetcnda 
est. Qui te in turba calcat , pedem tuiim premit , lin- 
gu:c autcm nibil facit. Qiiid sibi ergo vull , quod liu- 
gua clamat, Calcas me? Prcssum pedis est, nulla lin- 
gux Ixsio , sed una compngo. Et si unum memhruni 
patitnr , compatiuntur omnia membra ; et si glorificatut 
uttum membrum^ congaudent omnia membra (I Cor. xii, 
26). Si ergo lingun tiin pro pede luo loquiiur , Cliri- 
sius in coelo pro Christianis non ioquitur? Non sic 
ergo loqoitur lingun lita pro pede , tit dicat , Cnlcns 
p(fdcm meum ; sed , Calcas roe , cum ipsn non tacta 
sit. Cognosce illum caput tnum , cum pro te de cofio 
loquitor, et dicil, Saule, Snulet qnid me persequeris ? 
Ei^o , fmtros . cor hoc diximus ? Ne forle ita vobis 
subrcpant illi de quibus dicit Aposlolus, Corrumpunt 
mores bonos colloquia mala; quia dicunl, Manducemus 
et blbamus; cras enim morimur {Id. xy, 53, 3S) : ut 
dicant vobis (non nudent enim Christoin reprelicn • 
dere, conlremiscont majesiatis aoctorilaiem toto orbe 
rtindatam ; srd qoomodo scriptom est , Peecator mde- 
N/, ct iraseetur, deiuibus luis frmidet et tabacel {PscU, 



1C07 S. AUGU5TIN1 EPISCOPI 

cxi, ^O) : frendere polcsl, cl labosccrc poiest; bla- 
hpbcinare nutein Cbristum non audel) ; nc forle ergo 
ita lqquantureldicnnl,Cbristu tantuni licuit. Aliquan- 
do enim et ex aninio dicuiit, aliqiiando aulem tiuiore 
dicunt : lu tamen ct quid audeant dicere altende , ct 
quid non audcant. 

CAPUT XV. — 15. Chrislus dolose ab infidelibut law 
datur, ne timilem resurreclionem tperemut. Dicturi ergo 
8unt : Dicis mibi quod resurrexcrit Cbristus , et iitde 
spcras resurreclioncm niorluoium ; sed Cbristo licuit 
rcsurgerc a mortuis. Et incipit jam laudareCbristum, 
non ut illi det bonorcm , scd ut tibi fuciat despera* 
lioncm. Serpcntis asiuia pcrnicies , ul laude Cbristi 
te avertat a Cbristo, dolose prxdicat quem vituperare 
iioii :iudct. Einggerat majesiatem illius , ut singula- 
rem faciat, ne tu spercs tnlc aliquid, quale in iUo rc« 
turgente monstratum cst. Et quasi religiosior apparet 
erga Cbrisluni , cum dicit : Eccc qui se andct com* 
parare Cliri^to , ut quia resurrcxit Cbristus , et se re- 
lurrecttiruiii piiiet. Noli perturbari perversa kude Im- 
pcratoris lui ; bostiles insidix te perturbant, scd Cbri- 
sti biimilitas et bumaiiitas te consoluiur. Ille prxdicat 
qiiantum crcctus sit Cbri^tus a te : Cbristus autem di- 
cit qiiantiim descendit ad te. Uesponde ergo huic : ex- 
cita illam iidein ; tcmpcstas est , flucius sunt , iaborat 
uavis, dormit Cbristiis; excita illam fidem , noli obli- 
¥ii»ci quod crcdidisti (Mailh. viii , 24-26). Statim re- 
spondebis , cum in te fidcs evangdica vigilare coepe- 
rit. Non eris inops in respondendo : non enim tu cris 
qoi loqueris ; inanens iii te Cbristus arripict instru- 
inentum siium linguam tu.^un , veiut gladium suum , 
nteus corde tuo et voce tiia tam|uam posscssor iti- 
habitans , rcsibtct adversario , sccuruni te facict : tu 
lantum cxcita dormientcm , id est, recordare obli- 
tain ndcm. 

CAPUT XYl — 16, Chruti resurrectiorte tpem nobit 
returrectionit merito alUitam ette. ilorlaUtat Chritti 
unde. Chrittut quotnodo factut mediator, Peccala quo^ 
Modo in Chritto. Mortalitat pama peccaii. Modo eiuni 
quid dictunis suro, unde talibus rcsponsurus sis ? Non 
novum aliquid dicam , sed id quod credidisti. Exciia 
ergo fidem , et responde diccnti , Cbristus solus po- 
luit, nos non possumus : responde ct dic, Ideo Cbri- 
slus potuit, quia Deus; ille uiique, quia Deus. Si quia 
Deus, quia omnipotens ; si quia omnipotens, cur dc- 
spcrabo quod poterit et in me , quod demonstravit in 
ge propter me? Dciiide qiixro unde resurrexit Cbri- 
fttus. Bespoiidebit, A mortuis. Qiixro quare niortuus 
sit. Numquid enim Deus mori polest ? Jlla etiam di- 
vinitas Verbum jcquale. Patri , ars omnipotentis ar- 
lilicis , per quem facta sunt omnia , incommutabilis 
sapicntia , in se ipsa manens , innovaus omnia (Sa^. 
vii , 27) , attiiigens a ftne usquc ad finein fortiter ct 
disponeiis omnia suavitcr (Id. viii , I) , niori potnit ? 
Nott , inqnit. £t larocn Cliristus mortuus est. Unde 
uiortutis est? Yidelicet quod non rajnnam arbUraim 
gtl ette ofquaUi Deo^ ied iemeliptum exinammt^ fer- 
iMiiiii term accipieni, Ante aulem quid ait? Qui cum in 
(orma Dei ettet {PkUipp. ii , Ofi7). Formam Dei ac- 



160.S 

ceperat, an in aa naturaliter crat >? Distioguit Apo- 
stolus. Cuin fomiain Dei diceret , ettei dixil : cum 
formam scrvi nominaret, accipient dixit. Cbristus ergo 
eral aliquid , accepit aliqtiid , ut cum illo ununi essct 
quod accepcrat. In forma Dci crat a^qualis Deo, sic- 
ut evangeiisia iile piscator loquilur , Verbum erat in 
principio , el Verbum apud Demn , et Dcut erat Ver- 
bum (Joan. f, i) : boc cst, Cum in (orma Dei ettet , 
tion rapinam arbitratut etl ette a^alit Deo. Quod enin. 
non naluraliter inest, sed usurpaiur illicitc, rapin. 
est. iEqiiaiitalcm Dei usurpavit angclus , ct cecidii 
et lactus es4 diabobis : xqualitatem Dei usurpavi* 
homo, ct cecidit, et factus est inortalis. Hic auten., 
qui iiatus cst xqiialis, quia noii natus ex tempor# , 
sed sempitemo Patri sempitemus Fdius , semper r - 
lus , per quem facta sunt oinnia , in forina Dei o t. 
Ut autem mediator esset inter Deum et homine» m- 
ter justuro et injiistos, ioter immortalem ct moi«vles, 
assumpsit aliquid ab injustis et mortalibus • y^ yaiis 
aliquid cum justo ct immorUli. Cum justo enim et im- 
roorlali servanijustitiam,ab injustis clmorialibns as- 
Bumeiia mortalitatem , factus in raedio rcconcilintor , 
dejiciens muruin peccatorum nostroruro; unde illi ca- 
nitur a popuio suo , El in Deo meo Irantgrediar mu' 
rum (Ptal. xvii, 30) : rcddens Deo quod peccaia ab- 
alicnaverant, redimens suo sanguine quoddiabolus pos- 
sidebai ; mortuus est pro nobis, et resurrexit pro no« 
his. Portiivit peccata nostra , non illis inbxrens , scd 
ea siistinens : sicut Jacob portavit pelles bx^dorum , 
utpilosus patri bcnedicenti videretur (Gen. xxvn, 16). 
Esau malus pilos proprios babebat , Jacob autein bo* 
nus aJienos portabat. Mortalibus quippe hominibiis 
pcccata inluerent. Non autem ifducrebant illi qui 
dixerat , Potetialem habeo ponendi animam meam , 
et potetlatem habeo ilerum tumendi eatn ( Joan, x , 
48). 

CAPUT XYII. — Mors crgo in Doiniiio nostro si- 
gnum fuit alienorum peccatoruro, non iXBiia proprio- 
rum. in omnibus autero hominibus iiiortalitas poeiia 
peccati est : trabitur euim ab origine peccati , unde 
omnes yenimus; de illius hominis lapsn, non de bii- 
jus descenso. Aliud enim est cadere, aliud desccn- 
dere. Cecidit nnus ncquitcr, dcsccndit alins inisori- 
corditer. Sieut eniin in Adam omnet morlHnlur , tic m 
Chritto omnet mificabuntur (I Cor. xv , 22). Porlaiis 
ergo aiieiia pcccala , Qnee non rapui, iiiquit , (unc ei- 
tolvebam (Ptal. lxviii, 5) : id est, peccatum non ba- 
hcns inoriebar. Ecce^ inquit, veniet princept hnjus 
mmndi^ el in me mhii invemet. Qitid est, nihil in me in^ 
vemeif Non in me inveniet roeritum roortis. Mcritum 
enim rooriis peccatum est. Quafe ergo moricris ? Sc- 
quitur , et dicit : Sed ul tciant omnet qma volunlatem 
Palrie mei facio , iurgile , eatnut Innc (Joan, xiv , 30 , 
51). Et surgit pergens ad passionem. Quare? Quia 
voluntalem Patrb sui faciebat, non quia principi pec- 
eatoram aliquid debebat, in quo peccatum nullum 
ent. Ergo Dominus noster Jesus Cbristus divini- 

* iiis.y Fwmam tervi acceperat , «i jn ea naiuraSler 
iaerai? 



utem scciiin alMilil, lUDrialitalcm aulem a nobis 
assuinpbil. Hanc acccpil iu ulero virgiuis M riac , 
coiijungens se ipsum Yerbuni Dei human£ nalu- 
rjB « lanqiiam spoiisus sponscc iu llulamo virginnli , 
ui ipse unquam sponsus proccilcrcl dc ibalamo suo 
(Pm/. XVIII , 6). 

17. Mortalitas in Chri$to vera, non ex merito, ied ex 
migericordia. Chriui resurrectio secundum camem antea 
mortalem. Si juitum eum fatentur, non fefcUil prowit- 
tau rewrrectionem, Redi crgo ad id quod dicebam. 
Morlalilas de peccalo venii in omnes homines : in 
Domino autcm dc misericordia eral , cl lamen vcra 
ent ; quia lalis caro vera erat , ct vere morlalis erat, 
siniiruiidinem habcns caf nis peccati (llom. viii , 3) ; 
non similiiudincm carnis , sed simililudinem car- 
nis peccati : vcra eiiim caro , sed non pcccali caro. 
Non eoim luorialilalem illam , ut dixi , merito pec- 
i*aii acceperal, qui semetipium exinanivit forniam servi 
accif^ens , et factus obediens usque ad mortem, Quid 
ergo erat , et quid habebat? Divinitas erat , habens 
moruHtatem. Unde autom mortuus esl , inde re- 
MiiTexit. 

CAPUT XVIII. — Ad cos jam rcspicite qwl di- 
mnt : Christus solus poiuit resurgere , non auicm tu. 
8ed responde et dic : Christus in co qnod cx nobis 
•ceeperat , resurrexit. Tolie formam servi , non cssct 
m qaa resurgeret; quia non csset in qua morcrctur. 
Quid ergo mihi de laude Domini mci fidem vis dc- 
stniere, quam in me ardificavit Dominiis mcus? Ex 
illo enim quod formam servi acccpit , moriuus est. 
Secundnm hoc auiem resurrexit, secundum quod 
mortuos est. Nullo modo ergo scrvi resurrectionem 
desperaverim, cuni in forma servi Dominus resurrexe- 
rit. Ant si potcntiue hominis tribuunt quod Cbrislus 
resmrexit a mortuis ; nam et hoc solent dicere, quia 
homo erat tam jostus, ut posset etiam resurgcre a 
.mortuis : ut interiin secundum ipsos loquar, et de 
Domini nostri divinitate non dicam ; iile tam juslus, 
«I a mortuis etiam rcsurgere mereretur, nulio pacto 
»06 faliere potuit, cum etiam nobis resurrcciioncm 
iromti^it. 

CAPUT XIX. — iS. Unde probata superius resur* 
rectio futura. Omnia ergo qux dicta siint, fratrcs, ad 
id valcnl, ut sitis iiistrucli , si qui dicuut non resur- 
gere mortuos. Dicta sunt autem, si mcmiuistis, quan- 
inm Deus suggcrere dignatus cst iiecessaria , et de 
rcrum natnra quoiidianisque cxemplis dicta sunl tc- 
stimonia ; ct de ipsa omnipotentia Dei cui nihil difO- 
eile est , qui si potuit facere quod non eral , mulio 
magis poiest reparare quod erat ; ei de ipso Domiiio 
iH Salvatore Jeso Christo, quem constat resurrcxissc, 
neqiie ejas resnrrectionem faclam nisi in forma ser- 
li , quia neque mors fieri potuit, tinde opus essct re- 
surgere, nisi pcr formam servi. Uiide qitoniam servi 
ftumus, id in forma nostra sperare debemus , quod 
ine in forma seni pncmon«trare dignatus cst. Ob • 
tfCAscant ergo lingiine dicciilium , Manducemus et 
ktbfimuM; erat enim morimur. Pnirsiis cl vos re- 
Pateol. XXXIX. 



CCCLXI. 



teto 



spondele, et dicitc: Jcjune;iais cl orrintis; cras cnim 
n)oriemur. 

CAPUT XX. — 19. Vltimum judiclum exspevtare 
exemplo ISoe admonemnr, Hcsiat ul dicamus qualis 
eiit in resurrcctione vita jiislorum. Scd quia jnin ho- 
die modcrntum lcinpus videlis assumptum, id qiiod 
rcddidimus riiminatc : hoc autcm quod dcbciiins, 
oralc ut aliquando reddamus. lliud ma\ime lcnete 
qunre locuti sumus , prxsertim proptcr dies fcsios 
islos, fratrcs mei , qiios Pagani celebranl. Atteii<iiiu 
vobis : transit hic mundus, rccordamini Evangoruim 
ubi prxdicil Dominus sie fulurum novissiinuni dicm , 
quomodo in diebus Noc. Manducabant et bibtbant, 
emebant et vendebant , uxores ducebant , nubebunt ^ 
donec intravit Noe in arcam ; vemt dituviumf et perdidit 
omnes {Luc, xvii, 27). Habelis aperlissime ilominum 
prjemoncnlem , ct alio ioco dicentem , Ncn gra- 
ventur corda veslra in crapula et ebrietate (Id. xxi, 34). 
Sint lumbi vestri accinctij et lucernce ardentes * ; «I 
similes estote pueris exspectantibus dominum iMuiti, 
quando veniat a nnpliis (Id, xii, 55, 5G }. Exsiicclc- 
niiis cum venlurum , iion iios torpcntes invcniat. 
Turpe est mulieri conjugatx non desideraro virum 
suum : quanto turpius Ecclesix non dcsidcrare Chri- 
stum? Vcnit vir ad cnrnalcs amplexus, et inagnis vo- 
lis castx uxoris accipitur : veniurus est sponsus £c- 
clesix ad tradendos xtcrnos amplexus , ad facieiidot 
nos sibi scropiternos cohaeredes, et nos ita vivimus, 
ut cjus advcntum non solum non desidercmus, scd 
ctiam timcamus! Quam vcruin est quod sic venlurus 
est dics ille, quomodo in diehus Noe? Qunm multas 
sic invcntunis est, ct eos qui christinui appelluntur? 
Idco per tol annos xdificaiur arca, ut evigiicnt qui 
non credunt ( Gen. vi ). Pcr centum annos illa a*difi« 
cata est, et non cvigilaverunt ut diccrcnt, Non siiic 
causa homo Dei arcam a^dificat, nisi quia imminct 
cxitiuin gciicri humano ; et placarcnt iratu Dei, con- 
versi ad mores qui placcnt Dco , quomodo feccrunt 
Ninivita;. 

CAPUT XXI. — Fecerunt eiiim fructum pccniten- 
lio}, et propitiaverunt iraiu Dci. 

20. Ninive juxta prophcliain eversa^ sed per pceni- 
tentiam, Annunliavit Jonas, non misericordiam , sed 
iram futuram : non enim dixit, Tridiio, ct Ninive 
evcrictur ; si autem pCQuitcniiam hi isto triduo egcri- 
tis, parcet vobis Deus : non dixit hoc. Eversioneni 
solam min:\lus cst, ct pr«cnuniiavit : ct Uimen illi de 
Dei misericordia iion desperantes, convcrterunt se ad 
pGonitondiim ; et pepercit Deus ( Jotwf lu )• Sed quid 
diccmus? quia Proplieta mentitus est? Si camaliter 
intelligas, falsum videtur dixisso : si spiritiialitcr hi- 
lcUigas, factum est quod dixit Propiieta. Eversa etit 
ciiiin Ninive. Attende quid erat Ninive, et vide quia 
eversa est. Quid erat Ninive? Manducabant et bit>o» 
bant, emebaut, veiidcbant, plauubant, aniificabftm* 



I Editl addunt, in manibus vestiis ; qood abest a MSs. nnu 
liic taoium, sed ubique. fere apud Augiislinuin. lisdein vcr« 
bis carent Mss. grxci, neq ea exhibei uostra \ulg»la iu 
aiiliquis Corbeionsihus bii.'Iiis. 

fCipqnnnte-une,) 



ICII 



S. AUGUSTINI EPISCOPl 



iGlj 



perjuriis vacabanl, nientlaciis, ebrielalilms , facinori- 
bus, corruplionibus : bsec eral Ninivc. Allcnde modo 
Niiiivc : plangunt, dolenl, contrislanUir, in cilicio ct 
cinere, in jcjuniis el oralionibus. Ubi cst illa Ni- 
«iTC ? Nempe cvcrsa cst, quia non in illis supcriori- 
bus nclibus conslitula cst. 

CAPUT XXIl. — 21. Repreheniione digniores qvi 
uunc Christo tEdipcanle Eccksiam non convertnniur^ 
qnam qui olim Noe ccdipcante arcam. Ergo, fratres, ct 
nindo rcdificatur arca, et illi centumanni tempora isla 
sunl : tiitus iste traclus temporis illo annorum nu- 
mcro sigiiinraius cst. Si crgo digne perierunt , qui 
Noc xdincantc arcam dissimulaverunt ; quid digni 
^unl, qui Cbrislo xdificante Ecclesiam a salulc dissi- 
niulant? Tantum iiitcrest inter Noe et Cbristum , 
(|uaDlum iiiter servum ct Dominum; imo vcro, quan- 
lum inlcr Deum ct hominem. Nam servus ct do- 
ntirius possunt ct duo bomlncs dici. Et tamen quia 
liomiAe scdincantc arcam non crcdiderunl bomi- 
Ties, datum est de illis cavcndum exemplum posie- 
Hs. Christus Deus propler nos bomo scdiGcal Eccle- 
slnm; illi arerc fundameiitum se ipsuin posuit : quo- 
fidie ligna'impiiiribilia, fideles bomines renunliantes 
huic sa^cuto, iiitrani in arciae compagincm; et ad- 
hne diciinr, Manducemns ei bibamus; cras enim 
morimur f Vos ergo, ut dixi , fralres, conlra illos 
dicite , lejQficmus et Orcmus ; cras eniin morimur. 
flli cnim dicunt , Manducemus et bibamus ; cras enim 
utorimur, qui resurrectionem noii sperant : nos aulem 
qui |am resurreclionem et loquentibus Proplictis , et 
prdedi^cante Cbristo ct Apostolis credimus ct annun- 
tbmus, qui speramus nos post istam morlcm victuros, 
non dcliciamus, nec corda nostra oneremus crapnla 
et ebrictalibus; sed solliciti exspectantes, acciDcli 
Itimbis ct lucernis ardcnlibus, adventum Domini no- 
striy jrjunemus ct oremtis , non ideo quia cras moric- 
mur, sed ut sccuri inorianHir. Quod rcslat ergo , fra- 
tres, in noroine Domini alio tcinpore a uobis cxigile. 
Conversi ad Dominum , etc. 

SEraiO CCCLXII * (fl). 

De Besurrectione mortuorum , ii. 

C4PUT PRIHUM. — 1. Dicendtm qualis fnlura sil 
fuii^nim resurr^tia. In memoria rctinentcs follicila- 
lioiiem nostRini, Gonf^ias etiam ex Evangdio et 
Apostolo fecimus recitari lectiones. Quicumque enim 
vestrum pnelerito sermoni adfucrtmt , recordantur 
iiobisciim propoftitam de resyrreciione ((Qxsli<)neni id 
geminam dispatationem a nobis disiribuiam : ut pri- 
100 disaereremus, propler eoe qui dubitant, vcl eiiam 
qui negant, utrum futura sit resurrectio moriiiorum; 
poscca verOi quantum possumus, secundum Seriptnras 
^oaerertmus , qualui iu reeurrectione Tulura sit viia 
jiistorttm. In prima ergo p&rte ubi iraclavittias quod 
reaurgant mortui, tam diu sumus immoraii, sicut roe- 
luiniase dignamiui , ut lecuiMke quaestioni tractand^e 

* fjuendMmaditt. t.T. eiadLof. 
(«I Alia» deDiversiiflt. 



tcmpus deficeret, atque lla eam in hunc diem difTcrrtt 
cogcrcmur. Iloc ergo a nobis debiium vcstra poscil 
intenlio, et nos reddendi tempus agnoscimus. 

CAPUT II. — Pariter ergo pia co^xiis intentione 
Dominuin deprecemur, ut ct nos opportune solvamus 
debilum, et vos salubriter rccipialis. Est cnim ha^c , 
quod falendum est, major quxslio : sed omnibits qua;- 
ationibus dilYicilibus furtior est charilas,cui omnes 
^rvire debemus, ut Dens qui lioc pnccepit, omnea 
nostras difncoliates in facilitatem gaudiumque con- 
veriat. 

2. Idem tractatur argumenium, Meministis esse a 
nobis illo die responsum qaibusdam diceniibus, sicul 
Apostoliis eos arguit, Mandncemns et bibamus; eras 
enim morimur : subjtmgens et dicens, C&rmmpunl bo- 
nos mores coUoquia mala ; atqiie ita conchidcns, Sobrii 
estote , jmti , et notite peccare : ignorantiam emm Dei 
sfuidamhabenl; ad revereniiam vobis loquor (I Cor, xv, 
32-54). Haec yerba apostolica omnes audicrimus , ct 
cordi inandavetimus : et qwsquis andlerit , ei cordi 
mandaverii, opera indiceiU. Qui atidit enim, tanquani 
ager cst semen excipiens scminantis : qui autcm cerdi 
mandal , similis est glebam frangemi , et quod semi- 
natum est opcrienti : qai aotem secundum id quod 
i^adivit et cordi mandavit operatiir, ipse est qui sorgil 
in messcm , ct fructum affert cum tolerantia , aliud 
tricenum , aliud sexagcnuro , aliud centenum {Mntth^ 
xniy 25, et Luc. viii, 15), Huic non ignis vehjt pales, 
aed borroa siciit frumento pra*paranuir. 

CAPUT III. — In ipsis ergo abdilis borreis, in re- 
anrrectione mortuorum beatitudo cst illa perpetua 
etiam ipaa secreta justorum , quo eos recipiendos 
Scriptura commendat. 

3. Ytisculorum nomine beatorum secretee sedes siqni" 
fUatcB. Absconditum imUui Dei. Yasorum etiam no- 
roine alio loco oommcmoravit, quando ait Domi- 
naa Jesos ChrisinS, simile esse regnom ccelomm 
sagenaCy id est, retibus; rctia enim quacdam sa- 
gona appellaiilur. Simile ergo est , inquit , re^ttin 
emlorum sagenx m$m in mare^ et ex omm §6- 
nere congreganti : quce cum impleta esset, educentes , ei 
secus littus sedentes, clegerunt bonos in «osa» malos ou- 
tem foras miserunt ( Matlh. xiii , 47 el 48). Significare 
vuluil Dominus nosler modo sic milti verbum Dei su- 
per populos et stiper genles, quomodo sagena in mare 
jacitur. Colligil autem modo sacramentis cbrislianis 
et bonos et mnlos : scd non omnes quQs sngcna tollit, 
ctiam vasculis reconduniur. Yasrula enim sunt saiH 
ctorum sedes, et beatae vitx magna sccreta , quo non 
potcrunt omnes pervenire quicumque cbrisliani ap- 
pcllantur, sed qiii sic appellanlur, ut siiH. Sane ouiem 
boni ct mali pisces intra sagenam natanl, et boni to- 
lcrant nialos , donec in fine separentur. DicfUin cst 
eiiam quodam loco, Abscandes eos in abscondito cultsu 
tui ( Psat. XXX , 21 ) : loqiiebatur enim de sanctis. 
Abscondes eos, inquil, ia abscendito witus tui : id esl« 
quo non possunt sequi ooili bominiim, ne<]ue cogila- 
tiones morialiuro ; aecreta quxdam significana nimia 
ahacondita nimis occuHa ^ in ibscoodito vuitus Dci 



1613 SER510 

ili&U. KdniquMl cirnaliter cogitandum est babcrc 
lieiim qiiamdaa facicm grandtm, et in facie ejus esac 
aiiqiiod receptacalom corporale, ubi sancil abscon- 
deiuU suiH? Hdec Tidetis, fralrcs, quemadmodiun car- 
tialis siiit, etab omnium fid«liiun corde respuenda. 
Abscondiuim ergo vullus Dei quid oportet inlelligi , 
nisi quod tantnmmodo vuliui Dei cogniluro est? Cum 
ergo dicuntur borrea , ut bigniOcentur sccrcta, et alio 
loco dicunlur Tascula ; neque borrea sunt quoe novi- 
mus, neqiie vascQla. Nam si aliqiiid unum talc esset, 
alterwn aliquid non diceretur. Scd qtiia per siniilitu- 
dincs honiinibus notas , ot possunt, iiisinuantur iiico- 
gnita, ad boc utrumque nominatum acciprtc, ut se- 
cretom intclligatis, et horrci noinine et vasculorum. 
Sed n qmritls quale secrettim, audite Prophe- 
lam dicentemy Abicondet €0$ in abtcondUo vul" 
tu$ tui, 

CAPUT fV. — 4. Ad patrimn fide sMpramiM. Quae 
cnm iia sint, fratres, in hac adhuc viia percgrinamur, 
adhue in illam nescio qaam patriam fide suspiramus. 
El qnare nescio quam , mdc cives 6umos , nisi qnia 
in longtnqua peregrhiandu obliti eam svmus, ut pa- 
Irtam nostram possimus dicere ncscio quam ? Ilanc 
oMirionem expelUt de eorde Dominss Christos , rex 
ipshis patriae , veniens ad peregrinos ; ot snsceptione 
camis dtvinitas ejus fit nobis via , ut per hoiiiiiiem 
Diristum pergamus, ct in Deo Ghrisio maneamus. 
Qttid ergo, fratres? sccretum illud , qnod nec oculas 
Tidit, nec nuris audivit, nec in cor bominis ascendit 
(1 Cor, II , 9), quo eloquio vobis explicaturi sunius, 
aol qno oculo nos visuri? Possumus aliqutd allquando 
nosse , quod doqui tamen non possumus : qaod au- 
lem non novimus , aiiquando eloqui non valcmus. 
Cum ergo fieri possit tit si ego illa nossem , eloqui 
ea vobis non possem; qnanto difficilius eloquium 
meuna eril , quando et cgo, fratres , vobiscum pcr 
lidem anibulo , nondum per speciem ? Sed hoc ego , 
an et ipse Apostolus? Nam consolntur ignomntiam 
nostrnm , et xdificat fidem , diccns : Fralre$ , ego me 
wm arlriiror apprehendis$e. Vnum aulem , quce retro 
obGtu$, in ea quce anie $unt extentu$ , $ecundum inten' 
Uonem $equor ad palmam $uperncB vocalioni$ (PhHipp, 
ui, iZet 14} : undesc demonstrat in via esse. Et alio 
loco : Quamdiu $umtt$ , inquit , in corpore^ peregrina- 
mmr a Domino : per fidem enim ambulamu$ , non per 
ipeeiem (II Cor. v, 6 ^l 7). Et iterum : Spe enim, in- 
quit , $alvi facli $umn$, Spe$ autem qum videtur, non 
t$t $pe$ : quod enim videt qui$ , quid $perat ? Si autem 
quod non videmu$ $peramu$, per palientiam exspectamu$ 
{Rom. viii, 24 et 25). 

CAPUT V. — 5. Eccle$ia docet quod credidit, non 
quod nomt. Sic ergo , fratres , audite a me voccm 
qnx est hi Psalmis, piam, humilem, mansuetam, non 
e].ilam, non turbutcntam, non pRecipilem, noii tome- 
rariam. Ait enim quodam in loco Psahnus : Credidi, 
fropter quod locutus aum. Et interposuit boc testimo- 
nium Apostolns , aique subjecit : Et no$ eredimu$ , 
fr9pterquodetloqmmmr{P$aLcxv^iO,et\lCor.n,il). 
Vulttt ergo ea me t£cere qme novi? Non voi fallo, au- 



CCCLXn. 1^14 

ditc quod credidi. Non vobis vilescat, quia quod cre- 
didi auditis : auditis enim veraccm confessioncm. Si 
aulom dicercm , Audile quod novi ; audiretis temera- 
riaio prxsumplionem. Si crgo, fratres, omnes nos, 
ct, ut crcdimus sancloruin lilteris, omnes etiam qui 
ante nos in carne vixerunt, cl per quos loqucns Spi- 
ritus Dei distribuit liominibus Unliim quantum satis 
esset significari pcregrinantibus , omnes quod crcdi- 
musloquimur: Dominus autero ipse, qu:c noverai. 
Quid igilur, si solus Dominus de viu in aternuni fu- 
tura nosse polerat quod dicebat ; aiii vcro scquenlcs 
Dominum, ideo quia credidcrunt? Invcnimus ipsuiii 
Domtnuin noslriim Jcsum Christum , scientom quki 
loqiierctur, non dicentcm (anicn. Ait eiiira quodain 
in loco discipulis snis : Adh&c mulla habeo vobi$ di" 
cere; $ed non pote$ii$ illa portare modo (Joan, xvi, li). 
lUcpropler illorum infirmiutem, non propier suam dif- 
ficultatem, quod novcrat dicere dilTorebat. Nos autein 
propter communem omnium nostrum infirmilatem, 
non quod novimus salis digne eloqiii conarour, sed 
quae digne credimus , iit possumiis , explicamus ; et 
V06 capite ut potestis. Et si amplius forte capcre ali- 
quis vestrum potest, quam ego dicere; non attendat 
ad exiguum rivum, sed currat ad iibcrrimum Ibntem : 
quooiam apiid cum est fons vilx, in ciijus lumiiie vi* 
debimus Inmen {P$aL xxxv, 10). 

CAPUT Yl. — G. Chri$iimo de re$urreetlmie dM» 
iaee non licet. Quia ergo est resurrectio dispuiaviinnay 
aic credimiig , sic credere debemut , sic loquimiir, 
quia sic crcdidimus, si christiani sumut, intuemes po- 
lcntiam bracbii Domini slcrnentis usquequaque so* 
perbiaro gentium, et aedificantis hanc fidcro Um lata 
per orbem terrarum , quam promissum ctt mulio an* 
lequamfierel: bxc intuentes, xdificamur ad crcden- 
dum ca quse nondum videinus , ut ipsam visioncin 
mercedem fidci recipiamus. Cum ergo manirettuin 
sit fidcl nostrsD futuram resurrectionem mortuoruro , 
et iu manifestimi , ut hiiic qiiisqiiis dubiuverit , ini- 
pudentissime se dicat christiannm ; quxritiur qualia 
corpora habcbunt sancli , et qox viu coruro futura 
sit.MuIiis enim visum estresurrectionem qiiidem fieri, 
sod per solas animas. 

CAPUT VII. — 7. Qumtio, qualia futura $int cor- 
pora, Regnla fidei^ $ymbotum. Apta $imilitudo. Quia 
vcro rcsurgunt et corpora, non opus est diu disserero 
post serffionom pneleritum. Sed objicitur bujusraodi 
quaestio : Si corpora futura sum, qualia futura suiit? 
Talia qualia nuncsunt, an allcrius roodi? Si adte- 
rius modi , quis ille modus? Si talia , crgo ad eadcni 
opcra ? Quia ergo non ad eadcm pra*scribit Dominus, 
qnin non ad talia docet Aposlolus. Nam non ad etm« 
dem viiam, non ad cadero facu morulia cl corrupli« 
bilia ct peritura alqnc transeunlia , non ad oariialia 
gnudia, non ad carnalcs consolalloncs. Si ergo non ad 
eadem, nec talia. Si iion tarn, quomodo ergocaro re- 
surget? Carnis autem resurrectionero babemus in re- 
gula fidei, el eam confitentet baptizamiir. £t quidquid 
ibi confitemur, ex veritate et in veriuie confiterour. in 
qua vi vimnt el movemur el tmnut. Temponl&ut e&ii!> 



1615 > S. AUCUSTINI EPISCOn 

gesiis ri trnirsenMiiirtis (iiiibiisdain nc pnclereuiUibus 
fHClis instruiinur nd vilaiu x*l<Tnain. Omnia qnnc gesla 
sitnt, ul saiubrc alifiaid audirenius, ut mlrjcula (ie- 
rciil , ut Dominus noster nascerelur, esurirct cl si- 
tiret , comprcbeiideretur, contumcliis aniceretiir, va- 
pularel, cruciflgerctur , morcretur, sepelirelur, re- 
surgeret, in ca^lum ascendcrct, omnia iransierttut ; et 
cnm pra.'dicanliir, fMlei nostrae actiones quxdain lem- 
pornl'8 et transitoriae prredicantur. Numquid qiiia 
ipso} lranscunl,<quod per-easxdifiealur similiicr imns- 
ilTlniendat enim Sanctilas veslra , ut videntis lioc 
\)er similiiudinem. Archilectus xdificat pcr machinas 
Iransiturasdonium niansui%m. Nam in isto lam magno 
ct aniplo, quod videtnus , anliricio, cum iiistruerelur, 
inacliinu! fiierunt, qiix Iiic modo non sunt; quia qiiod 
pcr cas a.'dincabatur, jam perfectum stat. Sicergo, fra- 
tres, xdiGcabatur aliquid in (ide chrisliana, et pcrfe* 
cta suntquirdam machinamcnta temporalia. Dominus 
ciiim nostcr Jesus Christus quod resurrexit , Irans- 
nrium est ; neque cnim adhuc resurgit : et quod ascen- 
liil in CQsIum , transacluni esl ; iicque cnim adhuc 
a^ccndit. (juod aulem iii illa vila cst , ubi jam non 
moritur, et mors ei ulira niin dominabiiur (Rom. vi, 
9) ; quod vivit in aeiernum etiani ipsa iii illo nalura 
huniaiia , quam suscipere , et in qua nasci , et in qua 
inori ct scpeliri dignatus cst, hoc xdificatura est , 
lioc scroper manet. Machinae autem pcr quas xdifi- 
catum est , tninsierunt. Non eiiim semper in uicro 
virginali concipitur, aut scmper de Maria virgine na- 
ftcitur Christus, aut sempcr comprehciiditur, aut 
seniper judicatur, flagellatur, crucifigitur, sepclitur. 
Oiniiia hxc machime depulantur, ut aedificaretur per 
lins machinas illud quod manct in xternum. Dxc au- 
tcm rcsurrcciio Domini nosiri Jesu Christi in coelo 
posita cst. 

CAPUT Yill. — 8. jEdificium coslestis Jerutalem 
habei fundamentum $ur$um. Chri$tu$ el fundamentum 
rtosrrtifii, et capuL Attcndat Charilas vestra aedinciuin 
mirabile. i£dificia quippe i^ta terrena pondere suo 
terram prcmunt, totusque nutus pondenim in isla 
structura magnitudine ad terram nititur, et nisi con- 
tineatur, ad infcriora contcndil, quo pondus adducil. 
Quia ergo hi terra xdificatur, in tcrra fundamentum 
prscmittitur ; ot siipra fundamenium securus instruat 
qui sedificat. Ergo ponit in inio firmisbimas moles , 
ot idonee possint portare desupcr quod imponitur , 
et pro inagnitudiiie ledificii niagniludo fuiidamenti 
prxparatur : in terra tamcn , ut dixi , qnia et illud 
quod xdiOcatur supra, utique in terracollocatur. Je- 
rnsalem illa noslra peregrina in coelo xdificatur. 
Idco prxcessit fundamciituni Christus in coelum. Ibi 
ciiim fundainentum nostrum e^t ei caput Ecclesix : 
1191U ct ftindamentum dicilur et c^iput, et rcvcra ita 
eftt. Quia et caput xdiKcii fundamentum Cit : non 
enim capiit est quod finitur, sed unde incipit sursum 
versus. Tcrrenoruro xdificioruni culmina subrigun- 
tur, cnpul mnieii in terrx soliditatc consliluunt. Sic 
et oaptit Erclesix prxcessit incoelum, ct sedci ad 
ikextcram Patris. Quoniodo opcranlur homines, ut ai) 



4(;i(i 

constilncndnni fundamenlum aliquid (rahant quod in 
inio stahilianl , propier sccuriialem SHpcrveiiUir.B 
mf)lis in consiructionibus fabricx fulurje : sic per 
omnia illa qiix contigerunt In Christo , nasci, cresce- 
re, comprchcndi , contumeliam pati, flageliari, criici- 
figi, occidi, mori, scpeliri, velut atlracla est moles ad 
fund.imcnluin ca^Icsie. 

9. Agendum ut in Chri$to a:d\ficemur. Chri$tu$ fuH- 
damentum ed, si primum in corde locum obiineat, Igni$ 
gehennee quam timendu$, Posito ergo in suminis fuiida- 
mento nostro, xdificcmur in eo. Audi Apustoliim : 
Fundamentum, Inquil, aliud nemo potesl ponere^ pra^ier 
id quod po$itum e$t, quod e$t Christu$ Je$u$. 

CAr€T IX. — Sed quid sequilur? Unusquisqke 
autem videal quid superadificet $uper fundamentum , 
aurum, argentuni, lapidc$ preiio$o$, ligna, fenum, fli- 
pulam. In C0DloquidcmChristuscsl,sed eiiam ineordo 
credeiitium. Si primum locum habel Chrislus, i^cto 
positum cst fundamentum. Ergo qui adific^it, secu- 
rus xdificel, si pro dignitate fundamenti xdificat au- 
rum, argentum, lapides prctiosos. Si autcm noii pro 
dignitate fundamenli xdificat, ligniim. fenum, stipu- 
lam ; saltem leneat fundamentum, et proplcr illa q^ue 
exstruxit arida ct fragilia, ad ignein se prxpaiel. 
Sed si fundamentum est, id est, si priniuni locuni iii 
corde Christus oblinuit, sa*cularia vrro sic ainaiitiir , 
ut iion Christo prxponantur, sed eis Dominus Chii- 
stus , ut sit iu xdrPicio cordis teneiis fundameiituin , 
id esl, primum locuro : detrimentum, inquit, patietur; 
ip$e autem $alvu$ erit^ $ic tamen quasiper ignem { I Cor. 
111, iO-15). Non est nunc tcmpus hortari vos, ui 
potius aurum, argentum, lapides pretiosos xdificeiis, 
quam lignum, feoum, siipulam, supcr tam magnuro 
et validuro fundamentum : sed tamen breviter diclum 
sic accipite, quasi diu et roultis verbis dictum. Novi« 
mus enim, fratres, quia quisquis vestrum propter 
ilia qux niodo diligil, per comminationes aliciijus 
judicis in carccrcm milteretur, ut soluin fumum jia- 
tcrctiir, illa omiiia mallet amittere, qiiam locuni illum 
pati. Noscio quo autem modo cuin ignis nominatur 
in die jiidicii futurus, onincs contemnunt, et flamoias 
foci liiucnles, flainmam gebeniix pro niliilo ducunt. 
Qiix est ista duritia ? qux tanta pcrversitas cordis ? 
Si vel sic timerent homincs quod ait AposioIii>, per 
igncm^ quomodo limet qnisqiie ne vivus ardeal, quod 
illi uno momento contingit, donec scnsus menibra 
desercns oinnes iilas flammas supcrfluas facit; lime- 
ret lainen , ct non facerel aliqnid quod jure prohi- 
betur , ne ad illum crucialuni momciiti unius perve- 
nirct. 

CAPUT X. — iO. Hesurrectio laU$ $peranda qualis 
in Chri$lo prascessit. Angeli apud Abraham vere man- 
ducarunt. Sed , ut diii, fralres , niinc de hac re spa- 
tium iion est dissercndi : illud dico , hoc nos spcrare 
deberc in rcsurrectione mortuorum, quod expressuni 
est in capiie nostro, quod exprcssum est in corporo 
Domini noslri Jesu Christi. Quisquis aliud spcr.it, 
jam non xdificat super fundamcntum , oon soluni 
aururo, argentum et lapides pretiosos, scd nec ipsaiu 



tCl7 SLRMO 

slipulam. Exlra cniiti ponil lotuni, quia non iu Cbrislo 
IMNiit. Resurrexil crgo Dominiis noslcr ii^eo corpore, 
iii qiio scpulius est. Resurreclio promillilur Clirislia- 
nis. Talcin resurrecUonem speremus , qualis in Do- 
DiiBO noslro prxcessit omnium nostrum fiJem. Ad 
lioe enim prxvcnit, ut HJcs nostra superxdiflcelur. 
Quid tgitur? Quomodo non lales, quaies nunc siimus? 
Caro enim Domiiii nostri Jcsu Cbrisii resurrcxit, scd 
ascendit in coelum. In lcrra officia humana servavit , 
9t persiiaderct hoc rcsurrcxissc quod scpultum eral. 
Numquid autem et iii cqrIo Lilis cibiis est? Nam et 
Angelos oflicia bumaiia in terra lcgimus cxsccutos. 
Veserunt ad Ahrabam, et manducavcrunl ; ct cum 
Tobia aiigclus fu.t , et manducavit. Quid dicimus , 
qaia phanLisma crat illa manducatio , el non erat 
vera?Noiiue mauircstum esl, quod vitulum occidit 
Abraham, paiies reciiv et ad nicnsam posuit; mini- 
slravit angclis, ct manducaveruiit {Cen, xvni, 1-9) ? 
Omnia i&ta roanircstissime Cacta ct manifesiissime 
exprcssa siuil. 

CAPUT XI. — tl. Uomo cx neeeisitate manducat , 
angeims ex pateslnle, Qiiid ergo dicil iii libro Tobia: 
angjclus ? YidUiit me manducare^ sed visu veslro vidc' 
huUs{Tob. XII, 19). Numquid qiiia non nianducabat , 
sed inauducarc vidcbalur? Imo vcro maiiducabal. 
Qukl eslergo, visuvcstro videbaiis? Inlendat Sanciilas 
ve^lra quod dico : intendat in oralioiicm plus qttam 
io Die; ut iutelligatis quod diciinus, ut ci nos iia di- 
camus qiiemadmodum vos oporlel aiidire et intclli- 
gere quiMl anditis. Corpus noslrum quamdiu corrupti- 
bile e&l et rooriturum, iudigentiain palilurrcfcctionis, 
iude et (ames exislit : propterca esurimus ct siiimus; 
ct si esnricm siliuique nostram dislulcrinius diuiiiis 
qoam potcst corpus sustinere, perducitur ad tabiflcam 
Biaciem, et ad quamdam inorbidain cxilitatem, disce- 
deiilibus viribus et non siiccedcntibus : et si ampliits 
liat, mors eiiam coiiseqiietur. Nam seniper de cor- 
pore iiostro disccdit aliquid quasi quodani fluvio 
disccssioiiis » scd inde non senlimus vircs discedcn- 
les, quia per rcfectionem assuuiimiis succcdenles. 
Qood eniiii copiose accedit, paulatim disccdit : pr<i- 
plerea panro temporc reflcimus, productiore autein 
lempore dcsenmt iios vires, qu;c acceptae suiit ciiin 
reflcercmas. Sicut olciim in Iucerna, quod parvo 
tempore roittitur, diutius paulatimque consumitur. 
Cam autem prope consumptum fuerit, jain languor 
fiaromulT illius quasi fames lucernac, admonet nos , 
d eonUnuo subvenimus , ut insiauretur iila species , 
ei mafieai lux in lucerna , cibo suo refecia ciim adji- 
ciroas oleiim. Sic vires nostro^, qoas accipimus man- 
ducaiido , eunt et doserunl nos perpctua discessionc , 
scd paulatim. Nam et idipsum nunc agitur in nohi>, 
el in omnibus actionibiis nostris, in omniciiam quicte 
nostra iion cessal ire quud acceptum est : el si luerit 
•moino consumpium , ila homo et morltur quoniodo 
kicema cxsiinguitur. t't aiitcm non inoriatur, id cst, 
M non exsiinguatar, non quia moriiur animo, scd ut 
oorporalis ba*c vita nostni iion cxslinguatur, et qttJ3- 
dam qaw vigilatio iu isto corporc succcdat, curriiuus 



CCCLXII. 1518 

et subjieimus qiiod recossii , ct rcncerc diclmui. Qui 
dieit reflci, qiiid rcQcit, si nihil deflcit? Per indigpn 
tiam ergo hanc elcorruptionemetiam morituri sumiis 
omnes , quia talo cst lioc corpits, ut ci mors debita 
rcservelur. Ilanc enim morlalilaiem signiflcanl pelles, 
qiii!>us induti stinl Adam ct Cva, ct dimissi de para- 
diso {€en. iii, 21-24). Pellcs cniui niortcm indicaiit, 
qiLC a mortuis pccudibus dctrahi solent. Cuin ergo 
portnnius islam defcclibilem inlinniiniom, cui clsi 
cibus nunqitam dcsil, scd suhiiide rcparct vires, non 
tanien efflcit ut mors non sit fitiura (lotus cniin ille 
staius corporis pcr siiccedcntcsxtates, etiamsi diutius 
liic vivatur , veniet aliquando ad terminum senectu- 
tis, et ultra qtio porrigatur non inveniet nisi mortem. 
N:im et lucerna ipsa, etiamsi subinde scmper mittas 
oleum, non valet sempcr ardere ; quia, utaliiscasibus 
non exstingnatur, ipsa stupa deflcit, et quadani quisi 
scncclute consumiiur ) : quarodiu ergo talia corpora 
gerimus, ex defectu indigemus, ex indigetiiia esurimu.s» 
cx esuric manducamus. Angelus vcro non cx indigenlia 
manducat. Aliud cstenim cx potcstaie aliquid facerc. 
aliud ex necessitate. Mandticai homo, ne moriatur : 
mamlucat angelus,uLmorialibuscongruat.Si enlm mor- 
tcm iu)n timct angclu:;, non cx defectu rcflcittir : si iiOii 
ex defectu rcficitur , noii c\ iiidigentia manducal. Qui 
autem videbant angelum matulucare, tanquain esu • 
ricntem putabant. IIoc est quod ait, Yi$u vestro vidc- 
batis. Non eniin dixit, Vidcbatis nie inanducare , soil 
non manducavi : Yidebalis, inqiiit, me manducare^sed 
visu veslro videbatis; id e^t, ego manducabam ut vohis 
congruercm , non quia fatncni uUani aut indigciuLiui 
paticbar, qua cogente vos mandnciirc coiisucvi«itis , 
et idco quos manducare videritis, cx indigcntia id 
fleri SMspicamini , qtii cx vestra consuctudine mcti- 
inini quod videtis : hoc esl, visu veslro videbalis. 

C.4PUT XII. — 12. Manducundi potcstas postresurre- 
ctionem eril^ sicut in Cltristo, non necessitns. Qiiid or^u^ 
fratres mei? Scimus, sicut dicit Apostolus, quia Chri- 
stus resurgens ex mortuisjam uon moritur^ et tuorsei 
ullra non dominabitur. Quod enlm uiortuiis esl peccaio, 
mortuus cst scmel : quod aulem vivit , vivit^ Deo {Rom. 
VI, 9 et 10). Si ergo ille jam non muritur, et mors ci 
ulira non domiiiabitur; sic nos resurrecturos spenr- 
rous, nt in eo slatu sempcr simus, in qitem resurgendo 
niutabimur. Blanducaiidi autciu et bibcndi eliaiiisi 
polestas crit , nccossitas noii erit. Ernt autcm tuoc 
cur hoc faceret Dominus , quia erant adhuc in carue 
quibus vcllct congruere , quibus eliam cicatriceji 
ostendere voluit. Non enim qui fecit oculos cxci, 
quos in matris utcro non acceperat, sine cicatricibus 
resurgcre non valebat. Qui si vellet ipsius carnis smv 
mortalero indigeiitiam anie mertem ita commutare , 
iit n/>n haberet aliquam necessitatis inopiain, possct 
uti(|ue : in manu cnim hahebat , quia Deus erat in 
carnc, et omnipotcns Filitis, siciit omnipotcns Puter. 
Nam et ip^^am carnem suam ante mortcm ninlavii in 
qtiod voluit. In inontc quippc cum discipulis cum 
essct, sicut sol splenduit vuliiis cjus {Matth. xvii, 2). 
Uoc autem potestatc lecit, o^uderc volmit qtiia. «l 



1M9 S. AUGUSTINl LHSCOPl 

ipssfn carncm suaiu posscl ab omni indigentia com- 
lomare, ut non niorcretur si nollet. Poteslaiem, inquit, 
knteo ponendi animam meam , et potettatem liabeo ite- 
rum iumendi eam, Nemoeam toltil a me (Joan. x, 18). 
Polestas bscc magna , qua possct et non mori : sed 
major misericordia , qua voliiit mori. Ad hoc cnim 
fccit pcr misericordiam , qtiod posset et non facere 
per poiestatem , ut nobis cotistitueret rundnmentura 
resurreciionis : ut illiid quod propler nos mortale 
portabni.ct morcrctur, quia morituri sumus; et ad 
immortnlilatem resnrgeret, ui immortalitatem spcrc- 
nius. Idcoquc antc mortem non solum scriptum est 
qiiin manducavii et bibil, sed etiam quia csurivit ct 
silivit {Mattli, iv, 2i , et ioan, xix , 28) : pnst resnr- 
reciionem lantum quia ct manducavil ct btbit, non 
autem quia esurivit et sitivil ; quia in corpore non 
nmplius moriluro non crat illa indigentia corruptio- 
nis, nt csset nccessitas rcfectionis , sed erat pntcsias 
cdcndi. Factum est causa congrucndi , non ut subve- 
niretur inopix carnis , sed ut suadcrelur vcrilas cor- 
poris. 

CAPUT XUI. — 13. QumtiOy quomodo earo et 
tanguit non pot$idebit regnum Dei. Adversus hanc 
tantsimeyidcntiam, nonnulli nobiscx Apostolo faciiint 
qnxsiionem : contra i8lamquippedispuiationem»vid6 
qiiM objiciunt. Non, inquiunl, resiirget caro : si 
enlm rcsurgel, possidebit regnum Dei ; apcrte auiem 
dicit Apostolus, Caro et sangui$ regnum Dei non possi' 
d^t. Audistis, cum Apostolus legerelur. Dicimus 
carnem resurgere, et elamat Aposiolus, Caro et tan- 
tlKit regnum Det non pattidebit, Ergo coutra Aposto- 
lum pracdicamus, aut ipse conira Evangelium prxdi- 
raTit? Evangelium divina voce tesiatur, Verbum caro 
faelum eil, et habilavit m nobis {Joan. ), 44). Si caro 
faclum est , vera caro factnm cst. Nam si non vera 
caro , nec caro. Sicut vera caro Mariae , vera caro 
Christi, qiio: indc suscepta est. Haec vera caro com- 
prehensa, flagellata, colaphiznti, siispcnsa ; hxc vcra 
caro mortua , haec vera caix) scpulta est ; hxc vera 
ciiro a morte eliam rcsurrexit. Reddunt testimonia 
cicatric^s: vident oculi discipuIorum,et adbuc fluctuat 
admiraiio; compnlpat maiius, ne dubilct animus. 
Conira tanlam evidentiam , fmtres, qiiam hoc 'modo 
voluit Dominus noster Jesus Christus persuadere di- 
scipnlis cam pcr orbcm lcrrarum proedicaturis ; con- 
tra hanc evidentiain pugnare videtur Aposlolus, 
dicens : Caro et tangnit regnum Dei non possidebit? 

14. Solvitur quattio. Prima expotitio Apottoli, Pos- 
aemus banc quxsiionein iia solvere , et resistere va- 
nis calumniatoribus : verumtamen et sic solvetur, 
quoiDodo poiest cito respondcri, et diiigentius, qiiod 
ait Apostolus, considerabimus uodc sit dictum. Dico 
crgo quomodo possimus faciilime responderc. Quid 
habet Evangelium ? Quod resurrexit Christus in eo 
corpore , quo sepuUus est t qula visus, quia contre- 
elatus esly quia discipulis ait puiantibus quod spiri- 
tus esaet , Palpali , el videie , qwa tfnritMt earnem u 
v%sa non habal, nnU me videtit habere (Luc. xxiv, 
S9). Qwid conlRi Apostolus? Caro et tanguit, in- 



1G20 
quit, regnum DA non pottidebunt, Aniploctor utmni- 
qne, nec dico ista pognantia , ne ego ipse conlrn 
siimiiltiro pugnem. Quomodo crgo ampleclor utruni- 
que? Cilo, ut dixi, possem sic re^pondcre : Apo- 
stolos ail, Caro et tanguit regnum Dei lueredilate pot- 
tidere non pouunt. Recie dixit; non esl eniin carnis 
possidere, sed possideri. Non enim corpus luum nll- 
quid possidet, sed anima tua per corpus possidct, quas 
ipsum etiamcorpus possidet. Si ergo sic resurgii caro, 
ul habeatur, noii hnbeal; ul possidealur, non possl- 
deal : quid mirum si caro et sanguis rognum Dei non 
possidebit, qnia utiquc possidebitur? Nam cos possi- 
detcnro, qui non suiit regnum Dei, sed rrgmim dia- 
boli, ct ideosnbditi sunl volnptatibus camis. Unde eC 
ille paralyticns gmbaio porlabaliir : sed sanato Doml- 
nus ait, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam 
{Marc, n, II). Sicergo paralysi sannta tenet cameni 
suam, et ducil quo vuh : non quo non vult a carac 
fpse trahitur, et portat poiius corpus, quam portaiur 
a corpore. Manifcstum est quod in illa resnrrectione 
non habebil caro illeccbramm tractum, ut ducat ani- 
mam per qiiasdnm titillntiones atque blanditias, 
qiio anima non vult, et plemroque superatur, dicens : 
Video aliam legem in membrit meit repugnantem 
legi mcntit mete , et eaptivnm me ducentem in lege 
peccati^ qnte etl in membrh meis. Adhuc porlatur gra« 
baia,paralyiicus, nondnm porlal : exclnmet ergo, /n- 
felix ego homo, quit me Hberabit de corpore morHt Im* 
;iM?Re8pondealui', 6>«aVi Dd per Jesum Chrittmn 
Domlnum nostrum {Rom. vii, S^-25). Cum ergo resnr- 
rexerimus, non noscaro pertabit, sed nos eam poriabl» 
mut : si nos poriabimus , nos eam possidebimiis : si 
nos eam possidebimus, non ab ea possidebimnr ; quia 
liberaii a diabolo regnvm Dei sumas : atqne ita caro 
et sanguis regnuro Dei non poasidebit. Ergo caluronia- 
tores illi conticescant , qui -vere sunt caro et sanguis, 
et nihil possunt nisi carnalilcr cogitare. Quia etiani 
de illis in eadcro prudcntia carnis pcrseveranlibus , 
unde caro et sangiiis mcrito appellantur , recte dici 
pottiit, Caro et tattgnit regnum Dei non pottidebunt. 

CAPUT XIV. — Eliam hoc modo solvatur hoic qn»- 
siio : quia tales homines, qui caro et sanguis appel- 
lantur (de lalibus enim etinin Apostolus dicil, i^oit 
ett nobit coUuctatio advertut camem et tanguinem 
[Ephet. VI, 12]), si ifon sc ad spirilualem vitam con* 
verterint, et spiritu facta carnis morliflcaverint, re* 
giium Dci possidere non poterunt. 

15. Verior Apottoli tensut. Verumtamen quid ail 
Apostoliis , dixerit aliquis ? Ille enim verior sensM 
est, qui circumslantialectionisaperitur. Itaque ipsuni 
potiiis audiamus, et ex tola qua^ circa est contextione 
Scriplune , quid in eo loro inleHigi voluerit, videa- 
mus. Sic enim ait : Primut homo de lerra , terre' 
nut; tecundut homo de ccelo, Qualis terrenut^ talet ef 
terreni ; et qualit caslettit , lalet el cxlettet. Sicui 
portavimut imaginem terreni ^ portemut et imaginem 
ejut qui de ceelo etl. Hoc aulem dico^ fratret^ quia eara 
at tanguit regnum Dei non potndebit ; neque corruptia 
incorruptionem (i Cor. xv, 47-50). Singula ergo videa* 



iCii SEUMO 

Dius. Primus homo^ inquil, de terra, lerrenu$; $ecundui 
kemOf de cosh. Qualis lerrenns^ tales el lerreni, id cst, 
omnes moriluri : et qualis coelestiSf tales et ccetestes, !d 
estrOfiiiics resurrecluri. Jam enim coelcstis homo re^ 
surrcxit, cl asceiidil in ccelum : cui pcr tidein iiunc 
iiicorporamur, ut sil ipse caput noslrum ; membra au- 
tera ordine suo sequanlur caput suum, ct quod prx- 
laonsiraluin est in capitc, tempore suo demoiistretur 
in meinbris : modo autem hoc flde portcmus, ut ad 
i;>sam rem et speciem suo tenipore veniamus. Sic 
eiiiin alio li;co dicit : Si autem resurrexistis cum Chri- 
sto « qn(S sursum sunt quarite , ii6l Christus est in deX' 
itra Dei stdens ; qucg sursum sunt sapite , non qum 
SHptr terram ( Coloss, iii » i et 2). Sicut ergo cum in 
iiobismeiipsis nondum surreiimus, sicut Chrisius in 
corpore , per fidcm tamcn cuin Christo rcsurrcxisse 
nos dicimur : ita imngincm coele^tis hominis , id 
esi, qui jain in coelis cst, fide interim portare nos jubct. 
i6. Chrislus quomodo homo de cmlo ceslestis. Si 
quis aulem quarit cur hoiniiiem secundum non in 
cielo di^cerit , sod dc coelo , cum el ipse Dominus de 
terra corpus acccperit , quia uti(|ue Maria ex A.dain 
ei Eva eml progeuita ; intelligat tcrrcnum honiiiiem 
secoudnm terrcnam concupisccntiam diclum : et 
i|uoiiiam affectus ille lerrenus esi, quo per concubi' 
liini maris et femin^e nascuiitur homines , trahentcs 
eliam cx pareiitibns originale pcc('aium ; corpiis au- 
lein Domini nuilo tali affeclu ex utero virginali crea- 
Uim est, quamvis de tejra Christus assumpserit car- 
uem 9 quod iiitelligitur Spiritus sancttis signiflcare , 
iliceiis y Veritas de ttrra orta esl ( Psal. lxzxiv, i2 ) ; 
Don tanien terrenus , sed CQolestis homo , et de coelo 
dicitur. Si eiiim suis boc fidclibus per graiiam prae- 
•tilit , ut rectc dicat Apostolus, Nostra enim conversor 
tm in coelis est ( PhiUpp. in, 20) : quanto magis ipse 
ceelesUs hono , et de coelo diceiidus est , in quo nul- 
iiim unquam peccatum fuit ? Propter peccatum cnim 
dictam est homiai , Terra ei , et in terram ibis ( Cen, 
lu, 10). De ccelo crgo codlesiis bomo ille reciissime 
didior , cujus conversatio de coelo nunquam reces- 
sit : qiiamvis Dei Filius ctiam bominis filius factuii 
de lcrra corpus assumpserit, id est , formam seni. 
Non euiin as<-endit, nisi qui desccndil. Quia etsi cx- 
leri, quibuscumque donaverit ascendunt, vcl potius 
«^jus gratia levantur in CQeiiim , etiam sic ipsc ascen- 
dit, qiiia corpus ejus fiuut ; et sccundum hoc iinus 
asceiidit : quoniam sacramenlum magnum in Christo 
ct Ecdesia exponit Apostolus, quo scripiuin est, 
Et erunt duo bx eamem unam ( Ephes. v, 51). Unde 
ctiam dicitur, Igitur uon jam duo, sed una caro (Matth. 
iix, 6). Qiiapropter nemo auendit in coetuni , nisi qni 
dt coeto descendit, Fitius hominis, qui est in ccsio 
{J0an. 111, i3). Proptcr hoc enim addidil, qui est in 
eedo^ ne quisquam ejus conversationem de coelo re« 
eetftisse arbitraretur , cum per terrenum corpus in 
lcrra boRiiuibus appnrercl. Ergo sicut portavimus 
imagiHem terreni , portemus et imaginem ejus qui de 
mle esl^ intcrim fide, per quam etiain cuni illo re- 
surrciiniust : ut et sorsum cor habeamus , ubi Chri- 



CCCLXIL iGii 

sius csl in dextcra Dci scdens ; ct idco qux sursuui 
sunt quxramus, ntquc sapiamus, iton qih-e supcr tci- 
rain. 

C.\PUT XV. — 17. Hoc nobis resurrectione prcf" 
standum^ quod in Christo pracessit. Caro sangttis 
pro corruptione. Scd qiiia de rcsurrectione corporis 
aj;ebat ; nani ita proposiieral : Sed dicit aliqvis , 
Quomodo rcsnrgunt mortui ( l Cor. xy ,Zo) T qno 
autem corpore vimiunt ? el propterca dixerat, Primin 
homo de terra terrenus^ secundus homOy de eceto. Qualis 
terrenus^ tales et lerreni ; et quatis coslestis^ tales ei coe- 
lestes : ut hoc speremus in nostro corpore futuruni , 
quod in Christi corpore prxcessit ; atquc hoc qiian- 
qiiam nonduin rci|)sa percepimus, interim Hdc tcnea- 
mus. Ideo subjunxerat , Sicut portavimus imaginem 
terreni, portemns et imaginem ejus qui de cceto est. Nc 
ad talia nos resurrccturos crcderemus , qiialia se- 
cuiidum primum homiiicm corruptibiliter ageb.imiis, 
siibjecit siatim : Hoc autem dico , fratres, qnia caro 
et sanguis regnum Dei hiereditate possidere non possttnt, 
Atque ostendere volcns quid dixeritcarnemctsnngui- 
nem, quia non ipsam speciem corporis , sed comi- 
ptionem significat nomine carnis et sanguinis , qii.is 
corrupiio tunc non erit. Corpiis cnim sine corru- 
plione, non proprie dicitur caro et sanguis, scd cor- 
pus. Si eniin caro cst, corruptihilis atquc mortalis 
csl : si autem jam non moriiur, jam noii corruptibi- 
lis ; ct ideo sine corruptione manente specie , noii 
jani caro, sed cor|)US diciiur : ct si dicitur caro, non 
j:im proprie dicitur , scd proptcr quamdam f^peciei 
similitudincm. Sicut possuinus fortc propler eaiiidcni 
siinilitudiuem, clinin Angelorum carnetn diccre, cimi 
sicut homines apparuerunt homiiiiLiis ; cum essciit 
corptis, non cnro : quia corrupiionis indigcntia iton 
incrat. Quixxrgo possumus secundtim similUudlneni 
omem appellare etiam corpus quod jam non cor- 
rumpitiir, secutiis sollicitus Apostolus exponCrc vo- 
luit quid dlxeril cnriiem ct sanguincm ; quin scciin- 
dum corniptioncm Iioc dixit, non secuiidum S|>e- 
ciein : et suhjecit statim , N&fue corruptio incorrtt- 
piionem hareditate possidebit : tan'|uam dlccret, Quod 
dixi , Caro et sanguis reynum Dei non possidebjt ; lioc 
dixi, quoniam corruptio incorruptionem non possidebit, 

18- Quomodo in coelo erit corpus nostnm , si non ' 
erit ibi corruptio. Curnis non erunt eadem opena posi 
rcsurreclionem. JudoBorum et Sadducceorwn error cfo 
rcsurrectione. Resurrectio ad vltam Angetorum. Et ne 
quisquam diceret, Si ergo incorruptio a corruptione 
non potest possideri, quoinodo ibi erit corpiis no- 
strum ? audite qiiod seqnitur. Qunsi ciiim dicercliip 
.\postoIo, Qiiid est ergo quod dicis ? IVustrano cre- 
didiinus carnis resurrcclioncin ? Si caro cl sanguis 
rcgnuin Dci non possidebit, frustra crcilidimiis resur- 
rexi>se Dominuiu nostrum a mortuis in corporc iii 
quo natus ct crucUixus est, in eo ascendissc in ac- 
lum coram oculis discipuloruin suorum, dequo coelo 
ad te clamavit, Sautef Saule^ quid me persequeri^ 
(Act. IX, 4) ? Occurrit hoc Paulo sancto ct beato apo- 
stolo I et pia charitate parturicuti tiUg& suos ia Chf^ 



I6'i5 



S. AUGUSTINI EPiSCOri 



m% 



slo pcr Evangelium genitos (/ Cor, iv, 15), qnos ndliuc 

|i:irliiriebal donec Chrislus in eis rerorninrelnr (Galat, 

\\\ 10), id cst, donec porlarcnl pcr fidem imngincm 

ejus qui de coelo csl. Nolebal cnim cos in ca ruina 

remanerc, ut arbitrarcntur se lalia faciuros in rcgno 

Dei, in illa xterna vila, qnalia facicbant in liac vita , 

In Toluptatibus mnndncandi cl bibcndi, nubendi, nxo- 

res duccndi , ct eos carnalitcr gcncrandi (a) : ba?c 

enim opcra corrnplio carnis babet, non ipsa spccics 

raniis. Jam ergu quia non ad talia rcsnrrcctnri su- 

mus, prxscripsil, ut jam dudnm dixcram, Doniinus 

in evangelica lectione qnse modo recilata est. Jud.xi 

cnim resurreciioncm quidem credcbant carnis, scd 

tnlom Tuturam pntabant, nt ea vita essct in rcsurre- 

ctionc, qualcm inhoc so^culo gerebant ; atqne ita car- 

naliter cogitantcs , Sndducoiis respondere non pote- 

ranl proponentibus de resurrcctione quncslionem , 

cnjns eril uxor mulier, quam septcm rrntres sibi snc- 

ccdentes habnerunt , cum vellet unusquisque frairl 

suo mortuo ex cjus uzore semen cxciiarc. Sadducxi 

oniin sccla eral quaedam Judxonim , qucc non crc- 

debat rcsurrcctionero. Judxi ergo Sadduca^is isUim 

qiixstioncm proponcntibus fluctuantcs cl hxsiinnics 

respondcrc non poterant , quia regnum Dei a cnrnu 

i*t sangninc, id esi, incorruptioncm a corrupiionc 

possidcri possc arbilrnbantur. Yenil Yeritns , inlor- 

rogalur a dcccplis et dccrptoribus Sadducoeis, propo- 

nitur iila qwcstio Doniino. £t Dominus qui scirct 

quid diccrct , ct quod ncsciebnmiis crcderc nos vcl* 

let, respondct auctorilale mnjcstnii.s sua; quod crc- 

damiis. Apostoliis autcm exposntt qunittiim ei daium 

est : quod, quantum possnmu^*, inielligamus. Quid 

crgo Doininus SadducTis ? Erraiis, inqnit , non sclcn- 

Ui SeripturaSt neque virtutem Dci. In resurrectione 

enim neque nubunt^ neqne uxores ditcunt ; nrque enim 

incipiunt nwri^ ied erunt cequales Angclis Dei. Bfngnn 

virtus Dei. Qiiare non nubunt, nequc iixorcs dncunt ? 

Quia non incipient mori. Ibi enim successor, ubi 

dcccssor. Nullaergo ibi talis corruptio. Ct ille Doini- 

niis pcr xlatcs ab inranlin usque ad juvcntulcm cu- 

ciirril, quia carnis adhuc morlalis gcrebnt substnn- 

liain : posteaquam rcsiirrexit in xiate in qua sepiil- 

tus est , . ntimquid crediinus eum in roelo scne- 

scerc ? Crgo erunl^ inquit , cequales Angelis Dei. Abs- 

tulit de mcdio siispicionem Judccorum , refcllit cn- 

lumnias Sadducxorum : quia Jud.ci crcdebant qiii- 

ilem rcsurrccluros mortuos, sed ad quae opera rcsnr- 

gcrciit; carnaliter scnlicbanl. Erunt aquales^ inquit, 

Angelis Ddi, Audisti de virlute Dci, audi eiiam de 

.Scripturis. De resurrectione , inquit , non lcgi^tis , 

quomodo locutus sit Dominus ad Motjsen de rnbo, 

diccM : Ego sum Deus Abraliam , Dens Isaac^ et Deus 

Jneub ? Non est Deus mortuorum^ sed vivorum ( Matth, 

XXII, 23 53, et Luc. xx, 27-38). 

CAPUT XVI. — 19. Resurrcctio ad vitam sine cor* 

ruptione. Mutatio carnis in metius bonorum propria, 

.Qu.od ergo resurgamus, diclum cst : ct qnoiiiam ad 

(fl) noctlus forlo lo^eretur : uxorcs ducendi^ natos, vel, 
jfueros camaLler generandi ; aut cum &iorel, Elem. cril., 
p. 190 : uxorts ducendi, ex cis camatiicr gcmrandL M. 



viiam Angeloruin rcsurgimus, a Domino audivimus : 
in qna vcro spccic resurgamus, ipse ostenditin re- 
snrrcctionc sua. Quia vcro ipsa spccics comiptio- 
ncm non habcbit, Apostolus dicit : Hoc autem dico, 
fratres, quia caro et sangnis rcgnum Dei hcereditate 
possidere non possunt ; ncqne cormptio incorruptioncm 
hanreditale possidebit : ut ostcndcret nomine carnis ct 
sanguinis corrupiionem mortnlis nnimalisque corpo- 
ris se inlelligerc voliiisse. Deinde soivii jnm ipse 
quxstionem, quam possent ab eo solliciti audttorcs 
exquirere : quia sollicitior ipse deinicltectu filiorum, 
qunm filii sunt dc verbis pnrentntn. Subjiingit ergo, 
et dicit : Ecce mysterium vobis dico. Qnicscatcogitntio 
ttia, homo, quisquis cs. Coeperas ciiiin cogiiare di) 
verbis Aposioli, quod caro httmana non rcsiirgat, 
cum audires, Caro et tanguis regnum Dei non posside^ 
bit : sed pnpbe aurem conscquentibus verbis, et cor« 
rige pracsumpiionem cogilationis. Ecre, luqnil, my- 
sterium dico vobis : omnes quidem rewrgemus, sed non 
omnes immulabimur, Quid est hoc ? Mulalio qiiippo 
aui in pcjns est, aiit in melius. Si ergo positn est inii* 
taiio, ut nondum videamiis qtialis erit, ntruin in nliijuid 
mclitis, an in aliquid deterius : ergo scqnafur, et ipse 
exponat ; qnid nobis est suspicari ? Ct Tortassc hu- 
mana siispicione labi in errorem te non pcrmiiiit in 
conjccturas luas nposlolica ancloritas, et boc liqiiido 
cxponit , cujnsmodi mutnlionem velit intclligi. Qnid 
ergo ? Ciim dixisset, Omnes rcsurgemus, non lamen 
omnes immutabimur : video omncs resunecluros el 
bonos et malos ; sed qui immulabuntur , videnmtis ; et 
hinc iiitclligamiis mnlationem, utrnm in mclius an in 
deteriiis sit fiitura. Si enim mnlornm est i.sia mulatio, 
in pcjus ; si autem bonorum, in mclius erit. Jn ato- 
mo, inqiiit, in ictu oculi^ in novissima tuba. Canet enim 
tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immntabi" 
mur. Jam ergo in melius crit ista mutatio, cum di- 
cit, Et nos immutabimur : scd nondum expressum cst 
quantura exprimi oportuit, qnousque corpus nostrum 
commulatur in melius. Quid est ipsum melius, non- 
dum dictum est. Nam et ab inrantin in adolcscentiam 
ciim mulatur, potest dici in mclius commutari, ubi 
ctsi minus infirmum, adbuc tamen infirmum et mcv- 
tale e>t. 

CAPUT XYII. — 20. Celeritas resurrectionis. Alo- 
mus, quid. Atomus in corpore. Atomus in tempore, 
Jctus ocm/i. Crgo singula diligentius retractrmus. In 
atomOf inquit. Difficile vidctur bominibus rcsurgcre 
mortuos : sed mirum est qucmadmodum abslulcrit 
Apostolus omnes ancipitcs dinicullatcs de cordibus 
fidelium. Dicis tu , Non rcsnrgunt mortui : ego noii 
solum resurgere mortuum dico , scd tanla celerilale , 
quanta non conceptus et nalus es. Qiiania enim niorn 
est ut formctur faomo in ulero, ut perficintnr, ut nnsca - 
tur, ut xlatum succcssione roboretur ? Numquid fortc 
sicresnrrectunisest?Non : scdm atomo, inqttit. Miilti 
nesciunt qnid sit ntomus. Atomus dictus csia re.ur;, 
qiiod est sectio : Arofiet gncccqnod sccnri non potesi. 
Sed dicituratomusin corpore, dicilurin tcmporc. In 
corporc dicitur, si quid inveniri poicst qtiod qnidein 



IG3S SEUMO 

•Jividi non possc p.rliibetur, corpusculum aliquoii 
lam minutum, ut jam non habcat ubi sccari possit. 
Alorous autem in tempore momentum est breve^quod 
jam non habet ubi dividalur. Vcrhi grntia, ut pos- 
sint eliam cordu lardiora capcre qiiod dico : lapis 
esi ; divide cum in partes, et partcs ipsas dividc in 
lapillos, lapillos quidem in grana , vcluti sunt arciix, 
mrsusque ipsa arenx grana divide in minuiissiniuin 
paWerem, doncc si possit pcrvcnias ad aliquam minu- 
tiam,qualis jam dividi non polest. Ilxccstalomus in 
corporibus. In lempore vero sic intclligitur. Annus, 
verbi gratia, dividitur in menses, menses dividnnlur 
in dics. dies adhuc in horas dividi possunt, horto 
adhue in paries horarum quasdam productiores , 
qa» admittunt divisiones, qunusque venias ad tnntum 
lemporis punctum, et qnamdam momenti slillam , 
al per nullam morulam produci possit, et ideo jam 
dividi non possit : hxc est atomus temporis. Dicebas 
ergonon resurgere morluos : non solnm resurgunl, 
sed lanta celeritate resurgunt , ut in atomo temporis 
fulura sit omnium resurrectio mortuoriim. 

CAPUT XVIII. — Et exponens tibi atomi celcrila- 
tm, cum dixisset, m atomo^ adjunxil cOutinuo, 
qitantum fieri possit actionis ac molus in aiomo tcm- 
poris, Inklu ocuti ait. Scivit enim obscure dixisse, 
m alomo^ et planius dicere voluit quod racilius intelli- 
gcreiar. Qaid est ictus oculi? Non qtio pnlpebris 
chodimus ocnlum ycI apcrimus : sed icium dicit 
ocnli emissioncm radiorum ad nliquid cernendum (n), 
Mox enini nt conjcceris aspccliim , cmissus radiiis in 
coelam pervenit, ubi solem et lunam el siellas et si- 
dera contiiemnr, lani immenso intervallo a tcrra se- 
parata. Tubam vcro novissimam, signum novfssimum 
4li»t. Canei eii?m, in/j|uit, tubOf et mortui resurgent 
ineomipiif et nos immulabimur, Nos utique fideles 
dixit, et priores resurgenles ad vitain xlcrnam. F)rgo 
illa mutatio, quia piorum atque saiictorum est, iii 
mdias erit, non in deterius. 

21. Immulatio sanctorum in resurrectfone qualis erit, 
Caro ei ianyuis proprie eorruptionis et mortatitalis no- 
ndna. Sed qux est ista mutaiio? quid est illad quod 
iii, Iminuiabimur? Species amitlitiir quoc nunc est , 
an sob corruptio, proptcr id quod diclum cst, Caro 
d tanguisregnum Dei possidefe non pozsunl; neque cor 
rupiio incorruplionem hcereditate possidebit ? Quod ne 
aoditorem moverct ad desperandam carnis nsurre- 
ctionem , subjecit , Ecce myslerium vobis dico : omnes 
reargemus , ud nan omnes immutabimur, Et nc pu • 
taremiis immutationem in pejus fuluram : el nos, 
inquit, immutabimur. Restat ergo ut dicat qualiB iro- 
mntatio rularasit. Oportet enim hoc corrupiibite^ inquit, 
imdmere incorruptionem, et mortate hoc induere immorla^ 
iiiaiem, Si comiptibile hoc induetur incorruptione , 
el morlale boc fnduetur immoruiiiate ; jam non erit 
comipiibilis caro. Si ei^o non erit corruptibilis caro, 
cessabit nomen comiptionis in carne ct sanguine, 
cesaabit eliam nomen proprium camis et sanguinis ; 
quia inortalitatis sunt isu iiomiua. El si ita cst» et 

(a) ?fcle sapra, lerm. 277, cap. 10. 



tCCI.lCII. 



fli26 



caro resurget, et quia iminuiatur ct ni {ncomipia, 
caro ei sanguis regnum Dei non possidebit, Quoil %i 
illnm immiitationcm in cis aliquis inteHigerc voliie- 
rit , qiios tanc .idhuc vivos ille dies invcntunis est ; 
ut qui jam morlui erant, resurgnnt, qui aiitein adhtic 
vivunt, Immutentur; ui eorum personam suscepibse 
credatur Apostolus, cum ait, Et uos immulnbimur : 
eadem tamen ralio conscquciur, quia illa incorrupt'o 
ad omnes uliqne perlincbit , cum corruptibite lioc in* 
duet iucorruptionem, el morlale hoc induct immorlali' 
ialem, Tunc pet sermo qui scriplus esl , Absorpla esl 
mors in vicloriam, Ubi est , mors, conlenlio tua ? nbi 
est^ mors^ aculeus tuus? Corpus auieni quod jnro mor- 
tale uonest, nnn propric dicitur caro et sangiiis , 
quae terrcna siint corpora : scd corpus dicilur, quod 
jam cceleste dici potest. Siciit idcm aposioliis cuin 
dicerct de cnniium dilTcrenlia : Non onmis^ inquit, 
caro eadem caro- Alia quidem est hominum, alia pecorum, 
atiapiscium, alia volucrum, alias^pentium, Ei eorpora, 
iuquit, cateslia, el corpora terreslria {\Cor. xv, 59 et 
55). Nullomodo aiilem diccrclcarnes coelcstcs ; qiiam- 
vis carnos possint dici corpora, sed terresiria. Omnis 
cniro caro corpus est : non nutcro oninc corpiH 
cnro : noii soluin quia coeleste corpus noii dicitiir 
caro, scd ctiaro quxdaro ipsa lerreslria , srcul tigiia 
el |j{ ides, et si quid ejiismodi est. Etiam sic cr^o 
caro ct saiiguis rcgnuro Dci pos>idcre non possunl : 
quia resurgeiis caro iii tale corpiis commutabitur, iu 
quo jnm non erit roortalis corruptio, et propterca ncc 
carnis et snnguinis noroen. 

CAPCT XIX. — 22. Error quorumdam circa verita- 
tem resurrectionis, Scd intcndite, fratres, rognimis 
Yos ; non est res parvi pendenda , de Hde nosira agi^ 
lur : cui non tain a Paganis cavendum esi , qiiani a 
quibusdam perversis, qiii se Cliristianos dici ci vldcri 
volunt. Non cnim deerant etiam sub Apostolis , qui 
dicerent resurrcctionem jam factam cssc , ci (idem 
qiiorumdnm perverterent , de quibus Aposiolus, Qni 
circa verilatemt inquil, erraomifi^ dicentes resnrre' 
ctione^n jani factam esse ; et fidem quorumdam snbverle- 
runt (II 7fm. ii, 18). Non autcro vncat qnod non ait , 
A vcritnte aberravcrunt ; sed , circa venlatem, mn 
lamcn verilatem tenuerunt. Morsergo lollilur, ct non 
erii quodam modo : sicut Apostolus ait , Absorbebitur 
mortale a vita (II Cor, v, i), Sic eniin diclum est ct 
de Doroino, quia deglutivit morlem (I Petr. iii. 22). 
Non enim quasi rccodit mors habens aliqtiam sub- 
stanliam suam : sed in ipso corpore ubi erat , csse 
desinet, utspeciem videas, speciein leneas, quaira^ 
corruptionem et mortalilatem , et noii invenias. Dis- 
cessii ergo aliquo co^ruptio ? Non : sed ibi inlerem • 
pta est , ibi absorpta est. Propterea cutn dixisset , 
Oporlet corruptibite hoc induereiucorruptionem^ ei mor^ 
tale hoc immortatitalem induere : tunc fiet, inqnit , 
scrmo qui scriptus esi^ Absorptaest mors in victoriam, 
Ubi est, morSf contenlio lua ? ubi esi, mors , acuieus 
tuus? £t non ait, Discessit mors in victoriatn ; sed , 
Absorpta esi mors in victoriam, Quoinodo ergo ilii 
circa veriuiicm aberravcruiit? Quia vcram dixeroitt 



«Ci7 S. A13C13ST1M EI1SC0P1 

resiirreclioiiem unnm, sed aliam ncgaverunt. 

CAPUT XX.— 23. Restirrectio duplex, in spiritn et 
in corpore, Corpora inifuonun qualia reiurgent. Esl 
cuini resurreclio sccundum fidcm , in qua omnis 
qui credit, resurgil in spirilu. Eienim ilie bene re- 
surgetiii corporc, qui primo resurrcxil in spiriiu.Nam 
qui anlea in spiriiu pcr Adem non resurrexerinl, non 
nd lllain commulaiionem resurgent in corpore , ubi 
assumetur et absorbebitur omnis corrupiio , sed ad 
illam poeialem inlcgriiatcm. Nam integra erunt et 
corpora impiorum, niliilex eis imminulum apparcbit; 
Aed ad pcenam erit inlegritas corporis, ct quxdam, ut 
ita dicain, quxdam firniitas corporis, corruptibilis fir- 
mitas : quia ubi dolor esse polerit, non potcstdici non 
esse comiptio; quamvis noii deficiat iila infirmitas in 
doloribiis, nedolor ipse morialur. Nam ipsain corru- 
plioncai nomine vermis propbetice significaiam non 
iocongriie creditur, ei ipsum dolorem nomine ignis. 
Scd quia firmitas tanta crit, ut ncc doloribus cedat 
IQ mortcm , dcc ad incorruplionem, in qua nullus 
dulor est, commuteiur; proplerea sic scripium est, 
VerunB eorum non morieturt et igm$ eorum non exstin- 
guetur(lsai, lxvi, 2i; Marc» ix, 43, 45). Commutalio 
vero qiise corruptioncm non liabebit , sanctorum crit. 
illorum ergoerit, qui modo habeiit resurrectionem. 
»piritu8 per fidein ; de qiia resurreciione dicit Apo- 
slolus, Si autem resurrexistis cum Christo, quee surtum 
kunt qumrite^ ubi Christus est in dextera Dei sedens : 
qum tursum sunt sapt/e, non quas super terram, Mortui 
tnim estisy et vita vesira abscondita est cum Christo ia 
Dto, Quomodu morimur secundum spiritum , ei re- 
fiurgimus seciindum spiritum : sic postea morimur 
sccundum cariiem, ct resurgimus secundum carnem. 
Socuudiini spiriiiim mors est, non credcre vana qu;e 
crcdebal, non facere mala qiix faciebal. Seciindum 
»|)iritum resurrcctiocit crcdere salubria qux non cre- 
dcbat, ct faccre bona quae non facicbat. Qui terrcna 
idola et figmenta deos putabat, unum Dcum cognovit, 
iu eum crcdidit, moriuus est in idololatria, resurrexit 
in fide christiana. Ebriosus erat, sobrius est; mor- 
luus est ab ebrietate, resurrexit in sobrietale. Sic ab 
omnibus malis operibus cum receditur, mors quae- 
dain fil iii anima , et in ejus bonis operibus resurgit. 
i/or/i/icn/e, iiiquit Apostolus, tii^iii^ra vestra qum sunt 
super terram , immundiliam , per/ttr6a/ron£ni , concu» 
piscentiam malam , el avaritiam , inquit , qua est idolo^ 
rum servitiu {Coloss. iii , i-5). Hortificatis ergo istis 
inembrib , resurgimus in bonis qua: sunt istis contra- 
ria; iu sanctitate, in tranquilliiate , in charitale, in 
clcemosynis. Quomodo autem prxcedit mors sccun- 
Uum spiritum, resurreclionera quae est secundum 
spiritum : sic prx*ce8sura est mors secundum cariiem, 
resurrectionein qiLne futura est secundum carnem. 

GAPUT XXI.— 2i. TestimoniadedupUciresurrectio' 
ne ex Aposiolo. Uiramqiie ergo iioverimus,et spirilua- 
leiD et corporalem. Adspirilualem pertinet quod dictum 
j*si» Surge^ qm dorms; et exsurge a martuis (Ephes* 
T , ii) : et illud • Qtu sidebant in umbra mortis , lux 
ma €st M (iMi. IX , 2) : et iUud «luod paolo ante 



1G28 

commemoravi, Si consurrexistis cum Christo^qu^ 
iursum sunt qwjerite. Ad corporalem auCem resiirre- 
ciionem pertinet quod nunc dicit Apostolus, qui lalem 
sibi qiircslionem proposucrat : Sed dicit aliquis^ quo- 
modo resurgunt mortui ? quo autem corpore venietit ? 
Agcbat ergo de resurrectioiie corporis, in qua pra- 
cessil Dominus Ecclcsiam suam : de liac ergo ail , 
Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem ^ ct 
mortate hoc induere immortalilatem. Propler illud qiiod 
dixcral , Caro et sanguis regnum Dti non possidebit. 
flnbcmus autein alio loco apertissime ipsius apostoli 
Pauli tesiiinonium de rcsurreciione secuiidum spiri- 
lum , cl de resurrcclione secundum carnem. Corpns 
enim morUle, quod animatum est vcl aniinatum 
fuit, caro dicilur. Sic ergo Apostoliis loquilur : Si 
autem Christus in vobis^ corpus quidem mortuumesl 
propter peccatum , spiritus autem vila est propter justi- 
tiam. Eccejam rcsurrectio spiritus per juslitiain facU 
inlclligitur : vide utruin speranda sit cliam corpoi is 
resurrectio. Mortale eniin corpus noliiit appellare 
niortale, sed mortuum ; ei lamen hoc se sisnificassc 
in consequentibus apcrit. Sequitur itaque , et dicit : 
Si ergo spiritus ejus qui suscitavit Jaum a mortuis , ha- 
bitat in vobis ; 7111 suscilavit Dominum nostrum Jesum , 
vivificabit et mortalia corpora vestra per habitantem Spi- 
ritum ejus in vobis (Rom. vin, 10, H). Quaproptcr 
illi circa veritatem aberraverunt , uiiam negaverunt re- 
surrectionem. Si enim omiii modo eam negarent , a 
Tcrilate aberrarent , non circa veritatem, Qiiia vero 
circa veritatem aberraverunt , confessi sunt unam , qiue 
secundiim spiritum fit ; negaverunt autcm alteram» 
qnx per cariiis resiirrectionem &peratur, dicentet re- 
turreclionem jam [actam etu : quod nisi ila dicerenl, 
ut illam qu2& in corpore futura est credi et sperari 
prohiberent, non de bis diceretur, Fidemquorum- 
dam subverttmtm 

CAPLT XXII. — 25. Attiboi resurrectiotxes in Evan- 
gelio. Resurrectio sccundum spirilum , qtue tiunc fii per 
fidem, Sed audite jani manifesiissinniin tcstimonium 
ipsius Domini hiEvai)geIio secundum Joannem , uno 
loco ambas resurreclioncs , et qux secuiidum spirituni 
inodo fit , et qux sccundum carnem posiea fiitura 
esl, ita declarantem , ulomnino dubitare non possil, 
. qui qiioqiio modo christiaiwm se dicil , et evangelic;c 
auctoritati subjcclus cst ; ut nullus adilus caiumniii- 
toribus restet, ct quisi per fidem cbristianam volen- 
tibus evertere Christianos , insei endo venena sua , ut 
occidant animas infirmorum. Scd cx ipso codice aii- 
dite. Proptcrea eniin non tantum disputaioris , sed 
etiam lectoris fungor olTicio, utsermo isic iiostcr san- 
ctaruin Scripturarum auctorilale fulciatur , non hii- 
inanis suspicionibus supcr arenain xdificetur, si forte 
aliqiiid non memoriter occurrerit. Audite crgo Evange- 
lium secundum Joanticm. Dominus loquitur : Atnen , 
aitun dico vobis , quiii qui verbum meum audil 
et credit ei qui misit me, habet vitam aternam; et in 
judidum ftorr venit , ted transittm fecit a morte in rt* 
lani* Amen , amen dico vobis , quia venit hera^ et niiff 5 
erl , juando mortui audient vocem Fiiii Dei ; et fnt as^ 



1619 SCRMO 

diervU, vhchi. Sicut emm Pater habet vHam in $mn- 
ipso , iic dedit et Filio vitam hahere in semetipio ; et 
pHestatem dcdil ei etjudicium facere, quia fHiui homi- 
nis esi. Salite mirari hoc , quia venii hora, in qua omnes 
qni in monumento sunt , audieni vocem ejus : et proce* 
dent qui bona fecerunt , in resnrrectionem vitce ; qui vero 
maltt egenml^ in resurreciionem judicii (Joan, v, 24- 
^). Arbitror quidem miilios irilelligcre ab ipso Do- 
miito in lioc loco ulramqiie resurreclioncm, et secun- 
dum spiritum per fldcm , el sccundum carnem , per 
illain notissiniam tubam distincte aperteque declara- 
tam. Tamen h;GC eadem verba diligenter considere- 
mas, ut omnibus aiidientibus manifestum sit. Amen, 
amen dico vobis , quia qui verbum meum audit et credit 
ei qui misit me , habet vitatn celernam ; et in jndicium 
wiH venitt sed transitum fecit a morte in vitam, Secun- 
dum spiritum resurroctio esl, qux Ht modo per H' 
dem. Sed ne ita proposila viderelur , quasi adbuc 
kmge rutora sit ; quanquam non dixerlt , Transiturus 
tsi a morte In vitam ; sed , transitum fecii a morte in 
Miom : lamen ne verbo prxteriti temporis figuraie 
usos videretur, sicut est , Foderunt manus meas et pe- 
de$ (Psal, ixi , 17) , quod adbnc futurum prxnuntia- 
batur; seqnitur, et hoc ipsum planlus explicat : Amen, 
amen dico vobis , inquit , qma venit hora et nunc est , 
quando mortui audient vocem FiUi Dei ; etqui audierint^ 
vivent. Quod supra dixit , Transiit a morte in vitam ; 
boc nunc dicit , vivent. Sed ne illud quod ait , Vemt 
kora , in finem sxculi speraretur , quando etiam cor- 
porum resurrcctio futura est ; addidit , et nunc est, 
Non euim ait taDtum , Venit hora ; sed , Venit hora , 
et nune est. Qui autem audierint hanc vocem , vivent ; 
scilicet vita quam superius signiflcavit, dicens, Trans^ 
Ht a m&rte ad vitam» Hic crgo eos signiflcavit qui ad 
poenam judicii non pertiiient ; quia prxveniunt ju- 
diciuro fide sua, ct transitum faciunl a morte ad vitam. 
CAPUT XXIII.— 26. Resurrectio secundum carnem 
fiUura. ResUit ergo ut judicium Tulurum ostendat in- 
ter bonos et malos : quia hic bonos tantum commer 
nioravit ad pra^sentem resurreclioneni , qu£ secun- 
dum spirilum est, pertiiiere. Sequitur itaque, el di- 
cit , Et potestatem dedit ei et judicium facere , quia ft' 
iius hominis est. Insinuavit secundum quid acceperit 
IHMestatem judicii : quia filius, inquit, hominis est, 
Nam secundum id quod Filius Dei cst , sempilernam 
ciim Palre babet potestalem. Jam quomodo sit futu- 
rim jiidicium , conscquenter exponit : Nolile , inquit, 
mirari hoe , quia venit hora , in qua omnes qui in monu* 
mentis sunt , audient vocem ejus : el procedent qui bona 
fecerunt , in resurrectionem vitce ; qui vcro mala ege* 
rHiil, tfi resurrectionem judicH. Superius cum dixissety 
Venit hora ; adjecit , et nunc est : ne illa bora pr^nun- 
tbta puiaretur , qua in fine sxculi futura est corpo- 
rum resurreciio. Hic ergo qnia ipsam volebat intel- 
ligi , euffl dixisset , Venil hora ; non adjecit , et nunc 
est, Item stiperius mortuos dixit audire vocem Filii 
Dei , monumentorum autem nullam commemoratio- 
nom fccit : ul distingueremus mortuos per menlls er- 
rorem qui resurgvnt modo per fiden , ab eis mortuis 



CCCLXII. irso 

quorum cadtvcra In monumentis sunt rcsnrrectura in 
iiltiroo saH;uii. Hic ergo ut llh in flne speraretur cor- 
porum resarrectio , Omnes , ait , qui in monumentis 
sunt , audient vocem ejus , et proccdent, Item siiperias, 
Audient , fnqult , vocem Filii Dei ; et qui audierinl , tt- 
vent, Quid opus cral addere , Qui audierint ; cum pos- 
sct iia dici , Audient voccm Filii Dei, et vivent : nisi 
quia de bis dicebat qni socnndnm menlis errorein 
morlui snnt, quorum multi andiunt el non andinnt, 
id est, non oblemperant , non cieihint? Qni vero sic 
audiunt , quomodo volebat audiri , cum diccret , Qui 
habet aures audiendi , audiat (Luc. viii , 8) ; ipsi vi- 
vent. Audient ergo multi , sed qui andierint , vivent , 
td est, qni crediderint. Nam qul sic nudicnt, ut non 
crcdant, non vivcnt : unde apparct de qiia morte , ct 
de qua vita eo loco dixerit : de mortc scilicet qtinR nd 
solos malos pertinet, co ipsoquomali sunt ; ct de vita 
qune ad solos bonos )ieninet , eo ipso quo boni flunt. 

CAPUT XXIV. — llic auicm , ubi secnndum cor- 
pora resurrectnros pronuniiat, non ait, Audient vo- 
cein ejtis , et qui atidierint , procedent. Omnes enim 
novissimam tubaro audlent, el proccd^nt, quia ofttnes 
resurgemns. Sed qnia non omncs immuiabininr, se- 
qtiitnr et dicit , Qui bona feeerunt , in resurrecticmm 
vitm ; qui vero mala egerunt , in resurrectionem judicH* 
Stiperius itaque ubi pcr fidem sccundum spirituin re- 
viviscitor, ad eamdcm Borlem omnes reviviscant; 
ut viia eorum non distribtialur in beatitudincm et mi- 
scriam , sed ad bonam pnrlem omnes pertineant. Et 
ideo cum diiisset , Qui audieriftt , vivent ; non adjccil« 
Qtii bona egerunt, in vitam xternam ; qui vero maln 
egeront , In pcenam a>ternam. Hoc eniin ipsum qiiod 
dictum est, viventf in bono tantummodo accipi voUiit : 
sicut eliam superius , Transitum, inquit, fecit a morte 
ad vitam ; nec dixit ad quam vttam ; qnia pcr fidera a 
morte reviviscere, non potest esse mala vita. Ilie 
autem primo non , Audient vocem ejus et' vivent ; 
ipstim enim, vivent^ per loiam isiam lectioncm lii 
bono Intelligi voluit : sed dixit , audient, et procedenl, 
quo verbo significavit corporalem moinm corp )nini 
de locis sepnllurarum snanim. Sed qiiia procederc do 
monnmcntis non omiiibus ad bonum erit : Qui bomi » 
inquit , fecerunt , m resurrectionem vitoi ; eliani bic 
vitsm in bono tanlum intelligi voluit : qui vero malm 
egerunt, inquit, tii resurrectionem fudieii^ judicium 
scilicet pro poena posoit. 

GAPUT XXV. —27. Qualecorpus, et qualis sancto* 
rmn vita post resurrectionem. Jam crgo, fratres, ne* 
mo quxrat pen^ersa subtiiitate cujusinodi fignra erii 
corporum in restnrrectione mortuorum, <|nanta sta- 
(ura, qnalis motns, qaalis incessus. Sufi.cit tibi quod 
restirgit caro tiia in ea spede, in qua Dominus apps« 
ruit, in hominis ntique specie. Sed noli propier spe- 
ciem timere corruptionem : si enim non rimueris cnr- 
niptionem, non tiincbts et illam sententiam, Caro «c 
sanguis regnum Dei non possidebit : nec incides in la- 
queum Sadducxorum, qncm proplerea non possig 
evitare, quia putas ad boc resorgere hoinines, ut dii« 
cant nxores, et genereiit filios, et agapt ofera vi« 



I65t S. AUGUSTINI EPISCOPI 

i;c morlalis. Si qujcris qualis cril vila, quis horai- 
niim lioc poteril explicarc? Yila cril Angelorum. 
Quicumque libi polueril ostendere vitain Angoiorum, 
ostendct Tilam eorum ; qnia xquales fuluri erunt An- 
g«^lis. Si autem Angelorum viia occulla cst, nemo 
quacmt amplius; iie pcr errorcm non perveniat ad 
id qiiod quxrit, sed ad quod sibi ipse connnxerit. 
Pnrpropcre enim qurcrit, et fesiinans quxrit. Tu in 
via ambuln; vciiies ad patriam, si non deseras viam. 
Tencie ergo Gliristum, fratres, lenete fidem, tcnete 
viam : ipsa vos perducet ad id quod videre modo non 
potcsiis. In illo cnim c^ipite apparuit quod spcretur 
in membris; lii illo fundamenlo demoiislraium esl 
quod iii noslra .tdincelur fldc, ut postea perficiatur 
ia spccie : iie forte cum putaiis vos cernere, appareat 
vobis aliquid p^r imaginem falsam quasi esse quod 
noii est, et dimissa via in errorem devietis, ei ad pa- 
trinm quo diicit via, id est, ad spccicm quo ducit 
fidcs, non perveniatis. 

CVPUTXXVI. —28. VUa timUi$ Augelorum eril, 
carens operibus corruplioni» el indigenlice. Sabbatum 
perpeluum. Mimicordias opera cur ibi nuUa erunu Dices, 
Quotnodo viviint Angeli ? SufflCit tibi scirc hoc, quod 
iinn corruplibiliier vivunt. Facilius enim tibi poiest 
dici quid ibi non erit, quam qiiid ibi crit. Possum 
eniin et cgo, fratrcs inei, breviter vobis percurrere 
qiisudam qii.ne ibi iion erunt : et hoc propierea pos- 
sum, quia ista expcrti sumus, ct novimus ca qiix ibi 
non eriint. Quid aulem ibi crit noudum sumus expcr- 
ti. Per fidem enim ambulamut, nondum per tpeciem : 
quamdiu sumus m corpore^ peregrinnmur a Domino (II 
Cof. V, 6 ell). Quid ergo ibi non eril? Ducere uxo- 
rem, ul niii propngcntiir ; qnia non cst ibi mors : 
iion ibi erit crcseero, quia nec senescere : non eril 
rcfcclio, quia ncc defectio:nnn ibi erunt ncgotia, 
qiiia ncc indigentia ; nec ipsa laiidabilia opera bomi- 
num iniiocentium, qiiae cogit operari egcsias et necessi- 
tas hujus vitac. Non enim dico tantummodo non ibi fu- 
liira opcra laironum aut feneratorum, sed ipsa quae in- 
nocentes hominesoperanturproptcr indigentlam sub- 
levandarum bumanarum necessitaturo,nonibierunt. 

CAPUT XXVII. — Sabbatum erit pcrpetnum, quod 
a Judxis celcbratur tcmporaliter, a nobis autem in 
^iernum iiitclligitur. Quies erit inefTabilis, qiiae ex- 
plicari iion potest; sed, ut diii, utcumque explica- 
tur, cnm dicuntur qux ibi non erunt. Ad illam quie- 
tem tendimus, ad iilam spirilualiter regencramur. 
Sicut enim ad labores cariialiter nascimur, ita ad 
qiiieiem spiritualiter renascimur : clamante illo, Ve- 
M'e ad me, omnet qui laboratit et onerali estis, et ego 
reficiam vos (Malth. xi, 28). Ilic pascit, ibi perficit : 
lue promiitit, ibi reddit : bic significat, ibi cxprimit. 
Cuiii aiitem iii^illa beatiiiidine ei spiritu et corporc 
fieifecii salvique fuerimus, ista iiegotia non erunt; 
Rcc illa ibi eruat, quic hic laudantiir in bonis operi- 
k«s Chrlstianorum. Quis enim non laudatur cliristia- 
nus porrigcndo panem esurienti poiumque siticnti, 
vMtiendo niidum, suscipiendo pcregrinum, pacando 
litjgiosttin, visitaudo xgrotum, sepelicndu mortuum, 



f633 

consobndo lugeutem? Magna opera, plena miseri- 
cordi», plcna laudis et gratiae. Sed nec ipsa ibi emiit: 
quia opera misericordiai necessitas miserix conipa* 
ravit. Quem pascis, ubi nemo esurit? Cui potum das. 
iibi neino sitit? An vestitunis es nudum, ubi omncis 
ipsa immortalitate vcsliti sunt? Audisti paiilo ante 
tunicas sanctorum, loquente Apostolo, Oporlet corrk- 
plibile hoc induere incorruptionetn. Ubi inducre sonat, 
indunicnliim indicat. Uoc indumcntum Adam perdi- 
dit, ut pcllcs accipcrct. An peregrinum susceptunis 
es, ubi omnes in patria sua vivunt? iEgrotos visitn- 
bis, ubi omnes eadcm incorrupiionis firmitate vigc- 
bunt? Mortuum sepulturus, ubi semper vivunt? Liti- 
gantes concordalurus, ubi omnia in pace sunt? Tri- 
stcs consolaturus, ubi omnes in xternum gaudebunl? 
Quia ergo cessabunt simul miserix, cessabunt hxc 
opera misericordix. 

GAPUT XXVIII. —29. Qute erit beatorumaclio posi 
returrectionem, Amen et AUetuia cril tota actio nostra 
sine twdio. Quid crgo ibi agetur ? Nonne jam dixi, fa- 
cilius me dicere quid ibi non erit, quam quid ibi crit? 
lUud scio, fratrcs, quod non sumus dormitaiurt va* 
cando, quia et ipse somnus subsidium defectionis da- 
tus csl anima». Quippe intentionem perpeluam mor- 
talos sensus agitaiitem non ferret fragile corpus, 
nisi scnsibus consopitis ad eamdcm agitationcm fe- 
rcndam rcpararclur ipsa fragilitas; et quemndniodiim 
ex morie innovatio futura est, sic niinc cx somno vi- 
gilatio ficret. Ibi crgo non erit. Ubi enim non esi 
mors, nec imago mortiserit. Nec Umen cuiqunm siib- 
repat timor ta^diorum , cum ei dicitur quod seinpcr 
vigilabil, cl non ngelaliquid. Possum dicere, ctqiio- 
modo qiiidcm fuiurum sil, non possiim dicere, quia 
nec videre ndhuc possum : tamen aliquid non impii- 
denlcr dico, quia de Scripturis dico, qu:c ibi eril 
aciio noslra. Tota actio nostra, Amcn et Allchiia erit. 
Quid dicilis, fratres? Video quod auditis et gnvisi 
estis. Scd nortc iteriim carnali cogitntione contrislari, 
qiiia si forte aliquis vesirum siclerit et dixerit (|i:oli- 
die, Amen et Allcluia, txdio marccsoei, ot iii ipsis 
vocibus dormitabit, ct tacere jam volel : ct proptcrca 
putet sibi csse aspcrnabilem vium, et noii desidcra- 
bilem, dicentcs vobismetipsis : Amcn el Alleluia sem- 
per dicturi sumus, quis durabit? Dicam ergo, si po- 
tero, quantum potero. Non sonis transeiintibus dicemus 
Amen et Alleluia, sed affectu animi. Quid est enim 
Amcn? quid Alleluia? Amen, est verum : Alleluia, 
laudale Dcuin. Quia ergo Deiis veriLis cst incommu- 
Uibilis, sine dcfectu, sine provectu, sine dctrimento» 
sine augincnto, sine alicujos falsitalis inclinatione (a), 
perpetua, et stabilis» et semper incorruptibilis ma- 
nens ; hxc autem quae agimus In creatura et in isla 
vita, velut figursc sunt rcrum per significationes cor- 
ponim, et quxdam in qiiibus ambulamus per fidem : 
cum viderimus facie ad faciem quod nunc videmiis 
per speciilum in ?cnigmate (ICor. xin, 12), tuiic 
longe alio et ineflabiliter alio afleclu diceniu<;, Ve- 

(a) Mcliuscum Morel, El. cni., p. 316, inqnimUone, quw) 
vocabuluin apj rimc resjjondel torti» parii cnumerationi» 
|>roxiroe sequenlls, id esi, tncorruptibilu, M 



1035 S.RMO 

rum c^t; ct cuni hoc dicemus, Amen uiliue dlccmus, 
sed iusatiabili saticlate. Quia enim non dcerit aliqnid, 
jdeo «atietas : quia vcro illud quod non decrit scm- 
pcr detcctabit, idco quiedam, si dici i)Otcst, insatiabi- 
lis satietas erit. Quam crgo insatiabilitcr saliaberis 
Tcritale, tam insaiiabili verilaie dices, Amcn. Jam 
qoale est quis potest dicerc, quod oculus non vidit, 
nee auris audivit, nec incorhominiiascendil (I Cor. n, 9)? 
Qaia Itaque sine aliqno fasiidio et cum pcrpetna dc- 
leckitionc videbimus verum , el ccrlissima evidenlia 
contuebimur, amore ipsius veritatis accensi ct inhx*- 
rentes ei dulei cl cisto amplexu codcmque incorpo- 
reo, tali etiam voce laudabimus enm, ct dicemus, 
Alleinia. Exsultanles * enim se ad parilcm laudem 
flagranlissima charitate invicem et in Dcum,omnes ci- 
Tcs illius clviiatis dicent, Alleluia ; quia dicent, Amen. 

CAPUT XXIX. — 50. Requies etrecubitusbeatorum in 
eontemplatione ac laude veritalis. Uxc igilur vila san- 
clorum eliam corpora eorum commutata in coelestcm 
el angclicum statum sic impicbit, alquc immortaliter 
Tegelabit, ut ab illa beatissima conlcmplatione et 
laude veriiatis, nuUa corruptio nccessitatis avertat 
ant avocct. [la ilUs cibus crit ipsa vcrilas : ipsa au- 
tem rcqnics tanquam rccubilus. Qnod enim diclum 
esty quia recumbentes cpulabunlur, sicut dicit Domi- 
nus, Quia multi venienl ab oriente et occidente^ et re- 
eumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno Pa- 
irit mei (Matth. vin, 11) : hoc significatum cst, quo- 
niani magna requic pascenlur cibo veritalis. Talis 
enim cibus rcricit,et non deficit; implet el integer 
est : tu consummaris, ipse non consumilur. Talis est 
ille cibus, non qualis isic, qui deficit ut reficiat, et ne 
vilam finiai qui cum accipit, ipse finitur. Rccubitus 
ergoille, sempiterna requies erit : epulae illae, veriias 
incommutabilis crit : epulatio illa, vita xtcrna erit, 
id cst, ipsa cognitio. Quia hwc est^ inquit, vita osterna, 
ui eognoscant te solum verum Deum^ et quem misisti Je* 
sum Chrisium (Joan, xvii, 3). 

CAPUT XXX. — 31. Vita delectabiliter summeque 
tacantium in visione Dei. Preeatio post concionem, 
Nani quia illa viia in contemplatione veritalis non soluni 
ineflabiliter, sed quia el del^tabililer pennanebit, mul- 
tis \ucU Scriptura testatur, qux omnia commemorare 
non possumus. Inde csl illud : Qui diUgit me, mandata 
mea c-Mto4ii ; et ego ditigam eum; et ostendam me ipsum 
illi (Joan. xiv, 21). Tanquam enim fructus el merces 
ab eo quaereretur, quia mandala ejus custodiuntur : 
Osiendam^ inquit, me ipsum illi ; perrcciam bcatitudi- 
ncm ponens, ut cognoscatur sicuti cst. Inde €st ct 
illiid : Dileetissimi, fiiii Dei sumus, sed nondum appa- 
miiqmd erimus. Scimus qttia cum apparuerit, similes 
ei erimus ; quia videbimus eum sicuti est (I Joan. iii, 2). 
Ideo et Apostolus Paulus, Tunc^ inqiiit, facie ad fa- 
eiem (I Cor. xiii, 12) : quia ciiam dixit alio loco, In 
eamdem imaginem transformamur a gloria tn gloriam^ 
ianquam a Domini Spiritu (II Cor. iii, 18). Et in Psal- 
mls dicit, Vacate^ et videte quia ego sum Dominus (Psal, 
xu\ 11). Tunc ergo optime videbilur, quaiido suinmc 

* Forte, exnoruitfes. 



CCCLXIIf. 105J 

vacabilur. QuanJo rutem summc vacabitur, iiisi ciun 
iransierint teniponi laborinsa, tempora necessiinium, 
quibus inodo obsliicti siimus, quamdiu tcrra parit 
homini peccafori spinas ct Iribulos, ut in sudore viil- 
tus sui manducet panem suum? Tcm{!Oiibus er^o 
terreni hominis omiii cx parle transaclis, ct dic co^- 
lesti<i hominis oinni ex parle perrcclo, sunime vide- 
bimus ; quia summe vacabiinus. Fiuita eniin corni- 
ptione et indigentia in resurreclionc fideliuni, non 
erit propter quod laborctur. Quasi eniin dicerelur, 
Recumbite el manducate; ila dictum est, Vacate et ri. 
dete. Vacabimus crgoclvidebimiisDcunisiculiest; ei 
videntes laudabiinus Deum. £t liajc crit viia sancto- 
ruin, h:cc aciio quieloi um, quia sine dcrectii laudabi- 
mus. Non uno die laiidabimus : sed sicut dies ille non 
habel terminum tcmporis, ila lausnosira non Iiabcbit 
terininum ccssationis ; et idco in sxcula saeculorum 
laudabimus. Andi ciiam hoc Srripiuram dlcentem 
Dco, quod nos dcsidcramus : Beaii qui habitani in 
domo tua; in sacula saculorum laudabunt te (Psai. 
Lxxxiii, 5). Conversi .nd Doniiiium, ipsnin deprecenmr 
pro nobis ct pro omni plebe sua aslante nobiscnm hi 
atriis domus sux : quam custodire prolegcreque digne* 
lur; pcr JesumChrislum filiumcjiis Dominum nostrum, 
qui ciim co vivit ct regnat in sxcula sxculorum. Ameu. 

SEKMO CCCLXIli * (a). 
De cantico Exodi (b). Cap. xv, J' . 1 21. 

1. In Scripturis sanclis considerandis nos regero 
debet earumdem Scripturarum auctoritas. Sensuni 
nostriim, fratrcs cliarissinii , in Scripinris sanctis 
consideraiidis atquc traclandis regere dcbet ca- 
rumdem Scripturarum nianircsiissima auctoritas ; ot 
cx eis qux aperte dicta sunl ad niitriendos nos, ea 
quae obscurius dicta sunt ad exercendos iios, fide- 
liter disscranlur. Quis enim audeat aliler exponerc 
sacramenta divina, quam cordc atque ore apostolico 
prxdicatum atque prncscriptum est? Dicit autein apo- 
stolus Paulus : Nolo vos ignorare, fratres, quia patres 
nostri omnes sub nube fuerunt, ct omnes per mare 
transierunt, et omnes in Moyse baptizati suni^ el in 
nube^ et in mari; et omnes eamdem escam spiritualem 
manducaverunt^ et omnes eumdem potum spirilualem 
biberunt. Dibcbant autem de spirituali consequente eos 
petra ; petra aulem crat Christus. Sed non in plurimis 
eorum beneplacitum est Deo. Prostruti enim sunt in 
deserto. hwc autem figuros nostrm factm sunt , «l non 
simus cupientes mala, sicut et iUi cupieruni. Et paulo 

* Emendalus ad r. v. ct ad sirm. 

(a) Alias, inter sirmondianos 2. 

(b) Idem est titulus a|.ud Possidiuro, iDdicoIi ca|». 8. 
F.xcerptiim ex hoc serinonc i roUxiiis cxbibet Joannes tio- 
mans Ecclesis diaconus in suis colleclancis ad priorus 
septem veieris Testamenti libros, nonduoi vulgatis, quonini 
penes nosest ex bibiioliieca corbeiensi pervelustum exem- 
plar, auctoris forsiiaD selale, autcerte annispcstnoouni sa*- 
culum nOQ multisdescriptum. Dubium oobis aiiquandoscr- 
monem istmn effecerat enarrandi genus ooncisum et sub- 
obscuniiu : sed cum Auguslinum caeieroquin niaximeaapiat, 
rar est crcdere locis nonnullis obscuniatem aflatam esso 
iibrariorum lat su ; sicuti videre licet in uno et altero loco, 
qucm ad Joannis collcctanea rcdintcgramus. Suspicamur 
^rseterea sermonem bona parte esse decurtatUDi. 



ti:35 



S. AUCUSTINI EPISCOH 



IG56 



posl : Otmtia luecy iiiquU, in figura conlingcbanl illii ; 
uripta $unt autem ad correctionem uostranit in quos fi- 
tits imculorum detenit (1 Cor, x, 1-ii). 

2. Traiuilui maris Rubri figura Baptismi. Hinc ila- 
que, dilccligsimi, nullus fidelium dubilaverit, irans- 
i(um itlius populi per niarc Rubrum liguram fuisse 
Baplismi noslri : ul a diabolo el angclis cjus, qui nos 
tanquam Pharao et iCgyplii, luto carnis oluioxios vel- 
ut laterum opcribus alterebant, ducc Domino nostro 
Jesu Cbrisio, cujus tunc figuram Moyscs gerebat,per 
Baplismum liberali, Cantemus Donuuo : gbriose enim 
magnificalus est ; equum et eqiiitem projecil in mare. 
Nobis cuim mortui sunt, qui uobis jam doroinari non 
possunt : quoniam ipsa delicta nostra, qux nos illi 
ftubditos fccerant, lavacro gratix sanct;e liberatis 
iiobis, lauquam iii mari submersa atque deleta suut. 
Caulemus ergo Domino : gloriose enim magnificatus 
€$t; equum et equilem projecil in mare^ supcrbiam ct 
supcrbum dekvil in Baptismo. Jam quippc huniilis 
ftubdiius Deo caiitat boc canticum. Nnm supcrbo glo- 
riain suaiu quxreuti, et se magnificanti, non cst gio- 
riose magQiiicatus Dominus. Justificatus auiciu im* 
piiis, eredendo in eum qui juslificat Impium, ut de* 
IHiteiur fides ejus ad justitiam {Rom. iv, 5), ut jnsiiis 
ei fide vivat (/i/. i, i7) ; ne ignorans Dei juslitiam, 
et suam volcns constituere, justitia: Dei non sit subje- 
cius (Id, X, 5); verissime caniat adjutorem et pro- 
lectorem sibi Dominum in saiutein, Deum suum, 
queni bonorificat. Neque enim esl ex iliis elatis, qui 
coguosceiiies Deum, non sicut Deum bonorificave- 
Kunt (Id. I, 21). Dicit itaque, Deus patris mei. Deus 
est eiiim patris Abrabam^ qui credidit Deo, etdepu- 
latura est illi ad juslitiam (/(/. iv, 5). Ci ideo parvuli, 
1I0Q de nostra justitia prxsumentes, sed de ipsius 
Kratia, magnificamus Dominuro, quonlam ipse conte* 
rit pugnas, qui pax esi nostra. Ct ideo Dominus iio- 
wen est illi : cui dicimus apud Isaiam, Posside nos 
iJsai. XXVI, 15). Dominus nomen est iUi. Non eramiis, 
ei fecit nos : pericramus, et inveiiit oos : vendidcra- 
mus nos, et emit nos. Dominus nomen est illi. Currus 
Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare. £t exal- 
iationes sxcularcs, et catervas innuroerabiliuro pcc- 
c&torum, quae in nobis diabolo roilitabaiit, delcvit iii 
Bapitsmo. Ternos (a) stratores curribus imposuerat, 
qiil nos timore doloris, timore huroiliationis, tiroore 
mortis» perbequendo terrebant. Hxc omnia siibmcrsa 
soBi in iiubro roariy quia illi consepulti sumus per 
fiaptisnium in roortem (Rom. vi, 4), qui pro nobis 
Oagellatus, exlionoratus, et occisus est. lia Rubro 
pelago omnes hostes operuit, qni cruenta roorte, qua 
nastra peocata consurocreutiir, Baptismum consecra- 
irh. Quod 81 hostes nostri devcnerint in profiindam 
f %iiifuam lapis, illos sok>s possidei, ei cum illls solis 
esi durilia diabolt, de quibus scriptum est, Peecator 
eum in profundum venaril mn/oriMi, eontemmt (Prov. 

*' * sinnondus : sed didt ti neus, neus est enim patiis 
Abraham. Ixhsus simililer viiiatus in Mss. sanatur bic ad 
tamus diaconi Colksctauea uondutn vnlizaia* 
(a) KjjnAlXX^kriaaim. 



xviii, 3). Non enim creduul diuiiui sibi posse qu.-e 
fecerunt : et ea desperatione gravius altiusqise mer- 
guntur. Sed, Dextera lua, Domine, glorificata est in 
virtute; dextera manustua^Domine.confregit inimicos; 
et muUiludine majestatis tucs, Domine^ contrivisU adver- 
sarios. MisisU quippeiramtuam, et comedit eoslanquam 
stipulam. Timuiuius enim le nascentem (a), ct credi- 
dimus iti te, et omnia delicla nostra consumpla sunt. 
Natn quare per spiritum iroe DomiiU divisa esl aqua, et 
gelaverunt lanquam murus aquce, gelaverunt fluctus iu 
medio mari; cum in isla divisione aquae, gelantibus 
fluctibus, via patuerit populo Iil)crato? Cur ergo nou 
polius per spirituro inisericordiac Domini divisa est 
aqua ; nisi quia terror irce Dei, quam contemnit iHo 
peccator, qui vcnit ad profundum malorum, ipse 
compcllit ad Bapiismum, ut pcr aquam iion pr.Tfu- 
cantem, scd transeuntes per viam iibercmur? DixU 
inimicus, Persequar, el compreliendam ; partibor spO' 
lia, et replcbo animam meam; interficiam gtadio meo, 
dominabitur manus mea. Neque intelligit iuitiiicus vim 
dominici Sacraraenti, quae est in Baptisroo salulari, 
cis qui crcdunt ct sperant in euro : et adhuc pulat etiain 
doroinari baptizatis posse peccata , quoniam cariiis 
fragilitate lentaulur, nesciens ubi, et quando, et quo- 
modo perficiatur plena totius hominis renovatio, qu» 
in Baptismo inchoatury ei prxsignatur, et spe certis* 
siroa jam tenetur. Tunc eniro et roortale hoc induet 
imroortalitatem, et evacuato penilus oroni priucipalu 
et potesiate, erit Deus oronia in oronibus (1 Cor. xv, 
53, 54, 24, 28). Nunc autero, quamdiu corpus, quod 
corrumpitur, aggravat aniroam (Sap. ix, 15),dicithii- 
niicus, Persequar, et compreliendam. Sed misisti spi- 
ritum tuum, et operuit eos mare. Modo non dicitur spi- 
ntus irx Dei , quando roare operuit inimicos : et 
paulo ante dictum cst, per spiritum irm tuw divisa est 
aqua; cum per hoc potius Iransiens Dei populus li- 
bcratus sit. Sed nimirum videtur Dcus uon irasci, cui 
sunt impunita peccata, et magis ingravcscit. Unde 
plurobo coroparatus in profunda desceiidit, tanto roa- 
gis, quauto magis vidct eos qtti pcr fidem Jusiiricati 
sunt, el pro spe futur» vitae prjescntia mala tolerant, 
iu laboribus vivere, in quibus co« perferendis conlir- 
mal Spiritus Dei. Misit ergo Deus Spiriium suuin ad 
consolandos et exercendos iti laboribus justos; ct 
operuit mare impios,n6n sotum piitantes niliil inter- 
esse inter se etillos; sed potius xstlmanies illis 
esse iratum Deum, qui tantis trrbubtionibus alHige- 
renlur, sibi autcro propitium, qui tantis prosperita- 
iibus Lctarcntur. Ita descenderunl tanquam plumbuni in 
aquam validissimam. Quis similis tibi in diis, Domine 7 
^uti similis tibi? gloriosus in sancUs, qui non glorian- 
iur in se : mirabilis in majestatibus, qui facis prodigia. 
Hxc enim qux tunc facta sunl, futurum aliquid prx- 
nuntiabant, quoniam figuroi noslrac fuerunt. Extcn^ 
disU dexteram tuam, iransvoravit eos terra. Niilluni 
certe JBgyptiorum illo tempore ierrne hialus absorbuit ; 
aqua cooperti sutil , in inari perierunt. Quid est 

ia) Forte^ tratcefilMB.^-Qiue ieotio toti de quo u^cta- 
tur argumcnlo opiime congrttit. li. 



IG37 SERMO 

ergo, ExUhduti dexleramtumn.lransvoratU eos tcrraf 
Ah rectc inlelligimus dexteram Dei eum , de quo isaias 
dicil, El brachium Domini cni revelalum etl [Isai. 
Liii, 1)? Ipse esl enim unicus Filius, cui non poper- 
cit Paler, sed pro omiiihus nobts iradidil iilum (Rom, 
Tiu, 32). Alquo iia in cruce exlendil nianum suain 
dexleram, el iransvoravil impios lerra, cum se vl- 
dores, el ilium coniemplibilcm putabant. Terraenim 
tradita eH in manus impii, cl faciem judicium eju9 
cperuit (Jnb ix, 2t), id csi, diviniialcm ejns. Ita 
gubemavil Dominus populum suum , tanqnnm illo 
ligno porlalum , ubi lerra, id esl, caro Doniini ex- 
lenU impios iransvonvit. Neqiie eniin navi transivit 
populas mare , ut gubemasti proprie dicerciur. Scd 
ffubema^ jusliiia tua pof)iUum tuum^ non prxsu* 
inentem de juslilia swa, sod ex fide vivcniein sub 
gratia lua : popnlum tuum hunc^ timem Uherasti, Novil 
eniin Dominus qui sunlejus^ll Tini. ii, 19). 

5. TranntHS per eremum Jigura peregrinationis n©* 
Hra in hMc vita , m qua admtantes snperamu^ auxilic 
Cibrtslt.-— Exhertatns esinwiulema/\f\ esl^inChrisUi 
tno. Qula quod iiifirmum est Dei, rortius est homim» 
bus <l Cdr. I, i5). Et si crueiflxus esl ex Inrirmitate, 
sed \ivil in virHite f>ei (l! Cor. xin. 4). Exhottatus 
§s in virtuie tua^ et in refectione sancta tua. In eo 
i|ui|ype quod camts mortaltas in lilo reTccla esl per 
resarrectionem, et in ille jam corruptibile lioc indnil 
iocorruf limiem, cxhorta«l sumus in luturum speran- 
les, el propter hxt onmiii pnesenlia tolerantes. Re- 
slat enim post BapiisnHim transitos per ereinnm, per 
¥iltm qiue agilnr in spe, doncc Tenlamus ad terram 
l»romissioiMS, lerram vhrcntium ubi nobis est portio 
Doroinas, io xteeiiam Jenisatem ; quo doncc vciiia- 
fttiBi, lota ista vila ereiiMis nobisest, et lota tentalio. 
Sed \m «6 qui vicit saeculum, vineit omnra popidos 
Dei. Nam sicui in ttaplismo, taiiquam bosics a tcrgo 
kisequentes, praeterita peccaia ddcntur : sic posi Da- 
piismum, in ilinere vibe bujus, cum escam spiritua^ 
lem iiKinduGaimis, el poium spirilualem bibimus, 
omnin n(AM advenantia superamns. Tcrruil qutppe 
inimicos viae nostttt nomen Imperaloris nostri. Priits 
cfiim Burrexil ira geniliim ad perdendum nonien 
ebrisiiaiiiim ; ubl autem ira nihil potull, convcrsa est 
hi dolorem, et magis mngisque fide crescente nlque 
occupanle omnia, dolor conversus est in timorem ; ut 
et supcrbi bnjus saH^nli, tanquam volatilia cceli, sub 
mnbra olcris itlius, quod ex mifiulissimo grano sina- 
pis midlom crevit, rcrugium proteclioAcmque con- 
quiranl (Matth, xiii, 51, 52). Sic cl in boc cantico, 
iibi commemoFantor ea, quae tunc in figHra coiitinge- 
iMMit in iliis, servalusesl ordo irae,^itorrs,et titnoris 
genliom. Audierunt, inq«it, gentes^ et iratce sunt; do^ 
iares comprehenderani Habitatores PhitislHm, Tunc /e- 
«rtitomioil, id esi eontiirbaii suni, duces Edom^ et 
f^neipes MoiAkofHm : apprekendit eot tremor : tabue- 
tmii onmes itihnbitantes 'Chanam. Ineumbat in tos tre* 
vsor, it timor magniiudinis brachH tui. Fiant tatuptam 



CCCLXUI. 



|f.?J^ 



tapideif donec trameal populus luus, Domiue^ donec 
trameat populus tuus hic, quem acquiiisti. Sic factum 
est, sic fit. Admiraiione stupenles tanqiiam lapides 
fiunt inimici Ecclcsioe, doncc iranseanuis ad palrinin. 
Sed et qui resislere teiilaverint, sicul tunc Amalocli 
exlenlis manibus Moysi (Exod. xvni), iia nuiic in si- 
giio crucis doiiiinic:c supcrantur. Alque ila introduci- 
mur, aique pliuitamur in monte hxrcdilaiis Domini, 
qui ex pnrvo Inpidc, quem vidil Dniiiel, crevil ei iin- 
plcvil univcrsam lerram (Dan. n, oi, 55). Hajc prai- 
paraia est hahiiaiio Doiniiii.TenipIum enim Dei son- 
ctum Cbt, et sanctiticaiio doinus ejus qiio: ab ipso esi. 
Templum enim Dd sanctum est, ail Aposiolus, quod 
estis vos (I Cor. iti, 17). Et iie quisquam respiceret ad 
tcrrenam Jcrusalcm, ubi tcmplum istud rigtirani 
qnamdam (emporalitcr gessit, sicut oportuit, signifi* 
cavit de regno a^tcrno se dicere, quod cst a:tcriia has- 
reditas Dei, {cteriia Jerusalem. Sccutus enim ail : Qum 
prteparavemnl manus tuas, Domine^ qui regnas semper^ 
et in sempilernum, ei adkue. Eslne quid ultra quam m 
sempiternum f Quis boc dixerit? Cur ergo addidil, ei 
adhuc ? Fortc (fuia solet sempitemum et pro Itmgo 
uiniis tcmporc intelligi, ad boc additum est, el adkuc^ 
ut verum scinpiternuin, quod siiie fine est, iiUeUige- 
relur. An quia regnal Deus seniper in C€e!estibus, qus 
staluit in sxculum sxculi, pnecepium pusuit cl non 
pnKleribit (Psal. cxlvui, 6) ; ei in sempiiernum in eis 
quibus cx iransgressione prxcepil postea conversis 
pcccaia dhnisit, et eos acqnisivit ex tempore, cisqiie 
beatitudincm sine fine dotiavit; regnat ei adhue in 
eos, qMOS sub populi sui pedibus in suppliciis jostis- 
simis ordinavit ? Nequc eiiuH quisquam ejus regno 
sublrahiiur, cujos vlcrna legc in distributione daiidi 
atque reddendi et nierltis prasmioritm aique poBna- 
rum, et jnstissima ordiuatione crcaturae cttnciae coer-^ 
centur. Dens enim superbis reasltt, bumilibus aulem 
dal gmtiam (Jacobi iv, 6). Qwa intr^ivii eqnitalus 
Pharaonis cmm eurribm et adseemoribus in mare;et 
adduxit euper e»s Donunus aquas maris. Filii auiem 
Jsrael ambulaverunt per mccum, per medium mare. 

4. Maria tgmpano assumpto concinens quid figurai. 
Iloc canlavtt Moyses et filii Israel, hoe Maria proplie^ 
lissa et filiu^ Isracl cum ea, boc el nos modo, sive 
viri el fcmincr, sive spirilus ci caro noslra. Qui cnim 
Jcsu Cttristi sunt, ail Aposlolus, carnem suam cruci- 
fixerunt cum passionibus et concupiscentiis (Calat. v, 
24). Hoc siguificare congniciiler inlclligitur lympa- 
nnm, quod assutnpsit M»ria,<it buic eantico consoiin- 
ret. In ligno enim caio exlendrtur, ut lympanum fi»l : 
el ex cruce discnnt siKvvcm sonum graiiae confiimrt. 
numiles ergo per Eaplisnium facti gratiac pielatc, ei 
exstincla ibi nosira superbia, per quain superbus ini* 
micus nol)ls dOtuinabatur, ut ]am qui gloriatur, in 
Dommo glorietvr {\ Cor. i, 5i.), Cmiieimct Doimno : 
gloriou enim magnifieam esl ; eqnufn ei eguitem pfo- 
jeeit in mare. 



cL^ssis r. 

SERlKIOnrES DOBII. 

Quos iiilcr qui visi sunt minus rcferre Augustinum, typis minuiioribus exkibcniur. 



'O^^^^f^^^ 



SEUMO CCCLXIV * («). 



De Samsone (b), Judic, capp. xm-xvi. 

4. FoTlttudo Samson ex Spirilu Dei. Samson forli- 
ttitlinein hibuit de graiin, non de natura. Nam si 
foriis esset natura, cum ci capillus demeretur, forti- 
tudo non adimerclur. Ct ubi crat iila potcntissitna for- 
titudo, nisi in co quod Scriptura dixit, Incedebal cum 
itlo Spiritm Dcmini ? Ad Domini Spiritum pcrlinebat 
illa furtitudo. In Sanison vus crat, in Spiritu plenitu- 
do erat. Vus impleri ct exinaniri potcst. Omne autem 
vas aliunde habct complemcntum. Ideo in Paulo ipsa 
gratia cominendata est, quando dicius est va$ eleclio- 
nis ( Aet. ix, 15). Videamus ergo Allophylis qualcm 
parabolam Samson proposuit. De edente, inquit, ex- 
ivit cibuSf et de forti est egressa dulccdo, Prodita esl 
haic parabola, dcbita ad amicos, soluta est; vicius 
estSaiiiSon. Uic si justusest, lutct : valde in profuii- 
do cst hujiis viri justitia. Nam ct quod legitur viclus 
Llanditiis muliebribuSy el quod ad mereiricom intra- 
vit, videtor liujus meritum vacillare ininus intelligon- 
libus secreiQ veritatis. Nam et proplieta uxorem ine- 
rccncem praecepto Domiui jubctur acciperc {Osee i, 
S ). Fortasse potcrimus dicere hoc in veteri Tcsta- 
roento criininosa vel damnabilia non fuisse, quaiido 
quidcm hoc quod dicebat vel agebat, prophetia erat. 
Rcqiiiramus ergo quid signincaverit vicliis, quid si- 
gnillcavcril victor, quid signiftcaverit cedens blaudi- 
liis muliebribils, quid signiQcaveril prodens sccretum 
parabolae, quid signlficaverit intrans ad roerelricein, 
quid significaverit vulpes capiens, et per caudas vul- 
pium, quibiis ignem alligavit, inimicorum fructus in- 
cendens. Quos quidem fructus de compendio incende- 
repotuit, si non in vulpibus mysterium cogitarct. 
Nuniquid enim slipula arida ardere iion potuit, nisi 
Igtiem i)cr eain vulpes transferrent? iiitelligainus 
ergo grandia latere mysteria. 

• Emcndalus ad b. cl. ful. r. el ad Am. Er. Par. Ijov. 

{a) Alias, de Tcmpore 107. 

(6) Possidius in ludiculo, cap. 10, recenset tracUturo tde 
« Sanison et de versu Psalmi S7, > cujus partem repraesen- 
lari arbitramur iu isto sermone. Fuit alias Lovanienslbus 
dubius,vcrIii.ioaulem et Mndingo suurius. Nunc certe multo 
qaam antea melior aut minus iiiaignus Augustino prodit , 
emendatus ad varios oodices manuscripios, quonun aucto- 
rilale in eo quaedam restituimus, quaedam resecamus. Eior- 
dium in prius excusis istud habebat : c in lectione ista,quae 
« nobis reciuu est, fratres cfaarissimi, uiulu et nimium 
« obscura dtvioa mysteria oontinentur. Quae quia non pos- 
« aaot breviter ezpficari, hac sola ex causa Psahuos matu.i- 
« pos lejnperius vohumus consommare, ne vos senno pro- 
« rxinr raUgaret. Et quia hora consuetudhiaria de ecd^ia 
* « exituri estis, ea quae dlcenda sunt, secundum vestram 
ff coiibuctudiuem, cumsilcntio etquiete attento auimo au- 
« diie. samsoii, frau*cs dilectissimi, » elc. Abest id totuni a 
■lanuscriptis. 



2. In Samsone figurntus Clmstus. Ux4>r Samtonis. 
Problemaipsius. Quid crat Samson ? Si dicam, Chri* 
stiim significabat : vcrum milii dicere videor ; scd 
continuo occurrit cogitantibus, Et Christus viiicitnr 
hlanditiis muliebribus ? Et Chrislus quomodo inielli- 
gilur ad ineretricem intrare potuisie? Deiiide, ci 
Chrislus quando capite nudatur, capillo raditur, vlr* 
tute spoliatur, alligalur, excaecatur, illudiiur? Ev|.. 
gila, fidcs, attende quid sit Chrisius, non solum quid 
fecit, sed etiam quid passus est Christus. Quid fecit ? 
Operatus est, ut forlis: passus est, ut infirinus.In 
uno intelligo utrumque. Video fortiludinem Filii Dei, 
video infirmitatem filii hominis. Accedit et aliud, quia 
Christus totus, quomodo eum Scripiura commcndai, 
el caput et corpus esl. Sicut Ecclesiae caputest Chri- 
stiis, ita Chrisii corpus Ecclesia est ( Ephes. iv, 15, 
et Coloss. 1, i8 ). Elsolaquidem ut non sil, cum ca- 
pile suototus Cbristusest. Ilabet ergo Ecclesia in se 
fortes, hubet iiifirmos ; habel eos qui solido pane ve- 
scuutur, habet eosqui adhuclacte nutriendisuut. Addo 
aliud, quod necessc est confiteri : in ipsa socieute 

Sacrameniorum,conimnnicationeBaptismatis,partid- 
patione Altaris, habct justos, habet injuslos. Modo 
enim corpus Christi, quodnosiis, In area est ; postea 
in horreo erit. Tamen cum iu area est, non rccusai 
paleas sustinere : cura tempus advenerii reponendi, 
Iriticum a paleis segregabil (Maith. iii, 12). Qua&- 
dain ergo fecil Samson ex pcrsona capiiis, qwedam 
ex persona corporis, lotum Uroen ex persona Chri- 
sti. In eo eiiim quod viriutes et roirabilia operalus est 
Samsoii, capiit Ecclesix Cliristum significavit : in eo 
autem quod prudenter fecil, illoruro qui in Ecclesia 
justc vivunt imaginem gessit : ubi forte praeventuS esi 
et iiicaute egit, eos qui In Eoclesia peocatores suntS 
figuravit. Merctrix quam Samson in conjugium sumit, 
Ecclesia est, qua) ante agiiitionero unius Dei curo ido- 
lis fornicau fuil, quam postea sibi Chrislus adjunxU. 
Postquaro vero ab eo illuminau fidero suscepit, etiani 
hoc roerult, ut per eum saluiis s.icramciiia cogno- 
sceret, et ab eodcro revelarentur ei iuysleria coele- 
siiuro secrctoruro. Nam quacstio ipsa quas coniinct, 
De edente exivit cibus, et de forti est egressa dutcedc, 
quid aliud significat quam Christum a roortuis resur- 
gciilero y De edeiite utlque, id est, de morlc qus 
cuncu devorat alque consumit, exivit cibus ille qiii 
dixit, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ( Joun. 
VI, 41 ). Qucm huinaiia exaccrbavit iniquitas, et ciii 
accii et fellis amaritudinero propinavil, ab eo plebs" 
Geuiiuro vitaj dulcedinero conversa suscepit. Ac sic 

* Mss., infirmisunl. Paulo posl, loco, mcretrlt, vcriui 
si legaiiir,mu/ter ex alienigems, ut aUas Aiigustiuus. 



I6it SERMO 

de morlui loouis orc, id est, clc Ctirisli niorlc, qui 
accubans domiivil ut Ico, apum, id csl Ckrislianoruin 
IMcessit ciamcn. Quod auteni dicit, Nan irwmsse" 
Ua parabolam meam^ nUi ara$$etis in vitula mea : vitu- 
b lixc Ecclesia est, qux fldei m^rstcria, Triiiitatis, 
resvrrcctioois, judicii pariter ct rcgni, io flucs lerrae 
per Apostolorum et sanctorom doctrinam ac prxdi- 
caiiooem TulgaTit, et inteliigentibus atque cognoscciA- 
libus xlernx vitx prxmia repromisit. 

3. Sodalis daceni ipmus uxorem figura keereticorum, 
Yutpei ignem incaudis trahentes. Sequilurautcm, Ira* 
tua esi SamsoUf qwa dujat sodalis ejus uxorem ejus* 
Sodalis iste omninro haereticoruni flguram gcssit. 
Vmnum secretunt, fratres mei. Nam liu^retici, qui 
Keelesiam diviserunt, uxorcm Domini sui ducerc ct 
abdiicere voluerunt. De Ecclesia enim et de Evangc- 
liis exicnint, qui pcr impielatis adulterinm Eccle- 
siam, id cst, Cliristi corpus in pariem suam conan- 
tnr invadere. Unde fldclis iile scrvus et amicus do* 
minicae sponsx ioquitnr diccns : Despondi enim vos 
ummrovirginem castam exhibere Christo. El dcprava- 
li sodalis tangil tideli zelo et increpatione personam. 
El iimeo, inquit, ne stcut serpens Evam seduxit^ ita et 
sesuus vestri corrumpantur a veritate qu(B est in Christo 
JesM ( II Cor, XI, % 5 ). Qui autem sunt sodalcs, id 
esl, haerctid dcsertores, qui sponsum Domini inva- 
dere Toluerunl, nisi Donalus, Arius, Manichxus, ct 
exlera vasa erroris ct pcrditionis ? Dc tulibus Apo- 
sColus dicit : Audio in vobis, inquit, scissuras esse : 
aikuemm didt^ Ego quidem sum Pauli ; alius autem^ 
Efo Apotlo ; atius vero, Ego Cepha: ( 1 Cor. i, H , 12 ). 
Yideamus igitur mysticus isie Samson quid ieccrit 
oflensiis in uxore ab alieno. Cepit enim vulpe>, id 
ett, adulterantes sodnlcs, dc quibus dicitur iu Canli- 
cis canticonim, Capite nobis vulpes pusUlas^ extermi- 
naaies vhteas ( Cant. ii, 15 ). Quid esl, Capite? Id est, 
comffftibeiidite, couvincite, confuiate ; ne extermi- 
nentar ecclcsiastica'. vineae. Quid csi aliud vulpcs ca- 
peve» nisi hxreticos divinxlegis auctoritaie rcvincere, 
ei sanclanim Scripturaniro testimoniis velot quibus- 
iun vmciilis alligare atque constringerc ? Y ulpes ca- 
pit, ligatis ignem caudis apponit. Quid sibi volunt 
ciiidc vulpium coliigat;£ ? Caudse vulpium quid sunt, 
iiHi potteriora hxreiicomm, qui prima habcnt blan- 
iael deceptoria : ligata, idesi, damnata, et igncm in 
£ae iraheotia ; ui eorumfrucius et opera cpasumant, 
qpu Miis sedoctionibus acqaiescunt ? Dicit homint 
modOy NoH audire hsereticos, noli acquiesccre hxrc- 
lids. Respondei» Quare ? Numquid iile et ille non 
amlivUbaereticos ? Numquid et alius quilibel cbri- 
tiiamis non taiita roaia eommisit, tanta adnlteria fe- 
cil, uotasrapinasexcrcuit? Etquid illi contigit ma- 
Ji ? Prima vulpium suut, qiue seducti aUeaduBi ; et 
relro asi igaia. Nifail, inqiil, illi conligil. Numqnid' 
qina praMedil, post se nihil trahtl ? Ventorus esl ad 
igaem posleriorem. Pulas auiem quta hxretiei ignnm 
iralHml ande ardeaal (niclus intmieoruffl, el ipsi noa 
ardebonl ? Sine dablo enim vulpes, ubi messes incen- 
denml, el ips» ntique arserunU Videle ergo judi* 
Pateol. XXXIX. 



CCCLXIV. 1642 

cium hocrcticis rclro, quomoilo non vidcnt posl 
se. Habont blandimciita, ut mulccanl, prinias partes 
suas libcras ostendunt : in judicio Dci in ligatis 
caudis, id cst, in postcrioribus siiis igiicm trahunt, 
quia improbitas prxcedit poDnas suas. 

4. Accessus ad merctricem. Portas civitatis, cum a 
sonmo surrcxisset, in montcm abtatce. Quod autem iii- 
tnvit ad meretriccm, si sinc causa fecit, quicumqiic 
fccit, immundus est : si auicm prophcta feoit, sncni- 
mcntum est. Si non ita intravit ut concumbcrct cuni 
ca, mystcrii causa fortassis iiitravit. Sed concubuiss/s 
non legimus. Scquitur, Intmici vero exspectubant ad 
portas civitatis, ut comprehenderent cum, cum a merC' 
trice, ad quam inlraverat, fuissei egrcssus, Ilte vero 
dormiebat, Vidcte quemadmodum non scriptum est 
quia niiilus est mcrelrici; sed scriptum cst quia 
dormicbat. Vbi exsurrcxit^ inquit, mcdia nocte exiit, et 
abstulit portas civitatis ipsius cum seris^ et easdem por^ 
las levavil in cacumcn montis^ et ab AUophgtis tencri 
non potuit. Portas ciYitatis, quibus ad mcrclriccni 
intravit, abstulit, et in monlcm levavii. Quid cst hoc? 
liircrnum ct amorem luulieris, utrumquc Scrlplura 
conjungit. I.iferni imagincm lcnebat domus mere- 
tricis. Rccte pro inreris ponilur : qiiia ncmincm rc- 
pellil, ct omncm intraiitcm ad se traliii (Prov. xxx, 
16). Agnoscimus hoe loco Redcinptoris nostri opera, 
postquam Synngoga, ad quam vcnerat, a se per dia- 
bolum separata est, posteaquam dccalcavit eum, id 
csl, in loco Caharix cruciflxit, ad inferna dcscendll; 
ct inimici custodicbant locum dormicnlis, id cst» so- 
pulcrum ; ct capcrc volebaut quem videre non pote- 
rant. lllc autem dormiebat ibi. Hoc idco dixi, quia 
vera mors crat. Quod dictum cst, Uedia nocte sur- 
rexit; hoc sigiiificat, quia in sccreto surrexit. Apcrte 
enim passus est ; solis autem discipulis ct ccrtis qiii- 
buscumque, cum surrcxit, manifcstatus cst. Ergo 
quod inlravity omncs vidcrunt ; quod surrexit, pauci 
cogooverunt, teniierunt el palpavcrunt. Toilit tameii 
portas civitatis, id est, aufert porlts infcmi. Quid esl 
portas inferni lollcre, nisi mortis imperium rcmo- 
vere ? Recipiel>at enim el non remiticbat. Quid 
autem fecit Dominus noster Jcsus CbristQS? Ablatis 
portis mortis, ascendit in cacumen moniis. Novimus 
enim cum et resurrexissc, ct in coslos asccndisse. 

5. Virtus in capHUs. Exceecatio et %nors Samsoms, 
Quid est autem qnod in capiUis virtutcm habebai? £t 
hoc, fralres, diligenter attendlte. Vurtutcm non ba» 
buit in manu, non in pede, non in pectore, noa iii 
ipto capiie ; sed in capillis, in criniiNis. Qtiid sunt 
capilii? quid comae? El nos videmus, ct ioterrogalus 
Apostolus re&poadel nobis» Cama velameHium esi 
(I Cor, XI» 15). Et in velamenlo Cbrislas habebai 
▼irtniem, quando ombrae veteris Legis eum tegebant. 
Coroa ergo Samson in velamenlo erat ; qaia in Chrisio 
aliod videbainr, et aliud intelligebatur. Quid antam 
sibi vult, quod prodttora esl secrelum, el decalvalus 
est Samson? Contempla est Lex, ei passns esl Chri- 
stus. Christum enim non occiderent, si Legem non* 
eontempsissenl. Nam aoferanl ol ipsi qaia ois Chri- 



1(5^ S. AW;ijSTINI EriSCOPI 

stttm noiiHcebat occidere. Dicel)ant juJici, Nobis non 
licet occidere aliqnem {Joan, xvni, 51). IXecnlvams 
esl Samson , revelaia sunl condensa, rcmoliim csl 
V( lameiitum ; el Christus qui lalcbai apparuit. GapUlt 
aulcni redivivi caput veslicrunt : quw Judaci nec re- 
sm-geiilem Cliristum credcrc volucriml. Fuit qiiidcm 
iii niolcndino cascatus, fuil in domo carceris. Do- 
nius carceris vcl molciidiiium, labor cst liujus saiciiri. 
Excjecalio aulein S:imson illos indicat, qui infidcli- 
latc c;i!cati Christum ncc virlules opcranlcm, iicc 
ascciidcnlem ad cocleslia cognovcruiit. Cx»cilas ergo 
quain intulerunt, ca;cilalcm Judxorum signilicabni. 
Chrislus aulem a Judacis et comprchciisus est ct oc- 
sed magis inlerficicntcs occidit. Adduxeruut 



KiU 



CISUS 

ergo cum inimici, ut iilnderenl ei. Jam hic imagincm 
crucis attendite. Expansas eniin manns ad duas co- 
lumnas, quasi ad diio ligna crucis extendit : sed ad- 
versarios suos inleremplus opprcssit, cl illius p.issio 
inlerfeclio facla est pcrscqucntium. El ideo Scriplura 
ita conclusit, Plures mortuus occiditf quam vivus occi- 
derat. Quod iiiyslcrium iii Domino nostro Jesu Chrisio 
cvidcnter implcliim esl : redemplioneni nostram, 
^uam vivcns minime celcbravorat, mortuus celcbra- 
vit : qui vivit ei rcgnal iii sxcula sxculorum. Amcn. 

SERMO CCCLXV • (a). 

De versu 1 Psalmi iv, Benedicaro Dominum, qui tri- 
buit mihi intellectum, etc, (b). 

1. Deu$ corde laitdandns et amore. Laus nne 
oinore, nec vera^ nec Deo accepta, Cantavimus, ct dixi- 
mus, Benedicam Dominum : ulinam corde, non ore 
lantum : nam si ore ct non corde, sordcscit laus 
Domini in ore pcccaloris (Eccli. xv, 9) ; nec sibi 
prodest oris coiifessio, si non sit intus cbaritatis 
profcssio. Videle, fratres : non csl charitas virtus 
oris ; ibi sedem figit, nbi piilchra cst ainica sponsi. 
Ubi autem haec putcbritudo? Omnis gloria filiee regii 
ab intus (Psal. xLiv, 14). Non est aliud ea gloria 
quam pulchritudo, non est aliud ea pnlchritudoquam 
cliariias, non est aliud chariias qnam vita. Ergo ut 
▼ivas,ama.Si amas, pulcher es : amor bonum, amor 
pukbrum. S absit iliud pulchrum, non vivis ; spe- 
ciem quidero habes, sed non intiis. Rccludatur S6« 
pukrum illud tantis fultum columnis, effringatur mar- 
mor ; quid aliud occurret quam horrendum cadaver, 
ossa fetida, cineres, vermest Est itaque spccles, sed 
icgit moriuum, ad aspecium eujus horrescis, (remif. 
Putas autem mortuus dicat, henedicam Dondnumf 
Imo lestc Scriptnra, /Voit mortui laudabunt te, Do- 
nttRe, neque omntt qni detcendunt in infernum (PtaL 
GXiii, 47). Aperi Evangelium, aiidiei Uominum in- 
crcpaDtem et dicentem diabolo, Obtnutesce (Marc. 
1,95). Quare? Quia non mortui laudabunt te^ neque 
omnes qui descendunt in infernum. Nemo eum laiidat 
qucm non amat; aul si inimiciis laudal, viriutem 
amat quam in inimico laudat. Qui peccat, inimicitias 
exercet cum Deo : ncque igitur Deum laudat, nec 
^lrtutcm Dei laudat ; quia laus aliquod bonuin esi, 
quod non eadit in peccaturo. Qui allqaem laudat et 
mentitur^ calumniatur, aut irridet poUus quam lao- 
dat. Aufer a corde charitatem» solum superat men- 
dacium. "Vis ul mendacium laudet veritaiem, et inde 
Dens Bumai elogium, unde proficisdtur blaspfaemia? 
Non magni ducunt sapientes, oui ab insanis et maiis 
laudantur : laudabitur Dcus ab impuro et impaden- 

* MOD exstat in manuscriptis nostris. 
(a) Alias, inter vigoerauos 28. 
\b) Adversus Pehu^ianos et SemipelagiiDOS egregius, sed 
stilo Don f Uetiir acnptns Aa|«sliiuano, 



lissiiiio corde, a blasplicma et amcnlissima mente? 
Dic ergo, Benedicam Dominum^ qui tribuit mihi in- , 
ieliectum. Insaiiiis iion cs, sanatus es, intclleciiiin 
Ji:ibc6 ; lauda Dciim tiinm, (|ui Iribnit tibi iiitelle- 
ctum, qui pracsiat oculum : gilcllecliim, nt capias; 
ociilum, ut aspicins; capias quanta sit lalitiido ct 
iongiiiido ainoris Dei, aspicias in auctorcm et con- 
sumniatorem fidci; capias cliaritalem, aspicias Chrr- 
sium ; cliaritalcm, ut ames ; Chrisium, nl benedicas, 
et am^ndo el honediccndo cognoscas Dominum, qni 
tibi tribnil intcllectum ; et cognosccndo vivas : quia, 
H<Bc cst viin wtenwy nt cognoscant te solnm Deum^ et 
quem misisti J(sum (Jhrislum (Joan. xvu, 5). 

2. Contra hccreticos, intellectum bonunit quo benedi- 
citur Deus^ habere se a nalura jactanles. Sed unde, 
quicso, tibi intellcctiis isle? Veniet aliquis detrans- 
verso, ct dicei : Qui natumm dedit,dedit intelleclirai ; 
bonn iiatuta, bomis inlellectus; hanc l>oiiam sortitr» 
suflicit : iic(|iic ciiim iiitolleclus erit dcgcner; el iudc 
heiiedicam Domimim, iinde mihi tribnit inlellectum, 
hoc cst, a nntura. ha^relice, ergo bonam sortitiis 
es natiiram? Taccal Apostolus et confuiidalur : Non 
quod volo, inquit, bouum, hoc fncio (liom. vii, i9); 
el lamen bonnm sorlitus est natiiram, cl in hac bona 
iintiira, lionum qiiod vult agerc, non potesl agcre. 
Vuil, desideral, conatur : vult inrirme, dcsiderat in- 
cnssuin ; coiintur fruslra ; ct coiitra quod vult, quod 
dc.^idcrat, quod conaliir, bonum hoc non perficil. 
O bonam natoram, cujus imbrcilln voluntns, irritum 
desidcrium, conalus inuiilcs ! Partcs siias agant ))lii- 
losophi, et inaximam libi gratinm habebiiut, qiii tam 
grntuito bonain cis naliiram indulges. Quid inde? No- 
vcrunt coclum, noveruiit tcrram, novcriint mare, 
aliyssos rimantur, abstrusa naturae scrulanlur, sciunl 
rcrum discrimina, diflerciilias , essenlias; de iiis 
omnihus rationem reddiint ; quid inde ? Perge, dic 
ampliiis. Post tot Innlaqiie deficiiint, ncc sicut Deuni 
glorificaverunt, ct in cogitationibiis snis evanuerunl, 
et insipienles facti sunt, eum se sapientes arbitra- 
rentur, et mutaverunt simililudinem Dci in simililu- 
xlinem vituli comedeniis fenum, et effusi siint in er- 
rore Baalim ; et obcxcavit cos Dcus sa^culi, et traditi 
sunl in ignominiosas passiones, et similes facti sum 
iis qux adorabaiit (/d. i, ii-28). Et taincn bona 
natura gaudel>ant, ei per natiiram intclleciu. in- 
sane, vides an hncc natura tribiiat intcllectum» qiio 
Deuin benedicant? Quiii potius trihuni intelleclnm, 
quo Dco nialcdicnnl, et adversus Crcatorem cxsur- 
gaiit? Dicite poliiis, fratres, Benedicam Donunum^ 
fiit tribuit mihi intellectum : nisi tribuisset, iion in- 
lellexissem ; nisi intellexisscm , nunquam bcnedixis- 
sem : intellcctum tribuit, oculnm dedil. Casca natura, 
qiio ipsa carct non praestat. Fac libi iiiiellecturo, et 
te facies co^cum. Lumen quod in te est, tcnei>ne 
sitnt. Dic ergo, lUumina tenebras mens, ne unquem 
obdormiam in morte (Psai. xii, 4). Quid est olnioniiire 
in morte ? Aliquid a natura sperare, brachium suom 
carneni facere, sibi ipsi iiilellectiim fingere : hxc qiii 
fccerit, non tantum in morle est, sed obdorniit in 
morte, plusqnnm quatriduanus est, plusquam feaiet 
(Joaii. XI, 59). Si tantum in morte esset, susciiafi 
posset : sed in ipsa mortc plusquam ferreum somnuBi 
dormit, in ea rcquiescit. Actum est de eo. 

3. Runus eonfutantwr terbis Salomonis. Sed fia 
scire quid cgerit is oui bonam sort^us erat natu- 
rain ? Dixitne ut tu : In lK)na natura , Inmtts mihi 
est inlellectus, et qui unum iribuit, altenun non 
nogavit? Allidamus scorpium, conteramus, obslruainr 
intquitati oa suum. Lege: Sortitut sHm anhnam bonom, 
Pei^e, audiamus qualou nactus fueris tbesaururo, qui 
foriasse vertetur in carbones, et utiiiam in cailioiMS 
qni supcr caput tuiim congesti absumant sui)erflii.*«. 
Ei eum ettem magit 6onin, veni ad corpus incwHpnna» 
tam : el nt ui9i quod non aliter eoniinere potsem , niti 
Deut det ; et hoc ipsum erfU sapienlim^ cujus estet 4o* 
nnm cognoscere; convcni Dominnm, ct deprecuiu» snm 
(Sfl/).viii,49-SI).Vcri8simcsurtituscs iiatur:im bonnui. 



I6i5 



SEKMU CttLXYI. 



\m 



qiiit nogolt Nam et diaboli raturu \mu cst, et omniA 
quae Deus fecit , bona suni : sod in hac naliira licot 
bona, tu sapieutem inlellecium habebi<^, quo possis 
absiinere a coneupiscentiis et desideriis, aure initilant 
adYersus aniinam, si Deus noii dederil ? l)isce, hxre- 
tice, disce landem. Et tcivi quod twn aliler continere 
^^OMtem^ nisiDeui del : etiii hoc pra;cipuuin snpicnli.f , 
quae toia estintellectus, scire undecontineas, et non ali- 
ter contineas nisi a solo Deo. egregiam naliirani quic a 
nullo abstinere potesl, ncc aliicr poicsl, nisi ul rual, si 
Deus non dederit iiilelleclum , quo non ruat ! Cante- 
IDQS ergo, fraircs, canlemus, Benedicam Dominum^ 
qmi tribuii mihi intetlectum : i\e6\i natui-ani,dedit intel- 
lectum ; snnavil naluram, s:uiavit iiilolleclum.In utro- 
que piusSamaritanus misericordiam exliibuit; dcsccn- 
uil,alligavit vulnera, vino quod inieliigimus, tcrsit. cu- 
ravit, in stabuluro ttilit, hocestinEcdcsiam, hospiti 
eooiuiendavit (Lac. x, 55-55). Qnali hospiti^ Spiritui 
tUKlo Ecclesi.ne sancue inlinbilatori. Is acccpta mo- 
neUi sed qiiam conscisso sacco effudit qui pro miseris 
solTit, oleo suo, unguenlo suo, vuliicra nnturue jacenlis 
et eispirantis sanavit, et codcm olco quod acccndil, 
lenebras mcas illuminavit, ct inlcllcctnm lucidtim le- 
cii. Hoc si non credideris, noii libi erit Saniarilaniis, 
ei perilHs in vulnere, qui uiedeutis manuin renuis ad- 
miitere. 

4. iniellectuibonus a Spiritu sancto, Spiritus sanclut 
donwn nobit Chrisli passione emptum. Inierrogeniur 
Aposioli , et dicantquis iii illo quiiiquagesimo a rcsiir- 
rectione Domini die tribuit illls iiiteilcctum? An for- 
Ussis escilaverant illi slrepiluin terribilcm, qiio con- 
emsus esl Incns, in quo exs{)ectaliant proinissa Patris ? 
Forla^^is acceuderunl illum supernuui igncin,quo loti 
ardebant? Furtassis liiiguas ilias iguitas ipsi creaverunt? 
Fortassis ipsi divina ilia inunera, ex quibus est iiilel- 
leclus, sibi procuraverunt, ct in se secundum deside- 
ria cordis cffuderunt? Il(»c qni ait , nullain in hoc 
sacro qulnqungenario parieni babcl : nec accipit in- 
lellectuni , qui secuiidum naturam dari piitat iuielle- 
ctum. Qiiando ergo datus est intellectus, nisi quando 
et daius est Spiritus ? Agamus simul, jnm conrundcris » 
jaro enibescis ; et utiiiam ita confundaris ul sedrfice- 
ris, ita erubescas ut gloriUceris. Quid est Spiritus 
sanctiis , nisi promissum Patris munus , nisi Filii do- 
iiuro? Si promittitur, habes a quo proiniitilur, nafi 
oax promittuntur, extra nos sunt ; ct promitlereiur 
irustra quod aut in potestate nostra esset cuin pro^ 
mitlilar, aut cum liberet possiderctur. Hoc tibi pro* 
mitto qiiod non habes, et in me est cum proinitto, ut 
in te deseendat quod promitto. Esl eiiam Spiritus 
sanclus donura, et super omne donuiu, et quod nulli 
debetor douum , et quod gratis tribuitur doniim. Na- 
tns est Christus, et in prxsepio qui pioriim jumcnto- 
nmi esca fieret, reclinatns : tamen sitim, lassiiudines 
pnssm est, a suis veiiditus, a Judxis traditus et accu- 
sacos» a Gentibus flagellalus , spinis coronatus, cruci- 
IbiM. saio laiidem iuclusus : quorsum bxc oninia?Ut 
hoc libi eroeret donum, quod postea crcdenti 'dispen- 
sarel; aot potius dispensaret, ut credcres. Nam nisl 

Bios dedlsset , neque aiiie , neque post credidisses. 
nde sl a natura donum hoc habes, hinnein reddis 
mortem Chrisii , passionem , crucem. Fnisira enim 
moriior, ut tihi acquirat quod in te esi, el doiiet quod 
possides. Redde Doinino pncsepii huinilitatemy redde 
cruds maledtcttoncm , redde profusi sanguinis co- 
piam , incassuin liaec omnia : tibi sufficis , inania ha:c 
omiiJi; dives es, et iii diTitis naturae i)onls computas 
inldlleetum > quem dedit natiira , non gratia, el ciijus 
coo es deinlor Creatori , nisi in quantum naturam 
Iributt, quae tibi iniellectum fecit. 

5. CoRviimiiiitfr postretno experientia proprice iufir- 
mifeltt ei eomeupiseentim. Agnosds, ut puto, errorem : 
et utiuam emendent te renes tui (Psal. xv, 7), ul me- 
lios agiMMcas , et agnoscendo petas , et petendo ob- 
tineas s^ritum intellectus et consilii et limoris, qiio 
sapieniior evadas, quo fias cautior et Domino subje- 
ciior. Hxc I CratreSy etsi non tractarem , alius lamen 



essct qui vos crudiret : ct apuJ vosmetipsos Iracia- 
tores essclis. Si enim, (piod avcriat Deus, in lam cras- 
sum ct slupidum crrorem prolapsi cssetis, iit a na- 
tura vobis iiiteliectum Iribui putarciis, qiicm a sola 
gralia ct misericordia Dci liabeiis, cincndartnt vos re- 
iies vestri, cl clainarent, Qiiarc asccnduul coKilationes 
hujusni04li iu cor vestrum (Luc. xxiv, 38)? Uniis- 
quisqucse i|>suin consulat, seipsum palpct.Bcrutctnr, 
nec se qujusicrit exira; inlerrogct reucs suos, et di« 
cenl illi , fuisse locem in membris incis contrariaiu 
legi mentis mca; (liom. vii, 23) ; pronus suin ad onine 
flagiiium, ila ine obruunt coiicupisceuti;e fluclrs, iit 
uuotidie mergar, el in profunduiu pcccalorum ruaiu. 
Ascendil inviilia, ascendil siipcrbia, ascendiL luxuria, 
agmiiie farto miserum pclunl : si Charybdim decli- 
navcrim , Scyllam inciirro; si libidiiiem propulso, 
iroi succumbo; si nou mc «lomat avaritia, ccdit ebrie- 
tas; si rapiiiis abslinco, inaiium ei viscera paupori- 
bus claudo ; si caluinniis aiircs obduco, mors intrat 
per rciieslras, lioc est, per oculos libidinum cl volu- 
ptatuin incentiva liaui io ; deiiique si riniam uiiam 
obturo, cculum patenl, quibus nccipiam inimicum 
imbrcm, ct tandem faiiscam. IIa*c sunl qusR npud te 
tractaul rcnes tui , ct proprin infirmitaic conscii cni- 
diuiit le, increpaiit le, cmendant te, et usquc in no- 
clem. Qualem iioctcin?Cnnscientiu! tu.ne caliginos», 
cujus tenebris involutiis vcllcs, si po^scs, bis quasi 
clypeum advcrsus lumen vcritalis obtcnderc , ct de 
fortiludiiie tua bene spcrare. Sed cmeudant le renes 
tui. In renibus et in lumbts robur , ut esl aticubi in 
Scriptura ( Job xl , il) : scd quaiidoquidem adco 
elumbes siut liimbi ttii, adeo naccessciites rcnes lui, 
erudiunt et dicunt, Si iii renibiis, unde est forlitudo, 
tanta csldebililas, tanta iniirmitas, quid de ca^teris 
fiet? Ciim no&ergo crudierint luinbi nostri, cl docuc- 
rinl quam vann sit salus hominum; qiiid supercst, 
nisi ut succingnmus Iiimbos iiostros. ut non diflluant? 
Quando apud nos tabulata nostra , aut nimia vetiista- 
tc , aut niiuio ailorc, aut tempestatum impulhionc, 
vcl alia qunpiam dc cnusn dchiscunt, illa staliin cla- 
vis et nervis compingimus : hoc fiat dc lumbis luis, 
hoc cst, de fortituditie tiia ; laxautur, ruunt, fatisciiiit, 
solvitur tolacompago; habcsclavos in crucifixo, for- 
titer impinge, et tanlo inelius , quanto profundius ; 
noli poncre labaiiti , ut siisteiitetur ; sic firmabiiur 
compngo resoluta. Uabent clavi crucis , quo jaceulcs 
erigaiit, quo debiles reslitiiant, quo labenies retincant. 
luipeile, tundc, us()uc nd^ mcduUas , usque ad ipsam 
auimam , ex hac emcndatione snnaberis , et snnatus 
dices ad Dominum, Fortitudinem meam ad lecusiodiam 
(Psal. Lviii, 10) : ex te fortitudo mca, ad te JTor- 
titudo mea. Convcr&i ad Domiuum , eic. 

SERMO CCCLXVi • (a). 
De Psalmo xxn , Dominus regit me , el nihil mihi 

deerit (b). 

\ . Psalmus refornuitionis liominis mysterium conti" 
nens. Psalmum vobis, dilectissimi, qui ad Christi Ba- 
ptismum properatis , in nomine Doiniiii tradimuA ( 
memoriae collocandum ; cujus necesse est , ut myste- 
rium, illuminante divina gratia, expoiiamus. liic enim 
psalmus specialiter reforaiationem lapsus liumani ge- 
neris, et sanct» Ecclesia: disciplinam, simulqne con- ^ 
tinet sacramenta. Pateant igitur silentio aures cordi;» 
vcslri ad aodiendum, et totius inlentionis pnratos 
sulcos verbi semcn inveniat : ul quod nunc sitiens 
lcrra suscepcrit , tempore acccpto inebriatn snnguiiie 
Christi, in procero germinaYis culmo *, copiosos affe- 
rat frucius. 

2. Hominis lapsifigura in co qui desccndil ab Jeru - 
Sitlem in Jericho. — Dominus regit me, et nihil mihi de- 
erit. Magnum, charissimi, principium contiteutis. Fir* 

i Sinnondus, prospero. Al Uss., procero. 
* Collatus ad cluos v. ad gr. rm. et ad Sirm. 
(a) Alias, iuter sinnoumanos 9. , 

{b) Augusiino iribulum reperU Sirmondus in Iribus codi* 
cibus, uoo Gerniaaeusi, et Victoriois duobus : oos imeterca 



1Gi7 



S. AIT.LSTIM EPISCOPI 



IGIS 



niavil enim dofonsionis fKlucIani, (iiviiiariim rolK)ravit 
inflniiain siibstnnliain. Dom'mu$ reqU me , flrmavit 
ilofensionis fidiiciam. Et iiifiil iiiilti dcerit ^ rohoravit 
liiviiiarum iiinnilnm snbslniitinm. Scd (|U.Tramiis cu- 




originis digniiftlc, morlisquc tvlo prosiratus humo 
^lne viribns jacobnl et niidus. Qui lubn Lcgis cl Pro- 
|ibeiarnm insonnnlo , dum suis conanir snrgcrc viri- 
l»iis, vnlneris dolore retraclus, in lapsnni gravins rccl- 
dil quo j:<Ci'bat. Quii Lex, ni ait Aposloliis, ad perfeclvm 
t/f/rt! rMifxit {llebr, vii, 19). Qnein Samarilaniis ilic 
iio^ter, Cbrislus scilicet, qui S:imariianus a Judxis 
esl dictiis, quod inlerprelalnrCnslos, miserandocum 
e:«drm via tiansirct, id esi, cnm in carne jnsius pro 
nf)bis peciatoribus mori venisscl, in jnraonlum suiiin, 
elovaiis n torrn, imposuit; et nbcrrnnlem ul ovoni 
siibvccUins bnnioris propriis, in paradisum , undo la- 
pns fnoral, ad centenarium, boc esi, ad pcrfccium 
hwniornin revocavil (Luc. x, 50-35). Ipte enim, ulait 
4»mpbcla , peccata nostra portavit , et pro nobi$ doluil 
(hni. un,A). Dic jnni, bomo, dic in jiimcnlo mise- 
f i(fir«li:i', oi bnmcris dominicaj d.loctionis sedotis, qui 
rognilus lecognuscis aiiotorem tiium et Doininum , 
Doniinus regii me, Quod utiqne, nisi a Domiiio erc- 
rlu'?, i «coiis diccrc non posses. Ipsc crgo regit le, qni 
fMirlat le. Cnm enim dicis, Domitifii ngit me; nibil 
r»i pioprinm, iindc fidns in lc. Ilaque oave no exlol- 
laris do mcrilis tuis. Nulln enim fucrnni, cuin ad tc 
erigcndum Dominns vcnit. Deniqnc nudiim iuvcnit, 
tion vcslitnm; plagatnm invcnil, non sannin ; j.iceu- 
4cm invonil, non slantcm : crraiilom ro|!oril, iion re- 
vertenlcm. Cavc jnciantiam, cave; qiiia qiii ic semi- 
vivuni miscmndo a icrra sustulit, humilem portat, 
pnt»cipilat exiullcntcm. Cum cnim dixeHs liinendo, 
ot in innocentia anibiilando, Dominus re^il mt; lidu- 
cialitcr addes, et niltU mihi deeril. Quoniam nibil dccst 
liincntibus enm ( Pjr./. lAXXiii, io); et non privabii 
Dominus bonis ambulautes in innocciKia (Pm/. kxxui, 

tO). 

3. Ovii per Chrislnm ad ovile redncta $ecurita$^ 
PatcnaaimKS christianm, Nam ut scias, qnia nibil 
libi dt^erit, ndde qnod sequitnr : In loco pascna: ibi 
me coltocavit; »uper aqnam refectionis editcavH me. 
Agnoscc , hoino , qnid fucris , ubi fueris , sub ({iio 
fieris. Ovis errans oras , in invio et itiaqnoso , spinis 
^t iribuiis pasccbaris : sub merccnario |)Osita « ve- 
nlentc bifo, secura n(m eras. Nunc autcm requisiu a 
Tero pastorcy hnneris ejus pietate subvecia, reducta 
es ad ov4le , id est, ad domum Dei , videlket Eccle- 
siam , ubi |)astor tnos Christus, et oves eomnuinent 
congrcgatx. Pastor isie non esi nt mercenarius , sob 
qvo niisera laborabat, sulique lupum tiincbas. Vis 
autein scire quautam tui curam babeat bic peistor 
^nns? Animam suam pro te posuit. Ipsc enim in 
Evangelio dicit : Pastor bonus animam stiam pouit pro 
of#iis «tits. Hoc fccit. Insidianti cnim lupo tibi , se 
obtulit occidcndum pro te. Nunc erso secura mancs 
iB ovili. Ncc indigcs quempiam aliiim, qui cortis 
iiix * clandat apcriatquc januam : quia Christus tibi 
01 pastor, et janua cst; ipse et pascua, el provisor. 
Ego «iim, inqnit, ottium ovium, Ptr me si qtds ingrei- 
susfuerit^ tatvabitur ; et earedielur et ingrediclur , et 
pascua inveniet (Joan, x, 41, 9). Pascua igilnr, qu» 
iibi pasioT bic boniis paravit, in qnilius te saliari col- 
locavit, non sunt herbarum virentium varietas , in 
qiiibiis qiixdam dulci succo , quxdam amarissimo 
coiistant , qux successu temporuin aliquando sunl, 

in l\praigiano annonim fere ocUngcnlorum. Atque In his 
cmnibus libris iuscrtiis est, lanquam eodfjm spectaas , di- 
versis Augustmi luciibrationibiis oonU*a Pebgiaiios. l|»sura 
tamon dicendi genus lere persir.isil lal>ain in inanu- 
foriptis cssc iuS(Ti[.tioiiein scriuouis , vixque dubiiamus 
quiii non sil Augusiim. 

* siraiondus, cordis tui, verliis antem rro. Ms., cortu 
tute. 



aliquando non suut. Pascua til»i cloquia Dci ct luaii • 
dat.i snnl dulcia scr.iiiiaia. Dc bis pascuis gustavcr::! 
itlc qui diccbat Deo : Quam dutcia fnucibus meis eto- 

?uia fua, supcr mel ct favum ori mco (Psat, cxviii, 
03) ! Dc bis pascuis idoin ipse dominicis oviluis cl:i- 
mat, ct dicit : (iustnte ct vidcte qunm sunvis esl Domi- 
nus (Psal. XXXIII , 9). Lcgc igilur doailoginn vclciis 
Testamenti : Non occidcs , ntn furnbms, non fnlsum 
testimonium diccs (Exod. xx. 13-1 ti), cl c;ctera. I.oge 
prx*ceptorum laudcin novi Testamoiiti : Deati paupe^ 
res spiritu^ quoniam ipsorum esi regnum ccc/oriim. 
Beali miles, quoniam ipsi hwreditate possidebunl lerram 
(Matlh. V, 3, 4) : cl ca'lcra coiiscqnentia, vol similia, 
et plura pcr Propbelas ct Aposlolos scminaia. Do 
bis uliiiuc pascuis clainat pastor ad ovo^ , Operamini 
cibum qui non perit (Joan, vi, 27). Idco aulcm ik^o 
pcrit , quia vcrbuni Domini manct in .Ttcrnum , Vcr- 
Lum Doinini cibus tiius cst , et non solum cibus , s<*d 
et poius. Audi cum pcr Propbetam diccnlem veterf 
populo , Qiti cduni me^ adhuc esurient ; et qui bibnnt 
me, adhiic siticnt (Eccli. xiv, 29). Item per scmct- 
Ipsum , Caro mca , inquit , vere est cibus , et sangui$ 
mcus vcre cst potus (Joan. vi, 56). Non snnt aulem 
longc pascna b;ec ab aqua releclionis. Unus liis 
locus est Ecclchia Dei cailiolica ; ubi mandata vituo 
sunt pascna tiia, ct funs aqiix salientis in viiam xier- 
nam, ciijus rclicleris ilucnlis, cum baptizabcris rcpa- 
randns in Cbristo. Ilac igitur ac|ua nisi rigata fucrint 
pasciia tua , cducari noii potcns : quia mandaia Dei 
sinc Cbrisli Baplismatc gcrminarc non possunt , ncc 
cdi ad aiiimx saliolalom. 

4. Convcrsio ex Dci gratia, non ex mcrilis. SemiUs 
iustitio! quKnam, Ciini crgo per aquam roreclionis 
Christi coe|)eris csse idoneus , nl sapore pascuaruiu 
dulcium saticris ; Inuc cognosccs , ct clamabis gau- 
dcns, cl dicons, Aniiuam meam converlit, dedvxit me 
pcr semiias justilia! proplcr nomen suum, Diabolus per 
peccatum animain tuam evcrtit , ct a Deo avcrtit ; 
quam Dous Paicr pcr Cbristum , non mcrilis tnis ad 
se, scd propter nomcn suum , convcriit. Jam orgc 
illuminatus, jam conversus, jam credens, jam divinis 
pascuis per aquam refectionis satiatus dices, Animam 
meam converlit, Bona est gloria confessionis lux , si 
non sit miilalio coiiscienlia^ tux. Tuuc enim vere et 
immutabili consctcntia boc dices , cum non ob nieri- 
tftn tiium, scd jiropter nomen suum diccs. Qux sunt 
auteni seniikc justiii:c , in qnibus te deduxit ? Audl 
deductorein tuuni. Quam tata est, inqnit, et spatiosa 
via quw ducit ad perditionem ; arcta autem et angutta 
via e$t qwB ducit ad vitam (Matlh, vn, 13e( 14). Omnis 
namquc scmita brevis cst et compcndiosa. Non cr^ 
pcr dclicias mundi , pcr opulentbm auri et argenti, 
Ia|ddibus cliam vcstibusuue pretiosissimis conspi- 
cuiim bonore omni, nobiiltate pra^itum, sapientia 
philosophorum cuncia tumentem , Deus tc ordinavit 
irc ad regnum coelorum : quia hiec omnia , et Uis 
&lmilia,quibus nuileutuuiur,quibiisuti bcne datur (u), 
elliciunuir eis via lata et spatiosa, id est in spe tan- 
tum qiue videttur ; ct diicit eos, cum prxscmi fucrint 
vila privati , noii ad spem , in qua non habueruiU 
6|)em, scd ad perditioDem. Dormiernnt enim somiiuin 
suum, et nibil iovencrunl omnes viri divitiarum iu 
nianibus suis (P$al, lxw, 6). Per semita& justiruc 
ire te disposuit, id est, per roisericordiam et verita- 
tem. Universa* cnim viac Domuii misericordia ct 
veritas (Pm/. xxiv, 10). CoutempU via lata et spa- 
tiosi, seroitas arctas ct compcndiosas incedere le 
vuU» id esl» per famem et sitim, per uudiiateni, pcr 
jojunium , per ignobilitatem , pcr paupertatem » ucr 
palientiam, pcr despecium omnium pneseniium « ua- 
ueuieiu vcro spem promissam (6). Visautcm evidenter 
cognoscere Cimipcndium scmitaruro, pcr quas jussus 
cs ambularc ? Dltiges Dominum Deum tunin ex totQ 
corde tuo , cl ex tota aninia tuu ; ct proiimum tuum 

(a\ PortCy non datur. 
{b) FortCi jfroniissonm. 



164: 



SEKMO CCCf.XVII. 



mo 



tkui t€ ipntm, In Mi emm duobiu mandati$ omnis Lex 
pemiki et Pf^pketee {Mauh. xxii, 37-40). Ut eivo ctto 
berreiUas, si fesiinas ad rcgnum cQelorum, in ouahiis 
nis semitis , qiiae omnium caput sunl , et unam r:i- 
chint viam , gradere ; ut universas , cum pervencris, 
naTiier te et sine fatigatione percgisse congaudcns. 

5. Umbra m^wtis vta pcccaiu llas crgo tciic soiniias« 
in his maneant incessus tui , inlcr diaboli sxvicntis 
insidias, nt seciiriis possis cantarc Deo , ct dicere : 
Nam et m amkHlavero fii medh umbrm morf/s, nen 
timebo mala ; quoniam tu mecum es. Umbrn mortis, 
via |>eccali ast , in qiia nebulo pirataquc diabolus 
rerte gradientibns rclia dcccpiionis cxpandit. Umbra 
est , qula nilill commune luci cum lencbris. Hiijns 
Hfnbne opera repudianda docct Apostolus, inquiens : 
Abjicianmi opera lenebrarum^ el induamur arma lucii ; 
mcut in tGe honesle ambulemus , non in comcaationibus 
«C ebrietatibui ^ non in eubilibus ct impudicitiis^ non in 
£auieHiimmet eemulaiione {Rom. xin, iieiI5). Quam- 
diu igiiur ia pncsenti viia manes , in medio vitio- 
nim (a) , sxcularium prcssurarum , qua; sunt urobra 
nwirtis, ambulas. Luceat in cordc tuo Clirtstus , qiii 
illproinat lucernam mentis noslrae per dilectionem 
Dei el proximi : et non tirocbis mala, quoniam ipse 
tecum est. iVoit C^, inqnit per propbclam , deseram, 
neque derelinquam {Josue i, 5). ilcm iii Cvangelio : 
Eece eq9 ero voHuum omnihus diebus usque ad con- 
emmmnlionem stecnti (Matth. xxtiii, 20). tdoncus cst 
cusioa tutts. Tecum est Domiiius Dcus tuus. Cave ne 
jactantia dcsems comilantem , ct reroaneas dcscrlus 
lo ambra mortis. 

6. V'trf« diiciplinam , bacului adjuiorium iignificat, 
Uensa per Chrinum prasparata, Cum ilaqiie iusidiis 
inimici oppognari te in umbra, et dcterreri cogno- 
reris, appfehende virgam disciplina! , et in baciilo 
misericordi» fidenter iiicumbe , ut cum libi auxilio 
sol justitix refulserit Christus, veracitcr dicas, Mrga 
tna ei baeului tuui ipia me comolata sunt, Yirga nam- 
que soperbum reelt , secundiim quod dictum cst iii 
Psaimo sccundo de Christo : Reges eos in virga ferrea 
ei tmnquam vas figuli confringes eos (Psai, ii, 9). 
Uaculus vero debilem sustentat et fessum. Mcmciiio 
ergo correplionis ct diseiplin» virgcc, ul cum rcp\p- 
tiis fueris bonis donorum Dei, iion extollaris fiii|>er- 
bia , el miirmures advcrsus eum : quia sicut vas 
flguli iratus in ea conrringet te. Memenio cliaiii 
adjatorii baculi, ct ne conlldas in virlule tua, nove 
diras, Sanctus sum, titubare non possum. Muhos 
liabel iapsus inOrmilas noslra, iiec saiiciitate operum 
suorom adliuc in terra danle spiiias et tribulosposiia 
rcgitur, vel habct gloriam puriliitis. Quamdiu crgo 
redeat in terram de qua sumpta csl, nisi baculo 
divifue grati.'C regatur, stare non potest. Sive itaque 
prospereris in Deo, sivc tcnlatioiium lempcsinte 
lurberis, totuin le in bacultim iuiscricordi;c Dei pro- 
jloe, ut cum supra eum donis spirltunlibns pa^ccndus 
•ccabueris, deleetatas gustu suaviiatis cjus, conve- 
iiieiiler dic as , Parasti in conspectu meo mensam ad- 
uersm eot qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput 
meum , et pocutum tunm ineiniani qnam prceclurwn 
ea ! IIoc per orbem terrarum fulta grati» baculo 
oniversa cantat Ecclesia. Iloc advcrsiis lia*reticos, 
JimLtos atque Gentiles, qui eam deridcndo iribulniit, 
pra^dical» non in se, sed in Domino gloriando. Mcnsa 
nanupie juciinditatis passio Cbrisli cst , qiii sc pro 
nobis in niensa criicis obtulit siicrllicium Deo Pairi, 
dooans EcclesLc sine catholice vilale convivium, 
corpore suo nos vidclicct satians, et inebriaiis saii- 
goine. Bac mensa pasta et vivificata , adverstis cos 
qei irilMilanl eam, cxsulint Ecclesia , Iiabens spcin 
vilae aelemne per siiam vitam Dominum Cbrislwiii, 
qni fam oleo lacliiix prr sancium Spiritiim uiixit 
abunde. Proptcr liaiic iiiciisam corripicbal iri idolio 
recutiibentesCorintbios Aposioliis, diccns : Non po- 
tttti$ communicare mcnm Dummi el menso! dwmo- 

(o) rortc, cL 



ffforam ; iiofi poteslis bihere cniicem Domint^ et caliecm 
dwmoniorum (I Cor. x, iO ct t\), 

7. tjralia pra'venieui ei iubiequeni, Cum vos crgo 
divina gratin, ad qiinm pro|)erntis , udvcxerii, cou;iio« 
scetis mcnsani spiritiinlis conviTii, ut agnila vcrilnto 
imusquisqiie vestrum cxsuUans , et gratins agfiis 
Dco, jam compctciitcr cl (idiicialilcr dicat, Et mise- 
rkordla tua subscquelur me omuibus diebus vitee mia\ 
Magniim te glorix solntium coniiialiir. Propter niisr- 
rinm videlicel iiiftnnitalis tiia*, misericordia le!>«i 
subscquitiir. Scd piiiis ul tt^T liWi viti; a^icrme dc- 
nionslrcl , prcvciiil lc , id oi^l , nntccedit le , sei uii- 
dum qiiod dicit in alio psalmo , Dcus mcus , nmeri' 
cordia ejns prasveniei me (PsaL tvnu \\)> Pr:ingiiii 
ergo te misericonlia ejus, id cst , in viam te diicil 
ignoraiitcm viaro, ad Dcuni te vocat loiigc laetuin a 
Dco; servum pcccaii allrnbit, ut libcnim faciat, ii^ 
anibulando iu via omnibus dicbus vilx tn;c iion crrcs. 
Subsequiiur ctiam te , custodicns terga tun , ne iiisi- 
dians ctlcaoeo tiio scrpcns diabolus cuin quo tibi 
sunt inimiciliae , supplantct le. Lnlro iiamque aul 
occiirrendo occidk, aiit exsiirgendo post t«'rgutn. Ob 
hoc te pra>cedil et siibseqnittir inisericonlia Dcl, iH 
medius tutus amliules ct seennis omnibiis diclms 
yitx tuo;; llabe ergo spcm ct gloriam, non iii te, srd 
in iirxccdente et subscqticnte miscricordia Dei : i\ua 
praeveiiliis es pcccalor , iit salverts ; non invcnlus es 
justus, ut placuisse glnricris. 

8. Gralies et christiano! profanonis qnis finis, Yide 
aulem qiio te pcrdncit, si non dcsoriicris dcdiicenUMn. 
Non in agrum miserise sncculnrls , ut iiiter spinas el 
Iribidos panem in labere et siidon; conqiilris ; non ad 
ninrina discrimina , ut mepcimonii caasa ligno fragili 
incciia liicra secicris , ubi inienlione quicslus niulti 
morserunt. Ad domum Dcl le diicit, non ut bospitem 
ad tcmpusy iit tnigrcs ex ea ; scd hflbitaiorem, iil per- 
maiieas in ea. Seqiiilur enim, El ut inhabitem in domo 
Domini in hngitudine dicrum, Doinus b:ec Douiini, 

finradisus est. Longiludo dierum , vitn xlcrna est. 
[on illic esiirles, non sities , nec lal>ombis .Tstu solis 
ct liiiine , frigiis ct lempcstatcs bieinis non senlies. 
Trislitia ct UKrror iii ea noii siint. Consortio semper 
snnctorum bealus cris. Gaudebis cum cis, et cxsul- 
labis, vivendoet laudnudo in sa^cula sanculorum Dcuni. 
Dicit cnim iii alio psabno, Beati qui habitant in domo 
ttia; in sacula saculorum laudabuni te (Psal. lxxxiii, 
5). ILcc ost spcs fidci vcslra^ dileclissimi. Accessisiis 
ad Dominum credere ; rcstinate et opcram dale apprc- 
bendere pcr liennm convcrsniioncm quod crcdidisUs. 
Nou eniin propter pra'.sciitciii vilam eriiciniini cliri- 
stiani , sed proptcr fuluram vitnin , quaiii vohis cre- 
dcntibus ct in sc pcrscveranlibns Domliin^i Chiistns 
ipse largiiiir : qiii vivit et rcgnnt ciim Dco Pnit-c in 
unitaic Spirilus sancii, in saxnla saculorum. Aincii. 

SERMO CCCLXVII * (a), 
De verbis Evangelii Lucas, cap, xvi, 19-51 ; nbi de 

divite et Lazaro (b). 

CAPUT PRIMUM. — 1. Diviiis cum Lnznro pnupere 
comparatio. Avartlia incxplebilis, Advcrlll Sanclilas vc- 
sira, fraires cliarissimi,et mecum,ui arbltror, lotn mcii* 
lis intentione perspexit opulcntiam divitis, ct indigen- 
liani mendicantis; unum cibis snstnnntcm, cl iiliiini 
fame dericientcm. Ambo quidero homines , aniLo car- 
nalcs, ambo mortalcs : scd non ambo a^qiialcs. N:itura 

* coUatus ad duos bn. et qualuor cl. ad cb. f. Ts. g. Ir. 
m. pr. rm. \d. et ad Am. Er. Par. lx)v. 



(a) Alias, 25 dc verbis ix>inini. 



Aiiguslino tribuuul nianuscripti omnes, maguo nu* 
tnerb : sra indnbitatam iisadjungi fideni uon {.atiiur dirli:i- 
nis ratio impro) ria, ioele|<aQS et uumerost*. desiiieiN>, seu- 
tentiis qunndo<|uc simili vcrlujruin souo sludiose nuiuuui 
terminatis. JHibium halKicrunt lx)vanienses , Verliaus an • 
lem su()posililiuin : vindiiigus ^mto ccDsuil Augiisliiii no- 
niiue, si uon stilus probiberct, wc lueiiLo iusa'ib*.*uduni. 



1651 



S. AUGUSTINI EPiSCOPI 



lOSi 



una, scd Tita non ona. NuUus eorum a condiiloneinorlis 

immunis : ct tamcn unus cpulatur splendidc, et alter 

in painnis ct in anrumna sordescit. llle delicatis cscis 

adinveiitioiie coqnorum gaudebat : istc, si caderent 

niicai de mensa ejus , exspeciabat. Andiant nunc di- 

Tites, qui nolunt esse misericordes ; audiant quia una 

omncs nascimur Icge, una vivimus luce, nnum spira- 

mu8 aerem, una quoqtie exstinguimur morle : quae si 

non intcrcedcret , ncc pnupcr ipse durarel. Hic ulcc- 

rosns et niidus jacens Lazarus , ad Abraluc sinum 

Angclorum portatur manibus. Ecce dives rcfectus 

et splendidns tartnreo carcere ciauditiir. Ubi est vestls 

Hla byssina? nbi vita abundans et affluens copiis mul* 

fis ? Nonne morte omnia transcunt lanquam umbra ? 

Nihil hUulimus in hune mundunif dicit Apostolus, SMf 

nee tfuidqunm auferre possumui (1 Tim. ti , 7). Nihil 

nobisciim tollimus aut rapimus. Qiiid si aliquid tollc- 

rcmiis, nonne vivos homincs vorarcrous ? Qnae cst ista 

avidiias concuprscentia* , cum ipsar; belki» babeant 

modum ? Tunc cnim rnpiunt , quando esiiriunt : par- 

cunt vero prxdx, cum senscrinl salietaiem. Incxple- 

bilis est sola avarilia diviinm. Semper rapit, et nnn- 

quani saiiatnr : nec Detim timet, ncc bomincm 

Tcverctur : ncc palri parcit, nec matrem agnoscil : nec 

rralri obtempcrat , nec amico fidem servat : vidiiam 

opprlmit, pupiiti rem invadit : libertos in scrvilium 

rcvocnl , tcstamentum falsum profcrt. Res morlui oc- 

cupantur ; quasi non et ipsi qui lioc faciunt morianiur. 

Qnx C8t ergo ista aiiimarum insnnia, amittere vitamy 

apfielcre moriom ? acquirerc aururo , ct perdere coc- 

lum?Sed qiiia ncmo cogitai Dcum, idco manet in 

morte judicium. 

CAPUT If. — 2. Dives cur dammtus. Merilo dictum 
est diviti , Qtiia rccepisli bona in vita Ina , el Lazarus 
simililer mala; nunc autem hic consolatur, tu vero 
crnciaris. Audianl isla diviies, qui noliinl esse miscri- 
cordes. Audiant irrognri snpplicia cis qui nolunt ero- 
gare subsidia. Audiant pnupcrem refrigerantcm , au- 
diant divitem poenis gravioribus xstuantem. Pater 
Ahrahanx, inqiiit, nntte Lazarum^ ut intingal extremutn 
digiti sui in aqnam , et refrigerel linguam meam ; quia 
crucior in hac flammn. Al illc : Memento, inquit, /f/t, 
quia recepisti boiia in viia tua, et Laxarus similiter mala. 
Pcnsantur pro diviiiis poenx, rerrigerium pro pau- 
pcrtate, pro purpura flamma, rcfcclio pro niidiiaic, ut 
salva sit xquitas slatcrx, et non menliaiur tnodus 
illius mcnsurae : In qua^ inquit, menm, fueritis men- 
sura^ ita remetietur vobis {Mailh. vii, 2). Ideo negatur 
in poeuis misericordia diviti , quia ipse dum viveret, 
noluit misereri. Ideo rogans dives non exaudiiur in 
tormentis; quia rrgantem paupcrem non exaudivit 
in terris. 

CAPUT III. — 3. Ad eleemosynam exhortatur. Dives 
et pauper duo sibi sunt contraria : scd ilcrum duo 
sibi sunt necessaria. Niillus indigeret , si se iiivicein 
Bupportarent ; et ncmo laboraret , si su ambo juva- 
rcnt. Dives propter paupcrem Tactus cst , et paiiper 
proptcr divitem facius cst. Paiiperis est orare , et di- 
vitis erngare ; Dei est pro parvis magnn pensare. D'* 



misericordia ejiis parva, magiut nascitur copia. Fe- 
candus est ager pauperum, cito reddil dominanttbHS 
fructura. Yia coeli cst pauper, per quam venitur ad 
Patrem. Incipc ergo erogare, si non vis errare. Palri- 
monii lui« quo es ligatus, compedem in hac vita re- 
solve ; nt libere ad foehim possis accedere ; abjice 
abs te diviiiariim bnera, abjice vincula voluntaria, 
abjice anxietales et lu^dia , qu» te pluribiis in annis 
inquietant. Da peienti , ut possis ipse accipere : tri- 
bue pauperi , si non vis flammis exuri. Da in lerra 
Cbristo, quod tibi reddat in coelo. Obiiviscere qiiod 
ea, et attcnde quod fotunis es. Praesens vitu rragilis 
est , et in morte m prodivis. Nemo potest stare : sed 
omnes cogimur transire. Nolentes imus, inviii ev' 
imus , quia mali sumus. Si autem ante nos aliquid 
mitteremus, non ad inane hospitium veniremus. Quod 
enim pauperi damus, antc uos pracmittimus : quod 
autcm rapimus, hic totum dimittiinus. 

SERMO CCCLXVIII * (/i). 

De verbis Evangctii Joannis, cap. xii, 25, Qui amat 
animain suam , perdct illam : el de verbis Aposfoti, 
ad Ephesios , cap. v , 29 , Neino unquam carnem 
suam odio habuil (6). 

CAPUT PRIMUM. — 1. Animam si quis amat, (fno- 
modo perdet. Modo, fratrcs, cum divina lcctio legere- 
tur, audivimus Dominiim diccntem, Qui amat animam 
suam , peirdet illam. Huic sententix quasi contrarium 
videtur esse qtiod ait Apostolus, Nemo unquam car- 
nem suam odio habuit. Si ergo nemo esl qui carncm 
siiam oderit, qiianto magis nemo est qui oderit ani- 
mam suam? Multum quippe anima carni prmponitur : 
quia ipsa est hnbitalrix, caro hnbitaculum ; ei anima 
dominatur, caro autcm servit; anima superior cst, 
caro subjecla cst. Si ergo ncmo nnquam carnem siiani 
odio habuit, qnis cst qui animam suam odcril? Pro- 
plcrlK)cnon parvam quxstionein nobis inlulil pr.rsens 
evangelica lcctio , iibi audiviinus , Qui aniat animam 
suam , perdet illam. Periculosum est anlmain amarc, 
ne pereat. Scd si propterea periculosum est ui ames 
animam tuam , ne pereat anima tua , ideo non debes 
illam amare, quia non vis illam perire. Si aiitcm non 
vis iilam perire, amas illam. Quid est hoc? Si amo, 
perdo. Ergo non amem , ne perdam. Scd qiiia liroco 
perdcre, ideo non amo ; ei utique quod tiinco nc per- 
dam , amo. Dicit ct alibi Dominus : Quid prodesl ho- 
miui si totum mundum lucretur , animce vero suce detri' 
mentum patiatur (Matth. ivi, 2(j)? Ecce quia sic cst 

* Collatus ad duos d. ad gr. rm. v. et ad Am. Rr. Par. 
Lov. 

(a) Alias, 37 inter Homilias 50. 

\b) Sine AugustiDi Domine tanquaro diibius a Ijovaafiei}- 
sibus edilus est , a verlino autem et vindin^ re}ectiis ut 
S)iurius. Quae istt ambo reprchcnduut in illis ante cat^ut 
terlium verbis, c videtis certe niodo, si cujus vita, » etc., 
ulii locum Augusunt ex sermone 161 , cap. 4, cxscri} lum 
aul imilatione infcliciter exprcssum comiuerunlur, ea forte 
interpolatoris alicujus manu immissa bic fheruDi. Senno , 
nosira opiuione, dignus osl Auguslino, ipsique taciie con- 
venit titulus a Possidio notatus in Indioulo , can. 8 : « na 
c A|X)Stolo, Kemo unquam camem suam oato hahuii : et ex 
« Evangelio,()Mi amat aniniam,» ctc. Inantiquis IocXi(»nari!» 
^cril itur v ^alali ss. Fabiani el sebasliaui loait^rum. » 



1655 



SERMO CCCLXVIir. 



\zu 



, ol kicro loUus luuiuli pixfcralur ; ei 
Msen obsenrct qai animam amat, quia si amat, per» 
del iHam. Non tis perdere earo , noli illam amare. 
Sed si iioo vis eam perdere, non potes eam noa amare. 

CAPUT 11. — S. Amor qmdam penenug ei tfuod' 
tfam reetum odium ammw. Sunt ergo qui penrerse 
aitimam suam aroant : et boc vult Dei sermo corri- 
gcre, nen iit ederint ammam suam, sed ut recie dili- 
^m. Male enim dilif^ndo perdunt eam , et fit quid- 
dam magnum quasi praeposterum ei contrariuui : scd 
iia tamen Gt, nt si diligas eam pcn'erse, perdas illain ; 
st oderis illam recte , conscrves illam. Estergo qiii- 
dam penrersus amor ejus, et quoddam rectum odium 
cJ0S. Sed amor perversus ab odio , odium rectuin ab 
anr>re ejos. Quis est perversus anim» amor ? Quando 
Hiligis animam luam in iniquitatlbiis. Audi quia ab 
odio venit amor isle pcrvcrsus : Qui autem diUgU 
itwfmluiem^&^mrimam iuam (PtaL x, G). Odium au- 
lero rectum vidc, quia ab amoro vcnit. Ibidcm Doniiiius 
aecutus ail : Qm autem odit auimam tuam in hoc so;- 
cuio, in uitam acternam inveniet emn. Utique quod vis 
inTenirc in vitam xtcrnam, mtiltum anias. Quod cnim 
amis ad tempus, qtiid prodcst? Aut subduccris iiii , 
aot subducilur tibi. Cum riicris tu subtraclus, pcrii 
ipsc amalor : cum fucrit illiid subtractum, perit quod 
amasti. Ubi ergo aut amator pcrit, aut quod amatur , 
non cst amandum. Scd qiiid cst amandum? Qiiod 
nobiscum polcst essc in x'tcrnuin. Scd si vis aniiiiam 
laam in xtcmum linbcrc snlvam, odcris cam ad lcm- 
pns. Ergo odium rcctuin ab amorc vcnit ; pciVcrsus 
amor abodio vcnit. 

5. Modut ditigendi animam, Duptex amor. Qnis igi- 
tur modus diligcndi aniinam ? Pulalis marlyres non 
amabant aniinas suas? Vidctis ccrte modo, si cujus 
Tita prxscntis saMruli pcriclitctur , quomodo amici 
cjns cumint pro ca : qiiomodo curritur ad ecclcsiam, 
rogalur cpiscopus, ul iiitcrinittat, si quas babetactio- 
NCft, currat, restinct. Qtiare? Pro anima. Et oiimes 
contremiscnnt , omnibus cxlcris rcbus intcrmissis , 
fostiiiandum esse dcccrnunt. Omnis fcstinatio lauda- 
lur , omnis tardatio accusatur. Quarc ? Pro anima. 
Qaid est, pro anima ? Ne moriatur liomo. Non nove- 
rant martyres amarc animas suas : et tamcn hoc est 
pro anima, ne moriatur homo. 

CAPUT 111. — llors hominis iniqiiius est. Si cur- 
ris pro bac Tita centum millia , quot miilia debes 
currere pro viu aeterna? Si festinas lucrari dies pou- 
eiis 9 ei ipsoa inccrtos : liodie enim bomo a morte 
Kberalos , nescii utrum cras moriatur : uimen si sic 
corritar propter lucriim paucorum dicrum , guia et 
Bsqne in senectam pauei dies suiit, qiiomodo curren- 
dam esi pro vita xtema? Et tamen propter liaiic pi- 
gri maaii homines. Difficile invenis qui vel passus lentc 
moTeai pro vila a^ierna. Amor ergo pcrvcrsus animrc 
abundal ; amor aulein rcctus valde paiicorum cst. 
Nam aicot ncmo est qui non diligat aniinain suain, 
sic neroo est qui non amct cnrneiu suam. Unde ficrt 
polesi ut et verum sit quod ait Aposiolus, Nem< un- 
fuemeeimtm smoir odio Aodicir, el anima non amctur ? 



Mscamiis ergo, fratres, ainare nnimas ni)slrat. Ouiiiis 
voiiiptas sxculi transitoria cst. Est ainor utiFis , e.«t 
amor noxius : ainor amore iinpeditur; amor noxius 
recedat , et amor uiilis siicccdal. Sed qiiia bomiiies 
nolunt illinc recedere ; idco in iilos noii polcst aliiid 
iiitroire : ut non caplant, pleni sunl ; fuiidant, ct ca- 
piuiil. PleVki sunl cnim ainore voluptatum cariialiuni, 
pltMii sunl amorc vil;c prxscntis , pleni sunl aniore 
niiri el argenti , possessionum sxculi hiijus. Qui ergo 
plcni sunt, sic sunt quomodo vasa. Vis ul intrct incl 
uiide acetum nondum fiidisti ? Fuiide quod liabes, ut 
cnpias qiiod non liabes. Ideo prima renuiitiatio est 
huic s.TcuIo , et deinde conversio ad Dciim. Qui n;- 
nuntiat, fundit; qui convertilur, iinplctur : &ed si 
noii fiai corpore solo, sed et conle. 

CAPUT IV. — 4. Amorii initia, Qua^rilur anlem, 
fratre<!, quomodo crcscat isleamor. Habetenim iiiitia 
sua, habet augmenta sua , habet perfectionem stianu 
El debemus nosse quis cceperit, ut eum ad aiigincnia 
cohortemur : quis nec coeperit , ut eum quo incipiat 
moneamus : quis ct coeperit et creverii , ut cum ad 
pcrfectifmem incilemiis. Primo illud atlendat Chari- 
tas vestra : amores omnesei dilcctiones prius sunt in 
homiiiibus de se , et sic de alia re qiiain diiigunt- Sl 
diligis aurum, prius te diligis, et sic aurum : quia st 
tu mortuus fueris , non erit qui aurum (mssideat. 
Ergo dilectio unicuiqiie a sc incipit ; ct non potest nisi 
a se incipere. Et nemo monetur ut se diligat. IIoc 
enim non solum inest hominibus , sed ct pecoribus« 
Videtis enim, fratres , quemadmodum non lanUim iu« 
gentcs bestiae et magna animalia , ui sunt boves aut 
cameli vel elepbanti , sed et musoac , sed et vermlculi 
miiiimi quomodo nolunt mori , etrdiligant se. Oinnia 
anlmalia mortem fugiunt. Ergo diligunt se , custodire 
se volunt; alia velocitate, alia latebris, alla resistendo 
et repugnando : omnia tamen animalia pro vita suu 
pugnant, mori nolunt, ctistodire se volunl. Amant 
ergo se. Incipe et aliud amare. Sed quid cst ipsuni 
aliud? Quidquid amaveris, aut boc est quod lu, nut 
inferius te est , aut superius te est. Si inrcrius te e>t 
quod amas, ad consolandiim ama, ad iractanduni 
ama , ad ulendum ama , non ad illignndum. Vcrbi 
gratia, aurum amas, noli te illigare auro : quanio mc« 
lior es quam aurum ? Aumm enim terra est fulgens ; 
tu aulem ut iliumioareris a Doniino , ad imaginem 
Dei factus cs>Cum sit aiirum crcatura Dei, non tamen 
fecit Deus aurum ad imaginem suain , sed le. Ergo 
posuit sub te aurum. Amor ergo iste contemnendos 
est. Ad usum assumenda sunt ista , non eis vinculo 
amoris quasi ghitino hxrendum est. Non facias tibi v 
menibra , quu; cum cocperint pnrcidi , d<»Icas ntque ' 
crucieris. Quid ergo? Assurge ab isio ainore , qiio 
amas inferiora quam tu cs : incipe nmare parla , id 
csl, quod lu es. Sed quid multis opusest? Si volue- 
ris, breviter potcris. 

CAPUT V. — 5. Amor verui et probui quo ordine 
comparatur, Quo ordineautem vcrum amorein et ve- 
ram charitaicmhabcrepossimus, ipse Dominusdi\il 
nobis in EvangciiOi et evidenlcr ostcudit. Sic euim 



^655 S. AUCUSTINI 

ait : DHiges Dominum Deum tuum ex lolo corde tuo , 
et ex tola anima tua , et ex omnibut viribw tuis ; et 
proximum tuum iicut te ipsum {Matth. xxii, 57, 59). 
Primum ergo diligc Deum, deindc lc ipsum ; posl hxc 
diligc proximum luum sicul le ipsum. Prius lamen 
disccamare le ipsum : sicdiligc proximum luum sicul 
lc ipsum. Nam si lc ipsum non nosli amarq^quomodo 
proximum polcris in verilalc diligere? Pulanl enim 
nonnulli homices legitimo ordinc sc amarc , quando 
rcs alienas rapiunt, quando sc incbriant, quando libi- 
dini servhint, quando pcr divcrsas calumnias injusU 
lucra conquirunt. Isli Ulcs audiant Scripturam dicen- 
(em, Qui diligit iniqmtatem, odit animam suam. Si ergo 
amando iniquitatem, to ipsum non solum non diligis, 
sed eliam odio habcs; quomodo aut Dcum aulproxi- 
nium diligcre potcris? Si ergo vis vcroc charilatis or- 
dincm cuslodire, fac justiliam , diligc misericordiam, 
fiigc luxuriam ; incipc sccimdum pracceplum Domini, 
non sohim amicos , sed cliam inimicos diligcre. Et 
hxc cum ndclilcr cuslodirc lolo cordc conlendcris, 
istis virlulibus quasi quibusdam gradibus poleris as- 
ccndcrc, ul nicrcaris Dcumloio animo et lola Tirtule 
diligcre. El cum ad istam feliccm pcrrcclioncm vcnc- 
ris, omncs concupisccnlias islius mundi tanquam 
siercora compulabis : cl cum prophcla polcris dicere, 
ilihi autem adhosrcre Dco, bonum est (PiaL lxxii,28). 

SERMO CCCLXIX • (a). 

Dc Nativilatc Doniini, i {b). 

1. DuplexChristi ortus, alius anteomnemdtem^ aliui 
in die. NativitasChristidivinisteslimoniis itlustrata, Sal- 
vnlor noster nalos de Palre sine dic, pcr quem faclus 
est omnis dies , voluit in tcrra babere naialem hunc 
diem, quem hodic cclcbramus. Quisquis hunc diem 
niiraris^ selcrnum mirarc polius anlc omncm diem 
pormanenlcm , omnem dicm creantem , in die ho- 
dicrno nascentem , a malitia diei liberantem. Adlmc 
niirarc. Qurc pcpcrit, ct matcr ct vii]go est ; queni 
popcril , el infans ct Verbum esl. Mcrilo coeli loculi 
snnt, Aiigen gralulati , pastorcs Itrtati. Magi mutali *, 
rcgcs turlMiti, par\'uli coronati. Lacia, matcr, cibum 
no&irum ; lacta pancm de coclo vcnienlem, et in pr;c- 
sepi posiium velut piorum cibaria jumcnlornm. lliic 
onim cognovit bos possessorem suum, et asinus prcesepe 
domini sui (Isai. i, 5) ; circumcisio scilicet ct praepu- 
lium , cohT.rendo lapidi angulari , quorum primiiiaa 
fuerunl pastorcs cl Magi. L:icU cuin qui talem recil 
le« ul ipsc ficrct in tc, qul llbi ei munus fccunditalis 
altulit conccptus , cl decus virginilalis nnn abstnlil 
natus : qui sibi , priusquam nasccretnr, et utcrum de 
quo nascerctur, ct diero quo nasccrctur elegil. Et ipse 
condidil quod clegil , nt illinc procedcrct ul sponsus 
«!o thalamo sno , qoo mortalibus oculis posset yidcri, 
ot nugmcnto lucis annuje se lucem rocntiura venisse 

> Mss., in die mtrorts. 
s Sic nieliures llss. At cdili, Blagiinvilati, 
* Collatus ad ires cb. ct duos u. ad f. gr. r. t. et ad Am. 
Kr. Par. lx)v. 

(a) Alias, dc Tcm{)oro SS. 

(b) l^vanienscs dubilant an sit Attgustini. Contra,vin- 
(ri.iguH dicit nihil lial)erc undc ipsi al)judicclur , inio asser- . 
tiini Augustino esse auctorilate anliqui scripioris, in Con- 
lliclu Arnobii et Scrapionis, ad cujus oncns fiuem scrmo 
istc lotus rccitatur. verum Conflictus luijus conunenlitii 
:iuclor (ipsius ctiam vindingi conjectura in crilico Augusti- 
niaao, lom. G ) vigilius episcoi>us non mcretur dcinceps 
uilam hac in rc fldem, ])oslquam suas lucubrationes conura 
Aiianos ementito siiperioruiii l>atrum nomiue publitasse 
convictus cst. imitari slilum AugusUni studel, probaturus 
eoscrmcnc prapxlicatasab ipso dnas nativitatcs Ciuisti. Coa- 
fer A pp'^ixhcis serniouem 117« 



EPISCOPI 



1656 



icsiari. Prophetn; cecineruni Condilorem coBli et ter« 
rx in terra enm hominibns fiilamro : angelin «0111111- 
tidvit Creatorem carnis oi tpiritus iii eariie venta* 
rum. SaluiaTit Joannes ex utero in utcro Salvatorem ; 
jSimeon senex Denro agnovit Infantem ; Anna vidua 
vlrgincm matrem. Ha*c sunt lestimonia nafiyitaiis 
tnae , Domine iesu , antequan tibi fluctus substerne- 
rentur calcanti, cedcrcnt imperanti ; antcquam vcnlus 
te jubcntc siluisscl, mortuus tc vocante vixissci , sol 
tc moriente pallulsset, terfa te resurgentc tremuissct, 
ccehnn le ascendcnle patuissei : anieqiiain istii ct aiia 
mirabilia jam juvenilis tui corporis xtate feeisses. 
Adhuc in manibos malris portabaris^ el jam Doininiis 
orbis agnoscebaris. Ipse puer parvukis cx semlne 
Israel, et ipse nobiscum Deiis Emmaniiel. 

2. Nalivilas Christi ceterna. Qu:e cst illa nostri gc- 
neratio Salvatoris, qua gigncnli Patri coa:ierniis cst, 
quando hanc generaiionem cx vir^inc mundus expa- 
vit, quam pia fides agnovit ct lennit» infidelitas autem 
irrisit, superbia timtiit supcrata? Quncnam estilla ge- 
iieralio, qua in principio erat Verbum^ et Verbum erat 
apud Deum^ et Deus erat Verbum(Joan. 1, lJ?Vcl« 
qiiod cst hoc Verbum, quod dicturus ante nonsilehat, 
qiio dicto non siluil qui diccbat? Qiiod cst Verbuiu 
sine tcmpore, per qiiod facta suni tempora? Verbum 
quod labia nullius aperuit cocptum^clausitvefinitum: 
Verbum qnod initium non habct cx ore loquenlium, 
ct npcrit ora mutorum ; Verl)nm qiiod linguis gen- 
tium disertis non fit, ct linguas infaniium discrtas 
facit. Qu:ciiam cst, inquam, illa gencraiio, cui l^iicr 
moricndo non ccdil« quia non carn vivendo pr.Tccdit? 
Ab omnibus ^ loconim tcniporiimquc intcrvallis, ah 
omni distenlione spaliorum, qnam vel in diebus, vel 
in corporibus sentire consucvimus, lcvemus ad ciiin^ 
quautum ipso adjuvanlc possumus, nnimain noslrain, 
si quomodo capere valcamus ct natum non pr:i've- 
nicutcm qui giguit, et gignentem non subscqiicntem 
qui gignitur, Palrcm et Filium : ncc pariter patrcs, 
iicc paritcr iilios, scd parilcr xternos : non utruinquc 
gencrantem, ncc ulruinquc nascenlem, sed alicrnm 
sine allero non vivcntcm : el Palrcm scmpilcrrne gc- 
nuissc, ei Filium sempiterne nalum essc cogitcmus, 
si vnlcinus ; si non valenius, credamus. Non est quoiJ 
liic dicerc valeamus, scd timen non longe posiium 
est ab unoquoque nostrum : In illo enim vivinws, et 
movemur , et sumus (Act. xvii , SS). Transcendamus 
carneni nosiram, in qiia parcnles aiilc filios vivunt ; 
qula ul filios posscnl gencrarc crcvcrunt, cl filiis 
creceentibiis jain seiicscunt. Nondum nalis filiis po- 
rcnlcs vixcrimi, quia ctparentibusmorlnis filii vicluri 
sunt. Traiisccndamus et animas noslras : pariunt ct 
ips» aliquid copitando, quod sccum li:ibcnt scicndo; 
sed possunt amittcrc obliviscendo, quia non babohani 
antc na.sccndo. Cuncta corporalia, temporalia, muta- 
bilia transcendamus : ut vidcanius su(>er omnia, per 
qucm facta sunl omnia. Asccnsus nostcr in cordc rst: 
quiaetillead qucm ascenJimus propc esl. Longc 
aulcm ab illo snmus, in qtiantiim dissimilcs sumiis. 
Asccndit ergo ad cum sna similitudo, qnam in nobis 
fecit et rcfecit, qua nondiim perfccta, palpitat infirmus 
aspcctus, et inefliibilem candorem lucis a^icrna! non 
potesiiniueri. Ciijusergorulgorcm menlis acies non- 
dum capit, generationem ejus quis enarrabit (Isai. liii, 
8| ? Sed Veibum caro factum est^ et habitavii in nobis 
(Joan. 1, H). 

3. Nativitas Christi temporaria. Flanc crgo ffcni^ra- 
tioncm, cujus bodiemum celcbramus diein, hanc in 
qua dignatus est venirc pcr Isracl, ctfieri Emmanuel, 
nobiscum Deus in carnis infirmilale, non nobiscum in 
cordis iniquitate ; acccdens ad iios per id quod as- 
sumpsit cx noslro, ct liberans nosper idquod mansit 
in siio (visilavit quippe Dominus servos suos per 
morlalem infirtnilaiein, ut eos libcros f:iccret per in- 
commulabilcin vcrilate:ii) : iianc cigo gencralioncm, 
ciijiis nt cuinqiic capax est liumana fragiliias; non 

» iiic in excusis ct aliquot SISS. addiluin» scgrcQota: vel, 
alicna. 



ilUun 00» sinc lcmpore manet, sine malre supcr 
fNmiia ; sed istani qu:c in tcmporc lacu est, sinc p:iiro 
ialer omnia : huBC virginis fillum el virginum spon- 
sam 4le Ineornipta maire nascentem, incorruptibili 
TerilMe fcuntcm, laudcmMS, amemus, adoreraiis, ut 
IB cjus miscricordia dc astMiia victa diaboli trium- 
iihenius. Diaboliis ad iios dccipicndos corrupla fe- 
niiiica niente subrepsit : Chrislus ad nos liberandos 
iHComipia foniinca etiam carnc procossil ; flui cst 
benedlctiis ciiin Patrc cl Spiritu sancio lu saecuU s»- 
calonira- Amcn. 

SEUMO CCCLXX • (n). 

Dc Nalivitalc DODuiii, u (6). 

CAPUT PRIMUM. — 1. NutivUatit teu eonditiomt 

kamini$ quatnor genera. Ilodiernus dics ad liabcndam 

spem viiax aetcrn.T, roagnum contulit gaudiuin gcnori 

Immano. Primus (c) ciiim liomo, quo cadcnie oinnes 

ceeidimus, cujus ruina csl morlaliias nostra, non est 

natus, scd factus ; patre niillo, nulla mairc, scd Dco 

openintc. Ha^cesl liominis prinia conditio. Adam dc 

icrra. Sccnnda conditio esi hominis, qua crcatur fe- 

inina dc laterc vlri. Terlia condilio esl hominis , qua 

nalus cst homo cx viro el feniina. QuarU condilio est 

Dcl et liominis, qua naius est Christus sine viro de 

femina. In Istis qualuor condilionibus una sola nobis 

ii>itata cst, cxteras ircs noii iunl in oculis carnis, sed 

m fide cordis. Dc tcri a facium bominem sine patre, 

sinc malrc , non novimus ; faciani feminani de lalere 

viri non novimus , lcclam et audium crcdidimus. 

TertJa illa usiUU ea nobis ipsa quolidiana de com- 

p!cxu niaris ct fcminas qiiolidic nasciiiilur homincs. 

Jam ergocral unasine viro et femina, jam eral allera 

dc viro sinc femina,jam cratlertia de viro el femina, 

qoana resiabal sinc viro dc femina. Sed isla quarta 

libcravii trcs. Priina cnim ct secunda rucrunl, tcr- 

tiam dc ruiaa gcnucrunt, in quarU salutem inve- 

Berunt. 

CAPUT 11. — 2. Onmis fidelium gradus Sahalori 
omnium nato attestatitr. Exsullcntcrgo virgincs; virgo 
pcpcrit Christum. Nihil in ca quod vovcrunl * pulent 
cstenninattim : mansilvirgo posl parliim. Exsullent 
vidux; infanlem Christum vidiia Aniia cognovli. 
Exsulicnt conjugau; ; nascilurum Doniinum Jcsum 
CbrislUm Elisabeth marilaia prophelavit, Nullus gra- 
dos prctcrmissuscstjde quo non haberci lcslimonium 
salusomnium.Numquid cnim solaj virginesadregnum 
cirlorom pervciiiunl? Pcrvcniunt el viduir ((/). Magiii 
nicriti fuit illa vidua sancla Anna. A virginilalc cnini 
sua sep!cm annos vixcrat cum virosuo; quo dcfuncio 
usque ad senilcm xiatem p..>rvcnerat, ct in scncciiite 
kancu esspcctabat Infanliam Salvatoris ; ut parvum 

• Ijov., voKraC; rcrr.igaiiillnis cdiiis cailcris et manu- 

scri|itis. , , j ^ 

* Emciidatus ad Urcs cb. ad f. n. r. l. v. et ad Am. Er. 

(a) Alias,dc Tcmpore 20. 

(*) Dubius nol)b bic scrmo cst , propter genns diccndi 
iuaiuum ac miuiis accuraiuin. Kxcnipli gralia , prst reccu- 



sftnsniuuiior moilas coiHilti homiiils, qiiod subjicilur, « sed 

• ista quarta condilU) IHHJravit trcs. l»rinia cnim el sccunda 

• rucniui ♦ livliam dc ruiiia gcnuenini , » clc , pcrf.Iexe 
didoNi csl ac iiuprotiric. rioniuilla hic repcrics consiinilia 
semniniiui vcroruni Atigustini de ^alaii Doiulnl. 

(c) Hiiic seniK) incipil in nniltis libris. 

(li} vkle serm. tai| cap. % ct scrm. 102, eap. i. 



SERMO CCCULX. 1C18 

viderctannosa, parvum agnosceret inieula, intranlt^iii 
iarouiidiim Salvatorcin viderct iiura {Uie. ii, 56-59).^ 
£t in masculino scxu tria ipsa gcncra coiuti:enduta 
sunt. ipsc CbristttS puer natus cst ; cxsultent pucri , 
contincniiam voventcs pucro. Ipsc verc intcgrilaieui 
podicitiic consccravit, qui sux malri lcciimhlatcin at- 
tulit, virginitatcin non al)siulit. Suneon ilic soncx diu 
vixcrat, ciijus a*tas comparaiur Annai ; ct r.iidierat 
n^sponsum; quod non esscl visurus mortcm nisi 
prius viderct Chrislum L>oinini. 

CAPUT III. — 5. DciideriumChristinMcituriquan* 
tum in antiquis sanetis, bitelligitc, fratrcs, quantum dc- 
siderium habeliant antiqui sancti videndi Christum. 
Sciciwnt illum esse venlurum, el omnes qui pie vive- 
bant, diceliant, si hic mc iiiveiiiat illa BalivtUis \ 
o si (|uod crcdo in Scripluris Dci, vidcam oculis meis ! 
Et ut novcrilis quaututn desidorium Iialicbant sancti , 
qui novcrant deScripturissanclis virglncm parituram, 
sicut audistis cuin Isaias lcgerctur, Kcct mgo in uUro 
coneipiet, el paiiet /Hium, ct vocabitur nomen ejns Em» 
manuel (Isai, vii, 14). Emmanuelquidsit, Cvangelium 
nobis apcruit diccns, quod interprelatur^ NobiscuM 
Deus {Matth. i, 25). Non lil>! ergosit mirum, quxcum- 
que inlidelis aniina, non tibi videalur inipossibile ut 
virgo parcrct, virgo pariens pcrmnncrct. Inlciligc na- 
lum Dcum, ctnon miraberis virginis partuin. Ut ergo 
noverilis antiquos sanclos et justos oplasse videre, 
quod concessum esl huic scni Simconi ; Dominus no- 
stcr Jesus Christus ad discipiilos loqucns ait : Mnltt 
justi et prophetas voluerunl videre qua: vos videtis^ et 
non vidcmnt ; et audire quce auditis, et non audicrunt 
{ Id, XIII, 17 ). Miillum scncx isie fuit ad audieft- 
duni serus, scd ad videndum malurus. Non exspecla- 
vil ul Christum audirct loqucnlem, qiioniam agnovit 
uifaiitcin. El hoc illi concessum crat jam decrcpilo, 
qiiasi desidcraiili et suspiranti et diccnti quotidie in 
orationibus suis : Qnando vcnict ? qiiando nascetur ? 
quando videbo ? Putas durabo? putashlcme invcnict? 
putas isii oculi mci videbunt , pcr quem cordis oculi 
revclabiintur? Dicebatista in oraiionibussuls, et pro 
desiderio suo acccpit rcsponsum , quod non gustarct 
roortem, nisi prius videret Clirislum Domiiii. Gcstabat 
etim Maria niater cjus infanlem : vidit illc, ct agnoyit. 
Ubi noverat qucin agnovii? An inlus est revclatus , 
qui foris est natiis? Vidit, ct agnovit. Agnovil Simeon 
infaiitera taccntcm ; ct occiderunl Judxi juvencm 
mirabilia facicntcm. Cum ergo cognovisset, acccprt 
in ulnas suas, hoc cst, in brachia sua, amplexatus esl 
cum. Poriabat a qno portibatur. Ipse cnim esl Cliri' 
sius sapieiitia Dci, altiugcnsa (inc usquead flncmfor- 
litcr, ct disponcns omnia saaviter (Sap. viii , \). 
Quantus ibi crai, ctquam niagnus, quam parvus fa- 
ciuscrat? Parvus factus, parvos quxrebat. Quld est, 
panosquxrebat ? Non superbos, non elatos; scd hu- 
roiles etmitescoirigebat. In prxscpi dignatuscsl poni, 
ut csset pioruin cibaria jumcniorum. Acccpit ergo 
eumSimcon in brachia sua, etdixil: Nune diminis, 
Domine, scrvum tuum^ in pace. Dimiltis in pacc, qi»ia 
vidco paccin. Quaic ergo diniiltis in pace? Quimum 



1^9 S- AUeUSriNI EPiSCOPI 

«Nlfrwfl oni/i mei talutare Mm (Luc. ii, 25-59). Sala- 
Ure Dei, Dominus Jesus Glirlslos. AnnunliaU dim ex 
di€ galulare ejui (Pioi. scr, %). 

CAPUT IV. — 4. Pueri et eenet et eonju§aii atte^ 
stantmr Chritto. Habelis ergo , pueri , pucrum iesum ; 
saiicti swies, scncm Simeonem. Si aulem quacrKis, 
m el conjugaUis aliquis yir lcstimoniain Doniino per- 
liibe.it, Zachariam considerale. Ncnio ergo quxral 
aliud , fralres niei , clirisliani fidelcs, aul virgo , aut 
ridua , aut coiijugala, aut puer, aut continens, aut 
uioratus : quidqnid plus essc quis voluerit , non in- 
vcnit qucmadmodum ad Ciiristum pcrtineat. Non in» 
venimas tcstimonium periiibuisse Cliristo adulleros , 
fornicalores , immundos. Et vt a talibus ei tesiimo- 
nium perhiberetur, ipse pncstitit, ipse donavit. Non 
cnim quisqiiam sanctus viribus suis (a). Exsultemus 
crgo, charissimi. Ab bodiemo die crcscunt dies. 
<:rede in Cliristum , ei crcscit in te dics. Credidlsti ? 
Iiiclioatus est dics. Baptizaius es? Natus est Christus 
in cordc Uio. Sed numquid Cbristas nalus sic reman- 
sit ? Crcvit , ad juveniniem pcrvenit : sed in senectu- 
tem non dccliiiavii. Crcscat crgo ct fides tua , robur 
inrcnial, vctustatcm nesciat. Sic portincbis ad Chri* 
stnm Filinm Dci, in principio Vcibum apud Deum, 
Vcrbum Deum ; sed Vcrbum carncm factum , ut ha- 
bitarct in nobis. Majcslas ibi latebat , ubi iiifirmitas 
anpnrcbat. In ni^niis siias Simcon infirmitalcm accc- 
pit , scd majcsialcm inlus agnovit. Ncmo contcmnat 
nalum , si vull cssc rcnatus. Ad illum pcrtinuit pro- 
ptcr nos nasci , ad nos pertincat in illo rcnasci : qiii 
Tivit ct rcgiiat iii saccula sxculorum. Amcn. 

SEaMO CCCLXXl • (6). 

l)c Naiivilalc ixmiini, iii (c). 

CAPUT PRIMUM.— I. C7/ri«(i dua: nalivUates. Naliis 
csl iiobis hodic Salvntor ; ct idco hodic omni uiundo 
sol verus cxortiis cst. Dcus homo faclus cst , ut honio 
Dcus ficret : ct iit scrvus in dominnm vcrterctur, 
(oriiiam scrvi Dominus acccpit. ilabilavii in lcrris lia- 
liiialor coploriim , ul liomo habilator tcrnc liabilarcl in 
eoelis. Natns cslergo nobis Salvator, passus est diem 
partus rcpudiaUe Lcgis conccplus : natiis aulem dc 
Patre scmpcr, de matrc scmcl. Elenim Domiiii noslri 
Jcsu Christi diias acccpiinus nalivitates : primo divi- 
nain , dcinde humanam ; sed plane utramque niirabi- 
lem : in illa ut matris, in bac ut patris oriicia ccssa- 
rciit : uiiam xlcrnam , ut crearct lcmporales ; altcram 
tcm|H)ralem « ut pra\staret aHcrnos. Illc ergo in forina 
Dei Palri a*qiialis , ille in forma servi Patri subdiiiis. 
Ille crcator temporum, iiatus in tcmporeest : factus- 
quc cst Lim pirvus , ut ederelur a fcinina ; scd Uim 
niagniis utiquc pcrnian^il, ut lion separarctur a Pa- 
Ire. Ilas ergo Domini naiiviuites ctiaiii duo ev:iiigcli- 
starum testaiitur principia. Unus cniin de naiiviiatc 



\m 



* DcsideraUir in noslris nianuscri|>iis. 

ia) Similia inscrm. 106. cap. 2. 
b) Alias, de Diversts S2. 
c) in BreviaHo Parisiensi legllur nomhie Au^istiiii. 
Cerie quidem i|isiiis senlcnlias bcne multas in priino |)o- 
lissbnuni el secuudo ca[)lic conllnet , sed cas cx scnnonc 
de Nailvtiate Joannis Baptist» infra orcKne 380, ubl omiiia 
siiMseriora ei aptius coimcxa sunt , delilKitas. Haliet atilein 
admixta qiiam phirtma ab Augiisiini genio aul stilo niaoi- 
fckit aliena, qiialia isia sunt : cap. 1, « Rt ul servus in do- 
«miuiim veriorelur ; « tbidcin, « tt rccte dics tr.iniitoin 
t aoli»; augcai, « ctc.cap. % « F.I ruturis cultoribus suis lic- 
c fitx uativiiatis sacraiBeiila saociret. • 



diviiia ita ak : In ffrineifiio eral Verbum , et Verbnm 
erat ajmd Deum , et Deui erat Verbum : hac eral in 
principio apud Deum. Omnia per ipntm fncta nmt, et 
sine ipso faetum ett nihil (Joan. i , 1*5). Dc liac veri» 
naiivitate numana, ita evaiifelista alius referi : Uher 
generationit Jetu ChritH filH Devid (Malth. i, i). Ilie 
ergo naialis Domlni, hic secund;n nativitaiis dies ost : 
exsultemus et laetemur in eo. Nec immerito • aucio 
jam abhinc dte , bodie lux innremcnlum accipit : cum 
bumano generi in hoc utique die vera lux venerlt : ut 
recte dies tramilem solis angeat , qno nobis hune, per 
qtiem tenebris mortis absolveremur, invexit. Huiic 
ergo PropheLB aRuuntiantes , taiiquam luccrii:r, ven- 
turum , prxccsscrunt diem ortus cjus , et miracnla 
qiKB esset gcstnrus in came, clarissimis prneconiisedi- 
derunt. Rectum namque erat ut prxdicaretiir esse 
venturus , ne cum venisset , diibitaretur. Hic itaqiie 
Deus noster, homo iuler homincs conversatns csl. 
Apparuit enim videntibus homo, iiitelligentibiis Deiis : 
hominem intuentibus oflfcrens , crcdeniibus Deuni 
servaiis. Ergo infirmos salvayit aspeclus infirmitaiis 
ejiis : firmos quxrit contcmplatio divinitatis ejiis. 

CAPUT II. — 2. Incarnatione viiibilis Deus, qnem 
homo seqnatur , exhibetur. Obsecro vos , charissimi , 
intucmini quam magnum sii lioc mystcrium veritaiis. 
Ad salvandos homincs Lcgem dcdcrat , Prophctas mi- 
serat : ct quia sanandis langnoribus hacc remcdia 
praecessemnt, ipsum se ad salutem eomm offorre ho- 
minibiis Dcus voluit. Porro bomincs Dcum ipsum in 
siibstantia sua vidcrc non potiicrunt : spem vero ho- 
mines suam ponere in solo homine non dcbcbant. Qiiid 
ergo hic fierel ? Ilominem scqiii non debcbant , bomo 
sequendiis non erat qui videri poterat : Dcns seqiien- 
dus erat qui vidcri non potcrat. Ut ergo CKliibcreiiir 
homini , ct qui ab hbminc viderelur ct qiicm liomo sc- 
qucrctnr, Dciis facltis cst homo. Dcniqne cum jani 
intcr homines vcrsaretur , cl tribns aposlolis in sc- 
crcto .idductis medius astarcl, subilo cis iii illa divini 
cultus clariUitc rcsplcnduit : qiiod apostoll qui pra.*- 
scntcs crant, vix intucri pro humani afrccliis infirmi- 
Litc pottiemni (Id. xvii, 1-G). Nasci humanittis vo- 
Init, iit nos in ipso nascercmur , ct fuluris culloribus 
suis itcratae nativitatis sacramenta sanciret : ul nos 
qiii a iiativitatc illa coarclati tcnebamur obnoxii, Sal- 
vatoris nostri vcstigia comitati , sccund;c nativitatis 
pr.-esidio cerlo poliremur ; qiio in Dco cl cx Deo nati , 
abrunipcremus vincula mortis antiqunc , cum pigniis 
salulis Spiritum sanctum sumercmus. Ergo cuin appa- 
rcre liominibus Dcus vcllct , cosquc qnse prius nianda- 
verat , docere eliam prx^scns ciiperct, vim divinam 
assumpto hominc temperavit, el posuil tcncbras lati- 
bulum suum in circuitu suo (Psal. xvii , 12) , cum se 
tabcmaciilo carnis obtcxit. Tali crgo et tam inc(r:ibiri 
sacramento , Christus Dcus nostcr et homo halu^tur 
ct Dcus ; pcr matrem homo, por Patrcm Dcus. Sicqiic 
fit ut utrumque illtid sit vcrtini quod ail , Patcr major 
me est (Joan. xiv , 28) ; cl , Ego et Pater unum stimHS 
(Id. X, 50). Nam diviniiatc aiquatur Patri, iiicariia- 
iione stitMlitur Palri. 

CAPUT ni. — 5. Di'iis et homo quomodo misceri 
potuit. Difficilior ammo! corporisque permixiio. Qiur* 
rcre timcn quidam solcnt , quomodo miscori potuit 
lumio ct Dcus. Qiiacriini nilioncm hiijiis mvi^terii, 
qtiod semel facium cst : ciiin ipsi iicqii:tqnaiu possiut 
rcdderc rationciii cjiis qii;c lit sciii|H*r, id cst, qiio- 
inodo anima miscctur corpori, ut hoino liat. Ergo sic- 
iit corporca rcs incor|K)rcaqiic conjtiiigitiir, ut hoiiio 
efficiatur : iia* hoiiio conjuncius csl Doo , cl facliis cst 
Christus (o). Ei tanicii ut licrct Christns , diio itla iii- 
corporea , id est , animn ct D«^iis facilius conjtingi pcr- 
misceriqucpoliicmnt, qiiain mifcctiir una incor|M)rca 
aliaquc corfiorca , id cst , nninia ct corpiis , iit pcr- 
sona liominis oxistat. Qiiod si Dciis cicalor cocli ac 
lcrnc , cum Dciis cssct , lioino lactiis cst , ct himiili.i- 
vii scmclipsiiiii iisqiic a<l niorioni , nioiicni aiilcro 

(if) >idce|>isi ad vuUisiaiiuni, I57tii. 11. 



1661 



SERSK) CCCLKXll. 



\m 



cmds {PhiSpp. ii,6-8), qinnto suicm sapcrbire non 
cMiei lerra et cinift ? Videle . fralres , qitantuin te liu- 
niiliaTii propier Komines Deus. Qiianliiin se dcjicere 
debet servus , auando ad tnntim humiliiaiem descen- 
dtt et Dominus? Qux humilitas, charissfmi, sf ptcnis- 
sime ab hominibiis possideiur , eiiam ad diarilatem 
uj«que proGciet. Naro dum altcr altenim existiniat su- 
periorein, dilectio facitxqualitatcm. Unde non sc ipse 
homo dcspiciat , proptcr qnem uliqnc ista subire di< 
gnftlos esl Dcos. 

CAPUT IV. — 4. Ilommii dignUas ex Dei in ip$um 
dtgnaiione. Et ego quidcm , friitres, pro quibiis im- 
pendi et snporimpciidi cupio , licct magnos vos scm- 
per ta oonscienlia mea feccrim ; Uimon majorcs qno- 
ciam modo tos res mihi isla efficit, cuin inlendo 
qiiaiUai sit Doinini mei pro homine dignalio. Vos uti- 
qne estSs Dominicx incamationis , vos Dominici san- 
piintg preiium , ^os membra Chrisll , Tobis capui 
Chrisins esi : pro vobis nasci , pro vobis pati cuncta 
non disiiilit ; erucem quoqiie ipsam ad koc perluUt , 
nt Tos sibi in famiiiam coaptarct. Vos appellamini 
Chrisli fraircs , ros appellamini Christi ha*redes. 
Proindef dileciissimi • nnusquisqne digiiiini sc ipsum 
liabeat , coram qiio peccare non debeat ; dignum se 
eiisiimet , coram qiio si delicliim cogilnverit , erulie- 
scai. Prelio emm magno empli estii : glorificale et por^ 
tate Deum in corpore vestro (I Cor. vi , 20). Hic pro 
Yoitis natiis est, hic pro vobis oblatiis esi ; hic etinni , 
si dlgae agaiis , habiUit in vobis. Agnmus ergo, medi- 
tanies in lege Domiui die ac noclc , nt romprehen- 
dere etran , oi videre mercamnr. Agninns , ut qiiia 
dignains esl descendere propter honiines Deus , ad 
Dtom hoino possil ascenderc* 

SERMO CCCLXXII * (a). 

Dc Kativitate Domiiii, iv (6). 

CAPUT PRIMUM. — \ . Naiivilas Christi duplex, 
Bforil Gdes Tcstra, chnrissimi, qnx lianc universnm 
multitudinero congrcgavit, qnia naius est nobis liodie 
Salvator. Naius cst de Patrc scropcr, de maire sc- 
mel (e) : de Patrc sinc sexu, de matre sine usu. Apud 
Patremquippedcfuitconcipicntis ulerus : apud malrcm 
defuii s<*niinaniis amplexus. Prima naiivitas e\ Palre 
naturam servavit : secunda nativilas ex matre gra- 
tiam semiiiavit. Illa teiinit majeslatcm divinne sub- 
slaiiiLe ; isfa suscepit societalem mortalilatis humana?. 
in hac autein ideo venire dignatus est, ut flcret obc- 
diens usque ad moriem {Philipp, ii, 6-8), ct mo- 
riendo vincerei morfcm. Utraquc nntivitas ineffa- 
btlis , uiraque mirabilis. Quod enim cor huma- 
num comprehenderc, qnaive lingua vateat explicare, 
qiiomodo natus sit Chrisfus scmpcr ex Deo, aut quo- 
medo nnper ex ntero? Quis intclligatcoa^tcrnuin Fitio 
Patrem, quis eloqiiatur virginem matrem? illum sine 
iiiiilo, siiie fine gignentem ; istam sinc libidinc conci- 



* Itic qiioqoe in nostris maBascriptis desideratnr. 

U) Alias, de Diversis 54. 

(k) Mn onmia falc saphmt Ancpistiamn. fstnd in exordk), 
t De Palre aioe sexu, de maire sme usu, » haud salis accu- 
ratc prontmtlatum videlur. Et prior pars ejusdem scnlen- 
Ine, c ifatiis esi de ratre semper, « etc., habetur etiam in 
»|ieriori aennoiio. Ante llnem dtatur hymnus Ambrnsil cle 
ilnall Kalali , qui paulo aole fuerat cantatus. Num forte ri- 
lns caniandi in ecdcsia byronos Ambrosianos per Augusli- 
«mi tberai in AlHcam hivcctiis? Dicit ipse m e|>ist. 55, 
drciier annimi 400 scripta , Cailiolicos a Donalistis reprc- 
hendl tgBod sobrie psallant iu ccclcsia divina caniica 
« P T f y ii e taram , cnm i|isi » ait, < ebrietates suas ad canti- 
« cim paafanortim faumano iugenio compositoium , inflain- 
t meni » 

(c) HK eadem fantio sermoni« supcrioris. 



pientem, sine corruptionc parienlem? Utraqiie ndtivi-^ 
Us mira ett, quia divina esl. Sifo ergo illam, siTn 
istam mcns ttumana eonsideret, reciissime dicit, G^ 
ner&tionem ejns qnis enarrabit {Isai. Lni, 8)? Ci noa 
qiiid nicicmus, Tratrcs? Quoniam digim eloqoi non va» 
lemus, taccrc debcmiis? Absil a nobis, absii in taceai 
lingua servi, quando Natalis csl Domini. Dicamits 
ergo quod possumus, quod lcgimus. 

2. Ad Christi nuptins Judeei el Centiles inritati. 
Carne et sangwne Ckristi pascimur. Christus «pon* 
SU9 et gigast putclter et fortis. Beolos David de Chrl- 
slo lo(|uens, dicit in Psalmis, In sole posuii tahemM' 
culwn suum^ el ipu lanquam sponsus procedens de 
tkaiamo HfO, exsuUavit ut gigas {Psal. xviii, 6). Pro* 
cessit cnim hodiede sacro thalamo, hoccsi, l>eaforum 
virgiiieorum viscerum aMtio incorntploqiie secreto. 
Processit inde virginis fllius, virginis sponsus : filius 
yideUcet Mariac, sponsos Ecclcsiae. Univeis% enim 
Ecclesix loqaebalur Apostolus, quando dicebifet : Apta* 
vi vos uni viro virginem cttstam exhibereChristo (H C\'r. 
XI, f). 

CAPUT II. -- Ad has talcs nuptias Chrisil, Paler 
sponsi primum invitavit populum Jiid.Tonim. Sed qnid 
ait Evangclium? Omi" iuvitati erfml, non fuerunt digni 
(Matth. XXII, 8). Invitata cst postea univcrs;iriimGen- 
tium multiludo, ipsa implevit Ecclcsiam, ipsa acce|Ht 
de mensa dominica non vilcs epnlas, aut ignobilcs 
potus, scd ipsius pastoris, ipsius occisi Chrisii car- 
nem prxlibavit el san{;uiiiem. Occisiis esl ad nuptias 
suas ipse innocens agnus, occisiis est ad nupcias ; ei 
quoscumque invitavit, de carnc siia pavit. Occistis 
epulas pr.Tparavit : resiirgcns nuptias celcbravtt. Occi* 
sus volunlariam perliillt passioncm : resurgens dispo- 
sitam duxit uxorrm. In ufcro virginis humannm car- 
iicm vcliit arrham ncccpil : in cruce prctiosissimam 
dotcm suiim saiiguinem fiidit : in rcsurrcctionc atque 
ascensione sua xtorni mntriinonii roedera roliornvit. 
Ascendit enim in altum^ captivam duxit captivitotcm^ de^ 
dit dona hominibus (Psal. lxvii, 19). Qu.c dona?Spi- 
ritum sanctum, per quom dilTusa humanis menlibus 
charitnte, inseparnbiiitcr Christo tanqiiam viro suo 
adh.T$it Ecclesia. Proccssit ergo hodic innquam spon- 
siis (te sacro Ihalamo suo, et sicui ex>cquitur PsaU 
niiis, Exsuliavit tU gigas ad currendam viam. Processil 
nt sponsiis, exsultavit iit gigas. Pulchcr cl fortis : piil- 
clicr, ut spoiisus; fortis, utgigas. Pulchcr, ut amelor ; 
forlis, ut limenlur : pulclier, ut placeret; fortis, iit 
vincerct. Ubi invenitur in Scripliiris sacris sponsi 
islius pulchritudo? Speciosus forma prw fiUis hominum : 
diffusa estgratia in labiis tuis (Psal. xliv, 5). Ubi in- 
venitur gigantis fortitudo ? Dominus forlis et potens^ 
DomittUi potens in pralio (Psal. xxiii, 8). Utrumqiie 
aulem, id est, ct pnlchritudiiicm el fortitudincm in co 
viderat ct iiitcllexerai Isuias, cum dicebat : Quis esl 
iste qui advenit ex Edom ? rubor vestimenloruin ejus ex 
Bosor, sic speciosus in stola vestimenti cum fortitudine 
(hai. Lxiii, 1)? Isle ci^o prophcta, qui ct speciosum 
dixitet fortcm, spoiisiini noveratet gigantcm. 

CAPUT III. — 5. Viam quomodo cucunit Cl^rulus» 



im 



S. AUGUSTiNl £l>ISGOri 



!r»04 



AmkraU kfmniu. Ergo, ch^kfmiwi.ExiuUmt ui gigas 
•i eurrendgmvimn. Qoam ▼iam» msi morlalem ?uiro» 
qnm dignaluft M BobiMom babere communem? Ipsa 
etlTia, perquan genns humanum iransiu TranseunC 
enim per eam veniendo nascentes, el abseedendo mo- 
ricntes. El isie generis bumani fluvius ab iniiio usque in 
fliiem ex oceulUs naturae venis jugiter manat. De isto 
fluvio rapido ac turbulentobibere dignatuaest Cbristus. 
Nodo audislis in psalmo, I>e tarrenie in tna Mni {P$al. 
cix, 7). Torrens isie produxit nos ad nativitatem, per- 
duxit ad morlem. Qoasi ex occulto fonlis, al>yssum 
roaris suscepit Christus, Utrumque pro nobis, el natus 
el mortuus est Et quia bomines in medio bujos flo- 
minis constiluti, plerumque deiectantur mundi blandi- 
mentis et illecebris, quae limo bujus torrentis involvun- 
tur, atque in profundum inferni demergunt eos, quidum 
transeuutes undas aTide hauriunt, sic necantnr, stare 
cupientes in torrcnle prsecipitante, et in republica ^ 
quxrentes Gxa vestigia : ideo Dominus de torrente in 
via bibit, Quid est, tn via bibit? Transicns bibit. Bibit 
niim ct transiit, non remansit: nec stelit iii via pec- 
cntonim. Item mortem metuunt bomines; quia ne- 
ressc cst prascipitari omnes hujus lorrentis impnlsu : 
(^.hri&tiis autem moriem quam sponie susccperat, ti- 
merc non potuit; ideo dictum est, Et exsultavit ut gf- 
flflBadcurrendamviam, Dcscendit enimi ctcucurril: 
ascciidit, et sedit. Nostis, qiiia sic conraeri (a) soietis : 
post(|uam resurrexit, ascendit in coelum, sedet ad dex- 
torain Patris. llunc nostri giganiis excursum brevis- 
sime ac pulchcrrime cccinit beatus Ambrosius iii hy- 
inno, quem pauio anic caniastis. Loquens cnim de 
Domhm Christo, sic ait : c Egrcssus ejus a Paire, rc- 
c gressus eiiis ad Patrcm : cxcursus usque ad iiiferos, 
c recursus ad scdem Dci. i llxc omiiia, cliarissinii, 
si quacramus cur facta sunl, invcnicmus facta pro 
nobis. Descenditenim, ut ascendcrcmus ; mortuus est, 
ut viveremus; rcsurrcxii, ut rcsurgcrcmus ; asccmlit 
in coalum, ul terrena conicmnere, etcor sursum cri- 
gere disceremus. Dcniquc ut levarct post se spcm no- 
stram, ievavil primo carnein suam : et ut sperarcmus 
hoc scculurum in nobis, iliud prxcessit quod accepil 
cx nobis. 

SERMO CCCLXXIII * (6). 

1)0 E|ii|>liaiiia l)oni;ni, i (c). 

CAPUT PR1MU.M. — 1. Christui manifestatus Ma- 
gis, Solemnitas qiiam hodie celebramiis, proptcr ma- 
iiiflestationem Domini Epiphanias grxcum nomen ac- 
ccpit. lloilieriio quippedicMagis adoranlibus lanquam 
primitits Gcntlum, comraendatur manlfestatiis, qui 
ante paucos dies traditur etiam natus. Lapls iile angu- 
laris, qui velut parictes duos, circumcisionis videllcet 

* Forte legendiim, ct inre labiU. 

* liccognitus ad cb. cl. f. n. r. rm. t. et ad Lot. 
(a) m symliolo. 

lb\ Alkis, dc DivcrsisOA. 

(c) Anihiguiim reiidiini loct nnnnuUi , qiiihiis tcmeritate 
alicnjiis lal>ein altatain facile (Todimiis inspecto Floriacensl 
vclere liliro, qiu ca pti^riimtue praticrit, quae displiccot in 
hoc scniionc , uli intclligcs cx aiuiuUs ad ca (iii:e codcx 
ille nou babct ai>positis. 



el prxpulii, hoc esl Judacorum atqne Contium, de di- 
verso Tenientes in sua miitale copulavit, et faetns est 
pax ncstra, qui fteit ulraque unum {Ephes. ti, H-32) ; 
ul paatoribus Judxorum niiutiarelur, Angeli veneniut 
de ooeio; et ulamagis Gentium adorarelur, siella re- 
fblsit e coclo *. Sive ergo per Angclos, siye pcr stcl • 
lam, oceii enarraveninl gloriam Dei : iit in ejiis qiil 
natus estgratia, ennrrarent eam eiiam Aposioli, por- 
tantes Dominum sicul coeli, atque in omnem terrani 
exiretsonus eorum, et in fines orbis terrse \erba eomm 
{Psal, xvui» 2, 5). Qu» quoniam el ad nos venenint, 
credimus, propter qnod et loquinrar (II Car. iv, 15). 

CAPUT II. — 2. Idem tractatur argumentum, Xulta 
Igitur con&ideranda sunt, fratres , in liac qnam aiidi- 
viraus, eTangelica ledione. Magi Tcniont ab oricnie, 
rcgem Judncoruro reqolrunt, qui tot reges Judxorum 
nunqnaro antea quxsierunt. Rcquirunt autem , non 
aliquem virilis actatis , sive grand.ievum , humanis 
oculis , in exceisa sede conspicunm , exerciiibns po* 
tentem , armis terrentcm , purpura nitentcm , diade- 
maie refulgentem [ vel dc cruoc sibi exsuliantem , in 
qua universos martyres redimcrel confitcntes , vei ab 
Inferis resurgentcm , aui in coelos asccndentcm ]; sed 
recens natum, iq cunis jaccntcm, uberibus inhiantem, 
nullo ornatu corporis , nullis membrorum viribus , 
nuilis parentum opibus , non sua xtate , non suorum 
potcstate pncstantcm. Et quxrunt regem Judxonim , 
a regc Judxorum ; ab llerode [ hominc ] , Cbrislum 
[ Dcum ct liomincm ; a tcrreno rcgc lioniine , rcgom 
ceelorum qui condiJcral bomincm] : agrandipar- 
vuium , a claro ialcntcm , ab cxcelso humilcm , a 
loquciitc infantcm, ab opuicnloinopem, a forti infir- 
mum ; et Uimen [quamvis ab llerodo perscquciue , 
sibi ct aliis Clirisium dominaiucm] , a couicinncnte 
adorandum : profccto in quo niilla pompa rcgia vide- 
batur, scd vcra majcsias adorabatur. 

CAPUT III. — 3. Herodis mclus cl in parvutorum 
ca^de swvitia, Innocentes martijrum corona donati, Dc- 
niquc llcrodcs timct : Magi dcsidcrani. Rcgom illi 
cupiiint invcnirc, rcgnum mctiiit iiic finirc *. Uirii|iio 
poslrcmo qiiainint : illi, pcr qiicm pnssiut vivcrc; 
ille , qucm vclict occidcrc : illc , iii qtiom pcccaliim 
grande commituil ; illi , qui omriia silii |>cccaia di- 
miltat. Nccat quippc Uerodcs parxiilos niultos , ditin 
vultad unius mortcm pcrvenirc. El cum sxvicniissi- 
mam ' et cnientisslmam caedem in lot iniioccntibiis 
|)erfecit; se ipsum tanta iniquitatcpriiuilnsinlerfcrii. 
Intcrcn rex noster [Christus] , Vcrbuni [Dci] \vSm\% 
[Deus], Magis illnm adorantibus, parvulis pro illo 
morientibus, sive jacobat, sive sugcbat ; et nonduiu 
loculus^, credentes invenlebat; et nondum p.ir»sus, 
eliam martyrcs faciebat. par^iili beati , modo nati, 
nunquam tentati , nonduro luetati , Jam coronati ! Ille 

* FloHacensis vetnstissimus lil)cr, et ut detibalio cemium 
Mtagi salvarentury now adnmHi sunt luniine sidcrco, 

* sic Flortacensis Ms. ai (hIIU , timet successoreftt, iiagi 
desiderant redemptorcni : Uli cupiunt invenire regnum^ itiir- 
lidt ille pnire regnum, 

' lloriacensis Ms.« celebralissiinam, 
^ Ita kicin M«. Alii veru ^. cuui excusls, siie sutgtbat 
crescebat, ct nondumt ctc. 



ffG65 



4» Te&M eorona dubilaTerH in possionc pro Cliriao , 
qm etiaHi Baplismuni panrulis prodessc iion exisllmnl 
Chri&ii. Non Inbabalis quidem x>lalem , c|aa in Chrt* 
siiun pMsurum crederotis : sed habebaiis eamem^ ia 
pro Chrislo patsuro possioncm tustinereiis. Ntrilo 
o islos infantes desereret gratia Salvatoris infan- 
, qui Tenerat quxrere quod perierat , non solrnn in 
nascendo, verum eliam in croce pendendo 
[ad inferos deseendendo , et in ccelis ascendendo , et 
mI deileram Patris sedendo]. Nam qui potnit natns 
baJierc pracdicatores Angelos , narratorcs coelos, ad- 
oratores Magos , piiluii ct illis ne pro eo hic moreren- 
lur prxslare , si sciret illa morie periluros , et non 
pnii!:s niajore felicilate vicluros. Absit, absil, ut ad 
libcrandos homines [Christus] venicns, de illorum 
pneniio qui pro eo iHlerricercntur nihil egeril , qui 
peodcns iii ligno pro eis a quibus intcrGciebatur 
oraviu 

CAPDT fV. — 4. Infeliee$ Judai fabris Arcce Noeet 

tmpidibus milliariii persimiles. Quid dicani dc in- 

lelicitaie Judxorum, qui Ciirislumqua.TcnlibusMagis, 

ettam prO|ihctiam indiccm protulcrunt , Deihlchcm 

ciTiiatem designaverunt [quam ipsi non invcncruni]? 

Similes fabris Arc» Noe , aliis ubi evadereia pracsti- 

terunt, et ipsi diluvio pcricrunt : similes lapidibus 

iDiUiariis , viam oslcndcrunt, nec ambulare polucruut 

[qiiia stolidi in via rcmanscrnnl]. Qnrcsilum cst ab 

cis, ubi Cbristus nascerclur : respondcrunl , InDc' 

thtehem iuda, Sic enim scripium esl per prophclam • : 

El tu Bethlehem terra Juda , non minima es in ducibus 

Juda. Ex le enim prodibit rex , qui reciurus esl popu- 

hm meum Israel {Matth, n, 1-G). Audicrunl et 

abierant inquishores ; dixcrunt et rcmanscrunt do- 

ctores :el contrariis affcclibus separali , illi facli sunt 

adoraiores , ilK perseculorcs. Nunc quoque Judxi si- 

mile aliquid nobis cxhibere non desinunl. Nonniilli 

enim paganorum ut noverint Christam anlc proplieta- 

tam , quando cis de Scripluris testimonia clara pro- 

lerimus , suspecti ne forte a Christianls isla conficta 

sint , malunl crederc codicibus Judxorum : ct sicut 

tunc Magi feccrunt , istos dimiUunt*tnaijiter icclitare, 

i|ifti pcrgunt fldeliter adorare. 

CAP13T V. — 5. Spectaculum spirituale in hoc festo. 
Celebremos itaque exsnltantcs in Domino , festum 
diem Domini; non solum quo cst ex Jnd:cis natus , 
\enim eliam qvo est Gcntibus inanifovtalus. Juvat 
ioiueri oronia, et in unum addiicta conspectum, animo 
ccmere spectacalo ' spirituali *. Nascilur Christus : 
virgo condpit, ▼irgo parit, vurgo nutrit; adest fc- 
cniiditas , nec 9d>est integritas. Angoli aiinuntiant , 
pasuires glorificant, coeli enarrant , Magi dcsiderant, 
rcges formidant , Judai demon»«rant» Gcntes ad- 
orant : frnstrantor saeviientes , coronantur infantes , 
aduiiraiitur credentes. Qux est isu bumUis celsitudo, 
Infirmi furiitudo, parvuli magnitudo? Profeclo illud 
Verboai fedt haec OAnia, perquod facta sunt oronia. 

• la Itetooeoa lli. : <?hW «fjam de Aac r« scrip/«m e«0f» 
mamriur prmmntianeruni : Etta Bethkkem^ elc. 
> ifi Flonaceosi Ms., spectaeuia tptrUuaUa, 



SERMO CGCLXXIV. lons 

Verbam qaod longe crat a nobis , caro factom est , 
ut habitarel in nobis {Joan. i, 3 , 14). Agnoscamus 
Haque in lempore , per quem facta sunt tcmpora : et 
celebranles ejiis festa temporalia , pncniia desidere- 
BMsslema. 



SERMO CCCLXXIV * (a). 
De Epiiiiaoia Domial, n {h), 

i. Magi ad Christum stella et Angelorum reve^ 
latione pcrducli . Annivcrsaria rcl.bratio dici Iiujiis 
annivcrsarium sermonem a nobis cxigit, dcbitiiin an- 
riliiis et conlibus vestris. Ilodic Salvator nostcr Ma- 
gos ad se dc tam longinqua gentc pcrduxit. Vcnenint 
ut adorarenl infanteni, VerbumDci. Quare vcncrunt? 
Qiiia stcilam inusitntam vidcrunt. Etunde eam Cliristi 
esse cognovcnml? Vidcrc cnim potucrunl stcllam ; 
nnmquid loqui eis potuit et dicerc , Slclla Clirisli 
sum ? Proctil dirbio alitcr indicatum ckt , per aliquam 
revelationem. Tamen iiiusitatc fcx naius cr.-it, qui et 
ab alicnis adorandus erat. Numquid non rogos ante 
in Jiidxa crant nati , aut per univcrsam tci rAm in 
diversis gentibiis? Quarc iste adorandus , cl ab alic- 
nigcnis adorandus, non tcrrcntc cxercilu,scd in 
panpcrlate carnis , latentc mnjcstatc virtutis ? Qunndo 
natus cst , adoratus est a pastoribus Tsraclitis, quibus 
eum Angcli mintiaverunt : sed Magi non crant de 
gcnte Israel. Colcbant Gcntium deos , Iioc cst dxmo- 
nia ; qiiorum fallaci dccipicbnntur potentia. Vidcriint 
ergo qtiamdam siellam inusitatam, niirali sunt : qiiac* 
sicruni sine dubio ciijus essct signum , quotJ tam iio- 
vum insolitumquc >nderunl. Et uiiqiic audicrunt,pro- 
fcctoab Angclis, nbaliqua admonitionc rcvdntioiiis. 
Quxris fortassis, Ab Aiigelis bonis , an maiis ? Chri- 
stmn quidem et angeli mali, hoc est d;cnioncs, Filiiini 
Dei esse confossi sunt. Scd cur non ct a bonis audic- 
runt , quando in Christo adonindo salus eorum jain 
qu:rrcbator , non iniquitas doininal:atur? Potiierunt 
ergo illis diccre Angcli : Stclla quam vidistis, Chrisli 
est , itc ct adoratc ciim ubi natus csl , ct siiniil indi- 
catc qiialis cl quantus natus. llli aulem hocaudito ve- 
nerunt et adoravciunt. Auriim, thus ct myrrhani ob- 
tulerunl, sccundum consuetudincm suam. Talia cnim 
solebant ofl^rrc diis suis. 

2. Christus ab ipgit Jud(mt demonslratus Centibue. 
Qiiod sane antequam focercnt , antequam eum in ci- 
vitate ubi natus fucrat invenirent, venerunt quac- 
rentes , Vbi natut ett rex Judaorum f Nonne potcrant 
ctiam boc revelatione cognoscere , sicut cognoverant 
iliam stellam regis csse Judaeorum? Nonne potuit cos 
ad illam civitatcm eadem siella perdocere, sicnt 
postea pcrdaxit ad locum ubi Chrlstus cura matre 

* Recogniuis ad r. rm. y. et ad Lov. 

(a) Alias, de Diversis 67. 

{b) Incuoctanter asserit Maflos visa stdia edodos ab An- 
gelis iuissequod illa Cbristl sigi\pm csset : « Ct ulique aii- 
c dieruQt, * iaquit, « profecto ab An^elis, ab aKqna admo- 
nitioae revelaiiuais. » Praeierea dicii couctoDator » res in 
nmnera oblaias a Ma$ns secundum coDsuctudioem suam, 
quia talia solebanl offerre dfis suis. At Augusiinus in co- 
rum muneribus noimibil myslerii agnoacA la sermooe iQS| 
n. 2. 



4617 



S. AUGLSTIM EPISCOPl 



1608 



inrans eral? Poterat ftane , non tamcn ractum est ; 

ut hoc a Judu.'is iiiquirerent. Quarc voluithoc I>cus 

a Judicis inquiri? Ut dum ostendunt in quem Bon 

credunt , ipsa sua demonstralione damnenlur. Aiten- 

dite quia et nunc fiunt primitioe Gentium Magi, quaiilo 

a majori impieiate liberali , tanto majorem duntes 

gloriam liberanii. Qaxrunt, Vblestqm natu$e$lrex 

Judmrum f Hcro<Ies , audito regis nomine , tanquam 

apmuhis conircmiscit. Vocai Legis peritos , inlerrogat 

ab eis secundum Scripturas ut indicent ubi Ciirislus 

n:)sccrelur. Illi respondenl, InBetlilehemJudcB. Per- 

rexcrunl Magi , et adoraverunt (Matlh. n , 1-11): 

Juda^i rcmanserunt, qui demonstrayerunl. magnum 

sacramentum ! Ilodie pcr Judseorum codices coDvtn- 

cimus : fiunt fidcles per eorum codices. Oslendimus 

Paganis quod noiunt credere. Nam aliquando Pagani 

faciunt nobis hujusmodi quxslionem , cum videntquss 

scripta sunt sic implcri, ut negare oninino non possint, 

quod ea per Clirisii nomen in omnibus gcnlibus prac- 

seninniur, quae in sauciis codicibus prxdicla reci- 

taniiu* , iii fide regum , in evcrsione idolorum , in 

mutatione rerum humanaruin : ct aliquando audent , 

ut dicant, Vidistis ita fieri , et tanquam prxdicia sint 

conscripsislis. IIoc poeta quidam eorum fecit : reco- 

gnoscunt ista qui legcrunl. Narravit quemdam apud 

iareros descendisse , atquc in bcalorum regionem ve- 

nisse, demonstratosque illi Romanorum principes na- 

sciluros, quos jam ipse, qui hxc scribebat, natos 

noverat {Yirgiliui, JSneid. lib. 6, vers. 752*887). 

Praeterila enim narravit; scd quasi futura essent 

prxdicla , conscripsit. Sic et vos , inquiunt nobis Pa- 

gani, vidislis bxc omnia fieri, et scripsisiis vobis 

codices, in quibus hxc iegantur tanquam prxdicla. 

gioria regis nostri ! Merilo Judiei a Romanis victi 

sunt , nec deleti. Omnes gentes a Romanis subactae, 

in Romanorum jura transierunl : haec gens et vicia 

cst,et in lege sua mansit, qiiantum ad Dei cultiiro 

attinet, patrias consuctudiiies ritumque custodivit. 

fiverso etiam tcmpio suq , exstincto sacerdoiio pri- 

stino , siciu dictum cst a Prophetis ; servant tamen 

circumcisionem et morem quemdam , quo a c^eteris 

gentibus distinj^uuntur. Proptcr quid, nisi propter 

teslimonium veritatis? Sparsi suiit ubique Jiidaii, 

portantes codices quibus Christus prxdicatur , et sicut 

pnedictus est praeseniatur, ut jam Paganis possitos- 

tendi. Profero codicem, lego prophctam :osiendo 

impletam esse prophetiam. Dubiial paganus, ne forte 

hoc ipse confinxerim. Inimicus mcus habet hunc co- 

dicem , antiquitus sibi a inajoribus commendatun). 

Ambos iiide convinco : Judaeum , qqia id proplietalum 

el completiim ego cognovi ; paganum , qula uon ego 

hoc confinxi. 

Z. Sacrificium uni Deo debitum. Non ergo sedu- 

cant dxmonia specie divinationis iucaulos, et re- 

nim lemporalium male cnriosos ; ncc superbo fastu 

decipientes impios , sibl sacrificiorum exigant hono- 

rem. Vere divina pra^dixerunt divini viri unius di- 

scipuli ^ Yerum sacrificium , uni vero Deo debetur. 

* Locns perplexus, qui in Pithflpano libro sfc jacet : 
Yera diwina prwdixerwU divlm viri unius Dei suiU. 



niijiis figunc anfe graliara , viottmis adumlirMsc 
sunt. Quod uno modo ruturura Tuerat, multis modis 
providenlia diviiia pracnuniiavit , ut quam mAgiiiim 
essat , ostendcret. Ipsc medicus, ipse medicanicn- 
lum : medicus , quia Verbum ; medicamenfum , qiiia 
Verbum caro factum est. Ipse sacerdos , ipse sacrili- 
cium. Ipse est qui mutavit viam Magorum : ipse 
etiam nunc mulai vitaro malonim. Cujus in carne 
nianifestaiioncm, qiuc gra^ce dicitur Epiphania, jusli- 
ficatx in spiritu gentes hodierna solemnitate conce- 
lebrani : ut renovet memoriam solemniias , vigcai 
devotione pietas, ferveai congregaiione cliaritas , iu- 
ceai invidis veritas. 

SERMO CCCLXXV * (a). 

De Epiphania Domini, ni (b). 

ChristusJudieis primum etpost Gentibus manifestatus. 
Infantes marlyres e/fecti, Duoparictes adangutum conve- 
nientes. Epiphanla iatine manireslatio est. Dominus 
Christus aiite paucos dies naiiviiate sua Judaeis ina- 
nifesialus est : hodiemo aulem die per stellam 
Geiilibus declaralus est. Agnovit bos possessorem 
«tftim, et asinus prcescpe Domiiii sui {Isai. i, 3). Bos 
de Judxis , asinus dc Gcnlibus ; ambo. ad unum 
pr;escpe vencrunt , et verbi cibaria iuvcncrunt. 
Magi qui veiicruni adorare Chrislum , et significant 
primitias G^ntium, Lcgcm non accoperunt , Prophe- 
tas non audierunt : lingua cceli slella fuit. Quasi di- 
cerelur eis , Quid a vobis quaesivi \ucri1 Coeti enar' 
rant gloriam Dei {Psal. xviu , 2). El tamen Ilc- 
rodes turbatus, a Judxis qiuTsivit ubi nasccretur 
Christiis. Et responderuni , In Bethlehem Judce : ci 
prophcticum lestimonium adhibuerunt ; et Magis 
adurare pergeiilibus , ipsi immobilcs peimanserunt. 
In aggcre iapidcs sunt; viam dcmoiislrant, el ipsi 
iion ambulant. Tamen perrcxcrunt Magi ad Bethle- 
hem; sed inventa civitale, unde possuiit domum in- 
vcnire? Ecce stella ilia quae fulsit de coelo , deduxit 
in terra , stclii super iocum ubi erat puer. Quantus 
famulatus clementorum, ct nequilia Judxoruin ! Tur- 
batus esi llerodes , quasi venerit Christus regnam 
quxrere ct iiivenire ierrciium. Natus est coeli leo, et 
turbata esi terrena viilpccula. Dominus dixit de Hc- 
rode : Ite^ dicite vti/pi ilU {Luc. xiii , 52). Turliata 
qiiid fecil ? Dccidit infantcs. Quid fccil ? Occidit in- 
fantes pro Verbo infante {Matih. u). Ante mariyres 
sanguine sunt e£recti , quam posseni ore Dominuu 
confilcri. Et has primitias Christus misit ad Patieni. 
Veiiil infans, ct icrunl infanlcs ; infansad nos, infan- 
tes ad Dcum. Ex ore infantium el tactentium perfe^ 
cisti laudem {Psat. viii, 5). Gaudeamus, nobis illuxii 
dies. Magi primitix Gciitium nos significaveruni. 

* Emendatns ad r. rm. v. ei ad vign. 



(a) Alias inter Vi^erianos 9. 



[tf) De auctore incerti sutuus, quia sic de Herode loqoi- 
iur, tit duos videatur , infaaticidam nempe et akerum Ln 
Evangelio Lucse , cap. 13 , nominatum ooufuDdi volulaso : 
qnoslpse quidem AugustiaMs diserte distinguit ia lib. S de 
coQsensu Evtngeiisuiruai , cap. 7, et in lib. ±i oonira i-*aur 
stiiaif cap. 8i. 



IM 



SERMO GCCI.XXVI. 



1670 



AfBfnrcrunl Judaci qiiando nnlits csi , ngnovcriint 
Geutes hesterno ^ dic. Divcrsi parielcs ad lapidcin 
ADgubrem veneruiit , inde Judaei , inde Genles ; de 
diTcrto, scd non ad diversunt. Vidistis el nostis, quia 
laiiloin a se parieles longe sunt, quanluni ab aiigulo 
reiDoli ftunt. Quanlum ad aDguIuro proptnquant, pro- 
pinquant sibi : cam ad angulura veneriiit , ha^rcDt 
slbi. IIoc fecit Christus. Longe a se fuerant Judxi et 
Gentes, circurocisio et prxputium , Legis ct siiie 
Lege * , cullores uuius veri Dei , et mullorutn fal- 
sonim. Qiiam longe ? Sed ille esl pax nostra , 9111* [ecU 
miraqw tiniim. Sed qui veneruiit de Judxis , ipsi in 
boDO pariele nurocrantur : nam qui venerunt , iii 
ruina non remanscrunt. Facii suinus unum illi et 
nos : sed in uno, noti in nobis (Ephes.Uy il-2i). 
Undc nalos esl Christus? De Judxis. Sic liabes scri- 
plum , Salut ex Jud{Bi$ esl (Joan, iv , 2i) : sed non 
solis Judxis. Non euitn dixit , Salus Judacis ; sed , 
Salus ex Judans, llli comprebenderunt, et ipsi perdi- 
denint; illi ligaverunl , et ipsos fugit; ipsi viderunt, 
et occiderunt : nos ncc comprcbciidimus , ct teue- 
mus; nec vidimus, et credimus; posteriores sumus, 
et antecedimus. Illi qui nos praecesscrunt , viain per- 
diderunt : nos autcin ct viam invenimus , el in iila 
ambtiUntes ad patriam veiiiemus. 

SERMO CCCLXXVI * (a). 
Dominica in octavis Paschae (6). 

CAPUT PHIMUM. — i. Magnum mxraculum , in- 
irare janws clausis. Audivit Charitas vestra, cum saa- 
ciiim Evaiigelium legeretur, Dominum et Salvatorem 
no&trum Jcsum Cbribtum post resurrectionem suam 
clausis osliis inlroi>se ad discipulos suos. Magnum 
niraculum : sed mirari desiiiis, si Deuin cogitaveris. 
Hirum enim essel , si soliis bomo boc fecisset. Refcr 
ad omnipolentinm, non ad phaiitasiam. Ostiis clausis 
kilravit. Respondeo libi, ut scias quia vera caro fuerat, 
cicatrices tangendas monstravit ( Joan. xx , 49-27). 
Sed fticut non esl, inquis, natiinr corporalis per ja- 
Duam dausam iutrare, sic Don est naturae corpo* 
ralis super fluctus maris ambulare. lutravil per 
clau8.i ostia, rciipODde mibi, da mibi soliditatem car- 
Dis. Ambulavit super ariuas maris, da mibi et tu pou- 
dos caruis. Vis nosse boc oronipotenti^ fuisse T £l 
Petro dedit (Matth. xiv, 25-29). Qui quod voiuil, de- 
dil; qnod proprluin erat , sibi scrvayit. lile enim vi- 
veqs per clausas januas iuiravit , qui nascendo itite- 
gniaiem matris non viobvit^ Ergo , fratres , admiraii 
credamus» credentes obaudiamus, obaudientes spere- 
mns promissa , si facimus jussa : quia ut faciamus 
jossa, ipse adjuvat, a quo speramus promissa. 

CAPUT n. — 2. Octavw Infanlium. Velut el now$ 
komo. Hodie octavse dicuntur infaiilium, revciaada 
sfinl capita eorum , quod esl iudicium iibertatis. lla^ 

* Forle legendHm, badiemo. 

* Forte b^endam, audilores Legis et sine Lege. 

* Koa ktventus nisi in editis. 
(m) Alias, de Tem^e 160. 

{b) Wajjos sermooift exeniplar calamo scriptum nullum 
rnmmus. Prima pars, cui sequentia uob cubaurcut, aliuude 
aAKita videlur. Conler ad sermonem 247, n. 2. 



bel cnim libertatcm ista spiritualls nativitas : pro- 
pric aulein cariiis nalivitas scrvitutcm. Du3b sunt uti- 
que boroinisnativitates, nasci etrenasci. Nascimtir 
ad laborem , renascimur ad quielem : nascimur ad 
miserias, renascimur ad xlemain felicitatem. Nam 
illi pueri , iufhDtes, parvuli, lactentcs, malcrnis ube- 
ribus inhaerentes, et quatitum in eos graiioe confera- 
tur nescientes, ut ipsi videtis, quia infanles vocantur, 
et ipsi luibent octavas hodie : et isti senes , juvenes , 
adolescentuii, omnes iiifaiKes. Uua quippe illorum iii- 
fantia perlinet ad vetustatcm , altera ad novitalem. 
Nam quos videlis receutes a partu , vcteres nascun- 
tur. Vetus bomo noster dictus est Adain , ex quo ua- 
scimur : novus homo Christus, per quem renascimur. 
Isii ergo et novi sunt, ct renali sunt ad aliam vitam , 
et est in illis, si dici potest, quando uascuntur, nova 
vctustas. 

3. Baptizatos hcrtatur ne imitentur malos chrislia" 
no$. In Eccle$ia mali boni$ permixti. Ccce misceiitur 
bodie fidelibus iiifantes nostri , ct lanquam de nido 
volant. Nccesse est ergo, ul parturientes eos alloqua- 
mur. Sicul enim recolitis, fratres mei, birundinum 
vel domesticorum passerum pullos, quaiido volare de 
nido coeperint, malrcs cum strepitu circumvoiant, el 
Tccibus piis testantur pericula riiiorum. 

CAPUT III. — Scimus ergo multos, qui appel- 
lautur fldeles, male vivcrc, el gratiie, quam acceperunt, 
moribus suis non convenire; laudare Deum Hngiia, 
blaspbemare vita. Scimus autem alios iiiter istos mul- 
tos, tinquam inter multam et abundaiitem paleam , 
velut grana gemeutes iu trilura , sed spe borrei se 
consolantes. Duo ista genera boniinum scimus esse 
iii Ecclesia. Aream dominicam Ecclesiam novimus : 
veiitilationem in die judicii speramus, massam frn- 
menti in resurrectione desideramus, borrcum in vita 
sclcrna sumere cupimus. Ibi nulla palea erit, sicul in 
gebcDiia nullum granum crii. Nunc ergo, fratrcs niei, 
cum sciamus duo ista geiiera lioiiiinum esse in Ecde- 
sia , piorum et impiorum , boDorum et maiorum , li- 
meutium el eentemnentiiim, quibus conjunganlur tsti, 
nescimus. Quid antcm vclimus, et ipsi sciuiit : utruni 
de illis vota nostra compleaiitiir, liumana iguoranlii 
sollicitudine fatigatiir, aliquando ct fulsis suspieimti* 
bus agitatur. Ex bis discitur in bac terra , ubi sine 
tentatione non vivitur. Admonco ergo vos , sancla 
germina; adinonco vos, novellx iti agro domlnieo 
plauUe, ne de vobis dieaiur quod de viiiea domus h- 
rael dictuin est, Exspectatn ut facerel U9as, fecit auiHn 
$pintt$ (Isai. v, 2 ). Botrum in vobis invemat, qqi ixv 
triis pro nobis cnlcatus cst. Uvam fcrte, boiie vfviie. 
Frttclus eniin spiritus cst, sicul dicit Apostolus, cluuri' 
fa«, gaudiumj pax, longaniniita$f benignitas, bonilas^ 
mansuetudOy fides, contiuentia, ca$lita$ (Calat. v, 22 )• 
Quando ad nos vcnerit agricola noster, cujus nos 0|)e- 
rarii sumns , ille qui intus dat Incrementiim : nam 
nos forinsccns plantare novimus et rigare ; sed ali 
Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rt- 
gat ; $ed Deus qui incrementum dat ( I Cor. iit, 7) ; qui 
modo videt qiiomodo audiatis, qui modo iuspicit qu»« 



I<j7! S. AUCUSTINI I PISCOPI 

modo limealis, anl jam tiinere iiicipiaiis : cum ad vos 
iMe africola vencrit, invemal iii vobis qiiod dixerat 
Aposioliis, Gaudiwn meum el corom mea, amnes qui 
$iati$ in Domino ( Pkilipp, iv, i). 

CAPUT IV. — 4. Mali ad pcccnndnm inducentes 
CMendi. IneanlaiioHnM remedia iilicila. Eleemos^' 
na. Fratres , rdii diilcissimi , filii charissimi , iini- 
tamini iM>no8, cavete malos. Seio eiiim quia ven- 
turi siitit ad vos liomiiies maii, el persuasuri vo-> 
liis viiK>lenliam, et dicturi sunt vobis, Quare? Nonne 
ct nossitmus fidelissimi? Scio, iiide doleo, inde ti- 
meo. JaiH tu si dixeris consumtcr : Fraler, nec te 
vcllciii facere qnod facis, sed si te iion possum ducere 
in bonuni meum , vel noU me traberc ad malum 
tuum. Ilominibus islis, ut ficri solet, caput doiebit. 
Diclurus cst tibi vicinus tuus aut vicina : EIsl hic in* 
canl4)tor, esl bic remedialor, ct nescio iibi matbemati- 
cus. Tu dicis : Cbnsliaiius sum, non licet mihi. Lit si 
ille dixerit tibi, Quare? nonne ego cbristianus sum? 
tu diclurns es, Sed ego ridclis sum. Et ille tibi : Et 
cgo bapiizntus sum. Fiunt angeli diaboH , membra 
Qiristi. Quia ipsum possidet iiiimicus, trahere qiue- 
rit ct alium. Inveniut vos paratos, qui ista vobis prae- 
paravil. Ideo loquor, ideo conleslor, idco non taceo, 
ideo vesriincnla mea excutio> ideo in tribiinali Dei 
roei excusatum me babeo. Dlcam Deo nieo : Domine, 
Don lacni ; Dominc, talentum quod mibi dedisii non 
abscondi, sed erogavi. Iloc poicrit milii dicere : Serve 
nequam, iu dares^ ego emgerem (Halth. xxv, 26, 27 ). 
Ecce, Doinine, dedi , lu exige. Et si Ibrte vos vetus 
titillaverii consuetudo , babctis quem interpellctis. 
Major est adjutor qiiam oppitgnator. Ideo gemiiis, 
ideo oratis, ideo dicitis, Ne nos itiferas m tentaifonem, 
Observate illud ctiam, fralres mei , quod supra dici- 
tis, Dimitte nolns dekita nostra ; nt faciatis qnod sequi- 
lor, sient et nosdimitlimus debitoribns nosfris(ld. vi, 13, 
iS). Eleemosynam facis, elcemosynam, accipis. Igno- 
seis, ignosoetur tibi. Erogas, erogabilur tibi. Deum audi 
dieentem, Dimittite, et dimiitetur vobis ; date, et dabitiar 
volns (Lue. vi, 37 ei 38). In menie babete paupercs* 
Omuibus dico: feeile eleemosynas, fratres mei ; facite, 
et non perdclis. Dco crediie. Non soium dieo vobis , 
non pcrdilis quod iacitis pauperibus : sed plane dieo 
vobis, boc solum non perdiiis, cxiera perdrtis. Eeee 
videauus si exhilaratis pauperes bedie ; horrea ipso- 
mm vos estis, ut det vobis Deus uiide detts, et diroll- 
tat quod forte peccatls. lacludite eleemosynam in 
corde pauperum, et ipsa pro vobis exorabit Domliiom 
{EecU. XXII, 15) : ciii est bonor et gloria ia saQCiila 
saeculorum. Amen. 



1672 



SERMO CCCLXXVII * («). 
m Aacensione Domfad (^). 

I. — Verbum Dei dipie a nolrn iaudari nan 
poiest» Quomodo exsuUavit ad cwrrendam viam. Cur 



* Emeiidatus ad f. gr. et ad \jov. 

[a) Alias, de Diversls 57. 

Tltiilus Iq excu^ pnefixus erat, € De Kativitate Do- 



& 



bis in Psnlmodictum, Tollitc portas, etc. — Dilectlssimi 
fratres, dc Verbo ailcrno quis tcmporale digtie pro- 
fcrat verbum? Magnis iiifima qiiomodo suffiriant? 
Laiidant coeli, laudant virtntes, laudant nctberix po- 
lesiates, laudnnt coeli luminaria, laudant sidera, ut 
polest laudat et icrra : non ui digne laudet, sed iic 
bt ingrata condcmnct. Quis explicat , qois loquitiir, 
quis vel sapit eum qui attingtt a fine usqne ad fitiem 
forlitcr, el disponit omnia saavitcr ( Sap, viii , i ), 
quomodo exsuliaverit ad eurrendam viam, ut essei a 
summo coelo egrcssio ejus, et recursus ejus usque ad 
siimmum cceli (PsaL xvui, 6, 7)? Si ubique atting t, 
nnde cxit? Si ubique atltngit , quo vadit? Locis non 
dislenditur, neque temporibus variatur, neque babci 
accessus et recessus : in se manens, ubique circuit 
tolus. Qux sunt spatia qux nonhabcnt omnipoten- 
tem, qux non tenent immensum, qiix non ^ suscipiunt 
venientem ? Si vcrbum cogilas, nibil diximus. Scd ul 
de sc buniiles doceret aliquid diccrc, bumiliavit se- 
mctipsum formani servi accipicns (Philipp. ir, 8). In 
hac forma dcscendfl, in hac forma, sccundnin Evan- 
gelium, sapicntia sludio profccit (Luc, i:, .52), in bac 
forma patiens fuit, in bac forma forliter dimicavil, in 
hac forma mortuos est, in hac forma niortem vicil et 
resurrcxit, in bac forma ad ca?lum rediit, qui de coc- 
lo nunquam recessil. Beiiedictiis ergo est in solida- 
mento cocli, qui factus cst pro noLis, sccundum Apo- 
stolum, maledictuSy ut in Gentibus benedictio Abrahee 
fieret ( Galat. iii, 13, 14). Exsultavit ut gigas ( PsaL 
xnii, 6 ). Qualis gigas? Morlem monendo superavit. 
Qnalis gigas? Portas infcnil fregit : cxiit, ci asccndit. 
Quis cst iste rex gloria; , propter qnem dictum est 
quibusdam priucipibus, ToUite portaSy principes, ve- 
stras; et elevamini , porta: aternx ? Elevamini, magiius 
est: angustx cstis, non capiiis, elcvamini. Ulquid 
hoe? Ut iniroeat rex gtorice. Expavescunl : Quis est 
isUrexgloriceJ^m agnoscitur. Non solum Deus cst, 
scd et homo : non solum homo cst, scd ct Dcns. Pa- 
titur, cerie Deus est? resurgit, certe bomo est? An et 
Deus ct homo esl? Ycre enim patitur, et vcrc resur- 
git. Iloc autem in uno eodemqoe psalmo bis dicitur, 
ToUite fortaSf principes , vestras ; et elevamini, portet 
asHrnm^ et introibit rex giorice. Et repetitur boc ipsum 
post eadem verba , tanquaro putetur supcrfluum et 
non necessartom. Sed in repetiiione eorumdem ver- 
borum fines attendile, et advertite quare bis dictum 
foerit. Tanquam cnim semel resurgenii , et semel 
aseendenli , bis port» inferorum et coeli aperiuntur. 
Res enim nova, iiiferis Deus prxsens : res nova, coo- 
lis homo assumptus. Utroque tempore, ulroque loco, 
expavcscunt priucipes. Qms est iste rex glorios? Unde 
hoe discemimus? Audi quid olrisque res|iondealur. 
Mlis interrogantibus dicitor, Dominms fortis et potens^ 
Bamimu pdiens in bdio. Qoatt bello? Mortem pra 
morialibus subire, solum pr9 Oimiihas pail, non re- 



mini. i MuUtus bic est ad exraiplarla vetera, id est, ad 
leetioBaria, tn quo sato manuseriptorum genere repeh- 
■uis hunc sennonem, ab istis incipientem verbls, i De 
verbo eierno, i etc. IMel aliquid Augusltniani stili. 
' Hoc loco parlicola negans abest a manuscriptis. 



•\ 



1679 



SERMO CCCLXXIX. 



1674 



tistere omnipotetitcm, el lamen vincere morientem. 
Kagnus ergo isie rex glorisc, ctiam apud inferos. 
Repelitur etiam hoc coelesiibus potestatlbus : Tollile 
portas^ principeij vestraz ; et elevamiuif portos (Btervce, 
Annon sunt porta: xternse , quarum claves accepit 
Petrus? Sed quia secum hominem icvat, ibi lan- 
quara non agnilns dicitur : Quis esl iste rex glorice ? 
Sed ihi quia non jam certator, sed victor est , quia 
non dimicat, sed iriurophat; non ibi respoiidetur, 
Dominus potens in bello ; sed, Dominus virtutum ipse 
eu rex glorice ( PsaL xxui, 7-iO )? 

SERMO CCCLXXVIU * (a). 

in die Pealccostes (b). 

Charitas effectus prauntia: Spiritus sancti, Spiritus 

sanctus arrha vites ceternce, Arrham inter et pignus dis- 

erimen. Datur arrha vitte csternw^ ut eam desideremus. 

Gmia cst Deo solcmniia^, ubi vigct pielas, el fervet 

cbaritas. Ipse enim est cfTectus praesenlise Spiritus 

sancti : quod docet Apostoius dicens , Churitas Dei 

di/fusa est in eordibus nostris per Spiritum sanctum qui 

datus est nobis (Rom, v, 5). Advenlus crgo Spirilus 

sancti uiio in loco centum viginti liomines constitut<>8 

ioiplevit. Cum Aclus Apostolorum Icgcrcnlur , audi- 

vimus , Eranl congrcgaii in uuuin ceiitum viginli , 

lenentes promissum Chrisli (Act, i et ii). Dixerant 

eiiim ut essent in civitatc, quousque induerentur vir- 

tute ex allo. Ego enim, inquit, mittam promiuionem 

meam in tobis (Luc, xxiv, 40). Fidelis promissor, 

benignus dator. Quod cum in terra esset promisit » 

in coelum ascendit et misit. Habeinus pignus futunc 

vitx xtcma; rcgnique cuelorum. Non nos fraudavit 

recenti promissione, et fraudaturus cst futura exspo- 

ctatione? Omnes homincs quando aliijuod negotium 

inter se contrahunt , et pecuniarii negotii sponsioiie 

relaxantur , plerumque accipiunt arrham , vcl daiit : 

et arrha data fidem facit , etiam rem illam esse secu- 

turam, cujus arrha praecessit. Arrham nobis dedit 

Christus Spiritum sanclum : et qui failere nos non 

po&sil, securos tamen fec.it, quando arrbam dedil, 

quam etsi non darct, sine dubio quod promiserat ex- 

biberet. Quid promisit? Vitam xternam,cujus arrham 

Spiritum sanctum dcdit. Vita xterna possessio habi- 

untium : arrha consohtio est peregrinaniium. Melius 

enim dicilur arrha quam pignus. llxc enim duo siini- 

lia vidcntur inter se ; scd tamen habcnt aliquam dif- 

ferentiam non negligendam. Et pignus quando dalur , 

et arrha quando dulur, ideo fil, ut quod proinitiitur 

iinpleatur : sed quando datur pignus , reddit homo 

quod accepit , re completa propier quum pignus ac- 

ccpit ; arrlia auteni qiiando datur, non recipitur, sed 

^supcradditur ut implealiir. Arrham ergo habeinus : 

ipbum fontem, uude arrha cst, siiiantus. Arrliam ha- 

* EnieDdatus ad cl. r. t. vai. v. cl ad vign. 
\a) Alias , iiiier vigneriaaos ^ 

{b) Senno isle aut Auguslini esi , aut alfcuius in insius 
lecUono versati. Confer sermonem 23, c«i». 8, ei seroio- 
bODi 156, cap. 15. 

Patkol. XXXlX. 



bemus aspersioncm quamdam in cordibus nostris 
Spiritus sancti : si qiiis senlit hunc rorcm , dcsidcrct 
fontcm. Utquid cnim habctnus arrliain, nisi ne faiiie 
et siti in bac peregrinalione deficiamus? Esurimus 
cnim et sitimus , si tanien perogrinanies iios esse 
coguosciraus. Qui pcrcgriiialiir , el novit se peregri- 
nari, desideral palriain; quam dum desiderat, molesia 
csl pcregrinalio. Si anial pcrcgrinalionein, oblivisci- 
turpalriam, et non vull redire. Non est talis pairia 
iiostra, cuiaiiquid pru;|onamus. Aliqnaiido enim ho- 
mines duiii peregrinaiiiur, diviles iiuiit. Qiii egebaiit 
in palria sua, peregriiialione ditescunt, el redire no- 
luiit. Nos a Duiniiio noslro , ex quo iiispiravit primo 
homini flatiini viL:c , peregrinanles onincs naii sumus. 
Patria nostra iii cociis cst, civcs Angeli. De patriu 
uostra, ut ad rcdilum exliorteinur, liilera; nobis miss:u 
sunt, quoe quolidie in populis rccitanlur. Vilescat 
mundus, amctur a quo lactus cst mundus (a), 

SERMO CCCLXXIX * (b), 

tn Nativitate Joannis Baptistac, i (c). 

Joannes tam magnus homo , ut Christum Dcum pros' 
dicaret. Cur prophetw tot ante per Christum pnsmis^ 
si, Bcatus Joanncs, fralrcs charissiini, cujus bodie 
naliviiatem celcbramus , tSim magniis exstilil intcr 
homiiics, ut Domiiiiis no^ter Jesus Chribtus talc ci 
testimonium perliiberct, diccns : Inter natos mulierum 
non surrexit major Joanne Baptista (Matth, xi, H). 
Audivimus, cuni Evangelium legerelur, quam mirabi- 
liter fuerit cx desperatione conceptus , et quanto 
Spiritus sancti lesiimonio procreatiis. Pater ejus e» 
quod non credidit , obmutuit. Annuntiatus ergo per 
Angelum, et non creditus, patris vocem abstulit, 
natus linguam resolvit (Luc, i). Accipite ergo in hu- 
jus rei mysterio magnum sacramentuni. Ante Domi- 
DUin Jesum Christum Joannes praemissus est, missi 
sunt Prophetx per superiora saecula , nec deruerunC 
qui Chrisium pracdicarent. Tanlus enim judex ven- 
turus erat, ut multi deberenl pncire proccones. Ah 
ipso prorsus exordio generis humani non cessavit 
se Christiis prophetare, et venturum prxnuiitiarc. 
Novissime missus csi Joaniies homo, sed quo homiiiu 
nullus exstilii major. Venturus crat Dominus Jcsus . 
non homo tantuin , sed et Dcus : uiique et Deus ct 
homo ; Deus scmpcr , ad tempus hoino ; Deus anle 
tempora, homo in fine leinporuin ; Deusanie sxculu. 
homo in fine saiculi. Deus qiii hominem fecit, proptei* 
hoininem dignalus est homo ficrl, quein fecit. Venturo 
ergo Domino Jcsu Christo . qui plus esl quam honio, 
ne putareiur taiitum esse bomo , tesiimonium debuii 
illi pcrhibere inngnus homo. Chrislus , inquam , Do- 
minus, non taiitiim Deus, scd el Deus et hdroo : Deus 
qui nos fecit , homo qui nos refecil. Jo.uines aulcm 
homo taniiim, sed quaiiius homo? Audi de eo Deuro 
et hominem diccniem. Domine Jesu Cbrislc , quis 

* Emcudaius ad r. t. v. et ad vign. 

serm. 23, cap. 8, et serm. 136, cap. 15. 
inier vigneriauos 5. 
scruionis stiius non muUuin dissidet ab Aag a« 




stiniauo. 



{Cinqmnte-trois.) 



1675 S. AUGUSTINI EPlSCOPl 

est Joanncs? El dicit Deiis« In natis muiierum non 
surrexit major Joanne Baptista, Joannes inagne 
liomo , quo in nalis mulierum major nemo surrexit , 
el tu dic mihi, o mngiie homo, quis esl isle qui puta- 
tur solus ^ liomo ? Quis esl , audi : Cujm non sum 
dignus, inquit, calceamenta portare, Didicimus cccc 
per Joannem , et per homiuem crcdcndum esse in 
Chrisium , cl non esse ponendam spem in homine , 
sed in Chrislo. Ecce habes magnum hominem, quo 
nemo mnjor surrexit , ct ipse est Joannes. Sed vide 
quia isie Joannes amicus est sponsi ; sponso zelat , 
non sibi. Dicit enim ad se venientibus : Ego baptizo 
vos aqua ; qui aulem post me venit, major me est^ cujus 
non sum dignus calceamenta solvere ; ille autem baptiza-' 
bitvos in Spiritu sancto {Matth, iii, 41). Venite post 
me , sed nolile manere in me : transiie ad iflum qui 
creavit vosei me, quia ipse vivificalurus esl vos et me. 



iG76 



SEIUIO CCCLXXX • («). 
lu Nalivitale JoanDis BapUslx, ii {b). 

i. Chrislum temporaliter natum prascessit Joannes, 
Nativitates Christi duce. Superbia^ tumor. Jncamationis 
causa , ut homini Deus exemplum prceberet. Qiiielis el 
parva vox sufncit. Si aulem vuliis, rratre.<i, quieti 
audjre , nolite habere cor in auribus , sed aures in 
eorde. Hodiernum dicm bcali Joannis Baptistx solcm- 
nitati illuxisse tradit et credit Ecclesia. Oportet au- 
tem hoc de ipso dic credere, quod sine varietale totus 
orbis agnoscit : sed quia Joannis esse diem nemo 
dubilat, non Joannis qui Evangelium scripsit, sed 
Joannis Baptislae prsecursoris Domini , qui lanlo ma- 
gnus apparuit , quanto se humilem prsebuit , dicens , 
cum ipse Christus putaretur, non sc dignuni corrigiam 
calceamenti solvere ei , quem Dominum agnoscebat 
(Matth, 111 , 41), ul amicus esse inererctur. Nonnulli 
autem putant passionis ejus dicm hodic cclebrari. 
Sciat prius Sanctitas vcstra , nativitalis essc diem , 
non passionis. Ex ieciionc quippe evangelica inveni- 
tur ejus nalivilas sex mensibus prxcedere Domini 
iiativilatein. Et quoniam diem nalivilatis Domini 
octivo calcndarum januariarum die conscnsus tradit 
Ecclesix ; restat ut hodiernus dics nativitaiis Joannis 
ititelligalur. ' 

2. Idem tractatur aigumenlum. Prxcessit ergo 
Jonnnes Dominum , iion lanquaiii inagisier discipu- 
luni, sed tanquam prxcursor judiccm ; non ut super- 
iro|>oncret potestaiem , sed ut pra-berct officium. 

* Forte le^eDdum, solum. 

* Fjnendaius ad cl. d. r. t. v. et ad \ign. 
(a) Alias, inter vigneriaDos 6. 

\b) Hujus sermonis insignem locum de duplici Chrisli 
nativiiate insertum habet sermo 371 , necnoD Appendicis 
Bermo 127. Et nos quidem quin vere Auffustini sil nulii du- 
bitamus : inter dubios tamen ipsum ooliocare idcirco de- 
crevimus, qaia in omnibus libris, eiiam maouscriptis, a 
medio fere inier|)olaius ac viliatus est. Duo hic, prxter 
morero nostrum , absque manuscriplorum auctoritate , ne- 
cessario prsestamus : primum , cenlum circiler versus, qui 
s^nnoois eraot ceatesimi vi^esami^xti , ioco movemus; 
aliHrum, quadragiota plus mmus alios versus extra pro- 
ffiam sedem re^loe, ad eum ipsum locum, qucm sermo- 
nis 190 pars illa occupabat, revocamus. Caetera, sl quae so- 
|)ttrsunt vilia, exemplarium verionim subsidio destitutis 
«bstcrgcre sive detegere ood Ucuit. 



Ipsiusautcm tcstimonium Joannis dehac rcsic se ha- 
bct : Qtii post me venit , ante me factus est , guia prior 
me erat. Post Joannem venil Dominus nascendo de 
virgine Mnria , non de Patris subsUntia. Duas enim 
Domini naiivitaies accepimus, unam divinam, alterain 
humaiiam ; tamcn utramque mirabilcm : illam sine 
matre , islani sine Patre : illam aeternam , ut crearet 
temporalem ; hanc lcmporalem , ut prxstaret aler- 
nam *. llle enim dc quo digt Joannes , non Baptista. 
scd Evangelista , quia In principio erat Verbum ^ et 
Verbum erat apud Deum^ et Deus erat Verbum, et quia 
omnia per ipsum facta sunt , et sine ipso factum est ni- 
hil (Joan. i, 15, 1,3) : ille tantus in forma Dei aequa- 
lis Pairi, ille sinc tempore fabricans tempora, ille ci 
iiullo soDcuIo antc omnia sxcula judex sscculi , factus 
est tam parvns , ut de femina nasccretur ; sed maiisit 
tam magnus , ut a Patre non separaretur. Ei prxbcn- 
les obsequium et lestimonium, tanquam Iiicemae ven- 
turo diei , omnes Prophctx pramunlianles cnm anle 
ipsum nascendo venenint, post ipsum crcdendo adbae- 
serunl. Oporlebat enjm ut prainuntiaretur venturus , 
miracula facturus : quibus miraculis, bene inlelligen- 
tibus indicarelur Deus; humano aulem aspcclu viden- 
tibus appareret homo, parvus ad parvos» sed humilis 
ad superbos : parvitaie sua doccns hominem , ut se 
agnosccret parvum ; ne , non grandescciido , scd tu- 
mcscendo, se crederet magnum. Est enim superbia, 
ncn magnitudo , sed tumor. Ut ergo generis humani 
istum tumorem sanaret ipse medicus, ipse medicina , 
non solum medicumcntum adhibens, scd medicamen* 
tum sc faciens , apparuit inter homines homo , offc- 
rens hominem vidcntibus, Deum servans crcdentibirs. 
Aspectiis cnim humanitntis cjus sanavit infirmos; 
contemplntio diviiiitalis cjus quarit firmos. El noa- 
dum erant homines qui Deum videreiit in homine , 
nec poterant videre nisi hominem ; nec tamen spem 
suani poiierc debent in homine. Quid ergo fieret? 
Homo hominem viderc polest, homo hominem sequl 
non debet. Dcus sequcndus erat, qui videri non pote- 
rat : homo sequendus iion crat , qui videri poterat. 
Ut ergo cxhiberetur liomini, ct qui ab homine vidcrc- 
tnr, et quem homo seqiicretur, Deus factus cst homo. 
homo, propter quem Dcus factus csi liomo , aliquid 
magnum tecredere dcbes : scd descende, ut ascen- 
das; quia et Deus desccndcndo faclus est homo. Adline- 
rcsce roedicamento tuo , imitarc magisirum lutim , 
agnosce Dominum tuum , amplcctere frairem tuum , 
iniellige Deum tuum. lioc ille tantus et tantiiius, vcr- 
mis, non homo; sed pcr qucm factus cst liomo. !!<« 
ergo ille : quid Joannes , nisi quod de illo Dominus , 
nisi qtiod de illo verax, nisi qiiod dc illo vcritas dicii? 
Si cnim ipsi Joanni debcmus credcre de vcritate , ve* 
ritati non credimus de Joanne? 

3. Ex verbis Joamiis Arianorum caiumnice. Verbum 
siquidem erat in principio , factum non eral. Dicat tesii- 
roonium primo verilati ipsius paniceps veritatis ; ei 
dicat testimonium homiiii Conditor hominis. PriLio 

* Mss. , ut crearet temporales; hanc temporulem^ ut 
ffrctsim-et aUemos. 



^ti77 SERMO 

audiamiis quid Joanncs de Christo , et deinde quid 
Cbristus de Joaiine; priorem audiamus, sed posterio- 
rem intclligamus : prior loquatur qui prius natusest, 
sed conirroetur per eum a quo facius esi. Po$t me , 
inquit, venitf et ante me factus est. Hic jnm , qui cre- 
dant factum ante cxtera per quem facla sunt omnia , 
calomniantur his vcrbis vel pcr hxc vcrba nobis , et 
dicunt, Ecce quia faclus est : Joanncs dicit, Post me 
MRil, ei ante me faclus est. Expone mihi quid sit , ante 
wte faeius est. Yerba illorum dico , et ca discuiicnda 
liropono. Soletis , inquiunt , diccre , qnando aliquid 
tale deChristo dicitur, uteum Palre minorem ostcn- 
glit , quod ad hominem sit referenda senlentia ; ut 
qood in forma Dei esly aequalis sit Palri, quod autem 
semetipsom exinanivit formam servi accipiens^ in si- 
militudinem hominum factus , et habitu inventus ut 
homo , major sit Paler. Quid ergo dicetis ad lioc 
qood Joannes ait , ante me factus est ? Audi quid dica- 
mos : sed prius illud vidc, quod Apostolus uirumquc 
disiinguens , et unum tamea in utroque eumdemquc 
commcndans, non dixit, Formam Dei accipicns. De 
fbrma vcro Dei quid dixit? Cum in forma Dd esset : re- 
spiciens ad illum qui vocalus erat ante illum , in ctijiis 
Evangelio est , In princtpio erat Verbum ; imo respl- 
dens ad illud lumcn , unde ct ille hoc dixit. Neque 
enim dixii Joannes , In principio fecit Deus Verbum : 
qui posset dicere ita , ut dixit Moyses , quia de crea- 
tura facta a Domino Deo loquebalur, /n principio fecit 
Deus cmlum et terram, Cum ergo ille , si hoc scnliret 
quod Ariani seniiunt, possel dicere, In principio fecit 
Deus Verbum; non hoc ait : sed ail, In principio erat 
Yerbum. Quod iu principio cral, f:)cium non erat. Ne- 
qne enim praecessit aliquid de facto Verbo. Omnia 
eniro quac Deiis fecil, Vcrbo fecit : Dixit, etfactasunt; 
mandamt , et creata sunt {Psal. cxLViii , 5). Intcr di« 
centem ui (lat, et qiiod faclum est a dicente , pluri- 
mum dislat : sed si dicens est , Verbum habet ; si 
Yerbnm hal^et, per Verbum fecit; si per Verbiim fecit, 
Verbum non fecit. 

4. Arianorum catfiUatio : sinuliter dictum esse in Ge- 
nen, Terra erat. Quare, inquiunt? Annon audisti et 
de terra , Terra erat invisibilis et incomposila {Gen. i ,, 
I , t)? Si propterea , inquiunt, dicis Verbum factum 
Don esse, quia dictiim est, Verbum erat; ncc terra 
bcta est, quia dictum est , Terra erat. c^eca ct hx- 
retica insania! Attende, si est unde atlendas; audi , 
» est unde audias : ne sonus inaniter aurem porcu- 
ttai , cujus cor veritas non illustrat. Verba ejusdem 
Scriptnrx dictunis sum , quae ibi invenisti cum Icge- 
fcs, et praetermisisti cum litigares. Nempe propicrca 
potas tale aliquid diclum de Verbo Dei , ciim dictiim 
e^t, In principio erat Ker^iim ; qiiale dicium cst de 
lerra, quia dictum cst , Terra erat invisibilis et incom- 
fo»ta. Ego tibi in hoc libro Geneseos superiora verba 
redtaho , quod antequam diceret scriptor Dei fnmu- 
Itia, Terraerat; ut appareret quia facia erat, prius 
dixit , In principio fecit Deus caslum et terranu Ecce 
cgo prius tibi edidi (a) terramfactam ; etfaclam utique 

(«)rorte. 



aClXXX. 1678 

a Deo , sonante Scriptura el in aurcs recusantis ir- 
rumpente , In prindpio fecit Deus ccelum et terram, 
Facia erant bxc ; sed nondum ornata , nondiim de^ 
clarata : lerra nondum disiincla , sed tainen jam fa- 
cla. Ne autem putarcs conlinuo terram factam sic 
fuisse, ut non in ea csset quod ornarctur , siibsecutus 
nit : Facta erat quidcm , quia in principio fecit Deus 
coslum et terram ; terra autemy quam fecit Deus , adhuc 
invisibilis erat et incomposita. Ostcndil tibi qualis erat , 
qujc racia erat ; non quia erat , qnx facta non crat. 
Poterat ergo dicere Joaimcs , In principio fecit Deus 
Verbum, Vcrbum autcm erat ; quomodo , In principio 
fecit Deuf coslum et lerram ; lerra autem erat : ut isie 
esset ordo vcrborum , In principio fecit Deus Ver- 
bum , et Verbum erat apud Deum ; ui iiitelligercmus 
quia hoc Verbum crat apud Deuin , quod Verbum fc- 
cerat Deus. Nunc vero audis , In privcipio eral Ver- 
bum, Quid quxris anleriora fnclus cxlremior? Extre- 
mior enim lu in errore tuo factus es : dc imo loque- 
ris, ct ad ima respicis. Vellem , si de imo loquereris, 
ut sursum cor lenderes , et clamarcs dc profundo ad 
Domiiiuin : rumperet nubes caliginis carnis tua;, ape- 
riret oculos bumililati lux quse venit in humilitaie ; 
videres , In principio erat Verbum , et Verbum erat 
apud Deum^ et Deus erat Verbum ; hoc erat in principio 
apud Deum. Dical el Paulus , Qui cumin forma Dei es- 
set. Quid de humana nativitato dicil Jo.umes? El 
Verbum caro factnm est (Joan. i, 1, 2, 5 , 14). Dicat eC 
Paulus , Semelipsum exinanivity formam sn-vi accipiens 
{Philipp. II , 6 , 7). Quid ergo dicebas de verbis Joan- 
nis Baptistx*? Eadem milii nunc ca repete, nunc ea 
loquere. Qiiid ail Joannes Baptista? Post me venit. 
Agnosco nativitatem. Ille de sterili, ille de virgine. 
Sterilitas conversa est in fecundilatem : virginitai 
mansit post fccunditatcm. 

5. Objectio : Christum dici factum , in quantum Yer'» 
bum est. Chrislus ante Joannem factus , id est ante posi" 
tus ipsi et pralatus. Scd Joannes, inquit , si secundum 
hoc dixisset factum, secundum qiiod ex virgine natus 
esl, non diceret, ante me facius est; quia ex virgine 
post illuni faclus erat. Ergo , ante me fnctus est , quid 
est, nisi quia in principio Verbum factuni erat? Sic 
enim ante Joannem erat ; nam ex virgine post Joan* 
nem erat. Accipe, cl si non rixaris, advcrle. Aliquan- 
tum enim forte subobscurum est quod >is iutelligere, 
ut rixando tibi augeas fumum , quo impediaris ab in- 
telleclu. Scriplurnm illam primo intuere , quae le do- 
cct ut docilis fias. Esto mansuetus ad audiendum v^- 
6ttw, ut intelligas {EccH. v, 13). Palcreergo paiilisper : 
forie inveniemus quomodo diclum sit , ante me factus 
est ; dum lamen non inlelligamus factum Verbuin per 
quod facta sunt omnia. Quomodo, in<]uit? Si pntcro , 
dicam : si dicere non polero, non tamen non est qaod 
dicat qui diccrc potuerit. Credo autem et spero, quod 
illius mnjestas Unigeniti, qui cnm essel Verbum, in- 
fans factus est, npciict infnntiam lingux mex , ei fa- 
ciet in ore parluin, qui fecit iii corde concepiuni. 
Ecce dicam ut pctcro : intelligeui potes;ct quod non 
poteris intclligere, noii reprebendere, quasi jam nia- 



4579 S. AUCUSTINI 

gnussis; sed differ, ulcrescere merearis. Cerie hoc le 
TOOvel , quoraodo diclum sit , Qui post me venH , ante 
me faclus est, Moveal plane ul quaDrenlcm , non ul 
rixnnlem. Cerle el ego quxro lecum : simul invenie- 
nius , si simul quaeramus ; ambo accipiemus , si ambo 
peiamus ; ulrique noslrum aperielur , si ambo pulse- 
nuis. Post me vemt , inquit : agnosce nativitatcm ex 
virginc Maria. Anle me factus est : quid est, ante me 
factns esl ? Inlellige , antepositus est mihi. llle qui 
posl me venil , facius esl aiile me. Quomodo si doo 
ambulent in itinere , el unus sit tardior , aller velo- 
cinr, el prrecedat lardior aliqiiantum , post paululum 
autcm sequatur velocior ; respicit lardior prxccdens 
velociorcm scquenlem , el dicit , Post mc venit. El 
ecce accclerante illo, ct propinquantc , et adhacrenle , 
et iranseunle, videt ille anteriorem, quem respicicbal 
posteriorem : cerle si celeritatem cjus expavescat 
ciuoflam modo ct admirelnr, nonno polerunt essc ista 
vcrba ejus : Ecce homo pobt mc eral , el ante me fa- 
cuis cst? Quid cst hoc, qui post me eral, ante nie fa- 
cius csl? Qui ambulabal post mc, celcrltate cjus fa- 
rtum est ul esset anie mc. Nam si ubicumquelegeris, 
^actus est , non intelligis nisi formatum esse qui non 
erat; et Dominum Deum diclurus es faclum , de quo 
diclum esf, Factusest mihi Dominus in refuglum {Psal, 
xcin , 22). Factus est Dominus adjutor (Psal, xxix , 
il) ; et, Factus est mihi in salutem (Psal, cxvii, 14). 
Quotics lactus? Et ipse fecit omnia. Ergo inlellige 
mccum verba. Neque enim Ucuil idem Joannes et il- 
lud quod Verbum crat ; ne ibi putarcs signincasse 
Verbum, quando dixit , ante me factus est : ul noveris 
ad lioc peninere ante me factus est, quia prjcccssil mc, 
quia gloriOcatus est ampliusme, quia cum me in- 
lendercnt homines pracursorem , agnoverunl Domi- 
num, quem nascendo prxcesseram, quem obsequendo 
nunliaveram; spesque eorum , concursus eorum in 
Dominum faciusest; glorificalus est ille lanquam Fi- 
lius Dei , anle me factus, secunduin id quod Aposto- 
lus ait , Propterea Deus exaltavit eum , el donavit ilU 
nomen quod est super omne nomen , ut in nomine Jesu 
omne genu fleclatur, ccelestium^ lerrestrium, et infemo- 
rum (Philipp. ii, 9c< iO). Gloria ergo cjus non esse 
coepit , sed innotuit. Factus est ante Joannem , quia 
prxcessit honorc Joannem. 

6. Datce interpretationi consonare verba Joannis 

subsequentia. Sed vide utrum merilo. Intcrroga ipsum 

Joannem : llle qui post te venit, quare anle le factus 

csl?Qni lesequebaiur, quare tibi prxlatus cst?Se(|ui- 

lur, Quia prior me eraL lloc est, In principio erat 

Verbum. Ergo merilo nnte me factus est, quia prior 

me erat PriorJoanne, prior Abraliam, prior quara 

Adain , prior quam coelum cl lerra , prior quam An- 

gcli , Scdcs, Dominationes, Principatus et PolesUtcs. 

Quarc prior? Quia omnia per ipsum facta sunt, Agno- 

fccat scmis bumiliiaiera suam : ostendal Dominus 

majcsiatciii suain. Dicat idem Joannes, Non $um di- 

gnus corrigiam calceamenti ejus solvere, Mullnra se 

humiliarel, si diceret, Diguus sura.Quid enim si dice- 

retdignura ? mimquid sedcre in judicio ad dexteram 



EPISCOP! 



iG80 



Palris? nuraquid ventre ad judicandos vivos et mor- 
tuos? Quid si diccret dignum solvcre corrigiam cal- 
ceamenti? Mngna humiliias, si boc est dignus amicus 
sponsi. Dicturus enim erat amicum sc essc sponsi : et 
nc in illa amicilia (rqualiias forle ab aliquo impru- 
denle intcHigcrclur; dicit se amicum propter amorem, 
dejicil se ad vcsiigia propler tiinorem. El paruiii est 
quod se ad vestigia deponil; nec dignum se dicil 
solvere corrigiam calceamenli. Humilis profecto, si 
diguum solvere ; sed quia nec dignura se dicit solvere, 
dignus qui exaliarelur ab humililaie. Dicat etiam 
aperlius , dicat dislinclius , qiiid est , Post me venit , 
ante me factus est. Dixil enim et causam , quia prior 
me erat, Quoniam, In principio erat Verbum ; el, Cum 
in forma Dei esset , non rapinam arbitratus est esse 
wqualis Deo, lUum oportct crescerc , me autem minm 
(Joan. III, 50). Oportebal ut cresccret qui ptistcrior 
venit, et minuerctur qui anterior veitil. Si crovit qui 
posterior venit, nnte ipsum factus cst crescendo. 
lllum, inquit, oportet crescere^ me autem minui* Hoc 
est, ante mc factus est, Et quomodo crcvit Chrislus» 
minulus est Joannes? Prxcessit aelaie Joannes Domi- 
num iii nativitate humaiia ; crcverunt ambo annis ac- 
cedcnlibus, statura carnis, et pcrveiierunt ad certuin 
modum sicut homines. Sed Joannes hoino , Chri^tus 
Deus et homo (a), In divinitate si iiitelligainus quia 
crevit Christus , absurdi sumus , et nimis erramus. 
Crescil enim aliquid , ut proGciat. Deus quo crcscat 
Don habet : si eiiira habct quo crescat , niinor erat 
antequam cresceret. Redeamus ad furmara carnis. 
Ipsa cura Joanne crevit, non illo minuto crcvit. Refer 
ramus ci^o fortassis ad gluriam ; et iiile^ligamus, 
Itlum oportet crescere, me autem minui^ sccundiim hoc 
dictum, quod posl me venit, et ante me fucius esl. 
Joannes enim persunani suslineb.it honiiiiis, ct lo<|ue- 
balur ex typo generis huinani , ad quod salvandum 
venerat Chrislus. Dixeramus aulam , fratrcs, humilis 
Deus TCiiit ad superbum homiiiem. Agnoscat hoino 
se hominem, appareat Deus homiui. Eieiiim si idco 
venit Christus , ut humiliaretur homo , et ex huraili- 
tate cresceret homo; oporlebat ut gloria jain cessaret 
horainis, et corainendaretur gloria Dei : ut spes horai- 
nis esset in gloria Dei , non in gloria sua , diccnte 
Apostolo, Qui gloriatur^ in Domino glor etur [\ Ccr. 
I, 51). Recte crgo dicitur homini , Qnid habes quod 
non acccpisii ? Si autcm accepisti , quid glcriaiis, quaA 
non acceperis (Id. iv, 7)? Huiic typum humilitalis 
humanx Joannes oslendens, quia quantum proAciebat 
opinio et fama Christi , non staiura Chrisii, iion ma- 
jeslas Christi, non sapientia, non Verbiim Dei ; sed 
faina illa, quse coepit a niinimo, et jam tcnet orbem 
terrarum : gloria Chrisli, non gluria bomiiiis, nt ngiia 
scal homo hurailitatem suara , iinpertiai Deus divini- 
tatera suara. Elenira gloria Dei, fratres, gloria nostra 
est. Quautura dulcius glorilicatur Deus, tantum nobis 

(a) Sermonis series Interrupia crat tnnsiosiUs bunc iu 
locum quadraginta fere vcrsibus , auos in jifopria sede re- 
peries inira , n. 7, proxhnc ad illud, t Fvvnus et nos /lii- 
quando% » etc 



1381 



SEUMO CCCLXXX. 



mi 



prodesl. Non enim altior erit Deiis, qnia honornmils 
illom : hamiliemus nos, et exaltanius illum. Sci iptum 
est enim , Exaltabo te , Domne (Psal. xxix , 2). Quid 
est, Exaliabo te? In terra erat, et ciiin in cojIo po- 
soisli? Ei homo exallat Deum ? Quid est, Exaltabo te ? 
Altum te confitebor. Conflteaiur ergo se homo homi- 
nem ; decrescat prius , ut crcscat. Dicat Joannes 
decreseendo ad humilitatem, non se esse dignum, qui 
iolTat corrigiam calceamenti , et intelligat se partici- 
intKlo illuminatum (ieri. 

7. Joannet Baptista non erat lumen , comparatione 
Obrislt veri tuminis. Lumen tamen Joannes partidpa- 
tiaae gapientia:. Hoc enim Joannes evangelista dixit de 
mo : Non erat ille lumen. Injuriam forte fecit Joanni , 
qoia ait, Non erat ille lumen; cum Apostoh's dictum 
slt a Domino, Vos estis lumen mundi ? Prxiiilenint se 
Apostoli Joanni?Non faciunt, ne mendaccro ipsum 
Dominum judicent, qui dixit, In natis mulierum nemo 
extmrexil major Joanne Baptista {Mallh. xi , 11). Non 
oliqoe major statura corporis , sed gratia participatae 
sapientiae, gratia participat.T. salulis. Quid sibi ergo 
Tolt, Non erai Hle lumen, sed ut testimonium perhibe- 
fH de /miime .' Quare hocdixit? Novi, inquit, quid 
dicam , testimonium perhibere de luminc. Eral enim 
loroen verum dislinctum a Joanne, ne prorsus non 
lumen Joannes, sed ut in comparatione hujus luminis 
«fictom intelligatur, Non erat iUe lumen; secundum 
qood dixit , quia Erat lumen verum, Quomodo discer- 
nts hoc verum ? Quod itluminatf inquit, omnem /lomi- 
uem venientem in hunc mundum. Si omncm hominein, 
crgo et Joannem. Sed ut non videamur nos colligerc 
ex verbis quod non est dictum, quanivis conscquentcr 
intelligendum, ipse Joannes dicat : Nos omnes de ple- 
mludine ejus accepimus {Joan. i, 8, 9, 16). Eratcrgo 
lomen verum. Joannes lumen illumiiiatum , Christus 
lomen illuminans. Nam ut novcris quia lumen crat 
Xoannes, jnm perliibeat ct illi Dominus testimonium. 
Ferhibuit ipse testimonium Domino suo, tcstimonium 
Yeritatis de Domino suo, quod habchat a Doniino suo. 
Acceperat enim a Domino suo, ut dlcerct de Domino 
soo : ut autem ille diccret de scrvo suo , non accepe- 
rat a servo suo : et in se Christus dc Joanne , et in 
loanne Christus de se. Ipsa ergo vcritas perhibeat 
lestimonium , audiamus quia lumen *est Joannes. Ju- 
dxis dicitur de Joanne , IKe erat lucerna ardens ei 
buens (Id. y, 55). Et ulique lucerna lumen est, non 
sicot dies , sed tamen lumen est. Ergo iucerna accen- 
ditor ot luccat, et Joannes illuminatus est iit loque- 
retor. Si ergo Joannes illuminatus est ut loqucretur , 
agnoscat se lucema, ne superbias vento exsiinguatur. 
Sed forte lomen discipuli, el lucerna Joannes ? Domi' 
nos enim de Joanne ait , lUe erat tucerna ardens , el 
buens : de discipolis autem , Vos estis tumen mundi. 
Disci|NiIos suos praetulit Joanni ? Numquid et fideles illi 
qoos alloquitur Paulus, prxponendi sunl Joanni, qui- 
bvB ait , Fuislis enim atiquando lenebrce , ntinc autem 
hx fR Domino (Ephes. v, 8)? Lux ergo Apostoli , et 
hu fideles ex peccatoribus justificati , ex infidelibus 
lideles focti : tamen lacerna non sont dicti discipuli. 



Attcnde, fortc dicli , et non alio loco, sed ibi : ut 

ostenderet qucmadmoduin eos dixerit lomen; quia 

non lumcn verum , qiiod illuminai omnem liominem 

venientem in liunc mundum ; sequere verba Evangclii : 

Yos estis tumen mundi. Non potest civitas abscondi 

supra montem constiiuta. Scd de civilate dixit, non de 

iumine ? Sequcrc adhuc : Neque accendunt tncernam , 

et ponunt eam sub modio. Talc lurncn estis, quale 

Joanncs : lucerna illuminata. Tanquam cujus vox, vel 

quorum vox prxccsserat , Tu iUuminabis tucernam 

meamt Domine; Deus meus, iltumina tenebras meas 

(Psat, xvn, 29). Quas tenebras in Apostolis? Fuimus 

et nos atiquando , ctc. (a), quomodo illius reprobi ct 

blasphemi, Qui prius fui btasphemus , et persecutoi\ et 

injuriosus. Ecce tenebrae , accendatur lucern.i : Sed 

misericordiam consecutus sum (I Tim, i, 13). Et ul no- 

veris de ipsis dictum , Neque accendunt tucernam , et 

ponunt eam sub modio , sed super candelabrumf ut /ti- 

ceat ommbus , qui in domo sunt ; statim sequitur , Sic 

luceat lumen vestrum coram iiominibus^ ut videant bona 

opera vestra : sed in humilitate, quia hominem oportet 

minui. Quomodo aulem Deum crescere ? Et gtorificent 

Patrem vestrum, qui in ccetis est (Mattli. v, 14-16). 

Glorificatur Pater, glorificalur Filius : quia Pater glo- 

rificat Filium , et Filius glorificat Patrem. Agnoscat 

se ergo homo humilein, agnoscat excelsum Deum 

propter se humiliatum , ul homo, qui humilialus erat 

in confessione peccati, exaltetur in adeptione justitite. 

Hxc duo ; Dominus ct Joannes, humilitas et claritas : 

Deus humilis in claritate , homo humilis in infirmi* 

tate ; Deus humilis propler homincm , homo hiimilis 

propter hominem. Dcus cnim humilis ut prodcsset 

homini, homo humilis ut non obsit sibi. 

8. Passionis ei nativitatis differentia. Chrislus crescU , 
Joannes minuilur. Agnoscamus crgo hxc duo ct in 
ipsa differentia pas^ionum. Lcgimus Joannem passiim 
martyrium pro veriiatc : numquid pro Chrislo? Non 
proClirislo, si non vcritas Christus. Non omnino pro 
ipsius nomine, sed lamcn pro ipsa vcriialc. Ncquc 
enim ideo dccollaius est Joannes , quia confessus esi 
Christum. Sed monebat temperantiam , moncbat ju- 
stitiam : dicebat , Non tibi ticet liabere uxorem frutris 
tui (Marc. vi, 18). Lex enim quoe hoc jussemt, dc 
illis jusserat qui morerentur sine liberis, ut accipe- 
reiil fralres uxores fiatrum suorum , ct rcsuscitarent 
scmen fralribussuis. Ubi ista oausa non erat, nihil nisi 
libido erat. llanc libidincm Joannes arguebal , caslus 
incesium : quia et illiid quod figurabat, tale csl, Ittum 
oportet crescere^ me autem minui (Joan. iii, 50). Praj- 
ceptum jam fuerat , ut si quis sine semine morerctur, 
qui magis propinquus esset, accipcret uxorem ejust 
et suscilaret semcn fratri suo. Utquid enim boc Deus 
proeceperat , nisi ul eo modo significaretur scmeii 
suscitandum fralris ad fratris nomen? IIoc enim pras- 
ceptum eral, ul qui inde nascereiur, nomen habeiet 

(a) Deest nonnihil, quo superiora nectebantur cum sub- 
sequenlibus verbis, quae antehac locum superius designa- 
lum occupaverant, atque eonim loco in aliis editis et nja- 
nuscriptis libris mseria hic erat prima pars scrinouis t%. 



1685 



S. AUGUSTINi EPISCOFI 



defuncll. Defunctus est Cbrislus » acceperunl conju- 
gem ejus Apostuli Ecclesiain. Quos de illagenuerunt, 
non Paulianos, aui Petrianos , sed Christianos nomi- 
nnvcruDl. Loquanlur ergo hxc duo ambse passiones : 
lllum oportet crescere , me autem minui. Ille crevil in 
ligno, hic est iliminutus in ferro. Locutse sunt et pas- 
siones boc mysterium , ioquanlur et dies. Nascitur 
Ciiristus, et augentur ; nascilur Joannes, et minuun- 
tur. Minuatur ergo honor bomiiiis, augcatur ho- 
nor Dei; ut bonor hominis inveniatur in honore 
Dei. 

SERMO CCCLXXXI * (a). 

De Nalali apostobnim Petri et Pauli (6). 

Pclri et Pauli apostolorum dies , in quo triumpba- 
lem coronam , devicto diabolo, meruerunt , quantum 
fldcs Romana testalur, hodiernus est. Quibus so- 
lemnis feslivilas exhibetur, solemnis etiaro sermo 
reddatur. Laudcs audrant a nobis, preces fundant pro 
nobis. Sicut tradiiione patrum cognitum memoria re - 
linctur, non uno die passi sunt per coeli spalia decur- 
renle. NalaMtio ergo Petri passus est Pnulus, non 
quo ex utero matris iii nuroerum fusus est hominiim» 
scd quo ex viuculo carnis in Iiiceni natus est Ange- 
lorum ; ac per Iioc ita singuli dics daii sunt duobus , 
ut nunc unus celcbrctur ambobus. Magnum hoc mihi 
sigDum videlur esse concordix : coapostolo suo no- 
vissimus primo , qui ad eumdem dicm vocatus adve- 
nit, ad cuindem diem coron:itus occurrit. Eleclus est' 
illc anlc Doinini passioncm , iste post ascensionero. 
Ordine lemporis inipares, a^lerDitale felicitalis sequa- 
les : ille ex piscalore , iste ex persecutore. In illo in- 
firma mundi elccla sunl , ut confundantur fortia 
( I Cor. 1 , 27) : iu isto abuiidavit pcccatum, ut su« 
perabundarcl gralia { Roni. v, 20). In utroque ma- 
giia Dei gratia atque ejus gloria claruit , qui eorum 
fccit mcriia , non invenii. Qnid enim aliud deroon- 
strare dignatusest, qui ad regnum priino vocare vo- 
luit piscalores , postea vocaturus impcratorcs, nisi ut 
qui gloriatury in Domino glorielur ( I Cor, i , 31 ) ? Naro 
utique nobilium , doctorum , potentum non salutem 
contcmpsit , quibus ignobiles , imperilos infirmosque 
prxposuit. Sed nisi prius eligeretur vilitas infirniorum, 
non sanaretur inflatio siiperborum. Si prius a Cbristo 
divites Tocarenlur, puUtrent ct dicerent non in se 
rlectam nisi opulcntiam , facundiam , eloquentisedo- 
ctrinam, scientiae splendorem, nobilitatem, generosi- 
kitem , .tranquillitalem , regalem potestatem; atque 
ita temporalibus ct sa;ciilaribus felicilatibus tumidi , 
lanquam ipsi prius Chrislo conferrent quod esscnt , , 
ut cis ille viderelur reddere, non donarc, quod futuri 
( ssenlgratiaDei, iicciiitelligcrent, nectenerent. Quanio 
trgo iiunc melius , quanto ordinaiius , prius erexit de 
terra inopem , et de stercore exaltavit pauperem, ut col- 
tocarel eum cum potentibus popuU sui(PsaL cxn,7,8); ut 

Rmendalus ad cl. d. r. rm. t. vtt. et ad vign. 



(a\ Alias, ipter vigneriauos 6. 



, , Auffustini nomen inveterihns Lectlonartfs pnefert, 
Dcquc stuus ab ipso omnino tlienus vkietur. 



munus intelligentise atque doclrinxnonsolum ex Deo 
esset, sed etiamutex Deoesseappareret?Curo quanti 
iiaque Ixtitia etquantaDeigloria contuemurab animo 
piscatoriscontemniopes imperaioris? fundi precesim- 
peratoris ad Memoriaro piscaioris ? ut nec ille ex eo 
quod non habuit , jaceret ; nec iste e\ eo quod ba- 
buit, superbiret. Jarovero illud quod Pauluro ex per- 
secutore suo prxdicatorcro suum Chrislus operatiis 
est , quid valeat ad salulem boininum , ne quisquara 
magnarum sibi conscius iniquitatum de misericordia 
Dei debeat despcrare , ipse potius apostolus eloqua- 
tur. Htimantfs, inquit, sermo et omni acceptione dignus^ 
quia Chri$tu$ Jesus venit in hunc mundum peccatarei 
$alvot facere, quorum primusego $um, Sed ideo mise^ 
ricordiam consecutus sum , ut in me primo ostenderet 
Christus Jesus omnetn longanimitatem^ad informationens 
eorum qui credituri sunt Uli in vitam eetemam ( I 7tm. 
1, 15, 16). Quisenim sub manu omnipotentis medici 
de saiute desperet tanto informatus exeroplo , codsi- 
derans evangelizantem lidero quaro aliquando vasta- 
bat , non solum evasisse poenaro perseculoris , yerum 
etiam coronam meruisse doctoris, et cujus sanguinem 
in ojiis membris cupiebat s^eviendo fundcre , pro ejua 
nomine suum sanguiiiem credendo fudisse? Ilabet 
ergo Roma caput gentium , duo luroina gentium ab 
illo accensa , qui illuminat omnem hominero venien- 
tero in bunc mundum : unum, in quo Deus abjcctam 
exallavit buinilitatem; alteruro , in quo damnandam 
sanavii iniquilaiero. In illo discamus non superbire ; 
in isto, non desperarc. Quain breviter magna nobis 
exempla prsemissa sunl , qiiam s^ilubria ; qux semper 
commemoremus , et in eorum laude lumen verum 
magnificemus. Nemo ergo se de hujus sxculi celsitu- 
dine extollat : Pelrus piscator fuit. Nemo im'quitalem 
propriam cogilande miscricordiam Dei defugiat: Pau- 
lus persecutor fiiit. Ille dicit , Factus est Dominusre- 
fugium pauperum (Psal, ix , 40) : iste dicit, Doceam 
iniquos vias tuas , et impii ad te convertentur (PsaL l ^ 
15). 

SERMO CCCLXXXII ' (a). 

De sancio stephano (b). 

CAPUT PRIMUM.— 1 . Pr(Bceptum de diliaendis inimi> 
cis. Jesus filius Nave in eremo pugnabat, et Moyses ora- 
bnt : non qtiidem ainbo pu^nabant, et ambo orabant ; 
sed unus pugnabat , et alius orabat. Merito qui pu- 
cnabal, iion deticiebat; quia altcr orando vincebal. 
Iln ot cgo loqiii quidem videor , sed aliis oranlibus 
loquor , ut prccibiis eorum contingat mibi quod Do- 
miiius nit, Aperi os /utim, et ego adimpUbo illud (Psal, 
Lxxx, II). Si ille ab uno tantum orante juvabalur, 

* Emendalus ad duos c. b. et duos n. ad d. gr. r. v. et ad 
Am. Er. Par. Ix>v. 

(a) Alias, de Sanctis 4. 

(b) Speciem cemonis prse se ^en hicsermo.lstud In exor- 
dio, t Loquendo jam noa timebit cor meum, > etc-, nec ad 
superiora , nec ad inferiora conaectilur. Paulo post quod 
legitur, t Hic adverlat vestra saaclitas, » usque, c percepe- 
runt mercedem suam^ » lolum boc vindiagus esse dicit in- 
doclae maaus assumeatum. Nohis , iraeter alia quaedam, 
venit in suspicionem etiam Hlud in num.3, < Diacouus erat, 
t Evaogelia le^ebat, » etc. Quippe Evaogelia scripta aote 
Stcpbani passionem non exsuterunt. simile quidpiam di- 
cium est supra in sermone 519, n. 3, sed ibi fadlius excu- 
satur, nec sufBcit ut semio caeteroqui probut repudieuir. 



IMS 



SERMO CCCLXX]U1. 



im 



ti noD saperalMitttr; qaanlo magis ego, pro quo non 
BDUS, sed multi rogant Deum mecum? Loquendo jam 
iion timebit cor meum , quia iaudem Domim loqueiur 
oa nmcfn (PsaL cxlit , 21). Dominiis nosier Jesus 
Cbristus, fratres, iubet nobis aliquid, et promiitit 
iiobts aliquid. Q:iod jubet , hic est : qiiod promiliit 
alibi esl. Quod jubet, (initur, quia temporale esi: 
qnod promitlit, noii fiiiilur, quia xternOm cst. Qiiod 
jubet, opus est : quod proiiiittii, merces est. Hic ad- 
Yertal vestra SancUfas . qiianta est ejus misericordia 
erga nos , ut laborem liic posuerit ciim fliie . nierce- 
dem in cceio sine fiiie. El ideo debemiis prius hic 
Inborare, et postea in coelo mercedem sumcre, quam 
liic merGcdem vel- accipcre, el postca laborare. De 
qoibusdam enim dicit : Amen dico vobis , perceperunt 
wureedem suam (Matth, vi , 2). Sed forte avidiis es 
mI mercedcm , et piger ad laborem. Qua Tronte po- 
•lulas quod promisit Deus , si non facis quod jussil 
lleiis ? Priiis audi moniiloncs , ct sic exige repromis- 
ftiones. Prius, inqiiam , audi jiibcnlem , ct tunc exige 
polliceiilem. Jubet enim nobis , et dicit : Diligite im* 
ndcos vestroSf bene facite his qui vos oderunt ; et orate 
pro persequenlibus et caluntniantibus vos, Audisti opus, 
exspecta mercedem : Vt sitis , inquit , /S/ft Patris ve- 
siri , qui in ccelis esi; qui solem suum oriri facit super 
bofws ei malos , et pluil super justos et injustos (Jd» 

CAPUT IL — 2. Christi exemplum orantis pro suis 
inlerfecioribus. Christus orat pro nobis , orat in nobis^ 
eS oraiur a nobis. Altende ipsum Dominum qui hoc 
jussit. qiii 1 fecerit. Nonnc post laiila qiia: in euin 
comniiserunt impii JudcTi , (|ui rolribuebanl ei iiiaia 
probonis, pendens iii cruce nil : Pater^ ignosce illis, 
quia nesciuni quid faciunt ? Omvit in humine , qui 
exaudivit cum Patre. Naiu el modo orat pro nobis, 
orat in nobis , et oratiir a nobis (a), Ut sacerdos 
noster orat pro nobis, ut capiil nostrum orat in nobis, 
11 Deus noster oratur a nobis. Quando ergo in cruce 
pendens orabat, videbat el prxvidebat omnes iiiiini- 
cos ; sed multos ex illis fiUuros amicos prxvidebai, 
et ideo oinnibus veniam poslulahat. llli sxHiebant, 
et ille orabat. Illi dicebanl Pilalo , Crucifige (Luc. 
xxHi, S4, t2f); iile clamabal, Pater^ ignosce. lii aspcris 
clavis peiidebal : scd lenilatcin non ainiilebat. Illis 
iam petclKil veniain , a quibus tanlain accipiebat in- 
juriam. Illi s.Tviebanl, illi circumiatrabaiit , ilii in- 
sultando caput agilabant, quod sanum non habebant; 
quia capiit quod est Chrisliis, non habebant, el quasi 
in uno sunimo medico in medio constiluio phrene- 
tici circumqiiaque sxviebant : peiidcbat il!e, ct sana- 
l»at. Paier , iiiquit , ignosce illis. Altendiie , fratres. 
Magua pietas. Pendebat , el tamcn pelebat ^ £l non 
doscetHlebat , qiiia de sanguine suo niedicamentum 
l^ireiieticis faciebat. Denique , post resurrcclionem 
sanavii quos pendens insanissimos loleravii : el san- 
guincm quem fuderunt s^vientes biberunl, crcdcnies ; 
et facti sunt sequeiites, qui eranl persequentes. Ecce 
qnare venil Cbristus , non perdere qiiod invenerat, 
sed quacrere ei salvare quod perieral (Id, xix , iO) ; 
4it diligendo sxvientes inimicos, faceret credentes 
amicos. 

CAPUT in. — 3. Exemplum Stephani orantis pro 
tapidaloribus, Sed ne multum a le longe dicas imitari 
Domiiium tuum , qui pro te passns esl , rcliiiquens 
tibi exemplum ut sequaris vesligia ejus (I Petr. ii, 
91), aitende Siephanum conservum tuuin. Iloino erat, 
sicut et tu : de massa peccati creatus, sicut el tu : eo 

Sretio redemptus , quo et tu. Diaconus eral , Evange- 
• legebai, quae lcgis vcl audis et tu. Ibi inveiiit 
scripium, Diligile inimicos vestros (Matth. v, 44). 
IKdicit legendo , perfecit implendo. Qui cum a Ju- 
daris saxorum grandinc cxderetur , non solum non 
corominabatur, sed insuper lapidatoribus suis vcniain 
firecabaiur. Positis enim genibus orabal, dicens : Do- 

* Aliqnoi Msa., et iamen impendebat, 
(a> Enarr. in Psal. 85, n. 1. 



mine^ ne slaiuas iliis hoc peccaium (Act, vii, 59). Illi 
lapidabant, ct illeorabat. illi eum furorepersequelian- 
lur; ille pacatus Christum sequcbatur. Illi malitia 
cticabantur ; ille aperto copIo viso Dci Filio sapienlia 
illustrabatur. Illi lapides mitlebanl; ille oraiioncs pra»- 
mitlebal : tanquam diccns : Domine , si islos inodo 
occideris inimicos, quos posica facies amicos ? 

^ CAPUT IV. — i. Sauto Stephani oratione graiia 
et salus impetrata, Dcnique, fratres, iit novcrilis quan- 
tuin valuerit oralio sancii niartyris Slephani , lecur* 
riie iiubisciim ad illum adolescentom iioiniiie Saulum : 
qui, cum sanclus Stcphaniis lapidarctnr, omiiium 
vesiimenta servabat , cl tanquam manibus omniuiu 
lapidabat (Aci, vit^. El poslea , sicul nostis, accepii 
epistolas a principibus sacerdolum , ut quoscumque 
invenisset Christianos viros ac mulieres, vinclos ad- 
duccret in Jcrusalem , torqueiidos et piinicndos. Ilic 
cum iret in via , subito circumfulsit enm lumen de 
coeio, et cecidit in terram, el audivit vocem de coelo, 
dicenlem sibi : Snule , Saule , quid me persequeris ? 
El ille : Tu quis es, Dondne? Et Dominus ad illuin r 
Ego sum^ inquii, Jesus Nazarenus, qnem tupersequeris. 
Durum est iibi conlra stimulum calcitrare : qiiia noii 
slimulum, sed pcdes quibus calcilras, vuIneralHs. 
Quid mihi et libi ? Quare me persequeris ? Qiiare ic 
crigis contra me malo tuo , et te non potius biiniili.is 

^ bono tuo ? Sed conira tanla mala qux committis in 
me , olim quidem debui perdcrc te , sed Stcphaniis 
scrvus meus oravit pro te. Eiisusesl sxviens, ereclns 
est credens : clisus est lupus, erecius est agnus : eli- 
siis est perseculor , erectiis est pracdicalor. Dicani 
pianius , dicain apertius : elisus esl (ilius pcrditioius, 
erectus est vas eleclionis : elisus esl Sauliis , erccius 
est Paulus (Id, ix). Nam si martyr Stcphanus noii 
sic orasset , Ecclesia Pauliim hodie non haberet. Sed 
idco de terra erectiis est Paulus, quia in terra inclina- 
lus exaudilus cst Slcphaiius. 

CAPUT V. — 5. Mala ^ecari inimicis quam iniquum, 
Eccequare Doniiniis dicil , Diitgite inimicos veslros: 
quia diligendo inimicum , facis ainicum. Sed conlra 
tanta et talia bxc, tu quis cs qui non diligis? Figis 
genu, collidis fronlem in lcrram, et dicis : si ino- 
riatiir inimicus meus ! Deiis , si quid a te promerui, 
occide inimicum meum. Et utique lu qui oras ut 
homo moriaiur , nialus oras conira malum , ct facti 
estis duo mali : ille male agcndo , tu malc orando. 
Tu malus orando incipis esse quaiido dicis , Deus, 
occide malum. Uespondct tibi ipse : Quein vestrum ? 
Te malum , an luum iiiiinicum ? Advertat Sanclitns 
vestra. Judex homo per se ipsum reum non occidit, 
sed jubet , el spiculator occidil. Judex dicit, Occide : 
et torlor occidil. El tu quando dieis, Occide iiiimicum 
meum , te facis judicem , et Deum qii.iiris esse lorto- 
rem (a), Respondel tibi Deus : Non ero prorsus , non 
ero peccatoris tortor , sed liberator; quia nolo mor- 
iem peccaloris^ sed ut convertatur^ et vivai (Ezech, 
xxxui , il). Nam si voluntaiem tuani haberem, le 
prius occiderem , antequam invitatus venires. Nonne 
me blasphemasli ? Noiine me in tuis malis opcribus 
irriiasli? Nonne noinen mcum de terra deiere vo- 
luisti? Nonne me in pnccepiis vel in servis meis 
coniempsisii? Si tunc te occidissem inimicum , qucin 
modo facerem amiciim ? Quid ergo male orando doces 
me , quod non feci in te? Imo ego, dicil tibi Deus, 
doceam te ut imiieris me. In cruce pcndens dixi, 
Pater , ignosce illis , qtiia nesciuni quid faciunt, Docui 
hoc miiitcs mcos, docui hoc martyres meos. Prius 
esto et tu martyr meiis , ttro meus , adversus diabo- 
lum : aliler invicle nullo inodo pugnabis , nisi pro 
tuis iniinicis oravcris. Qiiod nobis pncstarc.digne- 
tur, clc. 



(o) Enarr. io r^l. 35, n. 9« 



SERMOCCCLXXXllI- (a). 
in die anniversaria ordinalioiiis episcopahs (b), 
CAPUT PRIMUM.— i. EpiicopaUonusquomodoge' 
rat, ucutn inquirendum ducit, Dic quidem omni. cl omni 
liora , curaque omnino conlinua , dileciissimi , cogi- 
lare debel episcopus, quanlae dispensalionis sarcinam 
geral , qualem de illa rationem Domino suo reddal. 
Verumlaroen cum dics anniversarius noslrae ordina- 
lionis exorilur , lunc maxime onus hujus ofGcii lan- 
quam lunc primum imponalur , allendilur. Inlerest 
aulem quod eo die , quo id prius susoepimus, lanlnm 
quemadmodum gerendum esset cogilavimus : al vero 
consequenlibus diebus , praecipucque illo , quo ejus 
solemnius agilur, non solum fulura ejus, qucm- 
admodwn dcinceps geri dcbeanl , cauu praevisione 
consuliraus ; vcrum eiiam praeleriia , quemadraodum 
gcsta sint » solliciia rccordatione rccoKmus : ut nos- 
nictipsos in benefaclis imilcrour , ct si qua culpanda 
transierunl , ne rcpeuniur curcmus , ul ignoscamur 
oremus; et accusalionem diaboli, ubi possumus, recte 
agcndi seduliutc fugiamus ; ubi autcranon possumus, 
conOtendi picUte vincamus. Sicut enim fulura pec- 
cau , negligendo justitiam , commiilunlur ; ila pra- 
icrita , injustiliam dcfendcndo , Ormantur. Sicut ergo 
ne fiant prospicit charilas, iU facu delet humilius : 
nt qu3B jam non possunt recie agendo non admilti, 
possinl sallcm non superbiendo dimilti. Didicimus 
quippe diccre Palri nostro , qui cst in coelis , Dimitte 
nobis debila no$lra , sicui et nos dimiltimus debitoribus 
nostri$. (Matth, vi, li). Quod ul veraciter dicere pos- 
BJmus, eliam inimicos noslros oporlel uUque diliga- 
nius : quos lamen habcrc , nisi cogente justitia , non 
debcmus. Nam si homiiics iiobis pro nostris malis 
nicrijis inimici sunt , non curandum esl ul eis debiU 
dimi4Umus, sed limendum potius nc reddamus. Quo- 
niam si nos merilo noslne iniquitatis oderunt , nos 
eorum , non ipsi noslri sunt debiiores. 

CAPUT 11. — 2. Debiloribus suis ignoscit. Dic crga 
ibio solcmni episcopalus mei , prius paucis alloquar 
debilores meos, qui mihi nesciciites apud Dcum suf- 
fraganlur, dum faciunt debiu qua demitlam, ut et 
mca mihi debila dimilti promcrcar. Vobis iuque dico 
fclve prffsentibns, sive absentibus, qnibus iniinicus 
erOcior verum praedicans , quibus consulcndo videor 
onerosus, quorum requireiis utililalcm cogor ofTcn- 
dere volunUlcm : Nolite esse sicut equus et mulus, non 
habentes intellectum {Psal. xxxi, 9). Nam el haec ju- 
menla eos maximc calce morsuque appetunt, a qui» 
|)us curanlur, ul ciircnlur eorum vulncra eomrcclan- 
mr. Non parcis , non parco : adversaris , adversor : 
resistis, rcsisto. Lucia nos comparat, sed causa sc- 
parat. Tu inimicus es medico, ego morbo : tu diligen- 

• Emendalus ad duos cl. ad gr. m. r. rm. t. et ad Am. Er. 

Par LjOV. 

ffl) Alias, 2i inier Homilias 50. 

(b) Auguslinum nou sapil slilus, studiose quidem elabo- 
ralus, sed inepte, absque arte ct ingenio ; quo fil ut sermo 
.siil)()bscurus sit, et in ea re quae coramovendis audilorum 
afteciibus de se roaxime comparau eral, frigidissimus. — 
Aliier Bossuetius, qui eum ioter genninos Augustini senao* 
A£^ uucribendum arbiurtbatur. M. 



S. AUGUSTINI F-PISCOPl ttJSS 

tix meae, ego pcsirtentire ture. Rctribuebant, Inquit, 
mihi mala pro bonisi ego autem orabam (Psal. xxxiv, 12). 
Quid orabat , nisi , Pater^ ignosce illis , quia nesciunt 
quid faciunt (Luc. xxni , 54)? Cum vobis , inquit, de- 
traxerint, et dixerint omne malum advcrsum vos propter 
justitiam, gaudete et exsultale , quoniam merces vestra 
multa est in coelis (Matth. v, 1 1 «< 12). Vos tamen cor- 
rigite perversiutcm vcstram , agiiosci4e cliariutem 
nostram ; reddite dilectionem dilcclioni : nolumus 
majorcm cum vestra perditione merccdem. Ha:c dc- 
bitoribus meis, quibus dimitto, ut dimitutur mihi ,^ 
nunc pauca suffecerint. 

CAPUT III. — 5. In gratiam cum eis redire cupit^ 
in quorum forte offensionemincurrit. Deinceps allo- 
quendi sunt paululuni cliam illi quibus debitor sum. 
Nam sicul ait Aposiolus, Grcecis et Barbaris, sapienti' 
bus et insipientibus debilor sum (Rom. i, 14). Nam Ulis. 
debitor etiam ego pro mearum virium exiguilatedis- 
pcnsationisqiie portiuncula, non qnibusdam, sed om- 
nibus sum. Verum nunc de his debitis loquor, quae 
mihi dimilli , non a me exigi cupio. Neque enim sic 
tumorc vanx mentis cxtollor, ut audcam dicere , ex 
quo hujus muncris sarcinam porto, nullum hominenv 
a mc pcrperamljesum. Hoc cuilibcl homlni tam mul- 
lis et tam molestis actibus occupato atquc disteiilo,. 
nc dicam impossibilc, ccrte difficile est : quanto ma- 
gismihi, qui novi infirmiUlem meam, quam cum 
meis ct pro me vestris orationibus dicbus ac noctibus 
offero sanandam Domino Deo nostro? Diversarum 
crgo curarum aeslibus ac difficiiUalibns eonturbatus , 
si quein forlc non ul poscebat audivi, si qucm iristius 
qnam opus crat aspexi , si in qucm verbum durius. 
qnam oportebat emisi , si qncm corde contribulalunv 
ct opis indigum responsione incongnia conturbavi ^ 
si quem paupcrcm mihi forte in aliud inlcnto impor- 
tunius inslantem vel prnetcrniisi, vel disiuli, vel etiara- 
nutu aspcro conlrislavi ; si cui dc me falsi aliquid 
Unquam homini de homine suspicanli juslo acei bius. 
indignalus sum, si quis in sua conscieniia non agnovii 
quod de illo humanitus suspicalus suin ; vos quibus 
pro his atque hujiismodi oCfensis essc me latcor debi- 
lorcm , simul rae vestrura credite dileclorem *. Naia 
puUos, quos fovet, sxpe in angusliis, scd non toto 
pcdis pondcrc calcal el mater, nec idco desinit essc 
roaler. Dimiltitc, ut dimitUlur vobis. Dimillite ainanti 
vos debiu difficuUalis, qui nec conlra ininiicos dc- 
biu lenere debelis crudeljUlis. Ad summam , omnes 
obsecro, commcndalc, vos, Domino curam pro vobis. 
meam : hinc enim justc expelo piro mc vestram ; ut 
quidquid mcarum est in prxtcrilum offensionum pro- 
pitius ignoscat, non severus agnoscat. Quod roihi de- 
inceps temporis sub hac sarcina erit, iter agcntem re* 
gat, ct suis oculis placentcm vobisque utilem facial; 
ut non horrorem ac poenam raeara , sed gaudium ei 
coronain roeam vos ejus conspcctus invenial. 



Sic MS6. At cdiU, debitorem. 



im 



SIlUMO CCCLXXXiV. 



fcgo 



SERMO CCCLXXXIV * (a). 



Dt Trinitatey sive de Scripturis veteribus et novis contra 

Arianos \b), 

CAPUT PnlMUM. — 1. Dens, quid sit. Snncta et 
dtTina eloqiua, fralrcs , jiigiicr, imo qiiotidie nobis 
salubriter reciiantiir, ut aiiimse noslro! pascantur : iu 
futiiro autem srnculonQternis epnli9 saginentur ; dicentc 
propbeta, Satiabordum manifestnbilur gloria lua (PsuL 
XVI, 45). Qualis sit autem ha^c gtoria fulurn, et quibns 
divitiis floreat, qiianloquc sploiidore prncruigcii, lau- 
dare |)OSSiiinus, explicnre non possumus. Qunre? 
Quia legiiniis, Nec oculus vidit^ nec auris audivii , nec 
tn cor hominis ascendit, qnce prctpnrnvit Dens ditigen- 
^us $e (I Cor, ii, 9). Si igilur tanla ei talia sunl bona 
xterna coelesiia, qwR Doiiuiius omnipotens prxpnra- 
Tit sanctis suis calbolicis et fldclibiis popuiis ; quid est 
ipse Deus, qni talia et tanta pr.Tparnvit7Quid esl, iii- 
quam , omnipotens Dcus? quid , nisi iiixstimabiiis, 
iueflabilis, iiicomprebciisibilis , ulira omnia, extra 
omnia, prrcter omnia ? Oinnem euim creaturam sunm 
excedit, omiiem facturam prxteril, universa prxcellit. 
Si enim quaeras ntagiiitudinem, mnjor est ; si pulcbri- 
tndinem, pulcbrior; si dulcedinem, dulcior; si splen- 
doreni, fulgidior; si justitiam, justior; si fortiiudi- 
nem, fortior; si pielntcm, clcmenlior. Nulla cnim 
mtio patitiir, ut vei factura fnctori suo .Tqiiclur, vel 
opus artifici comparelur : sicut legilur in propbcta , 
Qui fecil fortia , fortior est ; et qui fecit pulclira , pul^ 
chricr iltis esL {Sap. xm, 3). 

CAPUT II. — %, Trinitas unus Deus, Arianorum 
error. In sole tria inseparabilia, In igne quoqne 
tna inseparabilia. Sic nuteni bujus iinic;c dcitniis 
pnecel>a insignia prxdicamus, ut lamen non sicul Ju- 
d£i, sed sicui Christiani, Trinitatis divin» mysteria 
niriter fateamur. Sicutenim omnipotcns ct ineirtbilis 
Palerest, i4a omnipotens ct incomiirebcnsibilis Fi- 
lios : iU eiiam Spiritiis sanctus in Patre et Filio in- 
discrete coniiexus, inelTabUis atque immcnsus est. 
Patcrenim et Filius et Spiritus snncius, unus oniiii- 
fotensi>eus, unus in triiiitale. unus inpotesinie, 
unilas, trinitas, sempitcriia mnjcslns, uniim poiens 
per oinniay et Irinilas iii unilaie, ct unitas in Irinilnte 
consistit : si*d nec irinitas dividitiir, nec uiiitas scpn- 
raCiir. Ilac igitur catiiolica fide armnti ntque inslructi, 
cbarissimi, nefandos Arianos hareticos, qui sc hoc 
lempore impie jactilant, et muUos Chrisiianos nostros 
seducendo corrumpunt atque decipiiiiil, brcviler f)cr* 
contemur, quomodo orant Dominiim , qui scniiiint 
conlra Dominum. Rcspondent nobis, dicentes : Ora- 
mus Dournium uliaue in Iriiiilate, sed iit legiinus, 
Palrem niajorcm, Filium minorem, Spiritiini snnctiim 
inferiorem, quin ipse Chrislus dicit, Paler niajor eat 
me (Joan, xiv, 28). 

CAPUT III. — His revondeinus, Sic, inquam, 
oratis et colitis Dcuin? Sic plane; sic legimus, sicco- 
limiis, sic ornmus. Ad hos diciimis : Si ergo ila Douin 
colitis et oratis, boc non est Deuin niagniim iiniim 
colere et rogare, scd tres deos faeore : cl ubi csl 
quod in lege divina legitnr, Audi , Isrnel; Dominus 
Deus tuus, Deus unusest? Et ilerum alibi ait, Domi' 
imm Deum tuum adorabis, et ilHsuii serries (Deul. vi, 
4, 5, 15). Si enim aliiid est Paler, aliud Filiiis, nliud 
Spiritus snnclus ; j.im uon est una triniias, sed divisa 
IMitesUis. Quomodo aulem discrepnns potestas stare 
polesl, cum juxta quod in Evangelio legiinus, Domus 
intemelipsa divisavel regnum, stare non potest (Matili. 
xu, 25) ^ Quomodo autem diviniias a semetipsa dis- 

* Emendatus ad codices duos bn. el tres cl. ad cb. 
C B. g. Ir. m. pr. rm. vd. et ad Am. Er. Par. Lov. 

/#i\ Aliae Ha V0i>hic Ai\nctAi: i 



(a\ Alias, de Verbis Aposloli l._ 



. , Cum boclitulo extremum locum occupatin velerihus 
litiris Serimmura de verbis Evangclii, qui manuscripii 
^ines Augustino assignant. llaud iujuria tamen dubium 
iMbaefUQt Lovanienses, imo verlinus et vindingus suppo- 
«tiUum affirmarunl, non babcntem ipsius, nec siUum, nec 
«igcuiumu 



cemitur, cnm lucis splcndor aut solis calor nullnleniw 
separetur? Eccecnim sicui videmus, in sole tria sunl, 
eiseparari omiiino non possuni. Qua» auiem triahunl 
videamus : cursus, splcndor, et cnlor. Vidcmus eniin 
solom in cobIo currenicm, fulgentem, calentem. Di- 
vide ergo, si potes, ariane, solem, ct iiim demum di- 
vide Trinitatein. Sod forlassis de sole discernendo 
difficilis est ratio, quia in coelo e^t, et a nobis longe 
positiis esl. Ecce aliiid propoiiimus eleiiKjiilum quod 
miniis est, et in terra nohiscum csl : ignem dico, qui 
in manihus iiostris hnhetur, et tninen iion dividilur. 
Et ignis enim Iria hahet, et dividi non potest : hoc 
est, motum, lucem et fcrvorcm. Si igiiur, iiefnnde 
hxrelicc, dividere non poics crcatuni solem et ignem, 
quomodo potes dividere Deum omnium crenlorein? 

CAPUT IV. — 3. Scripiurarum teslimonia de divina 
Trinitate. Fidci catliolicai cncomium. Audi aiitem el 
discc hnnc mngnam ct uiiicnm Trinilatcm ab exordio 
gencris humani fuissc ostciisnm. Audi in Lege el Pro- 
pbelis, in Psalmis et in Evnngelio, audi in Aposiolo 
procul duhio declnratnin. Aiidi . inquam , in Gcncsi : 
Fecil Dcus liominem ad imaginem Uci. Ul siinul oslen- 
derel inseparnbilcm Triiiilalcm, ait in eo lihro, El 
Spiritus Dei ferebatnr super aquas (Gen. i, 27, 2). Aiidi 
propbetam diceiitem ex persona Cbristi : Spiritus Do- 
mini super me, propter quod unxit me, ecangelizare 
pauperibus misit me (Isai. lxi, 1). Audi in Psnlmis , 
Verbo Domini cccli firmati sunt , et spiritu oris ejus 
omnis virtuseorum (Psal. xxxii, 6) : el itcriim, Hedde 
fiifVit Iwiitiam salutaris fuf , et spiritu principnli confirma 
me (Psat. l, U). Audi hoc idein iii Evniigcllo confir- 
mnltim : Doininus Cbrisliis Aposlolis dieit , Data est 
milii omnis poiestas in copIo el in terrn : euntes baptizate 
omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus san* 
cti (Matth. xxviii, 18 et 19). Audi Aposlolum : aUi- 
tudo divitiarum sapienlim et scientiw DtH! quam inscrU' 
tabiiia suntjudicia ejns, et investignbiles viat ejus! Qui$ 
enim cognovit scnsum Domini? Aut qnis consHinrius 
ejus fuit ? Aut quis prior dedit i7/i, et rcddciur ei? Quo- 
niam ex ipso, etper ipsuni, et in ipso sunt oni^nn : ipsi 
gloria in swcula sarulornm (Itom. xi, 55-oG) Si igiiiir 
tain vctcribus qiinni iiovis Scripliiris sniis npertequc 
probatum estdivin.im unilalcin e>se Triiiilaiein inse- 
parabilem, spreiis peniius h;crclici> sccunduin Apo- 
siolum dicenlcin, llarrcticum pjst un-nii correptioucm 
devita (Tit. iii, 10); jniii fidclcs nostros popnlos do 
ipsa (ide cnibolica confirmcinus. Nuliie quippe siiiit 
ninjores diviiiic , iiulii ihesaiiri, nulli honorcs , iiuUa 
inundi hujiis niajor siihstaiitin, qunm csi fitles caiho- 
lica, qiia» peccatores hominessnlvat, ca^cos illuiniiini, 
iiifirmos cural, calechumenos hapliznt, fideles jiisiifi- 
cat, poenitenlcs reparal, juslos aiigmcnlat, ninrtyres 
coronat, viri:;incs, viduas ct conjiigales caslo piidore 
conscrvat, clcricos ordinat, saccrdotes consecrat, rc- 
gnis coclcstihus pncpnrnt, in ajterna hneredilatc ciim 
Aiigelis sanctis cominunicat. Sicul ipse Dominiis 
proniitlcnd > confirnial : In resnrrectione neijue nubunt^ 
ncque uxorcs ducunt , sed erunt mqualcs Angclis Dei 
(Matth. xxii, 50) ; per Chrislum Ddminum nodtruni. 

StRMO CCCLXXXV * (a). 

De amore homims in hominem (b). 

CAPUT PRIMUM.— I. Amor hominis alins rectus, 
alius perversus. Non solum in Novo, sed eliaiii in 
Veteri Tesiamento admoncmur, fratrcs dilectissimi, 
qiiaUter perfeclam chariiatein lenere deheamus. Sic 

• Emendalus ad duos d. ad gr. rin. v. et ad aui. Er. Pir. 
Lov. 

(a) Alias, 38 inter Homilias 50. 

(6) Excepto exordio , quod bic male a|.tatura videlur; 
seposita etiain conclusione, quae Cxsariuin Arelalensera sa- 
pit , toUim corpus sermonis docirinam exbibet ac sensus 
Augustini, sed hiuc inde forsiian ex ipsius scriplis aiic^ius 
opera coHectos ei digestos. siilus cerle iojucuiidus^ rcsaiie 
invicem luinus ele^aalec coovY^tCVft. 



1G9i 



enim ipse Dominus in Evan^elio dixil : Diliges proxi- 
mumtanquamteipium{MaUh. xxii, 59).Tractemu$crgo 
aliquantnm de amorc hominis in bominiem : quia sunt 
amores hominum pcrversi. Ipsc perverse amai alle- 
rum , qui et se perverse amal : qui autcm recte se 
amai, et alierum recle amat. Yerbi graiia , suiil 
amores flagiliosi , deleslabiles : amorcs adulterorum, 
amoros corrupiorum, immundi ainorcs. Malos amores 
detestaiilur omiies lcges hunianae,et leges divinae. 
Removeergo Lstos illicilos, qujoramus licitos. 

2. Licili amori$ gradtts. Iiicipit licilus amor acon- 
jugio ; sed adhiic carnalis est. Videlis quia cominunis 
est cum pecoribus : et passeres illi qui pcrsonant, ha- 
bent conjiigia , et iiidos faciiint , simul ova confovenl, 
simul pullos nulriunl. Licitus quidem amor isie in 
b^minihus , scd videtis quia carnalis est. Secundus 
anior (iliorum est ; sed adhiic ipse camalis est. Non 
eniin esl iaudandus qui amat filios , sed detcstandus 
qui non amal. Pro magno enim laudaturus sum in bo- 
mine, quod video in tigride? Serpentes amant (llios 
suos, leones et lupi ainant filios suos. Noli ergo magoum 
putare, quod amas (ilios tuos. Adhuc in hocamore ser* 
pentibus compararis. Si non amaveris , a serpentibus 
viuceris. Ilonestosamores jam dico : illos enim flagitio- 
sos exclusi. Alius amor qui est propinquorum, jam iste 
vid<'tur proprius hominum , si non sit consuetudinis. 
Nain major est amor qui cxlenditur ultra propinquos, 
quam (}ui tcnclur inter propinquos. Qui amat propin- 
qiios suos , adhiic sanguinem suuin amat. Amet alios 
qui non sunt propinqui, suscipiat pcregrinum; jam 
inullum dilalatus cst amor iste. Tanlum aulem crescit, 
ul a conjiigc ad (ilios, a flliis ad propinquos, a pro- 
pinquis ad exlraneos, ab extraneis ad iiiiroicos per* 
veniat. Sed ut perveniat illuc , muUos habet gradus. 

GAPUT 11. — 5. Amicilia alia consueludinii , alia 
rationis, De amicitia ergo videle quid dicam. Sunt 
amici , exccpta ainicitia , qux nec amicitia dicenda 
est, qunm facit mala conscientia. Sunt enim homines 
qui pariter mala comroittunt, ct ideo videnlur sibi 
conjuncti , qiiia conscientia mala ligati sunt : excepta 
ergo ista nefaria aroicilla , est quxdam aroicitia adhnc 
carnalis per consuetudinem cohabitandi , colloquendi, 
Bimul conversandi; ut contrisietur homo, quando 
deseritur ab amico , curo quo solct colloqui , et ha- 
bere conjiinctiones. Gonveniunt duo homines , ambu- 
lant secum triduo, et jam nolunt a se recedere. Et 
ista quxdam amiciliae diilccdo est : honesta quidem ; 
sed adhuc discufiamus illam , quia gradus ainoris hu* 
ju8 quxrimus ; et videamus quousque pervenerimus, 
usque ad amiciliam talem qualem dixi. Est ergo ista 
amicitia consuetudinis , non rationis. Habent illam 
et pecora. Duo equi manducent simul, desiderant se : 
si alia die praecedat unus , festinal alier, desiderans 
quasi amicum suum : vix regitur a sessore; et tam- 
diu impetu suo provocat, quousque perveniat. Gum 
pervenerit ad eum qui praecessit , sedatur : pondus 
illum ferebat , pondere amoris urgcbatur ; venil lan- 
quam ad locum suum , et couquievit. Adhuc et isia 
amicitia consuctudinis est in pecoribus : surgamus 



S. AUGUSTINI EPISGOPI im 

adhuc et ab isla. Estalia superior amicitia , non coii 
suetudinis, sed raiionis, qiia diligirous homineni 
propter (ideni ct muluam bcnevolenliam in isla vita 
mortali. Ilac superius quidquid jam invenerimus, 
divinum est. Incipiat homo amare Deum,et non 
atnabitin homine nisi Deum. 

GAPUT III. — 4, Amiatio! amor gralniiM. Vvdeat: 
enim Ghar itas vesira primum amicithr anior qiinliter 
debeat esse gratuitiis. Non enim propterfa debes 
haberc amicum , Ycl amare, ut aliqiiid tihi prTslcL 
Si proplerea illum amas, ut praestet tibi vcl pecu- 
niam , vcl aliquod commodum lemporale ; non illum' 
amas , sed illud quod pr.Tstat. Amicus gratis aman^ 
dus cst, propler scsc, non propter aliud. Si liomi- 
nem te hortatur amicitiae regula , ut gratis diligas ; 
quamgralisamandusest Deus, quijubetut hominem 
diligas? Niliil deleclabilius Deo. Nam in homine sunt 
qux o.Tendaiit ; pcr amicitiam tamen cogls te, ut etiam 
illa qux o^Tendunt in hoinine toleres propter aniiciliam : 
si ergo non debcs propter quxdam toleranda dissolvere 
hominis amicitiam ; Dei amicilia quibus rcbus debel 
cogi,utdissolvaturate?NihilinvenisdelectabiriusDco. 
Deus non est unde te olfendat, si tu eum non olTendas : 
nihil illo pulchrius, nihil illo dulcius *. Sed dicturus 
es mihi : Non illum video; quomodo sum amaturut^ 
quem non video? Ecce quomodo discis amare quem 
non vides : modo ostendo unde coneris vidcre , quod 
istis oculis non potes videre. Ecce amas aniicum; 
quid in illo amas ? Gratis eum amas. Scd forte amicus 
iste tuus, ut alia omittam , senex bomo est : fieri 
enim polest ut habeas amicum senem. Quid ainas iii 
sene? Incurvum corpus, album capui, rugns in 
fronte , contractam maxillam ? Si corpus quod vides , 
nihil dcformius prae senectute : et tamcii aliquid 
amas , et corpus quod vides non amas , quia deforme 
est. Unde vides quod amas? Si enim quxram a te*, 
Quare amas ? responsurus es mihi , Homo cst ndelis. 
Ergo fldem amas. Si fidcm amas; quibus oculis 
videlur fides, ipsis oculis videtur Deus (a). Iiicipe 
ergo amare Deum , et amaLis hominem propter 
Deum. 

GAPUT IV. — 5. Deus grati$ dUigendu$. Audile- 
magnum testimonium. Diaboluscerteaccusator sancto* 
rum cst : et quia non apud tailem judicem cogit quem< 
fallat , non potest In nos crimina falsa dicere. Novii' 
apud quem dicat. Quia ergo falsa contra nos non po- 
test dicere , quaerit vera quae dicat. Ideo teniat ut 
habeat quod dicat. Hic ergo adversarius noster, qui 
nobis invidet regnum coelorum, qui non vult ut 
ibi simus, unde ipse dejectus est : Numquid , inquit, 
Job gratis colit Deum (Job. i , 9) ? Adhuc ad lioc pro- 
vocamur ab adversario , ut gratis Deum colamiis , 
quando ille quaerens qnod objiciat , pro magno se pu- 
tavit invenisse quia dixit , Numquid gralit Job colit 
Deum? Non quia viderat cor ipsius, sed quia videbat 
divitias ejus. Gavere debemus ne ad praemium diliga- 



< Aliquot Mss., luciduu. 

(a) vide Enarr. 3 io Psal. 32, serm. i, n. 6, ei hi Psal.oi 
n 8. 



1693 SERMO GCCLXUY. 

mus Dmiu. Quid enim? Proplerprxmiuni dileclurus 
es Deum? Quale pnemium esl quod tibi datunts est 
Deas? Quidquid tibi aliud dederit, mimis est quam 
ipse. Colis non graiis , ut aliquid ab ipso accipias. 
Gratis cole,etipsum accipies. Se enim servat libi 
Deus, quo fruaris. Ct si amas qusc fecit, qualis est 
itle qui fecit? Si pulcher est mundus , qualis est ar- 
tifex mundi? Evelle ergo cor tuum ab amore creaiu- 
ne » ut inhaereas Creatori , et dicas qr.od in Psalmo 
scriptam est, Mihi autem adhcerere Deo^ bonum esL 

CAPUT Y. — 6. Creaturam deserto Crealore dili^ 
gere, adulterare eU, Si aulem dcseris eum qui te fecit, 
et amas illa qnac feciL , descrio illo qui te fecit, adul- 
ter &. Sic clamat Epistola Jacobi , adulleros appeU 
Lins , AduUcri. Ei unde adulleri ? Quaeris unde ? iVe- 
Bcitii , inquit , quia amicitia hujus miindi inimica e$t 
Dei ? Quicumque ergo voiuerit amicus esse siBculi hujus , 
inimicus Dei constiluitur {Jacobi iv, Ael 5). Expressit 
quid dixit, Adulteri. Auima, descrto Creatorc, amans 
creaturam adultera est. lllius enim amore niliil ca- 
stius,nihil delectabilius. Illodeserto, hoc ample- 
ctendo , efOteris immunda. anima , ut illius am- 
plexibus digna sis , dimitte ista , el ilii inbncre gratis. 
Nsm inde dixit Psalmus : Mihi autem adhasrere Deo , 
bimum est. Versu priure sic dixit : Perdidisti omnes 
qui fomicantur abs te (PsaL Lxxii, 28 , 27). Et qnasi 
ostenderet quae sit fornicatio , subjecit : Mihi autem 
ttdhttrere Deo^ bonum est, Nihil aliud volo, sed ipsum. 
Adhaerere illi , hoc est bonum meum , hoc gratuitum 
t>onum meum. Ideo etgraiia dicilur, quia gralis con- 
stat. Cum ergo cceperis Deum amnre gratis , securitas 
est : quia et amicum gratis amas , et ad hoc eum 
amas, ut tecum amet Deum. Attendite enim ipsain 
amicitiam vulgarem, unde coepimus, per quam gra- 
dos fecimus; attendile illam. Amatmaritus uxorero, 
et uxor maritum : sine dubio et ille illam , et illa il- 
lum salvum vult. Vult illum habere incolumem, vult 
illom babere felicem. Ad hocamat, quia ipsa vult 
incolamis esse et felix : quod sibi vnlt, hoc illi vult. 
Amal filios : quisnam vult , nisi salvos habere filios 
suos? Amat amirum :quis nisi incolumem habere vult? 
adeout, si forte contingat illi aliquld, contremiscat, 
cootristetur, conturbetur, currat , accedat : cum ac- 
cesserit, plangit. Quid crgo vult? Salvum habere. Si 
ergo omnis qui amat, salvum vull habere quod amat ; 
si inielligat qux sil vera salus, incipit illam amare in 
se , et ipsam cogitur veram aniare et in amico. 

CAPUT VI. — 7. Salusvito! hujus quam vaua, Si ccu- 
Us carneis quxris Deum, vide tres pueros de igne li- 
beratos (Don. iii). Si fide quacris Deum,videMachabxos 
in ignecoronatos (II Machab, vii).Saluscrgo illa aman- 
da est , ista utenda. Ha^c enim ad usum necessaria 
est : nam transitura est. Non enim vera salus est , 
fratresy quam dicunt medici. iEgrotamus quodam 
modo : nam xgritudo perpetua est in ista fragilitate 
camis. Putatis enim tunc horoinem xgrotare , quan- 
do fircbricitat; et sanum esse , quando esurit? Sanus 
est, dicitur. Yis videre quantum malum est esurire? 
Dtmitte illuro sine medicamento septem diebos, occi- 



1694 

ditur. Sed quia ponis quotidie medicamentom , vivit. 
Medicamentum autem famis, cibus est ; medicamentum 
sitis 9 potus est ; medicamentum lassitudinis , somnos 
est; medicamentum sessionis, deambulaiio est; me- 
dicamenlum deambulationis , sessioest; medicamen- 
tum fatigationis , dormilio est; medicamentum 
dormitionis, vigilatio est. Et vide qnam' imbecille 
sit corpus humnnum : hoc ipsum adjutorium, 
quod dixi, qui assumit, si in eo perseveraverit, 
deficit. Esuriendo cibi qnaerebns adjutorium : 
ecce adest adjutorium cibi ; manducas, reficeris; 
si plus feceris, plus deficis. Adjutorium sitis 
quxrebas potum : multum bibendo ofibcaris , qui 
sitiendo urgebaris. Lassasli ambulando, sedcre vis : 
sede perpeluo , vide si non lassabis. Quidquid ergo 
assumpserit, ut aliud pollat , in eo ipso si perscvera* 
jLcrit, deficit (/i). 

CAPUT VII. — - 8. Vera salus vila wterna. Amicui 
ad salutem CBternam diligendus. Charitas perfecta. 
Qualis est ergo ista salus , fralres , transilura , fragi- 
Ils, perilura, vana? Verequomodo dictumesl, Qum 
enim est vita vestra ? Vapor est , ad modicum parens 
(Jacobi IV , 45). Qui crgo in vita ista amat animam 
suam , perdet eam, Qui autem in hoc sacculo odio ha- 
buerit animam suam , in vitam cBternam custodit eam 
(Joan. XII, 25). Quae est viu xterna? Vera salus. Et 
si amicum tuum videris, qnem amabas in hoc s.tcuIo 
ut salvus esset , quia tu jam talem salutem desideras 
quo! aeterna est , ad ipsam salutem diligis amicum 
tuum ; et totum quidquid vis amico tuo pmcstare , ad 
hoc vis prxstare, ut illam tecum teneat salutem. 
Amas enim justitiam , vis illum esse justum : amas 
sub Deo esse , vis et illum esse sub Deo : amas vitam 
xteniam , iliic eum vis tecum regnare in xternum. 
Inimicum luum vides illum ^ persequi te, ini- 
quilas est quae te perseqnilur. In illo irasci debes 
misericordia, febrit in anima. Quomodo ergo amicos 
hujus sxculi secundum sxculum amans animam 
suam, febrem vult expellerede amicosuo, quem sl- 
militer amat ut se , propter prsDsentem salulem : sic 
tu quemcumque diligis , propter vitam xternam di- 
iige ; cum inveneris iram , indignationem , odium , 
iniquilatem , sic coneris expellere morbum animi , 
quomodo amicus sxculi morbum corporis : ad hoe 
enim amas , ut facias quod et tu es : ct erit in te peiw 
fecta charitas. Hoc si invcneris , ad hoc ama conja- 
gero , ad lioc ama filium , ad hoc ama propinquum , 
vicinum , ignotum , inimicum , et erit in te perfecta 
charilas. Quae si fuerit in te, vincis munduro , et pel- 
litur foras princeps mundi. Audistis enim quodail 
Dominus, Princeps hujus mundi missus est foras (!bid. 
31) : quia ipse passurus erat, et per passionem suam 
facturus in hominibus dilectionem. Majorem hac ds^ 
leetionem nenio habet , quam ut animam suam ponat pro 
amieis suis{ld. xv, 13). Ut ergo aroareiur, prior 
amavit : ut in nominc ejus nemo mori timeret, prior 



• Apud Er. l.ugd. ven. et Lov. abest , iUum ; et lueliusi 
ul videtur. M. 
(o) vkieEaarr. in Psal. W, nn. 11 etlSE. 



1695 S. AUGUSTINE 

pro omnibus niorluiis est. AJ !joc crgo ul aedinearel 
in cordibus hominnm charilalcm , misil diaboliim fo- 
ras, Quo foras? Do cordibus hominum. Cupidiias in- 
iro illum miliil, charitas foras cum millii. 

CAPUT VIII. — 9. Co»r/f/sfo. Nos vero , fralres, 
supra scriplos cliariiatis gradus cum grandi diligcn- 
tia cogiiaiilcs , nnn reddamus Domino pro bonis ma- 
la. Et quia ille vcniens alligavit fortcm , id cst dia- 
bolum , ct nos omnes qui vasa ejus fuimus de poie- 
slaie illius abstulit, pcr gratiam ipsius evaciiali om- 
nibus malis, sludeamus rcpleri abundantibus bonis, 
timentcs illud quod ipse Dominus dixit (a) : Cum im' 
mundus spirUus exieiit ab liomine , ambulat per loca 
0rida , qva!rens requiem , et non invenit ; post hcBC re- 
versut inveniens domum , undeexiit, vacuam^ adduxit 
secum septem spiritus nequiores se : et facta sunl homi' 
nit iHius posteriora pejora prioribus (Luc, w , 2I-2G). 
Ne crgo et nos talc aliquid patiamur , quanlum pos- 
snmus elaboremus, in locis vitiorum virtutcs in- 
diicere, ut possimus ad Dei misericordiam pervcnire. 

SERMO CCCLXXXVl * (fr). 

De dileclione inimicorum (c), 

1. Charitas etiam ad inimicos extendi debet. Pre- 
tes ab ipso judice Christo tradilce, Dimittendum ut 
dimittatur nobis. Securus apud Deum , cui roganti ne- 
gatur venia a fratre, Orandum pro non rogante veniam, 
Intendite, fratres mei, ad charitatem, quam sic 
laudat Scriptura divina « ut nibil ei coaequet. Cum nos 
nkoncat Deus, ut nos invicem diligamus, numquid 
lioc tantum monet, ut diligas diligentem te? llaec est 
mutua dileclio , boc non sunicil Deo : pervenire enim 
voluit usque ad inimicos diligendos, diccns : DUigile 
initiucos veslros , benefacile eis qui oderunt vos , et oraie 
pro eis qui vos persequunlur ; ut sitis fUii Palris vestri 
4fui in coelis est , qui solem suum oriri facit super bonos 
etmalos, qui pluil super justos et injustos (Hatlh. T, 
44 «U5). Quid dicis?diligis inimicum tuum? Respon- 
debis forte : Per infirmilatem non possum. Sed pro- 
fice , et age ut possis : maxiroe quia oraturus es ju- 
dicem, qtiem fallcre nemo potest, qui acturus est 
causam luam. Inlerpella ergo hunc judicem , ubi nul- 
lus tabcllarius conlurbat, nullus officialis rcmovet, 
nullus emitur advocatus qui possit pro to preces ef- 
fundere, aul verba dicere qux non didicisti : sed ipse 
Filius Dei unicus xqualis Patri , sedens ad dexleram 
Patris, illius assessor, tuus jiidex, docuit te pauca 
verba , qux quivis idiota potest tenere ct dicere , ct 
in eis constituit tibl causam tuam ; docuit te jus cce'- 
leste ^ quomodo preceris. Sed forsitan respondebis : 
Per quem peto? per me, an per aiium? Qui te do- 
cuit orare , ipse pro te allegal precem , quia tu reus 
eras. Gaude , quia ille erit tunc judex tuus , qui mO' 
do advocatus tuus est. Ideo ergo quia oraturus cs, ac- 

• Forte, doaiit teiwisperUns ccetestis. 

* Eniendaius ad ci. et ad aid. Er. Par. Lov. 
(a) ViJe Append. serm. 16, n. 4. 

ibS Allas, ae Tempore 170. 

(c) IX! hoc sermone dubitanmt lx)vaaienses. verlinus 

[»roQuatiaTit nibil baberc AugusUni. Conlra vindingus so- 
um exclpi voluit exordium ct conciusionem, reliquum Au- 
guuiai cssc affirmaos. 



EPrSCOPI 



!G0O 



turiis cs causam luam paucis verbis, vcnturus ad illa 
vcrba : Dimitte nobis debila nostra, sicut etnosdimittimus 
debitoribus nostris (Malth, vi, 12). Dicit enim libi Deus : 
Quid mihi das , ul ego dimiltam tibi debila tua? Qua- 
le munus offers, qualc sacrificium conscieiilia) tiiae 
imponis altaribus meis? Conlinuo docuit te qiud pe- 
tas el quid offcras. Petis , Dimitle nobis debita nostra : 
et tu offiTS , quid ? Sicut et nos dimUtimus debitoribtis 
iiostris. Dcbitor cs ci qui falli non potest : babes et tu 
dcbitorem. Dicit libi Dcus : Tu dcbitor meus es, illa 
debitor tuus ; boc facio ego tibi debitori meo , quod 
tu feceris debiiori tuo. Inde offers mihi munus, unde 
peperceris dcbitori tuo. Rogas me pro misericordia « 
tu noli esse piger in miscricordia. Attcndequod Scri- 
ptura dicit , Misericordiam volo magis quam sacrifi'' 
cium (Osee vi , 0). Noli offerre sacrificium sine mise- 
ricordia ; (]uia non remittuntur tibi peccata lua , nisi 
offeras cum miscricordia. Scd forte dicis : Non babeo 
pcccala. Quantumvis cautus sis, frater, tamen in 
carne vivens in sxculo, agis intcr pressuras etangu- 
stias, et inter innumerabilia teutamenta versaris; 
iionpoteris csse sine pcccato. Certc dicit tibi Deus : 
Securus esto dc peccato, noli dimillere si non 
habes qiiod ego tibi diroittam , sed magis exige si ni- 
hil debes : si autem debilor es , magis gratulare te 
habere debitorem, in quo facias quod fiat in te. Audi 
me , et discute te , quia vel de (a) paiicis probis , qui 
possunt ^ veraciier orare orationem dominicam , ve- 
raciter dicere , Domine , dimiile mibi , sicut ct ego 
diinitlo. Non fallaciler , non ficte, cx corde vcro fac , 
vt et in te verum fiat. Si cnim qui te Ixsit , qui in ic 
pcccavii, petit a te veniam, et ignoscis; jam potes 
securus dicere, Dimitte nobis debita noslra, sicut et 
nos dimittimus dcbitoribus nostris, Nam si resistis ro- 
ganti, conlcmncris et tu cum rogavcris. Clausisli coii- 
tra pulsanlem , clausuno invcnies , cum pulsavcris. 
Nam si aperueris viscera indulgenlia; roganti te, apc- 
rieteltibi Deus, cum rogavcris cum. Modoenim illos 
alloquor, qui pctunt veniam a fralribus suis christia- 
nis, ct non accipiunt. Eccc tu si concesscris , sccu- 
rus orabis. Illc vero, si te rogaveri(,rtsi non con- 
cesseris, quomodo securus eris *? Qiiisquis enim es 
qui peccasti , et vcniam non meruisli, noli timcrc , 
interpella Dcum ipsius et luum : debita enim sunt : 
numquid poterit debita exi^ere servus , qu;i; doiiave- 
rit dominus (6) ? Si forte non le rogaverit qui in to 
pcccavit, si veniam non deprccatur; si pcccavcrit, 
iiisuper adbuc ct irascitur, tu quid facies? dimiiiis , 
an non dimittis? Ecce non dimisisti. Quare? Quia non 
rogavit. Si propterca non dimisisti, quia non ro- 
gavit , noli titubare in dominica oraiione , sccu* 
rus illam dic, non tibi pectus percutias, quia noa 
foganti non dimisisti. Ergo ille qui non rogavjt, 
remaiisit : exigilur , j^rorsus cxigilur ab illo : ve- 

* Er., quia tet de paucts prodest^ qui possini, Lugd. venr, 
quia vet de pauds prodest^ qui possunt, Lov.^ gum vet de 
pauds prodisj qui posswu. M. 

« Forte, erU. 

(a) Forte, situesde, 

{b) vide scnn. 211, nn. 3 et 4. 



mi SERMO CCCLXXIVII. 

ruiiiianieii in te sit perfe^ta charitas, roga pro non 
rugaiite ; quia rogas pro multum periclitanie. 

2. Chritti exemplum orautis pro insuUantibut et in- 
terficientibus, Exemplum Siephani, llic jnm aiiende 
llagislruni et Duinlnum tuuiii, non in catiiedra se- 
d MUem, scd in ligiio pcndcnlcm, circumspcclis un- 
dique lurbis inimicoruin el diccnlcm : Pater , 
Ijiwsce illis f quia nesciunt quid (uciunt {Luc. xxiii, 
Z't ). Yide magislrum , audi iniilaiorem. Numquidi 
liiiic Dominns Clirislus pro roganiibus rogavil, et 
non polius pro iiisullanlibiis ct inlcriicicnlibus ? 
Ntimfjuid descniil racdicus ofiicium suuiii, quia pbrc- 
nelicus sxviebal ? Dic cnim , Ignosce illis, quia nes- 
ciunt quid faciunt. Salvaiorcm occidunl, quia salulera 
non qiixrunt. E conlra cl tu forsilan dicturus es : 
Et quando cgo boc possum quod Dominus poiuit ? 
Quare boc dicis ? Altende ubi boc facil ; attende quia 
in cruce liocrccil, non in coelo. Seinper cnim Deus 
in coelo cum Palie : in cnice auiem pro le homo, 
ubi se iiniianiium pru'buit omnibus. Pro le cnim mi- 
sil ipsain vocciu, ul ab omnibus audirelur. Nara po- 
tuil pro illis orarc in siienlio, scd lu non haberes 
cxcmpium. Scd si niullum cst ad te Dominus, non 
sit ad tc niulluin servus. Non polcsimitari Domiuum 
tuum , cum pondcret in cruce ? Slcphanum servum 
ejus, cum I: pidiirclur, atiende. Primum ait tanquam 
scrvus ad Dominiim , Domine Jesu , accipe spirilum 
meum ; ct post \\xc genu flcxo ait, Dominey ne sta- 
tuas illis hoc peccatum ( Act, vii , 58 e/ 59 ) : et cum 
iioc dixisset, obdormivit in requie dilectionis. Pacem 
pinguissimam iiivcnit, quia pacem inimicis optavit. 
Numquid ct ipse tunc pro roganlibus rogavit , et non 
pro s;evienlibus, pro lapidaiitibus et interficientibiis ? 
liahes excniplum, disce, vide quomodo pro se slaiis 
oravit, et pro illisgenu flexit. Putamus, fratres, quia 
plus eos diligit , quam se ipsum ? Pro se vero sians 
tanquam justus, facile exaudicbalur. Naro pro iniquis 
genu figendum cral. Ostendit crgo diiectionem usque 
ad inimicos veniam roganles ^ Ergo, fratres, propter 
securilatem dominicx orationis , rogantibus ex corde 
dimittite, et ut Dominus vohis veslra peceata dimittat 
10 hoc mortali corpore et futuro usque in saecula, etc. 

SERMO CCCLXXXVII * (a). 
De correplione proximi (b), 
1. Corripiendi cura sacerdotibus imposita. Sermo 
Dei adversarius noster, Frequentcr in Scripluris sanc- 
tis audivit Charitas vestra, fratres dilectissimi , in 
quo sint sacerdotes periculo constiluii, si noluerint 
implere illud quod conlestalur Apostolus, Pradica 
verbum, insta opportune^ importune ; argue, increpa, 
obsecra cum omni patienlia et doctrina ( II Tim. iv, 2). 
Et quia tam grave pondus imniinel cervicibus no- 
siris, quibus dicitur, Si non annuntiaveris iniquo ini- 



im 



* Forte, non rogantes. 

* Emendatus au duos cl. ad gr. rm. v. et ad Am. Er. 
Par. Lov. 

(a) Ahas, S^ioter Homiiias 50. 

{bj AugusUno nec exordium convenit , nec conclusio. 
Res iuter se invenusie cobaarent, et nimiuro neglecta esi in 
dicris perspicuiuis ci degant<a. Congesta hic |.uiamus au- 
gustim aui verha, aut sensus. 



quitatem suam, tanguinem ejus de manu tua requiram 
( Ezech. ni, 18) ; nocej>sc nobis est quoscurnque nc- 
gligenles aut secreie aut pubiice casiigare. Scd quan- 
do corripimus, illc qucin corripiinus, si malus cst, 
alttndit quo corripialur ; cl facilius in correptore 
siio quaiii in sc libenicr ajjMioscit quod corrigai. Kl 
si vera invcnoril, quui ct ipse dicai in cum a quo 
coiripilur. gaudct. Qiiaiido mdius gauderct de siia 
sanilaie corrccius, quam dc alieno languore corre- 
pHis?Eccc pula vcrnn; csse quod dicis; invcnisti aji- 
qiiid iu boniinc a qiio rcpreiiciisus cs : laincn pcr 
iilum libi vcrilas ioqucbalur ; per inaluin, pcr ini- 
quuin libi verilas l.iqiicbalur. Qu.eris quiJ reprchen- 
das in boraine : iiivcni potius quid reprcliciidas iii 
veritate. Vclis iioiis, ilia cst advcrsaria lua, in qoa 
non invenis quod accuscs. lllam f:ic amicam, si |h>- 
tcs. Adversarius luus sernio Dei esl : profcrut cuiu 
pcccator, profcrateum justus ; sermo Dci cst, incul- 
pabiiis csl. Ipsc est advcrsarius luus : concorda cum 
co, cum cs cum illoin via. Yia viia isla cst. Advcrsa- 
rius oninium iniquoriim scrmo Dei cst. Parum tibi 
est quod cuin esscl manens in sua bcatissima et se- 
crclissiina sede, vcnil ad lc , ul esset lccum in via^ 
ct tecuin voiuil coinilari ? iit cum ambulas, et in po- 
tcstate habcs, componas causam tuam, et dicas, 
Quando fiiiiturus es viain ? el cuin finieris viam, non 
erit cum quo causam tuani componcrc possis : et ad- 
vcrsarius Iradct te judici, judex autcm ininistro, ini- 
nister autcm in carcerem. Non exics indc, doncc red- 
dideris novissimnm quadrantem ( Matth. v, 25, 26 ). 
Est tecum verbum Dei, quasi adversarius in via : ha- 
bes in potestale, compone. Qiiid a te quxrit adversa- 
rius iste, ut concordes cum ilio ? quid, nisi salutem 
tuam ? Ambulat cura advcrsariis suis, cl dicit eis ut 
concordent cura illo. Fiat : nondnm finiti est yia. 
Quod hcri non est factum, fiat liodie. Nondum fliiita 
est via : quid exspectatis quousque finiaiur ? Cuin li- 
nita fuerit , non erit alia ubi cum adversario concor- 
detis. Judcx restat, minister et carcer. Multis hu^c 
via : cum sibi plures promitterent in ca annos, suhito 
finita esi. Sed ecce fac qnia longa erit via tua, et 
sempcr tecum advcrsarius tuiis arabulet : non eru- 
bcscis, taiito temporecura tali adversario habere dts- 
cordiam ? Serrao Dci, quantnm est in ipso, aroicus 
tuus est : advcrsarium lii tibi eum facis. Ipse eniin 
tibi bene vult, tu tibi e conirario male. Illo jubet, 
Non fureris ; lu furaris : iilejubct, Non adultcrcs ; 
tu adulteras : illc jubct , Fraudcm non facias ; tu fa- 
cis : vctal lc jnrare ; tu falsiim juras : facis contra 
omnia qu3e dicit ; tu tibi scrmonem Dei facis ininii- 
cnm. Nec miruin , quando tu tibi ipse ininiicus cs. 
Qui enim dHigit iniquitatem^ odit animam suam (Psal, 
X, 6). Si ergo diligcndo iniquitatem odisti animam 
tuam, miraris quia odisti sermonem Dei, qni l)e e 
vult aniinae ture ? 

2. Correptio proximo non ex odio adhibenda, Erpo 
tacebimus, et neininem omnino corripiemus ^ Cor- 
ripiamus planc, sed prius nos. Proxiraum vis corri- 
pcre : nibil est tibi te ipso prop':n]uitis. Quid is loii- 



j* 



^^39 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

pi ? Tc habcs anlc te. Quid enim Oominiis aii per 
Scripluram ? Diliges proximum luum tanquam te ip- 
tim ( Mailh, iiii, 59). Si ergo le ipsum non diligis, 
proximum quoniodo diligis ? Regulam dilcclionis m 
proximum ex le accepisti. Diligo eum, inquies. Ideo 
dico. prius te dilige, el dic libi. Si auiem vere ex di- 
!eclione dicis. manifesium esl quod intus egit aliquid 
vcrbum quod procedit. Sed limendum est ne le non 
diligas. et velis alium corripere; el facias hoc cum 
odio. Si aulem odisli fralrem. leviora objicis quam 
facis. Qui odit fratrem suum, fiomicida est { 1 Joan, iii, 
15). Audistis, hodie lecla esl Epislola Joannis. Ait 
Scriptura. ne conlemnerent liomines quoe intus ha- 
bcnl in corde, et illa accusarent qu» fiunl per cor- 
pus, jam qui odit [ratrem suum, dixit, homicida est, Non- 
dum inanus armala est, nondum faucem (a) obsedil, 
iiondum insidias praparavil, nondum venena quxsi- 
vit, et reus in oculis Dei concepto odio jam tcnetur. 
Adhuc vivil quem quserit occidere, el occidisse jam 
judicalur. Si ergo cum odio corripis, audcs aliquem 
homicida corripere ? An quia non le lenenl homines, 
et ducuni le ad judiccm, idco in oculis sunimi Dei 
et judicis non agnoscis crimen luum ? Si non vis 
tgnosccre crimen tuum. agnosces poenam luam. 
Non enim ille parcit homicidis. Scd corrigo me, in- 
quis, cum sum in via. Corrige ergo le, et tunc pote- 
ris fralrcm corripere. Leviora objicis, graviora com- 
miltis. Fcslucam vides in oculo [ratris tui, trabem ati- 
tem in oculo tuo non vides ( Matth. vii, 3). Hoc enim 
dixit Dominus propter homines qui cum odio corri- 
piunt. Irascenlem corripis, et tu odio conlabescis ? 
Appende in slalera consideralionis iram et odium. 
Quid est ira ? Fervor quidam animi. Ad praesens dis- 
plicel libi. Jam in te ira ista inveterata esl, ideo fecit 
odium. Ira fesluca est. lral)es futura crescendo. Sic- 
ut ciiim festuca crescit in trabem. sic ira inveieraU 
fit odium. Jam luodisli, el corripis irascentcm : jam 
iii illo fesluca displiccl, in te adhuc Irabes placet. 
VuUis scire quanlnm intersit ? Saepe invenimus irasci 
patres filiis : pairem odisse filium difficile invenies. 
Filio qucm diligit, irasci polest paler : Irascitur el 
amal» polest dici ; Odit el amat. non potest dici. Hoc 
dixi proplcr homines qui minora in aliis puniunt, in 
se majora non puniunt. 

3. Conc/M«io.HaJcergo, fratrcs charissimi , salu- 

briler cogilantes, faciamus amicitias cum adversario 

nostro, dum sumus in via cum illo ; hoc esl, consen- 

tianius verbo Dei,dum adhuc sumus in hac vila : quia 

postea cum de hoc saeculo Iransierimus , nulla com- 

posiiio vel aliqua satisfactio remanebit. Judex reslat, 

et miiiistcr. et carcer. Ul ergo haic omnia, Domino 

auxilianie, possimus implere, diligamus toto corde 

non solum amicos , sed eliam inimicos : ut in nobis 

impleaiur illud quod scriplum esl, Omnis lex in uno 

sermone impleatur in vobis, Diliges proximum tuum , 

tanquam te ipsum ( Galat. v, iA); el illud , Charitas 

operit muUitudincm peccalorum (1 Petr. iv, 8 ). Quam 

(d) Id esl, locum iosidiis opportuaum. 



1700 

rcm ipse qui est vera charitas, nobis prsRSiafedigne- 
lur, qui cum Palre et Spirilu sancto vivil ei regnat 
Deus in sxcula, etc. 

SERMO CCCLXXXVIII (n). 

De faciendis eleemosynis, i (6). 

i. De solis eleemosynis menlio fit in uliimo judicio. 
Lcciio isla, fralres, quam modo audivimus de san- 
clo Evaiigelio, ad eleemosynas faciendas nos hor- 
talur : et sic horlalur, ut in judicio suo Dominus 
has solas faclas impulel dexlris , has solas non fa- 
clns impulet sinislris (Matth. xxv, 51, 46) (c).Non 
qno CKlera facla hominum vel bona vel maia non 
veniant in judicium ; scriplum est enim , omuia 
venlura ad judicium (Eccte. xn, 14) : el umen 
non elegit Dominus noster Jesus Christus, praenun- 
lians nobis judicium suum venturum; non elegil 
unde nos admoneret, nisi solas eleemosynas. Num- 
quid dextris non eril dicendum : Quia caste vixisiis , 
quia res alicnos non rapuistis , quia fidem meam 
usque ad sanguinem confessi eslis? Omnia enim 
facta isu bona necessc est lionorari in judicio Jesu 
Christi. Rursus pulalisnon esse diccndum sinislris : 
Quia fuislis impudici . quia fornicali estis , quia res 
alienas rapuistis , quia superbia vestra el malis mo- 
ribus noinen meum blasphemari fecistis, et castera 
quaque enumcrai? Tacet Umen Dominus nosler, 
pnpnuntians nobis judicium suum , omnia cxlera 
recta facla juslorum, ct solas eleemosynas commemo- 
raredlgnatusest. Tacuit omnia mala facU iniquo- 
nim, et solam slerililalem eleemosyna; increpandam 
esse jttdicavit, noiinisi ad nos commonendos. Quare 
hoc ? Quia omnia crimina eleemosynis rediniuiitur. 
Ideo illam laudavit fecundiUlem , isUm culpavil eC 

damnavit ariditatem. 

2. Eleemosynce pro gravioribus peccatis non pro- 

sunt, nisi mores mutentur. Nemo hic sine peccato, Sed 

quod audislis , omnia male facU elecmosynis rediml, 

nolite sic inlelligere, ut inlelligunt quidam perversi. 

Eleemosynae enim possunl libi prodesse ad delenda 

peccaU prKierita, si mores muiaveris. Si auiem in 

eisdem nwdiS perseveras, eIcemosyi>is tuis non cor- 

rumpis judicem. Ego dico propter illa scelera et cri- 

mina, quaeomnesmodoviiaredebeut, qui accipiunt 

corpus Chrisli et sanguinem. Caterum non me la- 

tet, vium isum mortaiem et in carne corruplibili 

constiluum, sine pcccalis csse non posse : sed illa 

quolidiana et levia habeni ctiam sua I.ivarra quoti- 

diana. Hoceslquod pectus lundiinus , et dicimus in 

oratioiic Domino Deo noslro. Dimitte nobis debita no- 

stra, sicut et nos dimittimus debiloribus nostris (Matth. 

• Emendatus ad duos cl. ad gr. r. nn. ▼. el ad Am. Er. 

Par. Lov. ... _. 

<a) Alias, 19 inter Homiliasbu. . . ,^^^ 

\b) Dubius fuit lx)v«iensibiis, VerUno S] unus visusert. 
viid uKrautem inlerpolalus el vitiatus. verba nonnidb 
?mSe usurpau, ieluU cum dicitjirn. 2, *exuaguo 
TSI^I^cm:^ .roredimo et aboleo; moxque, « U; 
\ S exSdl . prcfliiis peccau , seu peocare deslms: 
^ iSverSm^ilis indicat semionem non omni exFMi« 
SsnuSSunlanura. simillimus vero est Irium supenontfL 
(c) v&e serro. 60, n. 9. 



1701 



SERMO CCCLXXXIX. 



1702 



%U t2)- Non eoim siiie causa hoc dicimus, aut vero 
ipse coelesiis magister doceret istam oraiionem , nisi 
iios peccalores csse praevideret. Vidit enim qiix ca- 
Tcrc debeamus, cl viditquae cavere difTicilc sit. Om- 
nia autera cavere impossibile esse jiidicavit^ qui 
istain orationem quotidianam , non quoslibet Ciiri- 
ttianos, sed ipsos arieies Apostolos docuit. Ubi au- 
lem Apostoli pectus tundunt, v.i dicunl, Dimitle nobit 
debiU noitra, boc est, pcccata nostra , audct aliqua 
OTiciila superbirc de jiislitia? Videte qualis fuerit 
JoaDoes apostolu-^ : supra peclus Domini discunibe- 
bat, deaito ilioronlesapientix secreia bibebat. Inde 
entfli bibit quod in Evangelio eructavit, In principio 
ertU Verbum, et Verbum erat apud Deum, etDeiu erat 
Yerbmn (Joan. i, i). Et assidue testatur Evange- 
iium, quod Dominus prtTcipue ipsum diligebat ( Id. 
xju, 23 et XXI, 20). Et tamen ait, Si dixerimus quia 
peecatum non habemus , nos ipsos decipimus, ct veri- 
ttts in nobis non est (I Joan. i, 8). Nec t:imcn quia 
ista dicuntiir, debet quisquam secunu; csse homicida, 
si propter quotidianas fornicaliones et lairocinia sua 
Tenerit dicere, Dimilte nohis debita nostra, Quod enlm 
Deus staltiit qnotidic dici propter levia peccata, ille 
palat ad illa gravia sibi posse opiiulari , a quibus non 
Tult diacedere, sed in his cupit perpetuo permanere. 
Tondat et de his pectus, faciat et pro his elecmosy- 
oas, sed vita mutata : inde recedat, et huc accedat. 
Si autein dixerit in animo suo, Si qiiotidiana faciam 
lalrodnia, et si quotidianis corruptionibiis adulterinis 
roe coutaminem, et si sortilcgos quxram , idolis sa- 
crificem, mathematicos consulam, cta tali vila om- 
nino iion recedam , facions tamen quotidionas clce- 
mosyiias exslinguo omnia peccala : tamen cxslinguis, 
sed com eistingueris. Sic enini lihi erit ista coin- 
mutatiotna mala, utnondesit qiii de le dicai, Et 
ttdhue pusillum^ et non erit peccator ; ct qucpres hcam 
ejus, el non invenies. Vidi inipium supcr cedros Libani 
exaUari : et transivi, et ecce non erat ; et quwsivi , et 
Hon esl inventus locus ejus (Psal. xxxvi , 40 , 35, 5G ). 
Pereoiit ergo peccata lua, sed tecum. Non enim in 
gehenna peccare pcrniitleris, aut cum te coeperil tor- 
quere ignis xternus, de saiiandis libidinibus cogila- 
bis. Pereunt ergo peccata, sed tecum. Si autcm vi- 
tam niutaveris, illa percunt, tu invenieris, ct dicetur 
de le : Uortuus erat , et revixit ; perieraty et inventus 
m{Luc, XY, 24). 

SERMO CCCLXXXIX * (a). 

De faciendis eleemosynis^ iii (6). 

i. Panis ccelestis et panis lerrenus, Consilium 
dandi panem terrenum , ut coilestis impetretur. 
Admouet nos Dominns de lectione evangelica , 
ut ioqiiamur vobis de inipetrando pane coelesti. 
bte enim panis terrenus terne nece^ariiis , quia 

* Fone, indkavit. 

* Eniciidatus ad m. r. v. et ad Sirm. 
ie) Alias, inter sinnondianos 40. 

{b) Scnno i^toIkc nota; ct Augiistino dignus : sed poste- 
rior pars «adem cst c«mpostcriorc paiie sermonis 60 ; uiii 
«ftiod ibi omissa est tota namtto de bominc qui dc iiretio 
Klldi paupcribQS erogamt. 



caro nosira terra est. Fieri auicm non polest ut pa- 
nem suum caro nostra habcrct, et pancm suum ani- 
ma non habcrct. Elenim et anima nostra in quadam 
egeslate in hoc sxculo eget pane suo, sicutcaro suo. 
Nam qiii non egel pane, Deiis est. Ergo solus panis 
non cgel pane.Ipse est enim pauis animac r.ostrac, 
qui pane altcro non egcl, sed sibi snmciens nutrit et 
nos. Manifestus cst ilaque panis coBlcstis, quo pasci- 
lur anima nostra. Scd quomodo ad cuin perveniatur, 
ut co saginemur, undc modo vix micas colligimus , 
ne in ista famelica crcmo pcreamus ; quoinodo ergo 
perveniatur ad saginarahnjuspanis, de quo Dorainui 
ait, Panem hunc qui manducaverit, non esuriet ; etpo' 
tum quem ego dedero qui biberit, non siliet in ceternum 
{Joan. VI, 51), saginam quamdam promillens et sa« 
tictatcra sine faslidio : quoraodo erg<y perveniamus 
,ad hanc satietatcm panis, longc ab ea satielaie in 
hac fame positi, consilio opus est. Quod consilium si 
neglexerimus, ad panem illum sinc causa pulsamus. 
Imo vcro consilium hoc quod daturus sum, vel potius 
quod commemoralunis : non enini a rae dicara quod 
Yobiscura didici : consilium ergo hoc quod dicturus sum, 
non dico quisquis contempserit , sine causa pulsat ; 
sed quisquis conlcmpscrit, oranino non pulsat. iloc 
enira consilium seqiii et agere , hoc est pulsare. 
Quid cnim pulatis, fralres mci, quia vcre quasi cor- 
poraliter habet Deus quamdara januara durara, qiiam 
claudat contra honiines , et ideo nobis dixit , Pulsale^ 
ut veniarans et lundamus osliuni, quousquc pulsan- 
do pervcniat ad aurcs patrisfamilias in secrclo quo- 
dani loco consliluti, eljubcat nobis aperiri, dicendo, 
Quis cst qui pulsal? quis est qui auribus mcis Ixdium 
facit?Date illi quod pelit, recedat Iiinc? Non ila cst. 
Verumtamen est aliquid simile. Ccrle quando pulsas 
ad ali(|iiem, manibus agis. Est quod agas mantbus , 
quando piilsasad Dominum. Prorsus manibusage, 
nianibiis piilsa. Si hoc non egcris, non dico , frustra 
pulsas; scd dico, non pulsas. Ideo non merebcris, 
ideo non accipics , quia non piiisas. Quoinodo , in- 
quit, vis ulpulsem? ccce quotidie rogo. Ikiie facis. 
Nam ethoc dictumest, Peiile^ et dabitur vobis ; quas^ 
ritCy et invenieiis ; pulsate^ et aperieiur vobis ( Matth, 
VII, 7). Omiiia dicla sunl, Potc , quxrc, pulsa. Peiis 
orando, quxris disputando, pulsas erogando. Non 
ergoquiescal inanus. Aposlolus, cura dc elccraosynis 
plebein raoneret : Consilium , inquil , in hoc do : hoc 
enim vobis prodest , qui non solum saperCt sed etiam 
velle coepistis abannopriore ( II Cor. viii, 10). Et Da- 
nicl rcgi Nabucliodoiiosor sic dixit : ConsHium meum 
accipe , rex , ct peccata tua eleetnosynis redime 
{Dan. IV, 24). 

2. Pie se extollat qui dat pauperi. Puuper accipiendo 
pius diviti prwstat, quam ille ipsi eroyando. Si ergocon- 
siliuni est quod accipinius , quando nobis jubetiir , 
vel quando raoncmur ut aliquid ex eo quod haberaiis 
indigcntibus pra:bcamus , non supcrbiamus quando 
dainus. Si cnim consiliiim est quod accepisli, tibi pro- 
dest plus quain iiii cui dcdisti. Non crgo nos cxtolla- 
mus supcr opci^a iiostra , ct quasi placcainus nobis 



1703 



quod Lenencia prxstamas quilms d.imus. Gonsilium 
qui vuU accipere , hoc vull accipere quod sibi prosil ; 
el consilium qui dat , consulit. Si consulit , ei prodest 
cui consulil. Accipit quisque a le supplex pauper; quia 
si le superbe dare non dccet, quanlo magis illum su- 
pcrbe non deceat accipere ! Accipit humiliter, accipit 
gratias agens. Tu tamcn scito el reniiniscere, non so- 
lum quid des, sed cliam quid accipias. Si enim acci- 
piat iste pauper libertalem respondendi tibi , si forte 
senscrii lc superbicntem supf^r sc, et dicat tibi, Unde 
superbis ? unde extoileris , quia dcdisli mihi ? Quid 
mihi dedisli ? Panem. llunc pancm si in domo tna po- 
neres et conlcmneres , iret in xruginem , ex xruginc 
in pulrediiicm , ex putredine in terrnm , tcrra rever- 
lcrelur in lcrram. Et tu quidem porreciae manui me» 
ut acciperet , porrexisli manum tuam ut dares. Me- 
mcnlo unde fuerit facla manus tua, et unde in meam 
apposuisii : terram, de lerra, in lerram. Dcinde quid 
facio de ponc tuo ? Comcdo , molestiam f;\mis com- 
pesco : bcncficium accipio ; non sum ingralus. Ve- 
rumlamen tu cogila quid tc Dominus ipse Salvator 
con»monueril : quia omne quod in o$ intrat , in rcn- 
trem cadit , et in secessum emiltitur {Matlh, xv , i7). 
liursusque aposlolus Paulus quid tibi dixeril : Esca 
ventri , et venter escis ; Detis aulem et fiunc et eas eva^ 
cuabit (1 Cor, vi , 13). Panis ergo , ut dixi , tcrra , 
de tcrra , in terram ; ut fulciatur lerra , et reficiatur 
terra. Quid dedisti cogiias , ([uid accepturus es non 
cogitas. Yida ergo ne plus libi prxslem accipiendo , 
quam tu mihi dando. Si euim non esset qui a te acci- 
peret, non crogares terram, et non accipcres coelum. 
Pulso ad jauuam tuam, et audis me, jubcs mihi por- 
rigi unde fames mea sustcntctur , ct ab liac molestia 
quam niihi ingerit, ccmpescatur. Bene fecisti. Au- 
dire me pulsanicm noli , si audes. Si rogalurus non 
cs , contemne roganlem. Contemne me , si nihil pe- 
tis ab eo qui fecit et nie et te. Si autem petiturus es 
illud quod mihi das ;*quia me exaudisii , tibi prieslas 
ut exnudiaris. Agc illi gralias , qui rem tam pretio- 
sam tam vili preiio te facii emere. Das quod in tcm« 
pore pcrit : accipis quod manet iii xternum. Das quod 
si iion dares , post paululum pbojiceres : accipis qiio 
in aeternum perfruaris. Das unde sustentetur fames 
hpmiuum : accipis unde sis socius Aiigelorum. Das 
unde noii esuriat homo post paululum famem ilerum 
passurus : accipis unde fainem nunquam sitimque pa- 
liaris. Cum ei^o vides quid des, et quid accipias, noli 
dare, si audes. Yideamus quis.majore damno feriatur, 
cgo, cui non das terram; aut tu, qui uon pervenies ad 
eum qui fccit coelum ct terrain. 

3. Consilium Chrisii de erogandis diuitiis, ne hic per- 
tant, Si crgo consilium accipimus , faciamus propter 
nos ; ct nemo dical quia prajslai pauperi. Sibi cnim 
plus prxstat , quam pauperi. Si vcrum cogitemus , 
fratres mei , et secuiidum vcrba Domini nostri sapia- 
mus ; aliier enim si sapuerimus , perimus : si non cx 
noslro consilio, scd cx ipsius vivamus, tunc vere vi- 
vimus. Si habcmus atiquid quod pauperibus dcrous , 
ii non dederimus , hic dmiittimus ; aut forle cum vi- 



S. ALGUSTLNI EPISCOPI m^ 

vimus , hic amltlimus. Quam mulli cnim subito bona 
omnia perdidenml , qure sludiosissime recondebanl 7 
Uno impetu hosiili universi thesauri divitum perie- 
runt. Nemo dixit hosti : Filiis mcis servo. Cerie vi- 
dctis quia » si est in illis aliqua fides. De iis enim lo- 
quendum esl , qui christiani hoc passi suni. Nam de 
ignorantibus Deuin nulla mentio est. llli eniin in liac 
Yita quod pro magno habebant perdidcrnnl , aliam vi- 
tam non speravcruni. Tcnebrac foris , tenebrai intus : 
pauperuis in arca , major egeslas in conscicntia. De 
his ergo , ut dixi , quoqno modo non cst lo.juendum ; 
sed de iis polius, in quibus cst fidcs aliqua chrisliana. 
Ideo dixi , aliqua , non robusta , nori plcna ; quia si 
robusla et plena esset , consilium Domini non spre- 
vissent. Certe lamen , charissimi , cum vidercnt do- 
mos suas inanes , aut forle nec ipsaro inanilatem do- 
morum suarum viderc pcnnissi sunt , cum inde ca- 
plivi ducti sunt , cum eis discedentibus flamma suc- 
ccssit : cum ergo se altcndcrcnt inanes, quomodo eos 
poGniluit, quia non audierant Domini consilium ? Quid 
enim Dominus noslcr Jesus Chrislus , fratrcs , dixit 
diviti illi quasrenii consilium de capessenda vita ailcr- 
na? Quid ei dixit? Dixit ei, Perde quod habes? Plane, 
etianisi hoc dicerel, Perde temporalia, diccrcl ut ac- 
quiras aiterna *. Non ei tamen dixit , Perdc quod ha- 
bes. Videbat eiiim illum amatorem rcrum suaruni. Non 
ail, Perde ; sed ait, Migra ubi non pcrdas. Amas ihe- 
sauros tuos? amas pecuniam tuam? amas divitias luas? 
amas prxdia tua ? Quidquid amas, in terra habes. Ibi 
habes quod amas, ubi pcrdas el pereas. Consilium do, 
migra iii coelum. liic si habes, perdes quod habes, per- 
ibis cum co quod perdis. Ibi autem si habes, non ami< 
wsli,sedsequerisquomisisti (Matth. xix, 16-21). Con- 
silium ergo do , etc. (a)..... Quare contempsimus pn- 
trem monentem , el hostcm seiisimus invadentem ? 
[Multos ergo pojnitet. Nam quidam (quod revera di- 
citur accidisse) homo non divcs , scd tamen eiiain de 
tenui facultate pinguis adipe charitaiis, cu:n solidum, 
ut assolet, vendidisset (6), ccntum folks ex pretio so- 
lidi pauperibus jussil erogari (c). Factum est. Ibi illc 



* Apud Sirm. dcest, quia ; quaro vocem nraeierea sensus 
repellit. M. 

* sirm. sic habet hunc locum : Quid em»«, dixit ? nixU 
fi, Perde quod habes ? Placeret, si hoc diceret, rerde tem- 
poratia, ut acquiras (Bterna. M. 

(a) Omissa repete ex sermone60,n. 7. 

(b) Quaoti sohdum aurcum vendideril non declarat ; in- 
telligi autempotest ex novella valentiiiiani xxv iuierrheo- 
dosianas , qua cauluni est, « Ne unquam inlra se|iein niil- 
« lia nummonim solidus distrabatiir. » Cas^iodorus sex ohin 
naillibus venditum docet lib. 1 variarum, ei isl. iO : tSex,» 
inouit, « millia denariorum sclidum esse volueruni. » sinn. 

(c) Folles ajreosdicit, uon argente(s. Argcntei cnim 
foUes cenlum i ars solidi exigua non essent. 1 1 denarios 
ergo ai.pellalMml, tum argenieos, lum areos ; sic foUes alii 
argenlei fueruut , alii aerei. FoIIium aercoruin valor , aut 
idem fuit ac nummr^rum, seu denariorum, qujrum sex se- 
ptemve millia iu solido censebautur, aut ulriusque generii 
non maj,'uum discriiuen. rolles aulem argeutel Augustini 
sevo quid valerent, a^stimari poiest ex Lege m Cod. Iheod. 
de Suariis , quae lovciax pretium in siofmlas lihras seaU 
follibus deGuit , et ex iis quae in lib. 23 de Civilate Dei , 
cap. 8 , narraniur de Florentio sarlore uipponcusi , qui 
ffrandcm liscem trecentis foiIil)US vendidisse dicilur. Ulrc- 
iiique en m congruere omuia lossunt, si pro loilibus asses 
sive solidi sumanlur monetae nostra! GaiUcanae. Nam et i)or- 
cinx in singiilaslibrassolidorurasex justum fueritprelium, 
et grandem ijsceui trecentis assibus aosu-is vendi oihii ea 



1705 SERMO 

hoslis anli(|uus , id est diabolus , ut poeniterct eum ' 
boni operis sui, cl quod obedicndo reclc fecerat, mur- 
murando dcleret , immisit furem , el abslulit lotum , 
und<; pauperibus dntum crnlcTciguum. Exspcclabaldia- 
bolus vocem blasplicmanlis, invcnil laudanlis : exspc- 
ctabat fieri lilubalioncm, invcnit eonfirmalioncni. Hoc 
Tolebat quidcm el inimicus, ut pocnilcrot cum, ct poe- 
nituil. Se<l videtc quid. Mc, inquil, miserum, qui non 
totum dedi! IIoc cnim pcrdidi> quod non dedi. Non enim 
ibi posui , quo fur non acccdil]. Ergo si consilium est 
hoc , clc. (a). 

SERM0CCCXC*(6). 
De [aciendis elcemosynis^ ni (r). 

i. EUemosyncB comiles jejuniorttm in sanctis viiis, 
Consiliitm prcemittendi divitias in coclum, Ad clccmo- 
synas faciendas, volumus, quanlum Dominus donat, 
eihortiri Cliaritatem vcslram, quxsolcnt in sanclis 
fidclibus viris essccomilcsjejuniorum, ul non habiMiti 
addatur, quod habcnli delraliihir: ut, cum lucro luo 
fraudas animam lunm, hoc snbdnca^i carni, quod iu 
ccDhj coiislituas. liabcs cniui illic horrcum tuum, 
habes custodem tuum. Namque ubi ponant lioniincs 
totissimc qiiod amani iu Irrr:), conducunl sibi loca 
munitissima, et quanlum possunt saingunl sibi ser- 
Tare, quo furcs non possunt accederc. Et cis hoc vo- 
lentibuSy hoc scrvanlibus qnando polcst conlingere 
iii terra ? Forlc cuslos ipse fur crit. iloc Dominus Je- 
sas Cbrislus atlendens, qiiid vciint homincs, quid 
coneiitur, cum res suas servant in lerra, dcdit con- 
silium. In coelo scrvate, mihi commendatc. Qui ergo 
jossit te dare, non te voluit pcrdcro, scd migrare. 
Praecedat te secuturum rcs lua. Quod iitiic non prx- 
roitlis *, ubi diu non eris, ubi post tc (|uis possidere 
quod servasti possit, ignoras. Lcva binc crgo quod 
diligis, nehic diligendo hj:rcas, ct hxrendo perdas et 
pereas. Doroinus tuus ipse cst custos tuus ct tuorum. 
Si amicus tuus familiaris de frumcnto forsilan con* 
servando ignoranti consiiium darel, ut de inferiori* 
btts ad superiora Icvares, ubi melius servares ; nonne 
consilium cjus acciperes ((/)? Dat crgo illud tibi Do- 
minns tuiis : nec te vult corrumpi, nec tua. Pone 
bic, sinonvis perderc. Vis scire quid ngatur? Ego 
scio quod nemo melius dc fabrica ista consilium dare 
potest, nisi qui fecileam. Tudicis, Ubi reponam ? 
Respondet, In C(£lo : sic eiiim ait, Thesaurizate vobi$ 
ihetauros in ccelo^ ubi fur non effodit^ neque tinea cor* 
rumfrit : ubi enim erit thesaurus tuus^ ibi crit et cor 

absurdi. (^o fit ut follium et solidorum noslratium valorem 
emndem conjicere liceat, vcl alfinem. veruin IiaH; de foUe 
aocipieoda, (piatenus certum numnii genus stgnificat. Foi- 
bis enim aUx sunt in re pecuniaria noiioues , quae ad rem 
boc loco non faciunt. Sirm. 

* sirm. ex oodice r. , egit ui pcmteret eum. Abest, egit, 

Micfa. MS. 

* Forte deest, kic dimittis nbi din non eris. 

* Emendatus ad r. v. et ad vign. 

(a) Reli()ua babes in Sermone 60, n. 8 et seq., nsque ad 



GCCXCI. 1706 

tuum (Matth. vi, 20 et 21). Accipe consilium, obata 
tibi tanti horrci optione, unde libi non tabula suf* 
pcnsa cstut pcrpctuo possidcrcs. 

2. DiviticB in cvelnm erogando lcvanlur. EleemosyfUt 
fenus apud Deum, Qucercs forlassc quomodo illuc rcm 
tnam Icvcs ? Noli :csluare, et cogilando scalas aut 
aliqiia macbinamcnta quuTcrc. Scd quomodo solet 
ficri civibus pcregre constilntis, fac trajcclitium (a). 
Mulli sanc Iioc faciiint, cum idoneos iuveniunt, dant 
impigrc. Fecil Dominns luus Clirislus, sursum dives, 
bic paiiper. lCsnril hic : trajcetiiium a te petit* 
scqiium rcslitnct. Qnid crgo dubilas, (piare differs 
darc?aut non est idoncus rcddere? Da pauperibus^ 
non pcrdes, iiori limerc : ipsi das, cum uni ex mini- 
niis cjus das. Audi Evangelium. Cum illi ad dexterani 
positi cxpavescercnt, enumeralis quibusdam necessi- 
tatibus, diccnte;:, Quando te vidimus in his ? respoii- 
dcl Doininus, Cum uni ex minimis meis fecistis^ mUU 
fccistis (Jd, XXV, 37-^0). Ego, inqiiam, accepi, quando 
pauper acrc)>it : in illo esuricbam, iiiillo saliut)ar. Da 
securus : Dominus accipil, Domiiius pctit. Non ha«' 
bcrcs qnod ci dares, nWi prius ab illo acciperes. Si 
homines fcnerares, gravarcs : non est liic (alis qui fc- 
norc gravetnr. Si vis feneralor csse, apud me esto, 
dicil tibi Deu^;, mibi da : cgo ciim usuris restituo. 
Jain nunc erige te ; dilata avariiiam tuam. Pro uno 
forle solido, non decem, nou ccntum, non milley 
non terram, sed co^Iuin acccpturiis es. Si darcs li- 
bram XTamenli ct aceipercs argcnti, aut hbram ar- 
gcnti el accipcrcs auri, felicem tc gaudcres. Mutabi- 
tur rcvera quod das; iion anrum, non argentum, sed 
vita rnterna tlbi fiel. Mnlabitur, quia tu mutal)erif. 
Qni dedit, fiet angelus. Quod dedit, fiet sedes ange- 
lica. Remedium non est quod liberet a morte, nisi 
elcemosyna. Difficile cst vitam istam ducere sine pec« 
catis cuilibet hominum. Erogate ergo, fratres mei, 
distribuile res veslras : facite vobis sacculos non ve- 
terascenles, thesaurum manentem in coelo. Audito 
Psalmum : Quanqnam in imagine ambulat homo, vane 
autem eonturbatur ; thesaurizat^ et neicit cui colUgat 
(Psal. xxxviii, 7). Dateet dabiturvobit (Luc, vi, 38). 

SEI\MO CCCXCI- (b). 
Ad juvenes (c). 

i . A tentatione nulla (etas vaeat, Non puerilit. Ad 
vos mihisermoest, ojuvencs, flos xtatis, periculum 
menlis. Tempus quidem omne, atqiie omnis xlai, 
qua corruptibilis caro illa portaiur, vacare a tenta- 
tionibus non potest. Et tamdiu qiiisque bonus in 
agonc luctatiir, ne ab adversario superelur, in pcpi- 
culisagit, quamdiu cum iIlo,sicutinarenoso quodam 
stadio, sic in ista morialiiate contendit. Mox enim ut 
homo saeculo uascitur, et vitam plcnam iniseri.-e, vei- 
ut propheta futuri laboris sui, pr.TConio iacryroosao 
vocis ingreditur; etiam si nondum hi aiiiino suo, iii 
aiiiroo lamcn parentum suorum vcl quorumhi)et ho- 



(b) AUas, inler vignerianos 15. 

(c) lo mannscripiisassignalarSabbalo post Doroinicam 
quint.nm Ouadrag^esimip. Mendosus et mutiliis sermo, 
Md pr.-f terea nibil fere habeus dissentaneum Augustiuo. 

(d) Vide serm. 60, n. 7. 

Patrol. XXXIX. 



* Emondalus ad v. et ad Am. Er. Par. Lov. 

(a) vide serin. 42, n. 2. 

(6) Allas, de Teinpore i46. 

(c) Hunr l.ovanienses aipbignum babent, snppositiliam 
Verlinus rensel ac Vindingus. Isie porro ab stilo Am* 
brosiano dlcil non abhorrere , sed profecto ab Augusti* 
niano priorom annorum haud abhorret magis. 

(Cinquante-quatre,) 



^707 



S. ACGLSTOil EPISCOPI 



1703 



minnm, fn quornm manibus nulrtenda ejiis infirmi- 
lafi jacel, tentari jam polcsl, el diaboli circumvcn- 
lionibus rapi, aul per ligaturas exsecrabilium rcmc- 
dierum, aut per sacrilcga sacra Gentium, autsi foite 
mors urgei, negligeniia reuuntialionis in Baptismo 
aalutari. Kt, ul brevi compleciar, lentatur illa »ias, 
cum a suis iu muudo diligilur, et iu Christo negligi- 
lur. Traliit eniin secum propaginem inortis, et iii iUo 
fyeccati vulnerc radicatur, quod primo homini ex quo 
corruptionis originem duximus, veiienoso dente ser- 
pentis inflictum est. Undesanetus Job neminem iiiun- 
dum dicit, a peccali utique soniibus, nec iiifaiilem 
cujus est unius diei vita super lerram (Job iv, U, 
9ee. LXX ). Sed de jam nato quid loquar , cum David 
IttCluosa voce clamel et dical, /n mqnHalibus concc- 
plut suntf et in peccath concepit me mater mea (PsaL 
L, 7)? Superfluacnim pnsseni videri Baptisinata ro- 
Centium parvuloruin, nisi omncs in Adam morcren- 
tnr, et originale peccalum per pareniuin viscera 
naque ad fruclum prolis tramile mortalitatis excurrc- 
ret : cum et mortaiem creaturain Dominus omnipo- 
tens Icge sui ordinis format, ct iinmortaliiatcm rciio- 
Tationis optirous pater misericordix gratia subnii- 
niMrat. 

2. Hec tenilis. Quod si ncc iiifantia mortalis homi- 
nis propter corruplionis \incuium a tciiiaiioiiibus va- 
cat, quid de cscteris aniaiibus dicam? An fortc scnilis 
excepta est, et in carne jain viciiia cadavcri sanguis 
ac membra illicitx conciipiscenti.-c frigucrunl, ct a 
fesso ac prope mortiio jain corpore nialeries (ciita- 
tionis emarcuit? Imo vcro tantus est iii inalis seiti- 
bus plerumque gnrges aviditaiis ct insaliabilis vorago 
irentris et gulturis, ut quanta boni seiies priKieniia 
serenantur, lanta tsii vinolenlia sepelianiur : quasi 
ad boc in eis urida viscera et siicco exbaiisUi curvcn- 
tur, ut ad vigorcm pri^tinum reparandum cbrietalis 
inundationc riganda sint. Quid avaritia, qua; r.ulix 
est omnium maiorum, nonne in frigidis senibus laiiio 
ad acqiiirendum fervenlius inardescit, quuiilo citiiis 
relictura esl quod acquiril? inirabili sane dcincniia. 
Gravioribus enim suniplibus seonerare festinat, cum 
jtfli pervenerit qiio icndebat. 

9. Juveniih vatidiut impugnatur. Si ergo puerilis et 
senilis aetas non cst a tcntationibus libera, quanim 
aUera, id est piicrilis, nondum penc ingrcdilur, al- 
tera jam egreditur i^taiu vilain ; et ahcra paulo antc 
lion erat, aliera paulo post non crit : quid senticn- 
dum cst, quid dicenduiu est de ilagraniia juviMiilis 
Ctatis, qiix ulriusque in medio consiitul;i, ct ab iii- 
flrmitate puerirne jain rcccssit, et noniluni ad torpo- 
rem senectutis nccessit? Ihrc pluribiis ntquc niajori- 
bpft tentationumtempestatibnsquatitur, haicfluciuiim 
crebriore impctu sxculi cxundanlis opcrilur. I^rxsu- 
mit viribus, rorina* dignilate jaciatur, ponipa rerum 
temporaliuin praTulgtre aul cxoptat aui gaudcl. lla- 
que juvenluii malorum venenum esi quid<|uid verilas 
prxcepit, esca cst quidqiiid diabolus su^^gcsserit : sed 
ftmarltudo jiistitia^mcdic^imcnlum cst ulccris x^tatis; 
^lcedo aulem injusliline inuscipnla est lcincritatis. 
M boc perlinet quod scripium Cbt, Dulciora sunt vuU 
^ffa amid, auam voluntaria oscula inimici ( Prov, 
xxvii, 6); et illud quod aii David, Corripiet me justut 
in mitencordia, et increpubit me; oleum nutcm peccatorit 
iU)nimj^nguetcaput meum (Psal. cxl, 5). Lrat vcritas, 
et tamen sanct : nam oleum pcccatoris adulaiio as- 
sentat^ris mulcet, sed decipit. Ibi eniin leniiur su- 
peiUa; sed labitur vita. Loquilur cniin Fropheia cx 
p^rsooa ejiis qui jaiu mediciim qu:rrii, qiii maiiuin 
Ciirantis etiam cum doloris acorltitate snpporlat, qiii 
sgritudineiu siiain sanari poliiis quain laiidari desi- 
derat. Pcriculosum vcro cst ulcus jiiveniulis, quod 
cupiditatibus ignescit, spc tuincscit, v(.>Iuplatibus 
'COiitabescit. Sed spes ista dospcraiorum est, spes 
ftmro periturarum, quse anima! inisera; non solvit, 
sed inflat affectum, facitque illam tactum non ferre 
\eritatis; uietiam de sua iminortaiitate desperans. 



amet dicere, amet ctiam qui ista sibi dicont \ Man- 
ducemut et bibamus ; cras enim moriemur : oderit au- 
tem dicercetaudire, Sobrii estote^ justi^ et nolite pec- 
care (\ Cor, xv, 52, oi). Aniei perniciosain inimici 
lenitatcm, odcrit salnhrcm medici asperilaiein. Isia 
perversilas, ista vesania in juvcnili xtate maiiinks 
formidanda cst. 

4. Luxuriantium verba. Blolliliem sequitur crnde{itas. 
Iliiic illc nascitur serino hoininiiin in flngiii.-ulirnuen- 
tium , fl inde iii sceliTa crudcscentiinn : Dixerunt 
enim coqiianles apud se non rectt\ Lxiguum et cum ta!- 
dio est tenipus vilos nostreef ct non esl refriifcrium in /ine 
hominis , et non est qui agnitus sit reversus ab inferis. 
Et paulo post : Veniie ergo, fruamur bonis quce sunt , 
et utanmr creatnra tanquam in juvintuie ceUriter. Vino 
fretioso et unguenlis nos implenmus ; ci caticra, qiix 
in eodem loro alicxuntur geslicnlis vciba luxuriae , 
bomiiiUin de vila irlcrna dosporanlium, et spein suaiii 
tanquam in areiia torrcniis, ita in teinporali carnis 
corrii[)iionc ponenliiim. Ex hac autom imiuoderaiioiie 
libidiiiuin et piitroniium vormihiis flagtiioruin, videte 
in qu.c facinora ct iii quain iinmania sCflora prosili- 
lur. Exhausli onim alquc siihversi immodoratorum 
delicloruin lurpiuin ooirupiolis, duni severitateni ve- 
rilatis sihi contnidicciitisodcrunl, Oppriniamus ergo, 
iiiquiunt , paupcrem justum, ct non \uncamus viducn , 
ncc senes revcrcnwur canos mulii temporis. Sit auiem 
fortitudo noslra tex justitiw; quod inlirmum est enim, 
inutile invenitur. Circunivenicimus ergo jnslum, quoniam 
inulilis est nobis, ct contrarius esl opcribus nostris. Ta- 
lia dc Domino iiostio Josii Chrislo Jud:LM>runi im- 
piclas c^giiavit. Qiiod inanife-tius in vorhis conse- 
qiicnlibus invoniliir : po^t piulo enim dicuut , Pro' 
mittit scientiam Dci se hubere^ et FiUum Dci se nominat. 
Deindti nir.sus paiilo post dicunt : Conlumelin et lor^ 
menlo inierrogcmus illum , ut sciamus reverentitm 
illius. Morteturpissima condemnemut eum; erit enim 
respectus ex scrmunibus iltius. Sed atteiidite quaiu de 
illis sonientiain fonit Spiriius sanclus, (juando slalini 
Suhjimgit : Ha;c coqitaverunt^ ct errnverunl ; exccecavit 
enim iitos mnlitia itlorum (Sup, ii). Oinnia igitur hor'> 
renda (acinora, qiKo tiinci>tur in scclcratis hoiniiiilius» 
vidolc <ie qua lahe oonsurgant. Quid enini uiollius 

Juani illa luxnria? qiiid durius quain ista (-rudrliias ? 
anidudum diochani , Fruamur bonis quw sunt , et 
utamur creatura tanquam in juvenlute celeriter; el non 
prwicreat nos flus tcmporis^ el ubiifue retinquamus signa 
tcvlitice : niinc dicuiii, Oppnmamns pauperem^ non par^ 
eumut viduw, ncc revereamur sencm, Circunivenia>nut 
justumf conlumetia et tormento interrogemus eum^ morte 
turpissima condemnemus eum. Yinuni S(N|iiiliir iinor, 
unguenia lorincnta, sangiiis rosas, ir.i Irtiii.^ni. A 
talihus li^atus, c;csus, iulcrfcctus ost D minus. Quis 
de coronis florontihus cnuMita vhioula lormidarct ? 
Quis de suavihus poculis doloros s ovissiinos previ- 
deret? Quis de inollibus jiraiis lain dirum crucis 
lignuni pnonoscerct ? Et lainon niilla aHas in illa 
luxiiria, nisi juventiis, flori teinporis conparala cst. 
Sic enim dixcruiit : Utoinur creatura tanquam in ju^ 
ventute celeriter, 

5. Juvenes sentibilibut non capiantur, Ad tapientim 
amorem te convertant, Vos ergo, o juvencs, niaxime 
nioncmus ct Inatamur, ut verue virtutis pulchritu- 
dinc ca|)iamini. NiiUa species vos torreslris, niillus 
fulgor niel;iIloruiii, niilla nemorum amceniLis, nulhe 
florumpurpura!,nuIIus vel naluralis vel adhibiiuscar- 
nis ornatus, nullus qnarnmiibct clioid.irum atque 
tibiarum soihis, nuila odorum jucunditas, nulla .sapo- 
rum siiavitas, nulli amplexus, pulchriludini , inspira- 
tioni, dulccdini, fomontis sapienti;e conferantur. Ab 
his cnini qux tur|>iicr amanlur, ncm ab ipso amore 
probibemus. Amare vnliis?Aniaiesapicnti:im, ambite 
ul pcrvenialis ad oam. Ut non vos cxhorrcat ojns 
aspectiis , in itomine vos interiore componite. Sicui 
iascivi oculi ornamenta curporis, sic iila cordis inqui- 

^Er,lmd.\ak.tiLoy..amet€t$amUtasibid(ci. &L 



1709 



SERMO 



ric. Nec de vcstris diviiiis hxc ornamcnta proferatis : 
qnii odit superbos et qiiasi de suo se jactare cupien* 
tes. Quid auiem habes quod non accepisii ( I Cor. iv, 7) ? 
Ipsa ergo donat undeilli placeas. Taiilum diligc eam, 
et servablt te; circumda cam,et cxaliabit te; honora 
eam , et amplexnbitur te : ut det capili tuo coronam 
gratiarum (Prov. iv, 9). Clara est et quw nunquam 
marcescet iofnentia , el facHe invenilur ab hi$ qni diU- 
^unt illam (Sap. vi, 45). Proponile lianc adjungere 
vobis, in illam suspiratc, in illam exardcscile, in illam 
deperite. Te ipsum abnega tibi ; ne illi te abneges 
duin places tibi. Non habel amaritudinem convenalio 
iUius (Id. viii, iG). Si ainalorcs cstis, hanc aniate; si 
formosi estis, Dco placclc ; si juvencs estis, diabolum 
▼incite. Daniel ab aiigclo vir dcsideriurum nppcllatus 
est (Dan. x, 11). Qux illa cjus craiit dcsidcria, nisi 
qnibusinsapienliicpulchritiidincin ardenler inhiabat; 
quia et in juvenili xiaie calcavit lasciviam , et rcgiim 
superbiam pressit captivus, et ora lconum clausit in- 
diisus? 

6. Feminis etiam junioribus dicta conveniunt. In ee- 
clesiis non se ostenlcnt. Ncc vos , feminx adolcsccn- 
tuiae , alienum a vobis arbitremini hunc csse sermo« 
nem. Ad vos enim , non tarncn ul confundain vos , 
lixc dico, sed ut lilias meas charissiinns monco : 
juTenilia desideria fugile. Ndplic Siisaiinam, viduae 
Annam, virgines Mariam cogilatc. Nec in puhlicum 
propterea procedatis, ut florein feni veslri oculis ho- 
minum ostentare cupienles, in doino viiae niorlcm 
quxratis. Omnis enini caro fcnum, et claritas hominis 
ut flores feni. Quid ergo facietis cum fcnum anicrit , 
flos deciderii? Verbum autetn Domini, quod manet 
jn aeternum (Isai, xl, 6-8), cineres vcslros noii faciie 
inventurum pulaiis, qiiod nunc superha rclatis viri- 
ditaie contemniiis? Eccc ileruin dico alque conlcstor, 
Jtavenilia desidcria fugile. Si auditis hoc, si obtem- 
peratis, si tanqoam Dei vcrhuin cuin honore et 
timore suscipiiis, non soluin pulchri ante oculos Dci, 
scd eliain saiii eritls. Si aiitein dc hac adinonitione 
nostra etiam jocos forlasse amalorios vohis facialis ; 
de ipsis ferramentis mcdici mortifcra vobis vulnera 
infligetis. Certe Juda:i qui Doniinum cnicifixerunt 
( cum audiinus, horrescimiis et ingenii exsccrulione 
prosequimur^, sed tamen illi cum de sua iuxnria cogi- 
tarent« deliciosorum agrorum solitudines mcdilnhan- 
lur , dfcentes : Nullum pratum sit quod non perlrans' 
eat luxuria nostra (Sap. ii, 8). Quoniodo crgo parce- 
ret Christo, si cum invenissel in lerra, qiii qirulem 
Don solitaria prata irritimdis libidinihtis suis, sed fre- 
quentissimas ecclcsias elegit regnantis in co^lo? Ecce 
tcrtio conlcstor ct dico, desideria juvcnilia fugite. 
Danielis desideriis aihtuale. Filii, a juvcnluic vestra 
eligite doctrinam, ct usquc ad canos invenietis, sa- 
pientiani (EccH. vi, 48). 

SERMO CCCXCII • (rt). 

Ad eonjugatos (b), 

CAPUT PRIMUM. — 1. Muiier curvafa stjmbolum 

§eneris humani. Aposlolum audiviinus nobis dicentem, 

Le^tione fungimur pro Christo , exhortantes reconch- 

aari Deo ( II Cor. v, 20). Non exhortaretur ut rccon- 

dliareraur, nisi inimici foissemus. Ergo erat totiis 

mundus inimicus Salvalori , amicus captivatori : boc 

est, inimicus Dco, nmicus diabolo. £t totum gcnos 

* Emeiidatos ad duos cl. ad gr. ph. rm. v. et ad Am. Er. 
Par. LoT. 

(a) Alias, 49 Inter nomilias 56. 

{b) la manascnotis libris Homiiiarum quinquaginta in- 
lcribitur, « De muiiere curva. » in Flori autem ColIecUoney 
ad 1 Gor. vn, appcUatur « Sermo ad conjugatos : » sic etlam 
in vetustissiiiio lis Phiinarcoueosi el aliis nououUis, quft- 
bos io codicihus uicfmi ad isthxc verba, cap. 2, t Audile, 
c chartesimi , » iiec nabcnlur quse praeccdunt de mulieris 
cunrx sacaiiooe. Ex duobus Kdiein sermonibus unusiste 
oonllatus est » cujus partes dubilarc vix licet quin onmes 
perUneant ad Augustmum. 



cccxcn. 1710 

humanum, tanqnam isia muHer, curvatum crat ad 
terram. Jam intelligcns quidam inimicos istos, d»- 
mat adversus eos, el dicit Deo : Curvaverunt aninmm 
meam (Psal. lvi, 7). Diabolus et aiigeli ejus animas 
hominum curvaverunt ad tcrras, id est, ut pronae in 
ea quoc temporalia sunl et tcrrena, superna non qua»- 
rercnt. Nam ulique hoc dicit Dominus de muliere 
isla , quam alligavcrat satanas ecce dccem et octo 
annis : cl jnni oporlcbai eam solvi a vinculo suo, el 
solvi in die sahbaii. Calumniahantur aulem erigeoti , 
qui, nisi curvi (Luc. xiii, 11-16)? Qiiandoquidcm eC 
ipsa quic Deus prxceperal non iiilelligcnlcs, terreno 
cordc intncbantur. Sacramenlum enim Baplismi * car- 
nalilcr cclehrahant, spirilualilcr non videbanl. 

CAPUT II. — 2. Concubinas hahere non licel ; tm 
maritatas uxores ducere ; nec a marito repudiatas. An- 
dite, charissimi, membra Chrisli et malris CaihoIic« 
filii. Quod dicocompelcnlibus, audiantfideles; quod 
dico fidclibus, audiant competentcs; quod dico compe- 
tenlibusctfidelibus, audiant poDniienics ; quod dico 
fidelihus et conipctcniibus el poeniicnlihus , audianC 
catechumcni, auiliaiit omncs : oinncs timeant , nemo 
conlcmnat. Sit milii in consolaiioncm vesler auditus, 
ne sit vobis iii le>iiinonium dolor mcus. Competeii- 
tihiis dico, Fornicari vohis non liccl. Siifficiant vobis 
aul uxorcs apt nec uxorcs : concuhinas vobis habere 
nonlicct. Audiat Deus, si vos surdi estis ; audiant 
Angeli ejns, si vos contemniiis. Concubinas vobit 
hahere non licct. Et si non habciis uxorcs, non licet 
vohis hahere concubinas, qiias postea diinillaiis, uC 
ducalis uxores « ; qiianlo inagis danmalio vohis erit, 
si hahcre volucrilis el concuhinas ci uxores»? Noa 
vohis licet habcrc uxorcp, quarum priorcs marHi 
vivimt : ncc vohis, fcininae, hahcie viros licel , quo* 
rnm priores iixoros vivunt. Adullcrina sunt ista con- 
jugia, non jurc fori , sed jurc coeli (a). Nec eam fe- 
minam qiijc pcr repudium disccssii a marilo, Ucet 
vohis duccre vivo marilo. Solius fornicationis causa 
licct uxorem adulieram dimiiicre : scd iila vivente 
non liccl alleram duccre. Et vohis, femimc, ncc illoe 
viros a quibus per repudium discesserunl uxores 
eoruin , maritos hal^ereconccditur; non licet : adul- 
tcria sunt, non conjiigia. Conlemnitur Augiisiinus , 
timeatiir vel Chrislus. Nolite imitari lurbam malo- 
rum , infidelium , filii mei : nolitc scqui vias htas, 
quarum finis ad intcritum ducil. Qui baptizatus fuerit, 
aut contincntiam Dco voveat, ant pcrroaneat cum 
uxore sna, aut si non hahct, ducat uxorem. 

CAPUT III. — 3. Pcenitentia its qui a castitatis prO" 
po^to lapsi sunt ampleclcnda. Publica pmitentia, 
Theodosii pceniteniia. Audilc me, fideies, id est bafUi- 
zati. Qiiare nioriemiiii jam rcnaii ? Quando baptizali 
per vias tortuosas ct luhricas et immundas itis, ne- 
sciiis quia peritis? Peritis, filii mei, crcditCr I^n 
vuitis credere ? Quid vobis facio? Qui fideles estiSg et 

^ Legeodum videtur, sabbati. 

* sic omnes Mss. At cdili, quas postca ducatis uocorei; 
omisso, dimittatu ul. 

* vxlMU el uxores dindttdtis. Abest , ditniUadi, • ina- 
nuscripUs. 

(a) serm. 358« n. 5. 



1711 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

andilis me, si forto lalia commisislis, nolite addere ; 
et ut vobis Deus ignoscat, orale. Si non potiiislis 
liabere, vel noluistis, pudicitiam conjugalcm seu con- 
llncntiaro, et deviastis a proposito vel vinculi conju- 
(lalis vel devotae contlnenlioc ^ sit in vobis dolor ct 
humililas poenitentije. Apertius dico : nemo dicat, 
Non intcllexi. Qui post uxorcs vestras vos illicito 
concubitu maculnsiis, si proeter uxores vestras cum 
^liqua concubuislis ; agitc poenitentinm, qualis agitur 
in Ecclesia, ul orct pro vobis Ecclesia. Ncmo sibi 
dicat, Occnlle ago, apud Dcum ago : novil Deus qiii 
mihi ignoscat, (}uia in corde meo ago. Ergo siiic 
caiisa dictum esl, Quas solvmtis in terray ioluia erunt 
in ecelo {Mattli. xviii, 18) ? Ergo sine causa sunt cla- 
vcs dalas Ecclesi:c Dci ? fruslramus Evangelium , 
frustramus vcrba Chrisli? Promillimus vobis quod 
illc ncgnl? Nonnc vos dccipimus? Job dicil, Sieru- 
bui in conspectu populi confiteri peccata mea {Job xxxi, 
55). Talis juslns, thcsauri divini obryzum, tali ca- 
mino probaius isia dicit ; ct rcsislit mihi filiiis pcsli- 
lentiuc, ct erubcscit gcnu figcrc siib bencdictionc Dci 
superba ccrvix, mcns torluosa? Fortassis, iino qiiod 
non dubiialur, proplcrca Deus voluit ul Thcodosius 
imperalor agcrct pocnitcntiam publicam in conspectu 
populi, maximc quia pcccntum ejus cclari non potuit; 
ct erubcscit senator, quod non crubuit imperator ? 
Erubescit, nec scnator, scd tantum curialis, quod 
non erubuit impcrator ? Erubescit plebcius sivc iie- 
gotiator, quod non erubuit imperalor ? Qun ista su- 
|)erbia esi? Nonne sbla sufficeret gehennse, etiainsi 
adulterium nullum essci? 

CAPUT IV. — 4. ChristiancB mulieres quomodo ze- 
lar$ debeant tnro» suos, Postrcmo, fralres mei, auditint 
irie viri, audiunl me fcmina;, quid ad me irnscimiiii ? 
Ulinam faciatis quod scriptum cst, Irascimini, el no- 
tite peccare (PsaL iv, 5). Timcre debeo, ne contingat 
mibi quod contigit apostolo Paulo, quod modo cum 
legeretur, si intenti fuistis, audistis : Ergo inimicus 
faetnt sumvobis verum prwdicans (Galat. iv, 16)? Et 
*i ita est, fiat. Si necesse est ut inimicus sim vobis , 
■lelius vobis opto esse, quam justitix. Commcndo vos 
• custodiendosetiam uxoribus vestris. Fili» meaesunr, 
•^icnt et V08 filii mei estis. Audiant me : zclent viros 
81108 ; non sibi servent vanam gloriam, qua solent a 
naritislmpudicie matronoe laudari, quia impudicitiam 
vironim suorum aequo animo ferunt. Nolo talem pa- 
lientiam habeant cliristiaBae mulieres : prorsus zclent 
tlros 8U0S ; non propter carnem suam, scd propier 
animas illorum. Omnino ego moneo, ego prxcipio , 
ogo jubeo : episcopus jubet, Cbrislus in me jubct. 
Novit llle in cujus conspecta ardet cor meum. Ego , 
fai<|«am, Jubeo. Nolite viros vestros permittere forni- 
eari. Interpellate contra illos Ecclesiam. Nondico, 
ladlcea publicos, non proconsulem, non vicarium, non 
cofnltem, non imperatorem ; scd Christum. In cxte- 
rif fmmibaa ancillx estote viroram vestrorum, sub- 
4to ad obaeqaium. Nulla ait in vobis protervitas , 



1712 



^^2S^ "^ ▼^ ^^ vtnculo coi^vgalL vel devotkme 



nulla superbia, non conlumeliosa cervii, non aliqiia 
iiiobcdienlia : prorsus tanquam anciihc scrvite. Sed 
ubi ventum fucril ad illud ncgotium, ubi vos bcalns 
Aposiolus icquavil, diccns, Vxori vir debitum ndxlat^ 
simiUler et uxor viro ; subintulit, Uxor non habel po- 
lestatem corporis sui, sed vir, Quid le extollis? Audi 
quod scqnitur : Siniiliter et vir non habct corporis sui 
potestatem, scd mulier ( l Cor, vii, 3, 4 ). Ubi ad hoc 
venlum fucrit, clamnic pro re vestra. Aurum tuum 
vendit maritus pro neccssiialc sua : fcrto, fcniina ; 
forto, ancilla ; noli lilignre, noli conlradiccre. Coiv< 
tcmptus auri tui, dilcctio est virl tui. Si villam tuam 
pro ncccssilatc siia vcndat, i\\\x cst et tua (non cnim 
potcst cssc ipsius, qu:c non sit tua , si csl charitas in 
te, qusc dcbct cssc in uxorc), ferio paticiKcr; et si 
dubitat, lu ofTcr : coiilcmnc oninia propter amorem 
viri tui. Scd castum opia, pro castitate litiga. Paticn- 
ter percat WUa tua, non aniina ipsius te patieiito 
pcrcal. 

CAPUT V. — 5. Caput mulieris vir, Ducal hic in 
bonum^ illa sequatur, Non dico viris, ut in hac causa 
zelciit uxorcs suas. Scioquia faciunt, novi. Quisferat 
uxorem adulleram? Et imperatur feminx iit ferat 
adultcrum virum! Ojuslitia ! Qiiare, rogo te? qitarc ? 
Quia cgo suin vir. Yir cs ? iii fortitudine tua probe- 
mus, quia vir es. Vir es? vince libidincm. Quomodo 
vir, quo uxor cst fortior? Tu es caput mulieris, vir, 
vcruin cst. Si caput csl, ducat, uxor scquatur. Sed 
ubi rccla cst domus, caput mulieris vir. Si caput es , 
diic : scqiiniur illa caput suum. Sed vide quo eas. 
Noli ire quo non vis ut sequatur : noli ire quo times 
pedisscquam, ne in foveam adulterii simul rualis : ne 
cum tu facis, doceas quod facis (a). Dolet tibi anima, 
si in fovcam adulterii ambo simul ruatis : dolcat tibi, 
si tu soliis ruas. Zelas, non vis ut ruat illa : tim^, tu 
noli ruere. Nolite autem, pudidssimae feminae, imilari 
impudicos viros vestros. Absit a vobis. Aut vobiscum 
vivant, aut soli pereant. Impudico marito non debet 
mulier pudicitiam, sed Deo illam debet, Cbristo illam 
debet. Non propter illum faciat, qui non mcretur ; scd 
propler Christum faciat. Pretium suum attcndat, ta* 
bulas suas legat. Postrcmo quod libet sentiat, qui 
forte indignatur, quia talia disputo : nain scio, qui 
sapiunl, amanl indc me ; quia non sine causa scriptum 
est, Corripe sapientemt et amabit te ; corripe insipientem^ 
el adjiciet odisse te (Prov. ix, 8). Non dixit, Incipict ; 
sed, adjiciet : quia jam oderat. Ergo scio quia sapien- 
tes amant me in hoc. A commanione se cobibeant , 
qui sciunt quia novi peccata ipsorum ; iie de cancellii 
projiciantur. Quorum aulem nescio, hos coram Deo 
convenio. Agant etiam ipsi pcenitentiam, et deincepa 
ab immuiiditia abstiiieant fornicationum suarum. 

CAPUT VI. -—6. PcBnilentes mutentur. Cateehumeni 
tmitentur bonos de Ecclesia. Poeniteiitibus dico : quid 
est qiiod agiiis ? Scitote, nibil agitis. Quid prodcsl 
quia humiliamini, si non mutamini? Catechumeuis 
dfco : exardescite voliintate ad percipiendam gratiam. 
Sed eligite vobis in Ecclesla Dei qaoa imitemini. Si 

(a) serm. i53| cap. %n.% 



1715 SER5I0 

non inYenerlils : heumihi, Deusmeus! quid esi quad 
dico, Si non inveneritis? Ergo in populo njclium non 
esl quem inveniatis? Per lol annos, lol homines sine 
causa baptisavimus, si non ibi sunt qui servcnt quod 
aoceperunt, qui custodiant quod audicrunt. Absita me 
ut hoc credam. Melius non vobis csscm episcopus, 
si hoc ila cst. Sed spero esse, crcdo essc. Indc cst 
autrm misera conditio mea , quia plcrumquc cogor 
adttlleros nosse, castos nossc non possnm. In occulto 
est unde gaudeam, in publico est unde torquear. 
Ergo desiderate graiiam Dei, eligitc quos imilemini, 
cum quibus vivalis, et cum quibus colloquia dulcia 
charilatis habeatis. Nolite admitleresusurraiiones ma- 
las. Corrumpunt mores bonos eoUo%suia mala (I Cor. xv, 
35). Vivite sicutspic» inler zizania : ferle tribulatio- 
nes bujus sxculi, sicut grana in area. Veiiiet veutila- 
tor : nemo sit passim islo tcmpore scparator. 

SERMO CCCXCIII • (fl). 

De poBnUentibus (6). 

PiBnitentia non vera^ st non vila mulatur. Pwnitentia 

in extrenus quam incerta, PcBnilenlcs, pocnilentcs, poB- 

nilentes (si lamen estis poenilentcs, ct non eslis irri- 

deiiles),mutalevitam,reconciliamini Deo. Etvosenim 

cum calena pascilis. Qiia, inquis, catcna ? Quce ligave' 

ritisin lerra^ erunt ligata et in cxlo (3iatth. xviii, 18). 

Audis ligaturam, el Deo putas faccrc iniposluram ? Poe- 

iiilentiam agis, genu figis, ct rides, ct subsannas pa- 

tienliam Dei? Si pcenitenscs, pocniteat te : si non poe- 

nilcl, poenitens non cs. Si crgo poeiiilct, curfacis quod 

male fecisli ? Si fecisse poenilet, noli nicerc. Si adhuc 

facjs, ciTie non es poenitens. Equidein, cbarissimi, 

a^grolant homines.niittunl ad ecclcsiain, vcl porlanlur 

ad ecclesiam, et baptizanUir, et rcnovanlur, cl fclices 

hinc enmt. Scd non ipsa est causa ponnitciuix. Qui 

nondum accepit Baptismum, nondnm violavil Sacra- 

mentum : qui aulcm violavit Sacramcnliim inalc cl 

perdite vivendo, et ideo remotus cst ab altari, ne ju- 

dicium sibi manducel et bibat ; muiet vilam, corrignt 

se, et rcconciliclur, cuni vivic,dum sanus cst. Exspe- 

ctat etiam ipsc tunc rcconciliari, quando incipit mori ? 

Experli sumus muUos cxspirassc, cxspectantcs re- 

conciliari. Deinde eliam dico in conspectu Dci, liinori. 

veslro, limorcm meum. Qui aulein non limct, titncn- 

tem me contemnit, sed malo suo. Audi crgo. Cerlus 

sum quia homo baplizalus, si vilam, noii audco dicorc 

sine peccato, quis enim sine peccalo? scd vilam sine 

crimiiic duxerit, et talia pcccala Iiabucrit, qux quo- 

lidie dimitluntur in oralionc dicciiti, Dimitte nobis 

debita nostra, sicut et nos dimittinius dcbitoribus nostris 

( Jd. VI, 12 ) ; quando diem Gnieril, vitam non finit, 

* Colbuis ad tresd. ad cr. cb. f. gr. r. rm. s. et ad Ara. 
Er. Par, i^v. 

(a) Alias, 41 bter Homilias fiO. 

{b) DiUnus erat Lovanieasibus , Verlino autem et vio- 
dingo falsusaut centonis in modiim cx variislaciniis confla- 
tus vi lehatur. Exstat eliain inler opuscula Ambrosii ac cae- 
sarij, sed cum insigni varietate. Apud Ambrosium et Csesa- 
rinm fyraetermissis prioribus viginti quinque vcrsibus, inci- 
pil in haec verba: c Admoneo vos, fralres, in conspoctu Dei,. 
c tiinori veslro adjungere timorem meum, etc. Audile ergo 
c qnae dicturus sum. Certus sum, » etc. sic in veteri guo- 
que libro Eoclesiae CarnutensiSy in quo tamen Augustini no- 

B)€DprafBlt» 



CCCXCIII. 1714 

scd transit de viia in vilam, de laboriosa ad quielam, 

de misera ad beatam : sive istc voluntate sua curral 

ad Baplismum, sivc in periculo constitutus baptizetur, 

cl exeal dc bac vita, ad Dominum vadil, ad requiem 

vadit. Baptizatus autem deserlor ct violator tanli 

Sacramenti, si agat poenitentiam ci toto corde, sl 

agat poenitentiam ubi Deus videt, qui vidil cor David, 

qiiando increpatus a propheia, et graviter increpatus, 

post comminaliones Dei terribilcs exclamavit, dicens, 

Peccavi; cl mox audivit, Dominus abstulit peccatum 

tuum (11 Reg. xii, 43). Tanlum valent tres syllabae. 

Tres syllabas sunt, Peccavi : sed in his Iribus syllabis, 

flamma sacrificii cordis ascendit in coelum. Ergo qui 

egcrit veraciler poenitentiam, et solulus fuerit a liga- 

mento quo eral constrictus et a Chrisii corpore sepa- 

raius, el bene post poenitcntiam vixerlt, sicul anle 

poenilenliam vivere debuit, post reconciliationem 

quandocumque defunctus fueril, ad Deam vadit, ad 

rcqiiiem vadit, rcgno Dei non privabitur, a popalo 

diaboli separabitur. Si quis autem positus in ultima 

necossitate Tgritudiiiis suic, voluerit accipere poenl- 

lcntiam, ct accipit, ei mox reconciliatur^et binc va- 

dit ; fateor vobis, non illi negamus quod pelil, sed 

non pracsumimus quia bcnc Iiiiic exit. Non praesumo : 

non vos fallo, noii prxsumo. Fidelis bene vivens , 

sccurus hinc exit. Riptizatus ad boram, sccurus hino 

cxil. Agcns pocnitcniiam, ct reconcilialus (a) cum sa*> 

nus est, et postca bene viveiis, sccunis hinc cxit* 

Agens pncnitcntiam ad ultiinum et reconciliatus, si 

securus binc cxit, cgo non sum securus. Unde secn- ^ 

nis sum, sccurus suni, ct do sccurilalcm : undc non 

snm sccurus, ponnitenliam darc possum, sccuritalem 

dare non possuin. (Sed dicat aliqnis : Bonc sacer* 

dos, lu nescire et nuilam securilalem nobis dare posse 

dicis, si ille salvalur, cl Christum adire mo.retur, cui 

morienli poenilentia datur, qui dum vixit, duni 

snnus fuit, impoenitens fuil ; instrue ergo nos, rogo,qiio* 

niodo bcnc vivcre post poenilentiam debcamus. Dico, 

absiinclcvosabcbrietale, a concupisccnlia, a furto, et 

inaliloquio, ab immoderato risu, a verbo otioso, unde 

rcddituri sunt homines rationem in dic judicii. Ecco 

qiiam leviadixi. Omnia tamcn gravia ' et postifera. Et 

aliiid dico : non solum post poenitentiam,abi8lis vitiis 

se homoservare debet,sed et anle pocnitenliam, dum 

satiiis est ; quia si ad ultimum vito'. slcterit, nescit si 

ipsam poenitentiam aceipere ac Dco et sacerdoti pcc- 

cala sna connieri potcrit. Ecce quarc dixi, qiiia el 

anlc pocnitcnliam bcne vivendum esl, et post pocni- 

tcntiam melius). Qiiod dico atteiidite : dcbco illud 

planius cxponcre, ne me aliquis inale intclligal. Num- 

' Apud Ambrosium : Eccc quam tevia dixU ut lacerem 
gravia. in cr. libro, et omisi illa gravia. In rellquis Uber 
iste cr. Ambrosianis editis fere conscntlt. ^ ) 

(a) Quae paulo post cernuntur intra parenthesira, ipsa tn 
Ambrosii ac Caesarii edilis ct in Carnutensi Ms. sunt hic 
inserta, atque cura superioribus ita colligata : c ct reoon- 
c ciliatus, si postea bene vixerit, secunis est. Sed dids : 
c Quid est, benc vixerit? vel hoc nos instrue, bone sncer* 
c dos : tu nescire , » etc. Postque verba in parentbesi» 
flne, c et post poenileotiara meuus; » subjungitor, t Ageoi 
c vero poenitenliam ad ultimum et reconcuiattis, » etc. Cad» 
terum quidquid est parenthesi conteolum, abest proraus a 
nianuscriptis iibris Homiliaroro SO. 



i7l5 S. AUGUSTIiSl EPISCOPI SERMO CCCXCV. 

quid dico, Damnabilur? Non dico. Sed nec dico 

eiiam, Libcrabilur. El quid dicis milii ? Nescio : non 

pncsumo, non promillo ; ncscio. Vis te dc dubio 

liberare? vis juod incerlum csl cvadere ? Age ponni- 

t^cnliain, dum sanus cs. Si enim agis yeram pcenilen- 

liam, dum sanus cs, cl invcncril lc novissimus dies , 

corrc ut reconcilieris : si sic agis, sccurus es. Quare 

sccurus es ? Quia egisti pocnilenliam co lcmpore, quo 

ct peccare poluisii. Si autem lunc vis agerc poeni- 

tentiam ipsani, quando jain pcccare non poles ; pec- 

cala ledimiscrunl, non tu illa. Scd unde scis, inquis, 

ne Tortc Deus dimiltat mibi ? Yerum dicis. Dnde , 

ncscio. lUud scio, boc nescio. Nam ideo tibi do poe- 

nitcntiam, quia nescio. Niim si scirem tibi nibil 

prodcsse, non tibidarcm. Ilemsi scirem tibi prodcsse, 

non tc admonerem, non tc terrcrem. Du9! rcs sunt . aut 

ignoscitur tibi, aut non ignoscitur : quid boruni tibi fu- 

lurumsit,nescio. Crgodimiitcincertum, lcnccerluiu. 

SERMO CCCXCIV (/i). 

De Natali SS. PerpelucB el Felicilatis. 

Diise gemmse bodic in Eccb.^sia rcrulscrunt et una 
claritas : qiiia Perpetua et Felicitas una solemiiilas; 
nec polest dubitari de fclicilate, (inie pcrpetuam pos- 
sidet dignilatcm. Junxii iilas carccris custodia, junxit 
et gratia : quia non cst in eis ulla discordia. Simul 
caiitant in carcerc , simul Cliristo obviam veniuiit in 
aere; simul piignant ad vaccam, simul intrabunt in 
pairiam scmpiternam ; simul martyrium gerebant; 
una lactabat, aiicra pariebat. Pcrpeiua diccbat, cum 
iradcret infantem ct amoveret lactenlem : Quis nos 
teparabil a charitate Chnsti (Rom, viii, 35)? Feliciias 
de pariu gcmilus dabat, et post comiles suos inlrc- 
pida fcstinabat ; et gcmendo libcrala, quid Clirislo 
dicebat? Dirupisti vincula mea ; tibi sacrificabo sacri- 
. ficium laudis (Psal. cxv, i7). Et bcalus David ad cjus 
gcmitum coiisolandum dicebat : Del tibi Dominns se- 
amdum cor tuum, et omne consilium tuum conprmet 

iPsal, XIX, 5). fragililas! Tcuebnc fugicbant, ct 
lumana condilio non transibat. Scd qui inortem vi* 
cit, et illam a partus pcriculo libcravit, ctPerpctuam 
ft lactis pondere sublevavit. Cuin enim scalx illiiis 
gradiis ascenderent, et draconis insidiosa colla cal- 
carent, vencrunt ad viridarium coeleslium pratorum, 
et iiivencruiil illic paslorem boiium aiiimam suam 
ponentem pro ovibus snis , et lactis succum quxren- 
tem a gregibus suis. Nam sedcbat, inquit, pasior ju- 
venis et senex , viridis aetate, caiius capitc, qui noii 
novit seneclutem. Juvenis in illo vullus micabat» quia 
idem ipse est, et anni ejus non dcncicnt (Psal. ci, iS), 
Capile caitescebat, quia juslus Doniinus juslitiam dili- 
gebat, anquitatem agnoscebat in Martyribus. In circuitu 
ejus oves inclinatai cubabant, ipse eas digiio paslorali 
mulgebat, in quibus inveniebat lactis copiam et fecun- 
4am pietatis conscientiam. Mulgebat digilis et alloque- 
batur paternis solatiis , promissis coeleslibus pra^pa-» 
ratis dicens : Venite , benedicti Patris mei , percipite 
reqnum quod vobis praiparatum est ab origine mundi 
{Matth. XXV, 54). Et osieiidit illis lactis alvea puro 
corde spumantia per lucidam eleemosynam, etdicit : 
Esurivi^ et dedisiismihimanducare ; sttivi,el potastis 
tne(Id.Z^). Accepit Perpctua a dulci pastorc lac novum, 
antequam funderet sanguinem prctiosum. Responde- 
runt, Amen, et cceperunt pcterc pielatem. Orabant in 
carcere, secur(B jam de pastore. Domine, inquiunt, 
non sit arida confessio nostra , ut et oos inercamur 
Uiis pretiosis gregibus sociari , et a tuis marlyribus 
Bon separari. Proponitur eis in visione palxstra , in 
«mpbitlieatro arena pomposa. Adest ille ^Egyptius, 
ipii foit in coelo Lucifer speciosus : ipse pugnaturus 

(a) Bx vatldDa bOblioUieca erutus per uolsteosium. 



1716 

volutaiur in pulvere, el Perpctua triumplialura D«- 
iiiino Salvatore, adjunxit maiius in cruccm, babcns 
antc se dominicum jiivonem defensorem. Accipit 
triumpbiim de vicioria. et ramum consequitur dc co- 
roiia. Offeramiis illi et nos munera nostra : alii eis in 
lemporc oflerebaiil visilaliones carccris ; nos oflera- 
niiis illis voium solcmniiaiis , ut regnum mereamur 
cum omtiibus sanciis. 

SERMO CCCXCV (n), 
Dc Asccnsione Domini, vi. 

1. Hodierno die Asccnsioncm Domiui in c(eluni 
celebramus : Siirsum cor iion iiianiter audiamus , ct 
intcgro cordc cum illo asccndamus, docente Aposlolo 
ct dit^cnlc , Si consurre.xistis cum Christo, quce turtum 
smit quccrile , ubi Christus esl in dextera Dd sedens ; 
quce sursum sunt sapite^ non quce super terram (Coloss. 
Hi, 1, 2). Neccssitas aciionis in tcrra sit; voluntas 
asconsionis in (oelo. Spcs bic, res ibi. Veniet enim 
tempus , quando res ibi. Quando autem res ibi , spcs 
nec liic, nec ibi : iion quia inanis cst spes ; sod qiiia 
riniliix, quando vciierit rcs. Deiiique audite de spe 
quid dixit Aposlolus. Spe , inquit, salvi facti sumut. 
Spcs outem quce videtur non est spes : quod autem videt 
quis , quid sperat ? Si autem quod non videmus spera- 
mus, per patientiam exspectamus (Rom. viii, 21, 25). 
Atlenditc in ipsis rebns bumanis, ct considerale quod 
si sperat aliquis ducere uxorcm, adbuc crgo nondum 
liabet. Nam si babct, quid sperat? Ducil crgo uxo- 
rcm, quam spcrabat; cl jam non sperabit. Feliciter 
ergo flnitur spes. qiiando venerit res. Spcrat quispiani 
peregrinus ad palriam suam se esse venturum : quam- 
diu ibi non cst, speral ; cnm vcneril, jam non spcrat. 
Spei eniin succcssit res. Feliciter spes (inilur, quando 
quod sperabaiur tenelur. Modo crgo, cbarissimi, quod 
audistis ut sursum cor babcamus, ipso corde fit ut de 
illa futura vita cogitcmus. Uic benc vivamus, ut ibi 
vivamus. 

2. Eccc onim quanla dignalio Domini nostri : qui 
fecit nos, desccndit ad nos ; quia ceciderainus ab illo 
nos. El ut veniret ad nos, non ipse cccidit , sed de- 
scendil ad nos. Si crgo dcsccndit ad nos, levavit nos. 
Jam in corporc suo Icvavit nos capul nostrum ; ubi 
est, sequcntur ct membra. Quia quo praecessit caput« 
seculura sunt membra. Ilie cst caput, nos sumus mem- 
bra. Iii coelo est ille, iios in lerra. Quasi longe est ille 
a nobis? Absil. Spaiia si inlcrroges, longc est : cha- 
ritatem interroga, nobiscum est. Si enim non essel 
ille nobiscum , non dicerct ille in Evangelio : Ecce 
ego vobiscum sum usque ad consummationem sceculi 
(Matth. xxviii , 20). Si non est nobiscum , mentimur 
quando vobis dicimus, Dominus vobiscum. Non de 
coelo clamarct Saulo perscquenle , non ipsum , sed 
sanclos cjus, servos ejus ; el quod familiarius dixerim, 
roembra ejus : SaulCy Saule^ quid me persequeris (Act. 
IX, i)? Ecce cgo hic sum in coelo, tu in lerra, el in 
persecutoribus ^ Quare me? Quia membra mea : per 
quae membra mea ibi sum. Non enim si calcetur 
planta, non clainat lingua. flie ergo per quem factum 



* Forte, tu in terra^ et me persequeris. 
(a) NuDc primum prodit crutus ex vetnstAKiino oodies 
Remigiano. 



1717 

est cobIqiii el tcrra , propter eum «|nem fecli dc lcrrn, 
descendil in lerrani, el in coilum liinc levavil lenam. 
Quod crgo in illo pra-cessii, in fmem spereujus. Red- 
det nohis quod pronusil : securi sunius , cauliojiem 
fecit, ETangelium scripsil; reddel nohis. PIus esl qund 
impendit nobis. Num pulamus eitim non eum reiidi- 
lurum viiam suam, qui pro nobis jam erogavit mor- 
tem suam ? Ilumiruaiem passionis, iiijurias, coniumc- 
lias , omncs indignilalcs in lcrra susccpit pro nobis : 
regnum , relicilalem , iinmortalitatiMn , uiioriiilatem 
non donabit nobis? Mnla nostra perlulil, bona sua 
nobis non donabit? Ad lianc spem, quia proniissor 
csl verax,securi ambiilcmus : scd sic vivanius, ul 
bona fronte illi dicamus, Fccimus quod jussisli, redde 
qucKl proniisisti. 

SERMO CCCXCVI {a), 
lu assuDij.iionc ciiscoiii. 

i. Vos quidcm, fralres, consolatorem quxrilis : 
sed ctiam nos consolandi sumus ; et consolalio nostra 
iniUus hominum cst, scd qui facit homiiicm ; quoniam 
qiri fecit reficil, ct recrcat qui crcavit. Non possumus 
per infirmiiatcm nisi ccmlristari ; sed pcr spera debe- 
mus consoliri. Omncs bonos diutius iiobiscum vivcrc 
volnmns, et in hnc asperrima vila dcscri a comiiibus 
nolumus; sed prxvcnientcs nos qui benc vixerunl, 
bortantur exemplo suo , ut sive diu bic vivamus, sive 
eito binc eamus, sic vivamns, ut ad ipsos vcniaraus. 
Qttia id ipsuin bic diu vivcre , nibil est aliud , quam 



(o) rossidins in Indlce openim Aupjiisliiii recensct liabi- 
tos ab i|)so iu quontindani e{iis80{)0raiiii (k'posiiione ser*- 
mones , qui baclenus desiilcrauiur. inijus p(»rro ar^umeati 
esi bic sermo consrtlsloritts , quf- antca inier Hir^^enlii sub- 
dililios relatus fuerat , sed erudiloruiu tc< tc juUicio iut^ 
germaoos Augustiui sttrmones coilocaudus. 



SERtlO S. FRESBTTERI ERACLII. Hf» 

diii molestias sustinere. Cum Dco autem vivere ei 
apud DjLMim, sinc ulla molcstia cst vivere, et sine ulV> 
tiraore iie pen^at felicilas, quoe non habcl finein. Ncc 
debenius arbitrari episcopum veslrum , fratrcm no- 
slrum , cito Iiinc isse , et parum vixisse. Rccte enim 
ibi non paruin vivitur, ubi cum niultum dicitur, non 
finitur. Nam bic ctiam quod mullum est, cum finttntn 
fuerit, pro nihilo dcputabitur. Nec tamen paruin hic 
vixit, si cjus opera c(»gitcinus, non annos numeremua* 
Quanii alii forlasse quod per multos annos non dimi- 
diarunl, illc paucis annis implcvit? Nihil ergo aliud 
crat, bic eum vcllc tcnerc, nisi ejus fclicitsiti invidere* 
2. In boc eniin habcmus tristitiam de homiiie sicut 
homines. Qnid ergo facicmu';, ul non simus homine^? 
Homines crgo de hominis absccssu humaniter con- 
tristainur : scd quomodo audivimus lectionem diviK 
Dain, quod consummatus in brevi replevil tempora hnga 
(Sap, IV, 13)? Ergo iliic tcmpora computemus, sicui 
computalur dies. Quidquid ergo vobiscum egil hor- 
tando, loquendo, se ipsum proponendo ad imitandui»» 
ad Deum laudandiim et colcndum, tenete; etHemoriii 
ipsius ornalissima vos critis. No:i enim hoc illi nui'- 
gnura cst, rccondi tumulis marmor.itis; sed condi ia 
cordibus veslris. Vivat scpullns in vivis sepulcris. 
Sepultura enim ojns memoria veslra est. Apud Deun 
vivil, ul fclix sit ; apiid vos vivat, ut felices silis. Ex- 
bortari vos ad fidclem prndentiam mullis verbis for- 
lassc posscmus, nisi cl nos dolore humano vix loqui 
sineremur. Projnde quia donavit iiobis Deus, ut mo- 
rienii ad tempus prxsentes essemns ; quouiam doiia* 
vit nobis , ul funus ejus dcducercmus : deditctio qnaft 
dcbetur (haritaii, nihil addit fcliciiali : donavil etiam, 
ut sanctitalcra vestram vidcremus, vosque aTloquerc- 
mur , ut pro modulo nostro consolandi vos consola- 
reranr : quidquid nos dol^r diccrc non pcrmitlil, co- 
gflaiido suppiclc ; el no&ior aninuis in recordatione 
taiiii viriy clsi liabet humanum moerorem, non habel 
infideleni dcsperatioHem. 
■« rnr-z „ ^^=^^^^sa 



SERMO S. PRESBITTERI ERAGLH, 

DI9CIPULI S. AUGU9TINI , 

IPSO PRiESENTB HABITUS (a}. 



I.Puto, fratres, quod mcam sarcinara sciiliatis; 
et peto ut tar.to me onerc laborantem, rraternis votis 
tanqnara suppositis Iiumcris, siiblevctis. Nam beaiis- 
simus Paler, qiii tioc inilii pondiis imposuit, scio qiiia 
pro meorare non de init. Nou eniin sola jussione ine 
premeret, et pia oralionc desercret. Sine dtibio, fra- 
tres, qui jnssii ut boc feram, orat ul perferam. Quid 
ergo quod jussll, nisi aiidcre igiioranliani pra>senle 
sapientia, et lo(iui imperitiani taceiitc doctrina ? Cum- 
que Scripliira dieal, Loquere, seiiior : decet enim te 
(EccU^ XXXII, 5 ) ; Palcr dicit, Loquere, junior : 
deleclai enim nie. Scitis autcni, fraire.«, quia loqui 
pro vobis verbum Dei et ante jara capcjram. Susce- 

Ci enim nuper offtcii necessitale coinpulsus ; qiiia 
ocnujnus cfTugere non liabebam. Sed facilc esl 
•lisentis magistri locuni suppieat quictimque discipii- 
lus : arddum vero csi atquc difficile docere condisci- 
puk» sub magistro ; tali prxsertim magistro, cujus 



vcrbis ex eo cst major auctorlias, quod doeentein 
linguam vita comilalur. Ad omne enim bonum quod 
n(dus insinuaturcrudiiionisverbo, prxcedit nos con* 
versationis cxcmplo. Praecedit nos, inquam ; utinam 
vel scquamur ! Quidquid cnim in hoc viro miramur, 
vcneramur, ampleciiinur, tunc creditur vere a iiobis 
amari, si non pigcat iraitari. Pro modulo ergo nostro 
ad eura nos uiiusquis(|ue tendanius, atquecxistens^ 
de radice cordis ejus divcrsos virtutuin ramos proot' 
valemiis singuli decerpamus. Qiii potcst, assequatitr 
ejus cU)(|ueniiam : qui iion potest, teneat coiitinen- 
tiam. Qui potest, impleat cjus aucioritatcm : qui non 
poiesi, secteliir humiliiatein. Qui potest, apprehen- 
dat ejus scientiam : qui non potest, imiletur ejus pa- 
lieiitiara. Atque in omnibus viis Doraini, qui potesl, 
ambulcl cuin illo ; el qui non potest, discat ab illo. 
Gaudeamus, fratres, secundum dispensationem mn- 

* Forte, existentes* 



iA tt li ttWQ f lp locodicoEccleste Bdlovicensis erutui per v. c. Godefiridum HermaDt ejusdeoi Eoclesi» aaanicum» 



1719 



S. AUGUSTINI EPISC(»H 



im 



neruro divinoraro habcre nos in ipso quod non habe- 
niusfn nobis. Quidquid eniminillo vidcmtis, noslrum 
est, si amenius. 

2. Hoc ergo (acente, nos loquimur. Uoc, inquam, 
tacente nos Toquimur. Ciclada ^ clamat, el c^giius ta- 
cet : tednon lacel loqiienlibus nobis, quia ipse loqui- 
tur etin nobis. Si enim vobisdicimusquodabcodidi- 
cimus, ipse vosdocetsivc pcr se, sivepcr me. Veruin- 
tamen, fnitrcs, hocqtiod nobis imposuitadhuc parvis, 
vix implctur a mngnis. Sednon ideo jnm dcspernrc de- 
L£mu8,quia parvi sumtis. ficnedixit enimDominus pu- 
siUos cum m:ignis(Psff/.c\ui, i5). Multum forlia sitnt, 
quae poscuntur a nobis, etnos inHrmi sumtis. Infirmi 
sumtis, fragiles sumus, ficliles sumus ; sed quid ? Pla- 
cebit Domiiio poncre invaseficlili, poiierc tliesaiirum 
tuum ; ut dicamus etnos cum Paulo aposiolo, Ilabe^ 
mu$ thesaurum istum in vasis pctilibus ( II Cor, iv, 
7). Inmanu enim illiiis nos elsermones nostri ( Sap, 
▼II, 46 ), qui dat verbum evangeliznnribus virluie mtil- 
ta {Psal. Lxvii, 42), Quid eiiim puialis, fratrcs, quia 
dispensator istc tam sapiens, nisi se scirct in nobis 
pecuiiiam dominicam collocassc, juberet vobis aliquid 
cro^are? Consciussibi cst opcruin suorum ; consciiis 
sibi est piorum laborum : scil quantuni mc sale vcrbi 
condierit. Esl enim ipse sai ternc vividum, referens 
aposlolicaR doctrinse saporem. Scd vereor ne condi- 
mentum ejiis inculto cordc iion duxerim. Bene ergo 
fecit, quod nostrum voUiit gustare sermoncm. Bene 
fecit, tnspicere quanlum in nobis sui snporisngnoscat. 
Quidenim aliud cxistininiidum esl, quod iiiler C9cte- 
rospatres, etcompresbyteros meos loqui stib conspe- 
ctusuo me potissimuin jussit, quod aiiie facerc nolc- 
bat, nisi quia de eorum niaturilate atque cruditionc 
seeurus, nostra voluit rudimenia sic probare. Pareo, 
fratres, salubriusiinperatis; ctcui me diidum in Do- 
mino nutriendum erudioiidumnuc commisi, non siib- 
traho. Inspice, Pater pie et Mngistcr bone. hiierrO' 
ga liiiguam, cl teslinionium prodat (ibi cordis affe- 
ctum. * Quidquid tibi in noslro seriiioiie plncuerit, 
agnoscc, quia tuum est : quidquid autciii displicucrit, 

• Pro, cicada, 
'Forte, a/fec<t». 



ignosce, quia meom est : sod sic ignosce, ut corrigas ; 
sic ignosce, ut punias. Ignoscas mihi qnia erravi ; 
punias miiiiquod erravi : ac sic parcas liomini, non 
errori : donec paulatim totum quod non a te planui- 
lum esl, relinquatur. 

5. Sed ut vobiscum polius, dilectissimi, quam cum 
ipso loqunr, ne in aliquo limiles paternsc jussioiiis 
excedam ; qui me ut vobis loqiierer, imperavit : iii 
hoc ejus faclo Paulum aposiolum cogitemns, ciijiis 
modo Epistolam, cum lcgerciur, audivimus. Cum enim 
divinis mysteriis adolescentem Timotheum pra>para- 
ret, coplestibusque docirinis mcniem adolescenlis iin- 
biicret, dicebat, Prccdica verbum ; et pnulopost, Opus 
fac evangelisloB^ ministerium tuum adimple ( II 7rm. 
IV, 2 ). Tuncsi dicerct illc, Non possum ; responde- 
rcl Pauliis, Quarc- non potes, fili ? Nonne ab iiirantiu 
sacras Liilcras didicisli ( Id. iii, 45 )? Hoc, fralrcs, 
mihi non i)olcst dici. Sicut enim noverunl plurimi 
vesiriim, jam durus huc adveni. Pcr omnia cnim lein- 
pore pticrilis a^laiis, qtiam fitcilius (leciitac dirigit 
norma doctrinsc, rebus aliis occupabar. Sed plane, 
quod falcndiim cst, postquam vcni, quaiitum potuil, 
in me opcratus esl sanctus agricola, inultumquc co- 
naius cst nnstram expugnare duritiam.Neque imbres 
unquani niihi, neque semina defucrunt : ei ideo nunc 
qui seincn iiijccit, fructuin requirit. Orcl iit non de- 
gencraveriiitgraiia cjus in nobis : et quidquid vel in ser- 
monibus vcl in moiibus ipso excolcnie el Domiiio in- 
crementum daiitc processcril, non spiiia, sed spica sit. 
Quodcrgo jani rcstat,dilectissimi, ipsum paritcr depre- 
cemur, ut quemndmodum cgoullra vircs mens pra^ce- 
ptiscjus pnrui, ita omuiuin noslrum desidcrio se ipse 
non subtralinl, sed post liunc scrmonem noslrum lo- 
qiii vobis vel pauca digiieiiir ; qu.nD discedcntes vos 
mcminissc delectct, et recordandosalubriter rumina- 
rc non pigcat. VerunUamcn, ne tolosermone inexcu- 
salioiie coiisumploSaDCtitalcinveslram monuissc ni- 
liil videar, andilc me, fratrcs. Qunecumque a Palre 
nostro scmper audistis, ct acccpislis, et didicistis, 
haic cogiialc, h:rc agite ; ct Dcus pacis eritvobiscum 
(Pfiilipp. lY, 8,9). Amcn. 



S. AURELII AUGUSTINI 

SERnoiirnoi QnoBUMDAiii 

QUl ADHUG DBSIDERANTUR 

FRAGMENTA 

REPERTA IN COLLECTANEIS EUGYPll, BEDiE , FLORI AC JOANNIS ROMAN.€: ECCLESIifi 

DL\CONL 



Ex Sermone contra Pelagianos, in Eugtjpii tomo 2, 

cap. 287 au< 288 (fl). 
I. Vrbanus episcopus. Pelagianorum error , liberi 
ttrbitru viribtu vinci posse tenlationes, nec de peccato^ 
rum tentationibus agi in oratione dominica. Illa duo, 
JHmitte nobis debita nostra, sicul et nos dimittimus 
debitoribus nostris ; et, Ne nos inferasin tentationem^ 
(Matth, VI, 12 et 13), quando Pelagianis objiciunlur, 
quld eo8 putalis respondere? Horrui , fralres mei, 
quando audivi. Ego quidem non audivi auribus meis, 
sed sanctos fraier et coepiscopus meus Urbanus no- 

ia) dlalFkinia ad UOor. xniyet l Tim. t. 



sler, qui liic presbyler fuit, et modo est Siccensia 
cpisoopus, cum remeasset ab urbe Roma, ct ibi 
cum quodam talia sentienle confligcret, vel se confli- 
lisse referret, cum urgeretur pondere orationis domi- 
nic9e : urgebat enim eum, ct diccbat, Si in nostra 
poiestabe est non peccare, et in nostra potcstate cst 
omnes peccatorum tentationcs solis voluntalis nostrx 
viribussuperare, quare Dco dicimus, Ne nos inferasin 
tentationem ? quid eum putatis rcspondisse? Rogamus, 
inquit, Deum, iie nos inferal in tentationem, ne ali- 
quid mali patiamur, quod non babemus in polestaie : 
ne ruam de equo, et ne frangam pedem, ne latro me 



1721 FRAGMENTA 

interflctot, et quid hajusmodi. IIxc enUn, inquit, non 
babeo in potestate : nam vincere tentationes peccato- 
nun meonuD, ti ?olo, et possum, nec Dei adjutorio 
possum. 

S. Confulalur maligna harem ex oratione a Chriilo 
etmmendataet proPetro adlnhita. Videlis, fratres, quam 
maligna hxresis ; videtis quemadmodum orones horre- 
lis : cavete ne capiamini. Novi enim calliditaleset tcr- 
giversationes hominum impiorum aversorum a verilate, 
et qaia jam in suas sentenlias ceciderunt vinci nolen- 
tiuin; videte, obsecrovos. Ecce enim invenil quoddice- 
rel, ideo nos dicere, Ne nos inferas in tentniionem^ ne 
aliqiid nobisconlingat, quod nonhabcmus in potestaie 
iecandum corporis tentalioncm. Inde ergo dicebat Do^ 
Riinus, Vigilate el orate, ne intretis in tentationcm 
(Matth, XXVI, 41)? hoc dicebat, Yigilate et orate, ne 
pedem frangatis, aut ne caput dolealis, aut ne in 
damnum iucurralis ? Non hocdicebat : sed quid dicc- 
bal? Quod Petro dixil, Rogavi pro te, ne deficiat fides 
Hta {Lne, xxu, 32). Rogavi, inquil, pro te, dicit Dens 
bontini, dominus servo, magislcr discipulo, medicus 
sgroto : Rogavi pro te : quid ? Ne deficiat : quid ? ma- 
nos tua? pes tuus? oculns tuus? lingua tua, aliqua 
paralysi, idest, dissolulione membrorum? Non; sed, 
ne deficial fides tua, Secundum istos in poteslate ha- 
bemos, ne deliciat fides nostra. 

3. Orationes Ecclesia;, auxilium gratia ut non pecce- 
nuu necessarium esse probant.JQwATQ pro nobis rogaliu* 
Deos, at concedat nobis, quod isli dicuni, nos non 
debere rogare a sempiterna majeslaic, scd Iiabcrc in 
potesUle. Benedictiones, fralres uiei, benedictiones 
nostras,qaassupervosf;»cimus, cvacuant, cxinaniunt, 
elidant. Auditis rae, crcdo, fralrcs mci, quando dico, 
Conversi ad Dominum bcnedicamus nomen ejus, 
det nobis perseverare in mandalis suis, ambulare in 
via rccU eruditionis su«, placere illi in onini opere 
bono» ci coetera Ulia. Prorsus, inquiunl, boc lolum in 
potestate nostra est constiluluni. Ergo nos inanilcr 
lalia vobis optamus. Defendamus el nos, et vos ; ne 
et nos sine causa benedicamus, el vos sinc causa 
Amen subscribatis. Fralrcs mei, Amcn veslrum, siib- 
•criptio vestra est, conscnsio vestra est, adslipulalio 
▼estra esl. Ne forlc aliqui ipsorum el nos condemnent 
et vos, defendamus nos deaposlolo Paulo : vidcamus 
si talia optavit plebi sux, qualia oramus super vos. 
Aadite quid diierit quodam loco. Rem brevem dico. 
Quid dicis, o nove hxretice, quicumque nie audis, si 
prxsens es? quid dicis? Quia non pcccare in potesiale 
nc habemus, at hoc sine adjutorio divinx graiix im- 
plcrc possimus; hoc dicis? Hoc, inquit. Ergo in po- 
teslate habemus non peccare sine adjutorio Dei? 
Plane, inquit, liberum arbitrium noslruro ad hoc no- 
bis sufficit. Quid est ergo quod ait Apostolus, scri- 
bens ad Corinthios, Oramus ad Deum, ne quid faciatis 
moH (II Cor. xni, 7)?Atiendistis,audistis, accepistis; 
et quia roanirestissimam est, sine dubio intellexistis 
qaid oravit Apostolus. Oramus, itiquit, ad Deum, ne 
qtdd fadatis maH, Poicrat dicere : Monemus vos, ne 
^nid foeiatii mall; docemua vos, ne quid faciaiis 



SERMONDM. 1722 

mali; jubemusvobis, prxcipimos vobis. Quodquid*^m 
si diceret, certum diceret , quia et voluntas no«tra 
agit aliquid : non enlm voluntas nostra nihil agit, sed 
sola non sarficit. Maluit tamen dicere, Oramus^ ut 
ipsam gratiam commendaret : ut intelligerent illi, 
quando non faciunt aliquid mali, non sola sua volun- 
tate se vitare malumy sed adjutorio Dei implere quod 
jussum est. 

4. ProBcepto liberum arbitrium, oratione auxilium 
graticB necessarium ostenditur, Ergo, fratres, quando 
praecipilur, agnoscite voluntaiis arbitrium : quando 
oralur quod prxcipilur, agnoscite gratio! beneficium. 
Utrumque enim in Scripturis babes : et prxcipitur, 
et oratur ; quod pr»;cipilur, boc oratur. Videte quod 
dico. Prxcipitur ut inieliigamus. Quomodo prxcipi- 
lur utintelligamus? Notite esse sicut equus et mulus^ 
non habentes intellectum (Psal, xxxi, 9). Audisli quia 
jussum est ; pete, ut possis implere quod jussum est. 
Quomodo, inquis, pcto? Audi Scripturam. Quid tibi 
jussum esl ? Nolite esse sicut equus et mutuSy non ha* 
bentes inteliectum, Quia jussum est, agnovisli volunta- 
tem : audi quia oralur, ut agnoscas gratiam. Da mihi 
intetleclum, ut discam mandata tua (Psat, cxvni, 73). 
Jussum cst ut habeamus sapienliam : quia jussum est 
lego. Ubi legis, inquit? Audile : Qui insipienles estis 
in poputo et stulti, aliquando sapite {Psnl. xciu, 8). 
Jam ille quid dicil? Vides quomodo nobis pnecepit 
Deus ui sapiamus. Ergo sapienlia in iioslra esl pole- 
state?Jam dixi, praiccplum audivi, volunlaiem co- 
gnovi : audi oraiioncm, ut gratiam tu possisagno- 
sccre. De sapieniia igitur, quie jussa csl nobi-s audia- 
mus quid dicat aposlolus Jacobus : Si quis autem 
vestrum indiget snpieulia, poslulet a Deo, qui dat omni^ 
bus affiuenter (Jacobi i, 5). Jubclnr nobis conllnenlia. 
Ubi jubelur? Aposlolus ad Timotheum, Contine te 
ipsum (I Tim, v, 22). Jussio est, prrcccplio est; 
audicndum est, facicndum csl : scd nisi Dcus adjuvct, 
remancmus. Conamur quidem facerc volunlaie, et 
nitilur aliquid volunlas : non pr.Tsumal potestas, nisi 
adjuvclur infirmiias. Ccrle cnim jussuin cst : Contine 
te ipsum, Audi alitim locum Seriptur;e : Ei cmn sci- 
rem, inquit, quia nemo esse potest conlincns, nisi Dcus 
det ; et hoc ipsum erat sapicnlice, scire cujus essct hoe 
donum, Et quid, inqiiil, feci ? Adii Dominum, et de" 
precatus sum (Sap, viii, 21). Quid opus cst multa 
percurrere, fralres niei? Quidquid nobis jiibetur% 
orandum est ut implealur : sed non sic, ut dimitta- 
mus nos, et quomodo xgri jaceamus supini, et dica- 
mus, Pluat Deus cscas super facies nostras; ut 
prorsus nos nihil agere velimus; ctcum esca complu- 
ta fuerit super os nostrum, dicamus ctiam, Deus glu- 
tiat de nobis. Aliquid el nos agere debemus, studere 
debemus, conari debemus ; et in eo gratias agere, in 
quo potuerimus ; in eo quod non potuerimas, orare. 
Quando gratias agis , caves ne damneris ingratus : 
quando autem quod nondum babcs petis, caves ne re- 

* Germ:mensis Ms.: Quid opus est mutta percuTrere^ fra^ 
tres mei ? in eo quod non potuerimus, quidquid nobis jube* 
tur^ et€« 



I7i7 



5. AtGUSTLM EPISCOPI 



\m 



vttMmm, el volaUlia. El itroduxerunt aqua pisces, el 
eeU)$ magnos, ei volatUia casli. Et vidit Deut quia bo- 
num e$t, elc. Videamus ergo quid dicunt Scripturae. 
Lox per lucein, jusli per verbum. Firmamenium 
C€eli, solidamenlum Scriplurarum. Aquae sub firma- 
mento, terrenus populus : aquse supra firmamcnlum, 
coelestis populus. Terra arida ab aquis maris separata, 
animue silientes Deum a mullitudine deliclorum sx- 
culi. Germiiiat terra herbam pabuU et ligna fructi- 
fera, opera misericordix. Luminaria in firmamento 
cobU, praidicatorcs verbi, EvangelisUB et Apostoli, 
dona spiritualia. Atlendamus ergo luminaria circum- 
euntia lotum mundum, et videte quemadmodum pro- 
ducant aqux repliUa animarum vivarum. Discurrunt 
Evangclistx, evangelizantur homincs. Ergo reptilia 
animarum vivarum, Sacramenta intcHiguntur. Quare? 
Qiiia ad hoc sunt Sacramenta necessaria, ul Gentibus 
evangelizentur, et de Gcnlibus homines separentur ; 
boc cst, ut aquse producant ill» amarx, et fiant pi- 
sces dulccs. Magna enim res cst ; gusiare aquam ma- 
ris iicmo potest, (a) pisces manducare : amaritudine 
nascuntur, et vegetaiilur. Ista sunt Sacramenta dul- 
cia, quae missa sunt per lotum mundum. Sed reptilia 
dicuntur animariim vivanim : nonduni anima viva. 
Quare? IIoc aliquanlum ad inteUigendum spissum 
cst. Audistis modo, cum lectio lcgeretur, quia Simon 
Magus baptizatus est, et non deposuit malam men- 
teni {Act. viii, 15-^3) : habuit rurmain Sacramcnli, 
virtutein SacramenU non habuit. Audi Aposlolum 
quid dicat de impiis : HabenteSj inquit, formam pieta* 
tiSf virtutem autem ejus abneganies (li Tim, iii, 5). Qiue 
est rorma pietaus? SacraiuenUim visibilc. Qux cst 
virlus pictaUs? Invisibilis chariias. Audi virlulcm 
pietalis : Si linguis homiuum toquar et Angclorum, 
charilatem autem non habeam, faclus sum ut ceramen^ 
tmn sonans, etc. Et si illud ct illud liabeam, charita-^ 
tem autem non habeam, nxhil sum (I Cor. xiii, 1-5). 
Nam SacramenUi sancui et magna sunl : scd niliil cst 
homo, si cliarilalcm non habcat. Ei-go virlus Sacra- 
meiiU charitas. Quam charilatem non babet hxrcU- 
cus, cuin apud euin inveniam forniain Sacraiiiciiii. 
llaque cum ad me venit hxrelicus, dcfero fonnx Sa- 
cramenU, ut non rebaptizem : scd reddo virUitem 
SacramenU, ut radicem charitalis insinucm. Ipsa crgo 
crit anima viva, quain (erra producil, ul anima viva 
sit, jam habens virtiitem SacrameiUi. Iloc est ergo 
quod dictum est, Producant aqum reptilia animarum 
vivarum^ elc. 

Anima vivce creatio, Anima viva. Pieias virtus, Oiaritas. 
Homo ad imaginem Dei, 

5. Dixit quoque Deus, Producat terra animam viven- 

iem in genere suo, etc. Sexto dic dixit Deiis, Producat 

lcrra animam vivam : non rcpUlia animaniin vivaruin, 

ied animam vivam. Et produxit tcrra oinnia pccora, 

et bestias, ct scrpentcs, et quidquid rcpit super lcr- 

rain. Et vidit Deus quia bonum cst, Et diiil Deus, co- 

dem die sexto, quaudo ejccit tcrra animam vivam, 

Faciamus hominem ad imaginem et simUitudinem no- 

siram^ cU:. Diximus quia recit Deus lucem, id ett, 

(fl) rortc dcest pcUsi,^ Quod censctMorcl.Elem.crilic., 



omnes ndeles : fecit firmamentum in muodo, coelani 
Inter aquas et aquas ; fecit firmamentum in Ecclesla» 
auctorilatem Scripturarum intcr populos Angeloruro; 
quibus hoc non est necessariumj etpopulos hominum, 
qui ibi qu.Trerent Doum : fecit Deus in inundti sepa* 
ralionem maris a terra, fecit Deus in Ecclesia sepa« 
raUonem genUum a servis suis : siUt terra arida im» 
brem, siUunt homines in Ecclesia imbrem caeleslero : 
produxit terra herbam pabuli et ligna fructifera, pro- 
ducuiit et homines in Ecclesia opera misericordiae : 
fiunt luminaria in coelo, luminare majus, sermo sa- 
pientiae ; luminare minus , sermo scientiae : stella», 
dona curationum, prophcUac fides, etc.; omnia ista in 
firmamento coeli. Cum ergo ccepissent ambulare et 
peragrare totuin muiidum, generaruiit aqux, id est, 
de GenUbus exsUtcrunt repUIia animarum vivarum, 
Sacramenta sancta ; et homines consecraU babent€« 
formam : forma est enim Sacramenti in homine, et 
aiiquando virius Sacramenii staiim consequitur, sed 
jain in terra quoe separata cst; ideo producit terra 
aiiimam vivain. Et revera fratres animam vivaro esse 
opus esl. Acceperunt fratres Baptismum (a), sequalur 
formam viruis. Non sit BapUsmus ad judiciiim, sed 
ad salutcm. Ad judicium fuit Simoni Mago, ad salu- 
tem Petro. Videamus crgo quid est anima viva, quam 
terra produxit. Auendile hominem; liabet corpiis, 
habet animam. h\ ipsa anima mullos motus hubet 
similes bcsUis; ct babet ncscio quid aliud, quod nori 
babent bestise. Quos molus habet similes besUisf 
Blanducare et bibcre, doriuire et vigilare, et gene- 
rare. Nonne coiiununes sunt nobis cum bestiis? Islos 
inotus quisquis in luxuriain projccerit, aniinam mor- 
tuam babct, non aniinam vivam. Unde probamusf 
Audi Aposlolum : Quas autem in deliciis agit, vhens 
mortua csl (I Tim, v, G). Quid est agcre in delicii?, 
nisi illos niolus animx, quoscommunes habemiis cum 
pccudibus, laxarc in voluplaies et conciipisceniias 
iinmodcralas, in voraciuilem, in cbriclatom, in forni- 
cationein, iii soninoIenUain ? In deliciis agunt qui sic 
vivunt; sod vivi morlui siiiit. Si aulein conslringantur 
isiu.' oiiiiics aiTectioncs, et isU molus tcncnntiir ad 
casUtalcm, ad contineiiliam, prodiicit terra anirnnm ; 
qiix qiiia mortua cral in deliciis, rcsUU ul rcfrcnaia a 
deliciis incipial vivcre, cl habcre virtutem pictnlis. 
Qiix esl autcin virttis pietalis? Ciiarilas iu Deum et 
proxlnuim. Qiii autcm habel charilatcm, refrenat per 
fidem omnes libidiiics, omnes concupiscentias, omnes 
motus aiiinii sui, qiios conunuiies liabct cuin pociidi- 
bus, erit anima viva. El sequitur ut jam formetur 
homo ad imaginem et siniilitudinem Dci. Fonnalur 
aulcm cum omnin ista, qnic dicta sunl, ad illum ho« 
inincm concludunlur^ Quia et fecit Dcus Iiicem, de 
homine dictuin cst in Ecclesia : ct fccit firmamentum, 
propier hoinincm aiicloriUis Scri|)turarum : ct sepnra- 
vii aquas a lcrra, Gcntcs a credenUbus : et germiita- 
vii terra Iicrbain pabuli, opcra misericordiac : et lu- 
inina in co^lo, Evangclisiai sancti in Iiomine : et pro- 

^ Porte, ad inUlleclum hominis caiijunqtmtur, 
(a) iiuticai receus bapUzaios. 



1726 mGMENTA 

tur. Nog autem meriU) sub firmamenlo sumus, qui- 
1)U6 ¥oliinlas Dd per auclorllalem Sci ipturarum ape- 
ntur, cic. 

Mare et arida, Ucrba pabuU, 

2. Videmus lerram, videmus mare ; opcra Det sunl : 
isU subjaceut oculis nostris, illa subjaccnl intcUecli- 
bus nostris : ista noia sunt carui nosiroi, illa nota 
f^unt meiiti nostne. Quid est arida in Eeclcsia ? Ari* 
Ua \ocatur omiiis aniina silicns Deum. SegregaUB 
sunl eniin aqua?, cl apparuit arida. Mare lioc sxculum 
est, ei mnli aqua: sunt amanc ; se{;regalse sunt et con- 
gregaUe in congregationc una, id est, pr.Tdeslinatoe 
ad unum riueui, quo dirigit Dciis omiies qiios sepa- 
ral a sanctls. Separat aulein Dcus ; nam iiouio non 
potest ista scparare : et apparet arida per sep;iratio- 
nem. Duos liomiiies pone simul ; unus desiderat spc* 
ctacuhim, alicr ecclcsiam. Juncii corpore, separan- 
lur dcbideriis. ille pertinet ad aquam amarain, bic 
apparet arida. Unde probainus quia arida esi ista tcr* 
ra, qiiac significat homiiics bona desidoranles ? Dixit 
P^almus Deo : Aitima mea siciU terra sine nqua tibi 
( Psai. cxLii, 6 )« auiina mea sitiit le. Silit, arida cst : 
segregaia cst ubaquismaris. Non atleiidnt qiiia uon- 
duni corpore segregala est : jam desiderium fccit 
segregationein. Alii desiderant Deum, alii desiderant 
saeculuuK Quid ergo sitit arida ? Iinbrem de coclo, 
imbrem de nubibus, imbrem de Scripluris, iiubrem 
de finnameiiio. Cuiii aulcindesiderat iuibrem, dulcem 
ftqiiam desiderat, sep;)ralain ab aqua amara. Sed 
Deus novit quia desiderat arida : lalet enim et in 
occulio est. Desideria maris, id csl, desideria sxxula- 
ria apparenl. Si quis de^iiderat pGcuaiam, inovctiir 
ad ipsam pccuniam, vult illam acquirere ; quia visi- 
bilisres esl pecunia, apparel desiderium ejus. Qui 
»ulem desiderat Deuin, latet desiderium ipsius ; quia 
laietDeus, quem desiderat : intus est, occulla res est. 
Sitit quidem, et arida est ; sed apparel pculis Dci. 
Ei non prxtermisit fruclum ; slatim dixit, Germinct 
terra /urbam pabuli, Germiiiet terra ipso die quo fa- 
eiaestarida. Non poluit arida illa sinc fructu diu es- 
fe. Audiamus et nos verbum Dci : ct germinet (erra 
'lierbaM pabuli, id est, bona opera miscricordia;, de 
qiiibus dicit Isaias, Frange esurienti panem <Mtir7t, et 
egenum fine tecto induc in domum tuam, e[c.{lsai, lviii, 
7 ). Firmamentum ergo Scripiura Dci est : lumi- 
naria in firmamento intclligentia Scriplurarum : lu- 
niina aiitem in coelo, inielleclus in Scripliiris. Vis 
penrenire ad lumeii cceleste ? Prius lcrra eslo daiis 
fjTuctus, id est, pra^ccdant opcra inir^ericordia: : post 
ojpera enim misericordise, venit ilIim>iiiatio lucis illius, 
quam desideras, elc. 

Luminare majus et luminare minus, 

5. Dixil autem Deus^ fiant luminaria in firmamento 
cati, et dividant diem et noclem. Evangelist;e lumina- 
ria sunt, Scriptura Dei (irmamenium. Evangelium 
aulem, quod babet testimonium a Lege et Propbel-is, 
lufflinaria sunt in firmamento coeli. Parvulus aulem 
in Eeclesia nondum potest capere cibiim, sed est la- 
cteconteotufi» qiiod Mgnificatluminare minus et stdke. 



SERMONUM. *726 

Et ideo luminare majus ad poteUatem diei, duRffi^r^ 
ininus ad polesiatem nocUs, Quamdiu caruales suoi 
homiues, ct non possunt illain sapieuliam, per quAHi 
facia suntomiiia, cogitarc, in nocte sunt : sed' neu 
deseriiit noctem ; prxstitit fidem. Noii eiiim nocten 
deseruil Deus, dedit illi iuminaria sua. Dies solew 
quxrit, sol ei surficit : Iiina ot stclio' nocti daUu suiii, 
illuraiuani illain ; et quando hiua non lucet siiper 
lerr^m, Iu\ illa qiiuj esi in aerc, de stcllis est. Unde 
fii utexeamus foras iioclc, et videamus arbores ; et 
si non disccriiimus , tainen videnius iilcumquc lucem 
stellariim : et idco quaiido crassa sunt iiubila, lolli- 
tur et lux stellarum, et sic est bomo ante se sub divo 
(a), quoinodo inlus in cubicuio. Ergo Iiabet et noi 
lucem quamdam suaiii. Videamus quid dicit Aposlo- 
lus in illis inuneribus, in illis donis spiritualibus : 
Unicuiqne daiur manifeslalio Spiritiis ad utilitatem. 
QiioumkIo dalur ? Alii quidem datur per Spirilum ser- 
mo iapienticB, alii sermo sdentice {\ Cor , xn, 7, 8), 
Qui intcll.gitquid iiitcrsit inler scrmonem sapientioe 
et scrmoiicm scienli;e, intcllexit qiiid intersit iuter 
luiniiiare majiis ct Iiiminaro minus. Audiamus ser- 
monem sapicnliai : In principio erat Verbum, et Ver- 
bum crat apud Deum, el Deut erai Yerbum ; koc erat 
tii principio, ctc. Qui comprcbendunt, dies est, sot 
illis lucet : sed nisi primum a nocte. non venerunt 
ad lucem ; Tenebrce cniin eranl super abyssum, ei dimt 
Deus, Fiat lux, Nemo dicalcjuia a luce coepit. Oinnes 
eiiim ex jKJCcaloribus jiistilicamur. Capiant crgo qui 
possunt qiiod dixi de Evangclio. Sed dicunt mibi, 
Noii inlclleximiis quid csl, /;i principio erai Verbum, 
Si crgo adliuciiox esl, atlende quia assumpsit carnem 
Verbum, et fccit libi qiiasi liimeii nociurnum. Verbum 
eniin caro factum est, et ImbitavU in nobis ( Joan. i, . 
t,i,3, 14). Et in ruho loquiiur Deus per angelum 
Moysi. Audi ubi est scrmo sapicntiae. Qiiid vocaris, 
dixit Moyses ^ quomodo tc nHniio populo ? Si dictum 
fueril,Quis te misil? quid dicam? Audi sermonem 
sapientix : Dices filiis Israel^ Qui est misit me ad vos, 
Quis potest capere, Qui est ? Ccctera vero non sunr. 
Quis vere est? Qui noii transil, qui semper manet 
incommuiabilis. Scd iste cibus graiidium est, isie sol 
diei est. Elquasi diceret Moyses illi, .\dbuc nox sum^ 
noctem ilUunina. Aliquid dicam quod potest nox ca- 
pere, aliquiddicaiu quod possuiit parvuli retinere : 
Ego sum Deus Abraham^ ei Deus Isaac, ei Deus Jacob, - 
Ergo, Ego sum qui sum ( Exod. iii, 14, 15 ), ad pole- 
statcm diei : Ego swn Deus Abraham, ad potestatem^ 
noctis. Fides temporaliier dispensata, lucel nocti : 
sapientia scinp<Tnianens, lucet diei. Nutrit in nocte, 
ul procedamus in dicm. Sicllae ergo cajlera munera. 
Quia cum dixissct, Alii datur sermo sapientioTf tan- 
quam sQlem in poleslatem diei : alii datur sermo scien- 
tiw, tamiuani lunam in potcstatem noclis : dat etstellas, 
alii donalio curatiottum, atii prophetia^ etc. 
ReptiHa animarum vivarum. Virtus sacratnenti charitas, 
4. Dixit Deus^ Producatit aquce reptilia animarutn 

(a) Pro sub aere, ut Uoral. lib. 2 Carm. Ode 3 • etriin. 
Ub. ii,cap.21. 



I7i7 



5. ALGUSTliM EPISCOPI 



\m 



tharwttf et volatiUa. Et yroduxerunt aqua pisce», et 

eeios magnoSf et volatitia casli. Et vidit Deus quia 60- 

iitim estf etc. Videamus ergo quid dicunl Scriptune. 

Lox per lucem, justi per verbum. Firmamenium 

coeli, solidanienlum Scripturarum. Aquae sub firma- 

mento, terrenus populus : nqux supra firmamenlum» 

coelestis populus. Tcrra arida ab aquis maris separata, 

animue sitientes Deum a multitudine delictorum sx- 

culi. Germinat terra herbam pabuli et ligna frucii- 

fera, opera misericordiae. Luminaria in firmamento 

coeli, praidicatores verbi, Evangelist» et Apostoli, 

dona spiritualia. Attendamus ergo luminaria circum- 

euntia totum mundum, et videle quemadmodum pro- 

ducant aqux replilia animarum vivarum. Discurrunt 

Evangdistx, evangelizantur homincs. Ergo reptilia 

anhnarum vivarum, Sacramenta intcHiguntur. Quare? 

Qiiia ad lioc sunt Sacramenta necessaria, ul Gentibus 

evangelizentur, et de Gcntibus homines separentur ; 

boc est, ut aquse producant illx amarae, et fiant pi- 

sces duices. Magna enim res cst ; gusiare aquam ma- 

ris ni^mo potest, (a) pisces manducare : amaritudine 

nascunlur, et vegetatitur. Ista sunt Sacramenta dui- 

cia, quae missa sunt per lotum mundum. Sed replilia 

dicuntur animarum vivanim : nondum anima viva. 

Quare? Hoc aUquanlum ad inlelligendum spissum 

cst. Audistis modo, cum leclio lcgeretur, quia Simon 

Magus baptizatus est, et non deposuil malam men- 

teni {Act. VIII, 15-^5) : Iiabuit furmam Sacramenli, 

virtutem Sacramenti non habuit. Audi Aposlolum 

quid dicatde impiis : HabenteSj inquit, formam pieta* 

tiSf vhrtutem autem ejus abnegnnies (li Tim, 111, 5). Qu^^e 

est fonna pielalis? Sacraiuenlum visibilc. Qux cst 

virlus pietatis? Invisibilis chariias. Andi virlutcm 

pictatis : Si linguis homimun loquar et Angelorum, 

charitatem autem non habeam^ faclus sum ut aramen- 

tutn sonans^ etc. El si illud ct illud liabeam, charita- 

tem autem non habeam, nihil sum (1 Cor. xui, 1-5). 

Nam Sacramcnta sancla et magna sunt : sed nibit cst 

homo, si charitalem non habcat. Ergo virtus Sacra- 

meiiti charitas. Quam charilatcm noti habet liscrcti- 

cus, cum apud cutn invcniam forniaiii Sacramcnii. 

llaque cum ad me venit hxreticus, defero forniac Si- 

cramenli, ut non rebaplizem : sed reddo virlutem 

Sacramenti, ut radicem cliaritalis insinucm. Ipsa ergo 

crit anima viva, quam lerra producil, ul anima viva 

sit, jam habens virtutem Sacramenti. IIoc est ergo 

quod dictuni est, Producant aquw reptilia animarum 

vivarum^ elc. 

Animavivce creatio, Animn viva, Pieiasvirtus.Charitas, 
Bomo ad imaginem Dei, 

5. Dixit quoque Deus, Producat terra animam viven- 

iem in genere suo, etc. Sexto dicdixit Dcus, Producat 

lcrra animam vivam : non rcplilia animaruin vivarum, 

sed animam vivam. Et produxit terra oinnia pccora, 

el bestias, ct serpentcs, et quidquid repit super ter- 

rain. Et vidit Deus quia bonum est, Et dixit Deus, co- 

dem die sexto, quando cjccit tcrra animam vivam, 

Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem no- 

siram^ ctc. Diximus quia fecit Deus lucem, id est, 

A, ^/^I2f ^^^P^^'— Q^od ceaset Morel, Elem. Crilic., 



omnes fideles : fecit firmamentum in mundo, coeium 
inter aquas et aquas ; fecit firmamentum in Ecclesla» 
auctorilatem Scripturarum intcr populos Angeloruro; 
quibus hoc non est necessariumj et populos hominum, 
qui ibi qu.Trerent Deum : fecit Deus in tnundo sepa- 
rationeni maris a terra, fecit Deus in Ecclesia sepa- 
ralionem geiitium a servis suis : sitit terra arida im» 
brem, sitiunt homines in Ecclesia imbrem coeleslem : 
produxit terra herbam pabuli et ligna fructifcra, pro- 
ducunt et homines in Ecclcsia opera misericordix : 
fiunt luminaria in coelo, luminare majus, sermo sa- 
pientia;; luminare minus, sermo scicntiue : stellae, 
dona curationum, prophetix fides, etc; omnia ista in 
firmamento coeli. Cum ergo coepissenl ambulare et 
peragrare totum muiidum, generarunt aqux, id est, 
de Gentibus exstitcrunt replilia animarum vivarum, 
Sacramenta sancta; et homines consecrati babcnte^ 
formam : forma est enim Sacramenti in homine, ei 
aliquando virlus Sacramenti stalim consequitur, sed 
jain in lerra (|uae separata cst ; ideo producit temi 
animam vivam. Et revera fralres animam vivam esse 
opus esl.Acceperuntfratres Baplismum (a), scqualur 
formam virltis. Non sit Baptismus ad judicium, sed 
ad salutem. Ad judicium fuit Simoni Mago, ad salu- 
tem Petro. Videamus crgo quid est aiiima viva, quam 
terra produxit. Altendite hominem; habct corpus/ 
habet aiiimam. In ipsa anima mullos motus hubet 
similcs bcsliis; ct babet nescio quid aliud, quod noii 
babent beslise. Quos motus habct similes be.sliisf 
Manducare et bibcre, donnire ct vigilare, et getie- 
rare. Nonne conununes sunt nobis cum bcsliis? Istos 
inotus quisquis in luxuriam projcccrit, anitnam nior- 
tuam liabct, non animam vivam. Unde probamusf 
Audi Aposlolum : Quas autem in deliciis agit, vtvent 
mortua cst (I Tim, v, 0). Quid cst agcre in delicii?, 
nisi iilos moius animoe, quoscommune.> habemiis cum 
pccudibus, laxare in voliiptaies et concupisceniias 
immoderatas, in voracilatem, in cbricialcin, in fonii- 
cationcin, in soinnolenliatn ? In deliciis agtint qui sic 
vivunt; sed vivi niorlui siiiil. Si aulem constriMgaiitur 
islu.' oiiities aircclioncs, ct isti motns lcncantiir ad 
castitalcm, ad contincntiam, prodiicit tcrta anitnam ; 
qux qiiia morlua erat in deliciis, rcsU\i ut rcfrcnaia a 
deliciis incipiat viverc, ct habcre virlulcm pietalis." 
Qii.x est aulcm virlus piol.ilis? Giiarilas in Deutn ct 
proxltnum. Qni aulcin habet charilatem, rcfrenai per 
fidein onines libidincs, otnucs concupisccnlias, omnes 
molus aiiimi sui, qitos coinnmncs habot cutn pocndi- 
bus, erit anima viva. Et sequitur ul jatn formetur 
homo ad imaginem et siniilitudinem Dci. Fonnatur 
aitlem cum otnnia ista, qii:c dicla sunt, ad illum IiO' 
ininem concludunlur*. Quia et fecit Deus lucem, do 
hoinine dictum est in Ecclesia : cl fccit firmatncnlum, 
propter hoinincm aiicloritas Scripturarum : ct sepnra- 
vii aquas a terra, Gctites a crcdentibus : et geriniiia- 
\it terra lierbam pabuli, opcra misericordioe : et lu- 
niina in co^Io, Evangclisue sancti in bomine : et pro- 

^ Porte, ad intetlectum fwminis coiijunqfmlur, 
(a) indicai recens baptizaios. 



^^ FRAGMENTA 

dtiiil (crra reptilc animaruin vivarum, Sacramenla ; 
ei boc in hominibus : poslea produxil animain vivam, 
rofrenalioncs omnium libidinum ; el hoc in bomine. 
Jungc isU omnia ad in(clleclum ; et factus csl bomo 
ad imaginem et similitudincm Dci. Attcnde unde il- 
lud probemus. Ideo dc singulis dicebat, Vidit Deut 
qnia bonum esL Quando autem recil rcm mcliorem, 
non vidil quia melior facla e9t. Sed in ipso bomine 
eoncludit omnia qux facia sunt, ct dicliim esl, Vidit 
Deus omnia qute fecit, et ecce bona valde. Jaiiidiidum 
dicebat de singulis, quia bona essent ; liomine fncto 
omnia nominavit. Intelligilur quia ilhi singiila in bo- 
inine omnia invcniuntur. Quxris in lioininc lucein ? 
Invenis fidem. Quxris firmamenluin? Invciiis aucto- 
riutem Scriptiirarum. Quxris segregationcm aqua* 
rum ? Invenis fidelcm segrcgalum a Gcntibus. Qiiirris 
pullulare bcrbam et ligna rniclirera? Invciiis opera 
bona, opera misericordioe. Qiixris luminaria coeli? 
invenis Evangelistas. Quxris rcpiilia aniniarum viva- 
rum? Iiivenis Sacramcnla. QuxTis animam vivam? 
Inveiiis conlincnliam. Quxris in bominc hoinincm? 
Invenis im.nginem ct simililudinem Dci. 
£j( Sermone de Quinquagesima resurrectionis , Ftorus 

ad I Cor. i. 
Ilumitiatus cst Doniinus Christus , ut essc bumiles 
iiosceremus : conccptus est conlinens omnia , natus 
est gigiicns omnia, morluus cst vivilicans omnia : scd 
post triduum rosurre^i^it, ct asccndit in c(Blum,ct 
Lujnaiiam quam susccperat carnein, ad Patris dexlc- 
ram collocavit. Mirabile cst , fratres, el boc cst quod 
credere inipii nolunl ; mirabile est bomincm rcsur* 
reiisse in camc, ei in coclum asccndisse cum carne : 
sed multo est mirabilius , totum mundum rem tam 
incredibilem credidisse. Quid cst incredibilius Dcum 
talia fecisse , an mundum crcdcre poiuisse? Quid , si 
ei ipse modus considcretur a nobis , qoo credidit 
mnndos ? etiam ipse vere divinus advertitur, et valdc 
mirabilis invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis, 
et oinnino quanlum ad sxculi doctrinas pcrtinet im- 
polilos, non pcritos grammatica, non armaios diale- 
clica, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare 
tacciili paucissimos misit. .Quid dico paucissiinos ? 
Duodecim misit ; et tainen per eos sic omni gencrc 
fMSCium implevil Ecclesias, ut plurimi etiam ex ipsis 
ftapientibus saeculi, quibus videbatur ignominiosa crux 
Cbristi , ea in fronte signentur ; et dc qua erubescen- 
duro putabant, nobisque insuliabant, cam in pudoris 
nrce constitoant. 

Es Sermone de Apostolo Paulo , iit eonversione cujut' 
dam Fausti pagani , Florus ad Rom, xiv. 
Cor hominis nec videre possumus , nec osiendcre. 
Deas dicit, Quce palam suni , vobis ; quce occulta sunt , 
iMiAf . Paolus dicit Apostolus , c Fratres , nolile anie 
c tempus judicare quidquam , donec veniat Dominus , 
€ ei illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit 
€ cogilationes cordium ; el tunc laus erit unicuique k 
c Deo I ( I Cor, iv , 5). Non potes inspicere cor novi 
cbristiani. Quid, cor veteris christiani poles? Dictori 



SERMOMUM. 1730 

esiis , Scd ex necessitate credidit. Posset et de lllo 
dici, de qiio paulo antc loquebamur, Qui priut fuit 
blasphemus, et persecutor, et injuriosus(\ Tim. i, 13). 
Et ipsi enim quxdam neccssitas impacta est : coelesti 
vocc prostralus est; ut lumcn habcrct, lumen perdi- 
dil. Minare quod volueris , et qunntum volueris da 
cuilibet Iiomini : quid duicius ista lucc ? Qiiam tamen 
Paulus nisi perdidissel , xlernam iion accepisset. De 
necessitale credidit. Quid timuit? Dicatur mihi quid 
tiinuit. Clamantes oves? Oves clamarc possunt, mor- 
dcre non possunt. Potuit et in ipso clamore ovium Dci 
advcrlcrc gloriam Dei, el timerc judicium Dci. Exci- 
tatus csi a somno quodam modo, ut considcraret im- 
plcri de Christo qu:c sunt prxdicta de Chrisio, tantiim 
possc noinen Cbristi, tanlum praevalcre gloriam Dei. 
Ilaque brcviier dico Cbarilaii vcstnc ; Ecclcsiam Dci 
alloqiior, popiilum Dci alloquor : Si credidit, tu inve- 
nisii; si limuit, lu vicisti. Intcrim, fratrcs, ad quod 
possunl Iioinines , ullra nobis non nsurpemus quod 
conccssum non cst. Aposlolusdicit : Infirmum autem 
in fide recipile, non in dijudicationibus cogitationum 
(Rom. XIV, 1). Non nobis usurpcmus dijudicare €Ogi> 
lalioncsaliorum : sed Deo prxbcainus cogiiationes no- 
slras, cliam pro illis dc quibiis forte aliquid dubitamus. 

Fortedubitataliquidnoviiasipsius. Amateahundanlius 
dubilanlem : amorc vcstro curaie de corde inlinni du- 
bilaiioncm. Inleriorcm faciem vidclc, dc qiia gaudeatis; 
cor Dco coinmiitile,pro quo oreiis. Sciatis eum deseri 
a nialis, suscipialur a vobis. Plus amatc lioniinem,quam 
prius oderatis errorem. Sic vcnil Cbrislus a^gros sa- 
nare,dc quo Evangclium audiviinus : c Qnia non cst opus 
c sanis mcdicus,sed male hiibentibusi (Matth. ix,12). 
c Et quis est homo qui cum perdiderit unam ovem, 
c nonnc relinquit nonaginia novein in montibus , et 
c it quxrere unam qux perieral , et cum invencrit 
c gaudct de illa? Sic gaudei Patcr mcus de uno poe- 
c nitentc, quam de nonaginta novem jiistis, quibus 
c non est opus pcenitentia » (Id. xviii, 12-14, et Luc. 
XV, 4-7). Sic prorsus venil Cbrislus aegros sannre, sic 
sc novil dc inimicis suis miscricors vindicarc. Quibus 
forte animus dolet consortibus cjus erroris, ad horam 
irascuntur , postea forlassis imilabuntur. Itaque, fra- 
trcs , commendamus eum et pralionibus vcstris, et 
dileclioni veslnc, et amiciti» fidclissimac , et susce- 
plioni infirmltatis ejus. Quomodo prjeitis, sic sequi-* 
lur : bonam ?iam docete , bonam in vobis inveniat. 
Jam factus cluristianus, discernat quid interslt inter id 
quod dimisil et id quod invenit. Yitam ipsius et stu- 
dium circa fidcm Christi posteriora tempora compro- 
babunt : nunc autem , fratres mei , non fuit necesse« 
non fuit consilii pastorum repellere pnlsanlem , dif- 
ferre quxrentem. De occultis cordis velle judicare, 
et vocem manifeslam non acceptare , nec consilii 
fuit, nec proposili nostri. Novimus enim queinadmo- 
diim minctur misericors illa Dei avaritia undique 
lucra qu.nerentis de pecunia siia, el dicentis pigro 
servo judicare volenti quod non videbat, et circa Iiicra 
coUigenda Domini torpescenli : c Scrve nequam , ex 
c ore tuo tc condemno. Tu mc dixisii honiinem mo- 



1731 

€ kstom, melcre ubi noo 9cm4«avi, colligcre nbi non 
€ Bparsi : > noveras ergo avaritiam mcam. « Tu dares 
< pecimiam mcam nummulariis , ego venieiis cum 
4 Qsuris exigerem » (Luc. xix , 22, 25). Nos ergo non 
potoinus nisi ero^rarc pccuniam dominicam. Exnclor 
ille eril, non laniam ipsius, sed el omuiura nosirum. 
knpleamus ergo oflicium praerogaioris , non U8iir|)e- 
mus locum exacioris. llaquc, fraires mei , opus Dei 
in ahinio liabele : aliud quairebalis, aliud disponeba- 
lis, aliud invenislis. Opus Domini coramendamus, 
servi conservis. Pius iii eo diligamus quoJ Dominus 
noslcr fccil, quam id quod facerc volebamus. Mdiora 
cnim sunt opcra ipsius. Ei magnam el devolam voceia 
cjus audivimus : M.ijoralum nolo , christianus ecse 
volo. Ltclamini , cxsulinie , amplius quam odcratis 
amaic. Opus suum Glirisro oralionibus commondale : 
animuni fidclem , pium, amicum rudimcnlis senis CK- 
hibelc. Qnid inlcrcsl enim quia vidclis jam provcclam 
9ctaicm ? Ilora nona vciiit ad vincam , mcrcedem 
a^qnalom acccpluriis , ctc. 

Ex Sermone de iVa/fl/i sauctl Qnadrati (a) , Deda non- 
dum vuUjalus ad II Cor. iv. 

Bcatus aposlolus Pauius adhibuit tcslimoniuni de 
Scripluris, in quo nobis gloriam marlyrum commcn- 
davit. Propter quod uriptum est, inquit , Credidi pro^ 
pter quod locutus sum. El nos credimus , propter quod 
etloqiiimur ( II Cor.iv, i5).Si cninilaniummodo credi- 
dissenl, et non loqucreiitur, non palcrcntur. Gredeiido 
apprclienderunl vkam, ct loqucndo iuvcnerunt mor« 
lcm ; scd morlcm, in qua corpus corrupiibile scmina- 
rclur, cl iiicorruptio metcreuir. Islum sensum, id est, 
quod credimus proplcr quod ct loquimur, alio loco 
idcm aposlolus sic explicavil : Corde creditur ad ju- 
slitiam, ore autem con[essio fit ad salutem {Rom, x, 10). 



5. AUCUSHNl EPISCOPI f7S2 

inflrmos , pauperes , indoclos : non ^ia reliqQit flr- 
mos, divitcs , sapienles , nobiies ; sed sl ipsos primos 
eiigeret, mcrilo divitiarum suarum, merito substin- 
tiarum , merilo natalium sibi eligi viderentar , atque 
inflati de bis rebus, salutem humiiitalis non recipe- 
rent, sine qoa nenio potest redire ad illam vilam, 
unde non laberemur nisi per supcrbiam. 
Item ex Sermone de tribusvirgis, Beda nondiun vulgahu 

ad I Thess. n. 

Factus sum parvulus in medio vestrum, tanquam nv- 
trix fovens filios suos (l Thess. ii, 7). Ideo non dixil, 
Maler, quia aliquando matres vcl delicaliores sunt, vel 
minus amantes filios suos, ciim pepercrint iradunt 
aliis nulriendos. Rursiim si solum dixisset, Tanquam 
nutrix fovens; et non addidisset, filios suos : tnnqiiam 
alia pariente nutriendos accepisse videretar. Et nu* 
tricom se dixit, quia alebat; et fiVm suos, quos ipse 
pcpercral, dicens: Fi7ft ih«, quos iterum pffrlfrrte, 
quoadusque Chrima reformetur in vobis (Galat. iv, \9). 
Paril aulem, sicut parit Ecclcsia in ulero suo, non 
semine suo. 
Ex Sermone de hono Nuptiarum^ Beda et Florus ad 

I Cor, VI 1. 

Qni potesi capere, cajyiat (Matth. xix, 12). Sed non 
possum, iiiquil. Non potes? Non possum. Suscipiat te 
Rutritoria* quredam Apostoli auctoritas, ul si se non 
eontinent^ nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad 
veniam. Pertineal ad veniaro, ne irruatur in (eternam 
poenam. Fial quod licet, nnde ignoscatur quod nen 
Ucet. Hoc indicat quod sequitur : Mallem eos nubere^ 
quam uri (I Cor. vii, 9). Goncessit, inquaro, aliquid 
incontinentix quia mnjus timuit : timuit poenas aeter- 
nas, timuit quod exspcctat et manet adulteros. Eliam 
hoc quod conjugati victi concupiscenlia utunliir iiivi- 
cem ullra necessitatem liberos procreandi, ponam in 



Ex Sermone de tribus virgis, Deda et Florus ad I Cor. i. ^ jjjs p^^ ^^-^^^^ quotidie dicilur, DimitU nobis debita 



Quare autcm primo ignobilcs , paucos imperilos ct 
impolitos clcgcrit Dominus, cum habercl aute oculos 
^uos turbam magnam , in comparatione quidem illo- 
rum pauperionim pauciores, scd in gcnere suo mullos 
^livilcs, nobiles,doctos , sapientes, quos postea etiam 
'Collegit , exponit Apostolus sacrainentum : Infirma 
Jiujus mundi elegit Deus , ut confundat fortia ; et stuUa 
Jnijus mundi elegitDeuSt ut confundat sapientes;et igno^ 
tilia hujus mundi ele^t Deus , et ea qum non sunt , id 
«st, non compuianlur, ut qua sunt evacuentur (I Gor. i, 
^27 et 28). Venerat enim docere huniilitateni,et expu* 
giiare supcrbiam. Yenerat Iiumilis Deus : nullo inodo 
liic prius altos quxreret , qui tam humilis venerat. 
Primo, quia elegit nasci de illa fcmina, qw£ despon- 
sata erat fubro. Non clegil ergo amplos natales, ne 
iii hac terra nobilitas superbiret. Nan elegit saltem 
nasci in amplissima civilate, sed nalus est in Bethle- 
hem Judo:, quae iiec eiviiatis nomine lUincupaUir. 
Hodieque illani incolx loci ilUus viliam appdlant : 
tam parva , tam exigua , prope nulla est, nisi pristina 
Domini Ghrisli nalivitate nobilitaretur^ Eliegit eiigo 

(a) In calendario CarthagineDsl mense aug^usto cele- 
lirttur QuadratuSy et martyr a possidio diciuir in Indiculc^ 
cap. 9. 



nostra, sieut el nos dinuUimus debHoribus nostris ( MeXtk. 

VI, 42). 

ExSermone de eo quod scriptum esty Matth., eap. xvi, 

24, Si quis vult post me venire, abneget seroet ipsum: 

Beda nondum vuigatus ad I Thess. v. 

Corripiie inquietos^ consolamim pusillanimes , eie. 
Quaiido videt homo aliquein male viveniem, et forte 
aliquid Ecclcsiae pra^siantcm, et non eum corripity 
animo fugit. Quid est, animo fugere? Timere. Timor 
est fuga interior. Quare limet? Quia mercenariiis est. 
Ne forie ilie male accipiat quod corripilur, et non dcC 
quod solei (a). Yidet lupum venieniem, id esl dlabe- 
lum male vivenlis colla frangenlcm; ct fugit animo» 
abstinet ab atili corrcplionc, plenus timore. Qui ao- 
tcm pastor est, et est ei cura pro ovibus, non eum 
dlmrttat,el facit quod ait Aposiolus, Corripiteinquietos^ 
eohsoiamini pusiUanimcs, elc. Non crgo puletquis pium 
pastorem, vel qui se dicit pastorem, quia non reddet 
malum pro malo, cum reddat potius malum pro bono. 
llle enim etsi peccator est scelestus, dc bonis suis dal 
Ecclesise : ille autem nialum pro bono ei reddil, ctii 

*■ Beda in Hss., mitricaioria. 
(fl) Vide serm. 137, n. 12. 



1755 



FRACMENTA 



SMotnliit eomplioneiii* Sed quonimn lioc loium de 
itikclione fociendum est ; aliquando autem homines 
correptoressuos puiam inimicos suos : ideo cum dixis- 
set, Corripile inquietot; subjecit, comolamini pusiUani" 
SMt. Fortc enim de correplione incipit dencere, et 
pertorbalur : tunc te oportet consolari. Suscipite infir^ 
mo% : ne per infirmilatem cadant. Si litubare eum fe- 
dt InGrmitas, sinu suo suscipiat charitas. Et cum ista 
dixissety adjecil in novissiino, Videte ne quis malum 
fro malc alicui reddat (I Thess, i, i4, 15). Ergo non 
cst maluin correptio si sit. Sed boiia ovis, quando 
eorripitur a prnDposito suo, quid dicil? Emendabit me 
putus tft misericordia (Psai, cxl, 5). 
Ex Sermone de eo quod ait Dominus, Ltic. cap, xi, 10, 

11, Petitc et accipielis : Beda nondum vulgatus ad 

11 Cor, xii. 

Livenimus mnlos pelisse el accepisse, ct bonos pe- 
lisse et non accepissc. Quid enim pcjus da*monibus? 
Ettamen porcos pelicrunt ctacccperunl (Malth. viii, 
31, 32). Et invcnitur Deus non fccissc desidoriuin 
Apostolorum, el implessc desidcriuin d;vmoiiiorum. 
Qttid ergo dicimus, nisi quia novit Donmus qui sunt 
iju$ (II Tim. II, 19), ct corum omnis qui petit accipit ? 
Sed adhuc de Apostolo scrupnlus restat; noii enim 
ipse noD erat inler eos qui suiit ejus, qui haiicsenlen- 
liam dixit, Novit Domiuus qui sunt ejus, LLrgo omnes 
^Qi suntejus, pctunt et accipiunt. Sod quairimiis quid? 
Ea quippe qux propicr viiam islam tcmporalcm pe- 
Iwitor, aliquaiido prosuiit, nliquando obsunt : et qnaiido 
ea scii Deus obesse, non ca dat desiderantibus et pe- 
lcatibiis sttis : quomodo nec medif-us dat quidqiitd 
aeger pelicrit; el amando iiegai, quod non amando 
concederct. Exaudit ergo ojnncs i>uos ad a^tcrnaui >a- 
lulem ; nun omnes exaudit ad lemporalcm ci»pid»la- 
leai - et ideo non exaudil ad hoc, ul cxaudiat ad iiiud. 
Deniqiie eiiam ipsa verba considern. Quando non ac- 
cepil propter quod ter Dominuin r<^avil, aitilli : Suf- 
fdt tibi gratia mea; nam virtus ininfirmilate perficitur 
(II Cor, xn, 9). Quida me desidcras ui aufcratura le 
siiroulus carnis, quem accepisli, ne in tuis revelati^)- 
nibus extoilaris? Utique proplerea hoc poscis, quia 
tibi prodesse nescis. Ciede inedico : quod imposuii, 
acre est, sed utile; facit dolorem, sed pariurit saiiita- 
tem. Virtus in infirmitate perficitur, Toiera ergo in- 
firmitatcin, si desideras sanitalem : tolera infirmita- 
lem, si dcsideras perfectionem, quia virtus in infirmi- 
tate perfidtwr. 

Ez Sermone de verbit Aposloli^ Non est nobis collucta- 
tio, etc, Beda et Florus ad Eplies, vi. 

Non est nobis colluctatio adversus carnem et sangui^ 
«eiR. Quia non tanlum lc homo perseqiiitur, sed dia- 
boios per illum ; ct anlequam lc locdat in corpore, se 
occidit in corde. Non est nobis coUuctatio adversus car" 
mmei sanguinem; hominibus adversus homincs, qui 
aro et sanguis sont : scd adversus principes et potesta" 
tn^reclores tenebrarum harum (Ephes, vi, f2); quia 
^ooiodo eos qui lux sont, Christus giibernat et regil; 
sie eo8 qoi tenebrae suot, ad omne malum diabolus 
pfaeci^iat ei insiigat. ilocergo uos liortatur Aposto- 



SERMONUU. 1754 

bis, iit non confrn hominem malom, sed eoDin dia- 
bolum qui cum ilto opcratur, oremus; et quidquid 
possumus faciamus, ut diabolus expellatur et horoo 
liberetur. Quomodocnim si ad aliquem in prxlio con- 
stitutum de parte adversariaarmaius equo sedens ve* 
nint, non equo, sed equiti irascitur; el quantum po« 
test, hoc agere ciipil, ut cquitem percutiat, ct equum 
possideat : sic circa homines malos agcnduin csi ; et 
non conlra illos, scd contra euin qui illos instigat, 
totis vii-ibus laboraiidum est ; ul dum diabolus viiici- 
lur, infelix ilie qucin possidere coeperal libcreiur. 

Ex eodem Sermone^ Beda et Florus ad I Cor» xii. 

Qui dicit se in Christo manere, debet sicut iUe ambu- 
iavitet ipse ambulare (1 Joan, ii, 6). Qu:r cst isla via, 
in qua Christus ambulavit? Qux est alia, nisi chari- 
tas, de quadicit Aposloliis, Adliuc supereminentiorem 
viam demonstro vobis (I Cor, xii, 51)? Si ergoChristum 
volumus imiuri, per ipsam viam dehemus currere, 
qunm Cliriktiis el in crucc pcndens dignnlus cst am- 
bulare. In cruce cniin flxus eral, et cliaritntis vinm 
currens, pro suis pcrseciitoribus suppli(>al>al. Denique 
sic dixit : Pater, ignosce iUis^ quia nesciunt quidfaciunl 
(Luc, xxiii, 54). Et nos ergo pro omnihus inimicis 
noblris hoc jiigitcr siipplicemus, ul illis Dominus 
emendalionem morum et indulgentiam iribuat pecca- 
torum. 
£x Sormonr, QuaUs debeat episcopus esse, et ubi rcpre- 

hendit Puulus Petrum:Beda nondum vutgatus ad 

I Tim. III. 

Oportet ergo epitcopum irreprehensibilem esse (I Tim. 
nt> ^)* Qiiis hoc ncgat? Sed ciim oporieat episcopum 
irreprchtnslbilem csse, mim(|uid rcprchensibilem dc- 
cot ossechristianuin? Epi>copus noinen gnecum esl: 
laline vero superinli^nlor vcl visiimor dici polesl. Nos 
episcopi sumus, sed vobiscnm clirisliaui sumus. Nos 
propric vocnmur a visltatione : commiiniter (uniics ab 
unctione. Si unctio communis e6t,et luctfl communis 
est. Quarc autem nos visitamus, si iiiiiii boni est quod 
in vobis vidcamus? 

Ex Sermone de Sabbato^ Ftorus ad II Cor. iii. 

Cum aulem conversus fucrit nd Deum, aufcretur vela" 
men, Velamen, non Moyses evacuntur: velamen, non 
lex. Ailendite quomodo Dominus vcuerit, et cvacua- 
tur velamcn : quando pepeudit in ligno, velum scis« 
sum est. magnum mysteriuin! o incflabile sacra- 
menlum ! Transgrcssores Icgis cruciflxcnmt, et legis 
sccrcta patuerunt. Nonnc crux illa clnvisfuit Domini? 
Tenuit, et clausa dissolvit. Scd Jud;ci etiam discisso 
velo coopertam habent faciem (a), Nos autem^ ait Apo- 
fitoius, revelata fade gtoriam Dei specutantes^ in eamdem 
imagitiem transformamur dc gtoria in gloriam^ tanquam 
a DominiSpiritu(\lCor,iii, 16, 18). 
Ex Sermone de Catendis Januariis contra Paganos^ 
Joannes diaconus in Leviticum, 

Aposlolus Petrus dicit ad Ecclesiam, qux est cor- 
pus Christi : Plebs sancta, rcgate sacerdotium (I Petr. 
11, 9). Tunc ei.imunussacerdos ungebalur, modoChri- 
stianl omnes unguDtur. Ungcbalur el rex, ungebsMur 

[ai Vide scrm. 300, n, 3. 



1735 

eisacerdos, cxteri non ungebanlur. Ulramque per- 
soDam gerebat Dominus, non in figura, sed jam in ve- 
ritale, cl rcgis el saccrdoiis. Ob iioc de ipso Domiuo 
dicil Aposloius, Qui factus e$t ei ex semine David se- 
cundum carnem (liom. i, 5). Ecce ergo regium gcnus. 
£x seinine ilaque David propler Mariam Chrislus di- 
cilur, quia illa erat ex semine David. Scd quo genus 
in Maria ^? Scripium esl in Evangelio sacerdolem Zn- 
chariacn liabuissc uxorcm Elisabeih de fihabus Aaron. 
Ergo de genere saccrdolali ; quia tola ipsa tribus Levi. 
Dicilur aulein in Evangclio Mario) virgini ab angelo, 
Cognata tua Elhabeth (Luc. i, 5G). Si ergo Elisabf ih 
una de fiiiabiis Aaron saccrdolis cognala crat Marix, 
non dubitiUur virg nem Mariam non tantum ad rega- 
lcm, scd eliani ad sacerdolalem sanguinem pertincre. 
Qixaproplcrinesl in Domino secundum hominem qucm 
susccpit, ulraque pcrsona, rcgia ct sacerdolalis. Ideo 
ergo lunc in figura duo ungchantur, rex et sacerdos, 
quod in iUo capiic nosiro completum est, cujus idem 
iios Ecclcsiam lolain corpus esse manifestum est. Unde 
mcrilogcnus rcginm cl saccrdotale dicimur. 
Item ex Sermone de Calendis Januariis conlra Paganos, 

Joannes diaconus, ibid, 
In illis veleribus sacramcnlis ille pr.Tfigurabalnr 
unus Dominus nostcr Jesus Christus. Unus s;.ccidos 
intrabat in sancia sanclorum : populus aulcm omiiis 
foris slabat. Numquid modo episcopis ad nltare assi- 
stcntibus vos foris estis, ac non inlus ? Inlrabat tunc 

* Forle : sed quomodo sacerdotale genus in aiaria ? 



APPENDIX. ^ 1736 

unus s.icerdos in sancta sanctorum semel in anno, 
Annus totum tempus significat. Semel ergo in toio 
tcmpore intravit in sancta sanctorum, non figurata, 
sed vcra, uUra velamenta coelorum, unus sacerdos 
nostcrresurgens a mortuis Dominus Jcbus Christus, 
oflcrens se ipsum pro nobis. Intravit, et ibi est. ru- 
pulus aulem adliuc nobiscum foris stat : nondum resur- 
reximus ire in obviam Christo, et semper cuni illo 
interius permancrc, cum dicturus est bono servo, 
Jntra in gaudium Domini tui ( Maith. xxv, ii ). Iloc 
ergo figurabatur tunc per uiiuin saccrdolem soluni 
intranlem in sancta sanctoruin cipopulum forisstan- 
tcm, quod nunc implcluin est pcr Dominuin nostruin 
Jcsum Chrislum solum iiilranlem supra secrcta coe- 
lorum, et populum adhuc foris gementem, spe salvuia 
factum ; exspectantcm redetnplionem corporis sui, 
qux futura est in rcsurrcctione mortuorum. 
Item ex Sermone de Calendis Januariis conlra Paga* 
noSy Joannes diaconus^ ibid, 
Ipse enim summus sacerdos preces nostras oflert, 
qui scmelipsum holocaustum pro nobis oblulit. Ipse 
est quinos perducii, interponens se, iion utinterclu- 
dat, scd utdirigat ; non ul separct, scd ut reconciliel; 
non ut iinpediat, sed ul inipedinienta disruinpat. 
Ipse cst pontifex uiius et sacordos uniis, qui prxfi- 
gurabatur iii ahtiquis sacerdoiihus Dci. Ideo quxre- 
batur saccrdos sine macula corporis ; qiiia ille solus 
sine macula pcccali vixil ctiam in carne mortali. 
Nam quod in corporc prxfigurabaiur illorum, in illius 
\ila significabatur fiiturum. 



i 



OPERUM S. AUGUSTmi 

COMPLECTENS 

SERMONES StJPPOSITITIOS, 

IN QUATUOR CLASSES SUBJECTO NUNC PRIMUM ORDINE DIGESTOS. 



PRIMA CLASSIS CONTINET SERMONES 
DE SCRIPTtJRIS VETERIS ET NOVI 
TESTAMENTI. 



SECUNDA, SERMONES DE TEHPORE. 
TERTIA, SERMONES DE SANCTIS. 
QUARTA, SERMONES DE DIVERSIS. 

His classlbus inserii sunt Serraones CiESANi episcopi Arelateosis, praeter eos qui inscrihuotur ad Mouachos. 

Comparavimus omnes eas ediliones initio Retr. et Confess., 1. 1, memoratas. M. 



CL^SSIS PRIMA. 

DE ¥ETERI ET NOYO TESTAMENTO. 



SERMO PRIMUS (a). 

De iigno dignoscentice boni et mali. Gen. ii, 46, H (6). 
1. Solvuntur vana queestiones de arb§re paradisi. 

(a) Alias, in tomo nono. 

\b) Augustino in auibusdam e veteribus libris tributus. 
Mliruiiniiudicio dubius, Erasmi autem verlini et vindiogi 
lententia est supposititius , atque in 9 tomi Appendicem 
p«r Loiraiuenses rejectus. Ambrosio quoque peri»enm id- 



Lpgimiis in Genesi dixisse Doroinum ad Adam, Ex 
omni ligno quod est in paradiso, edetis ; de iigno auiem 
dignoscentits boni et mali , quod est in medio paradisi^ 
non edetis : qua die autem ederilis , morte morieminu 
Miiltos scimus, fratres charissinii, de hac arbore qus* 

acrirtus fuit, et i.i ejus operum tomo 1 cum insicR' 
varielate exaisus. Exstat sine suicioris noraine in veSr 
CQH>eieQ8i libro ant« anuos mille, uli vidctur, descriplo. 



1737 



SEtlMO r. 



\m 



fUoncs vj! ns moTisse , qni dicnnl A^iqm non volun- 
l-<ile peccns^^e, qiiia iii ilin arlK)rc riiit dignoscentia 
iMini el ninli : el diim liominis ciil|>am excusnro ni- 
liiiiliir, sic Deo conditori iiijiiriaiii fnciunt. Qnibus 
miio reddcnda csl, ne diutins qniestioncs vnnas mo- 
▼e:iiit, nut usf|iie adlinc in errorc lalitcr senticndo 
Inle^nl : scd si volunl nosse, taccnnt ci audinnl; nc 
llulta loqucndo, Deo convicium facinni. Diia nrlmr 
fitil in mcdioparadisi, cxplorans homiiiis voluiiiatoin : 
iii ea vila pcndcbat, in ca el niors per fransgrcssif:* 
Bein latebat : in ca apparnit trnnsgressio, in ciun fir- 
iitaiaTucral lcgis pra'ceptio. Dixil Dcus, Ex oimii //- 
^no quod eit in parndisOf edetis; de illa vero arbore 
qna e$l in medio paradisi, non rdelis, ne morte morin' 
mmL In hoc vcrlo \vx crnt a Dco positn liomini, ii) 
ea fuit prrmiiiiii * coiisliliilnm cuin in tcrminationc 
tcntcnluc Dfiis dixit, Si tjuxlaverilis, morte moricmini ; 
et dialioliis dixil, Non morte moriemini ; cl stctjt liomo 
iiiter Dcuin fnclorcm, ct dinbolum deccplorem. Dcus 
laorlcin niinatur, si nrboris frnctus Uingntur ; diabolus 
flcos futiiros cssc cos promiilil, si arbor illa violctur : 
rl aiipcliia cst vcncnosa dulccdo *, ct conlempla est 
luiluliritas pcrpcliiic vilo!. 

i. Mors in arbore facla non fuit, Scd dicit aliqnis 
faluiniiiator, Yidcs qnia in illn nrbore fuit facta mors? 
lii*spontkMmus vaii:r qiucstioiii. Non fiiit pliiic in ca- 
di ni arlMiro tncln, sod iiivcnla pcr liomincm : bxc 
iirnlMtio fiiit bomiuis , non dcccplio Salvaloris '. 
Kniii si Dous liomiiicm tion ninassct, ncc ct fecis- 
&i*l; iicc et aiilcn |iincmoi:crct, si nKirlincarc voliiis- 
s^. (juod si niitea iion prxmoncrcl, iion cral miseri- 
cordia, scd inipiclns; ncc jiistitia, scd injiistitin, ut 
i|isc nii>cricordit('r fecissct bDmiiicm, cl Inbi fccissel 
injiislo. ll.i.'C ini|iietas nrc in hoiiiiiic csgc debet : 
ipi.iiilo iiingis ncc in Dco fuissc crcdenda cst, qui fons 
pict:uis ct bonitatis csl?Quis lioininum,fralres mei, 
iipiis suum pcrirc patiatur, aiit f;ihric;im suam ruinae 
Iradal, aiil tiliiim qucm gciiuit in lovcam mortis im- 
pingai?Si in bominc ista crudelitas non est, nec in 
Dco credas fuisse, qui rabricam suam, id est homi- 
nemy bcnc disposiiil, ct immincnli ejus niina! dcsii- 
naiii prccepti ^ siiffulsit, nc caderct ; scd stnrc non 
|oluil. Qiinrc? Qiiin .ludire Dcuin iioluil. Quid ergo 
iiiipulamus Dco, si .\dam cccidit; qui ul cadcrel, Dci 
pRcccptum conlcmpsii? 

5. Arbor non erat mala. Res mala: non naturu^ scd 
nmlo usu. Dic iiiihi, arbor ipsa bona fuil, an mnhi? 
Dicturtis cs, Ma!a : mala utique, de qiin bomo |.oiniini 
rapiciido niiilcinliis cst morlc*.Ergo, arbor fuit maln, 
9u transgrcssio niandali? Plaiie nrbor : nam si ninl.i 
90n fuisscl, Adnnt non cccidisscl *. Hxc dicis noii in- 
lciidens viiMitiwn Scriplurnriim. Num sicut scriptuin 
fit in illa arborc fujsso dignoscentiam boiii ct iiinli ; 
i|a scriptu!!! c>t , Kt vidll Ueus qum fecit, et ecce bona 
Tidde (Cen, i, 31). lllud crctlis qiiod te iii errorem in- 
tlocnl; et huc non crcdis qund tc ad salutem pcrdu* 
cat? \is nnssc qiii caiuiiiiiinris, qiiin arbor illa ii in 
yt niala, :cd bona ; ncc in ca facm cst n Dco mors, 
fedlunio sibi morlciii crc:ivil?l)ic niiiii, calunmiator, 
^Triini btiiium csl, nn mahini? Sinc dubio diclurus 
es, Maliim. Kt qiiarc inaliiiii, cl ii«iii houiiiii ; ciini 
omiiia qux* Dciis fctii, boiia sim vaUlv? Qiiale bonuni 



* In M.«*. dn<)l>us, nrrrn /v/h r:la^. 
*AUquol Mssi., dmceao mortiu 

*lD rm. 9Js., salutis, At in gr. v.s. ot i;i Er.. salulfirig, 
^ Editi , destuiUiim prtvcefto. Mclius &is6. , destlnam 
prgeciptL Destina uuipiic sumiiur pro labricae fulcimine. 
&<• Rc^ in Hi&tona Anglorum, lib. 5, cap. 17: « Fa- 
«ctum est ut aeclinis dcsiins, qu;e exirin&eais ecclestac 
«(^ muQimiae crat apjjosiui, » elc. lii ejusJem ca(>ilis 
lilulo editio iiova sul.sliluil, « npiosla Keclet»iu*; » ubi auii- 
Jpa, c destioa l^:cclesi:e. » l liiur cadem voce Augustinus ia 
tai*.s«*Tin. f^ s. BrauUo in \ita s. isidori lli^^al. airil. i 
ipiid Mir. 

* Ua duo Sb#. At editi, mr tatus fht in nvyrtcm. 

* »•. oor., st maiu non fuusel, homitn mortem mi pro- 
MMttitf. 



Patrol. X?.Ai\. 



dicis csse fcrriim, nnde homiiiM ptVimMnUir? Aiidi 
ergo : iion fen-um f?sl tnalum ; scd c|ui ad facinus iiti- 
tur fcrro, ipse malus csr. Nam vis iiosse qnia iNinum 
cst ferrnm? Uniis eo ntiiiir ad putnridum Tinenm, cl 
alius ad perpelrandiim homicidium : nlius se pascit 
ferro, aliiis innoccntem perimit glndio : unns ferro 
agrum colii, nliiis iii fniicc fcrro * sangnincm fundit : 
uiius opcrninr ferro ni viiam sustentct sunm, nliiis 
aulcm fcrro vitnm cripit alionam. Nam cl judcx gla- 
dium pdilat, ut in rcinn anim.ndvcrlnt, iiiiiocrnlcju 
absolvnt. Adliiic nudi, si vnral, cnlnmmntor. >ipuni 
]K)i)um <licis es-^c, nn maiuni? Pulo qnod bonum dicns 
esse, non mnhim ; ct hoc xqnilatis judicio, non ehrie- 
tniis l^eneficio. Ergo bonum cst vinnm. Domim vnhle. 
Bciic. qiiod in viiio confcssiis cs bonam esse Dei 
cr&itumm : et ego confitcor honnin csse. Qunrc crgo 
nnus accipit cnm sobrictate, alius ad ebneintcm? 
Numquid qiiia unns de co cbriaiur cl turpis videtnr, 
ideo niala diccnda cst Dei crcainra? Aligs sobrie bibit, 
ct Dcum in ipsa sobrielalc l)cnedicil : pam qiii inobria- 
tur, in foveam cadit, ct aliquotics mortcm incMrrrt. 
Cibi quos nobis Dominiis largiri dignatus csl ad uicn- 
dum, iion sunt inali, sed boiii : et tamefi si amplins 
pr:csumnntnr, pcrniciosi siint ct nocivi. Numquid ideo 
clicenda cst ina|a f)ci creatiirn. quia noccl, aut aliqui* 
hus pcrniciosa cst? Scd qnin in pernicicin «alulis sunR 
amplius prxsiimunl, et qnod Dciis gcneri huniano 
largilus esi, ipsis nocivnm cst. Ct qux dicinnis suiiiy 
hcne omnibus noin si:nl. S^cimus aliqnos mnlto vino 
et cibo pncfucatos : numquid in vino nul in Cibo fui| 
niors? Absil : sed intcmperantia ciliorum fecit eos i)| 
mortcm caderc. Sic et fcrruin non idco diccodum c^\ 
malum, quia de co latro facit homicidinm : scd ipsc 
malus est, qui co ulilur ad pcrimendum homincm. Il:| 
et illa arbor non fuit mala, sed bonn ; scd fiiil p|nne 
malum quod boino Dci pnrccpiiini Irnnsgrcssus csl ; 
nnro bonnm cst quidqqid Dens homini ad utcnduni 
tribnerc dignnius cst. Ecce dc Nnvo Tcstamcnio pn»- 
fero lesiiiiKinium, bona es^eoinnin qu;u Dcus fccit. Iii 
Aclibus Aposlolortim ICo'iinus« obuormisse IVtruni, 
et visiim \ ilissc, deponi dc coclo \as qnoddani c.indi- 
dum ul lintcum, in qiio crant qnadrupcdin» volAtill^ 
rt .serpentia lcrnv posila. Kl dixit nd euin vnx : Surije, 
Petre, viciima et manduca. El Pclrus ait : Absit, th- 
wine ; quoninm UHnqaam comedi omne comwune et inh 
wundum. Cui dii^it : Umo(< Peus sanctificavit , lu n^ 
commune dixeris {Act. x, 11-15). Qiiid cst, c^ilumniji- 
lor? Eccc nrm soluin bona , scd ct sanctincata cssc 
onitiia diviiio orc probavimus. 

4. Peccatum soti Adw imputandum, non arbori, aut 
Deo, Arbor hxc non fuit iuala, scd boim, noc in eu 
nliquid mali potuit repcriri : scd liomo fiiii a semct- 
ip o ninhis, qui mnle nsus csi bono quod fccenit 
Deus. In hoc mn|a volunlas bominis cognoscilur ; ut 
cui omiiis paradisus subjncuit , ad arborem intcrdi- 
cinm nianuin cxicndcns mortoin incnrrit. Si unain 
arborem ci divinilas largirctnr , ct omnis paradisu^ 
fuisset interdictns , suriiccre dobuerat quod ei largiiii^- 
cst Deus. Sid (|uia amplius volnit qiinm qiiod ci vc- 
hiiitas largicntis indnlsil; ct hoc qiiod bnbnit amisii, 
ct in mortem nibilominus incurrii. Piccatnm Ad.'i: 
cui imputanduni cst? Deo qui monuil, aut ci qui aii* 
dire iioluit? medico qui vulnernto observandi prcciv< 
ptum dedit, aut vulncrato qui coiitra medici prxci^- 
pium noxia poma gnstando cansam transgrcssiunis 
iiicurril?Medicornni nrs csl, nt ci< quos vidcrint ni>- 
mia a^gritndine laboranles, ca probibeant qunc periti 
ciosa sahiii, ant periculum prociirenl. Quod si aegnitns 
coittrn n)cdici praTeptnu. |H'r iiilcnipcrniiiiain cnnlru' 
ri;i sumeiis. niortciii iiicideril , qiiid pcrtiiiel incdiCo, 
qiii pi\evidciis causaiii , ohseiviilioneiu indixil? lia 

< Apyd Ambrosiuin, tn acie fetri, Melius codices uoMrli 
infauto; id est, in tnguslo viarum congressu, iusi. 
diitf K latrociniis idoneo. iLa voce iitilur Augustiuus, emrr. 
in i^sid.n. 86, « lioc fccit ill : InUo, lortior iii criice qimui 
« iti .auee: » iMiarr. ii| Psulai. 5i*>, nccooa iu. f .taw^vxw 
Joa.i.;i:» Irail. 7, u. \*. 



r.39 



APPENDIX. 



IV^ 



nec medlco aniinnrum Dco impiitanilum csl qnod 
Acl.im cceidU, qtii cum anlc monendo in xicrnuin vi- 
^crc voluit. 

[ 5. Mulla supcrsunl dc islis qu;rslionibus qux 
^liccndn sunt; scd hor.i prxleriit singuli diccrc, 
nc longitudo sermoiiis rnslidiuni niciiU audiloribus. 
Debitorcm mc dico, dilaiioncm pcto : sed vercor iic 
ilebilor occurrat, el crcdilor abscnliain procuret. Dc- 
bilum curo solvere scrmonem, scd piistinos ineoj 
non invcnio crcdilorcs : aliquos vidco, aliiiuos rcqiii- 
ro. credilor piger, cum vencris * ut deb^tiim cxig:!?, 
quid Inam absenliam procuras? Debilor sali^facere 
rredilori cupit, el"crcditor desidlo^us n!)-ciileui sc 
facit. Novam rcm vidco. Inslat debiior credilori ut 
dcbilum rcciiMnl, ct illc cxcnsal. Scd qiiid iislercsi, 
si cr<><Iilor vcuire noluit? Rcddat dcbitor qiiod pro- 
inisil*. ] 

G. Cnr Deus sciens Adam peccnlurum , non eum 
tcvocavU a pcccato. Adhiic caluninintor illc prisiinus 
lot probaliouibiis convictus non acqfiiescit , scd 
dieil : Scicbat Dcus bomincin possc pcccnrc , an 
non? Rcspondcamus ci, iic sibi vidcaiur aliquid 
dixisse : Scicbat plane. Si ergo sciebat cum posse 

Seccnrc, quarc non eum revocavita peccato ? Quare ? 
liiia invitum non deciiit coronare. Quis unqunin, frn* 
tr&s mei, prxmium non pugnami dni? aut qtinc coro- 
na non dimicanli? aut qux* siiic conniclu victoria? 
Aiidi Apostolum divino orc lo(|ucn(cin : Nemo coro- 
natur^ nisinui legiiime ceriavcrit (II Tim. ii, 5). Adam 
iicc pugnavil, ncc certamcn cum dinbolo suscepit; 
scd ad tinam snggcslioncm prcmium inimortaiiiaiis 
amisil. \icius cstqui non pugnnvit; succubiiit voluu- 
laii, non neccssilaii. calumniator qui signare lc ne- 
scis, el Dco vis calumniari, quia Adain iion voluntate 
pcccavit! Ncmpe Job homo fuit similis illi, qiianln 
pcrpessus est et tolernvil? Pugnnvit forlilcr, ei vicit : 
n Dco in polestatem diabolo daiusest, et siistinuii. 
Et uliqnc queni sciebnt Dcus penilus superari mm 
posse, in potestatem non dcbuitdnrc : scd ideo taiiier 
probarc cum voluit Dcus, ut nobis excusntionis ci 
calumnix articulum amputnrcl. LxspoIi.Uusdiviiiis et 
ccnsu, viuci non poluit ; quin nec voluit. Filios ami- 
sit, et Domiiium bencdixit. Parum c t Iioc : poslca 
ulccribusplenus, in stercore j.iciiil ; ct nibil rnali ad- 
vcrsus Dominum loqui poiuii, licet doloribus urgcba- 
Inr loqiii; scd verba non fucrant improperii. Cui jnm 
uxor non adjiitoriuin , sed dcccprio fuit; adjutorium 

3uidem diaboIi,sed dcceplio niariti : sulornnia' a 
iabolo talia persuadebntdiccns, Quamdiu pateris hwc? 
Dic verbum contra Dominum, uliudignelurtioi et moriaris 

iJob 11, 9). airecius iixoris! mal.ngma coiijiigalis^I 
2uasi dixit, Confitcre Deo, ut propiiiclur libi, et vivas : 
Blasphema, inquit, Deum, ul iudignclur libi, ct mo- 
riaris. argumcnla serpcnlis aniifpii ! Per uxorein 
pntavil Job decipcrc , cujus auimum viiIiuTibus plc- 
niim * nec sic quidcm valuit ad blaspbcmiam inciL.re. 
Adam vcro quid talc pcrtulit? quod cum diabolo ccr- 
lamen habuil?NihiI lale pertutit : qiiare diabolo po- 
tins quam Dco obedivit? 

7. Mors ex diviui mandati contcmptu, Scripturm quam 
reverenter accipiendcc, Sed adhiic, calumnialor, dicis : 
Quarc dixit Deus , Alorte moriemini , nisi quia Doiis 
ipsam moriem fecit, quia eam non averlit? Uespott- 

< Er. et aliqiiot Mss., conveneris. 

' Qiue aasulis conclusiiiius, licet cxstcnt Ja omnibus ma- 
niiscriptis, addita tamcn videatur,ut exuno tractatu Ucrent 
itermoucs duo : quorum alter in nianuscriptis aiiquot incipit 
abhisvcrbis, Demtum cnro sdvere sermonem, liiteriiolator 
imitatur Anibrosium, qui librum de Incamatione sic exordi- 
tur : « Oebilum, fralrcs, curo solvcndum : sed hesieraott 
« meos iion iiivenio crcditorcs. » 

* Ms. cor., siibrogaia. 

^ lla Mis. At ediii, o malignitai conjugalis ! Et mox, p<h 
Vdt enim dixisse, confitere neo, eic. At Mss., QuasidixU^ 
confitere^ etc, id cst, Masphenuam Dei, ejusque ine pro- 
vocfttionom ea soasit flducia, qua oonfessioaem illius ac 
pro()itiatioacm suaderct. 

* vox olenum deSidcratttr )a M8. oor. 



dclur libi ct in boc, calumuiahir iiicplissime, sl iw 
cum sis bomo habcns filios, omncs ndiiKmes, omiiibiis 
pra»ceplum das, ul lc scqiiaulur ct iniilentur iii omni- 
bus; et si unus eoruin conteuipl«»r exsiilerii, ct per 
ninlain convcrsalioiicin mortcni incurrerit; numijiiid ^ 
cjiis mors libi impulauda csl, ct non potius ci qui 
lunm admoniiioneui contcmnendo iiiortein iiicurrii? 
Sic ncc Doo mors Adic adscnbciida csl, qui cuin aiild 
traiis^rcssioiiein ne in morrem incidcrct inonuil. Nam 
nianifcslum est mouuisse Domiiiuin, al(|ue noluisso 
iKmiiiiem niori, nec ipsum fecisse morlcrn. Teslinc.n- 
lur liuic verbo sapieiilissimus Salomoii iliccus , Deus 
mortem non fecit, nec lcctatur in pcrditione vivorum 
{Sap. I, 13). Adain Dci praceplum neglcxii, cl in 
morleiii incidit. licvcra, fr.ilrcs, iinpcraioris Sacram * 
ncino siue periculo sui snnguiiiis contcmuit; scd 
oniiKS siiscipiunt cum Ircmore cl vcncralioue, et 
adorant vilissiiuain cbnrlnlam airamcuto scri|itain, ct 
veliit divinos ndornut npices : Scrlpturie diviii.-c lc- 
giiutur, verba Dei louaiii, ipsc Doiniiius quodam mo- 
do pr;vscns pransciitibus loquitur; et ik>ii niidilur. aiit 
fnsli(lio«;e liouiincsniidiiiui, nul qcod pojus est, scdcn- 
los fabulis vacant. Imperalor buigc posilus de cbar- 
tula b)quiliir; et tiemilur, ct quasi pr.xscns in ilhi 
cbarlula adornlur : Tcslninenlum Domini cum rccita- 
tur, ab aliqiiibus bominibus et conlemnitur. Ipsiini 
Proph('l;e clamnni. Aposloli pr:edicaiit, KvnnRclia lo- 
quuntiir, piT se ipsuin b<muiiibus ciudabulatur, ct 
iion audilur. Andi pr.rsciucm Domiiium et ioquiMi- 
tcin : i'bi fucriut, \w\i\\U duo vel tres congrcgnti tn no^ 
miiie meo, ibi swn iii medlo eorum ( Mnith, wiii, 20). 
8. An dibuit l>eus pcrnnllcre pcccatum. Scd iiiiqie, 
inquiunt calumniosi iKunincs, Deus nnn dcbuil pcr- 
niilicrc homiiKMn ul pec&irct. slulii ! Qui boc di- 
cuMl, iion consiilcrniil, qiiin Doiis non slniuam fcrit 
I:«pidenin. aul ligiicam ; sed bomiuem perfecium con- 
dldit, cui cl llberi arbiirii poicslnlem dcdit, ut consi- 
derarct qiiid boui nppclerci, ct quid mali cmitemnc- 
rct. Dcbuil rmicre qiiod miiiaiiis csi Deus, et coiilc- 
nineie quod pcrsuaserat dinboliis; ci proposiio sibi 
imniortalitntis prxmio ad hoc dcbnit b;4l)cie cor pn- 
rntiim, et Crealoris sui servare pra»C(^ptuiii , non cx- 
lerminaioris andirc con-ilium. N(m melius bominenj 
culpo qiiain Dcum ? qui bcuiiincm fecil , injurinm fa- 
ciat*yO stulu et vnna qiiaesiio! Dicuiii homines. 
Dciis non debiiil bominem pcrmiiicre iii p(»ccartt; et 
non diciint, quia houio malc fecit Dci pr:cccptum 
transgrcdi ut pcccnrct : quia utiqiie ipsc honio debitil 
morteiu limerc, ct ad inlenlictam arbo) cm ikui acco- 
dcre. Si quisquain bominum (:iolo diccre impcratoris 
s:cculi) ji;dicis pr.nccoucm conlcmpscrii, non rnpiiur 
ad supiiliciuin? Dci pncccplnm conlempsit Adaiii, vi 
ab aliquibiis defcndilur! Qnare cnlpas l)« um (jini luo 
judicio*, cl mm hoMiinem slue tno pcriculo? Qnarc 
nicusasariinccm, qni bene fabricavit; ci (lcrcndTs lic»- 
mincm, qui ivdilicio siio adcssc nolnit, (pii divini pia.. 
cepli imincmor fuit, in vulnus transgrcssionis incnr- 
rit? 

9. Adam non idco malus , quia genitor homicidce, 
qui Adam dcfendis, et Dco injuriam far Is, nd qnod te 
inlcrrogo, responde mihi. Adniu boiius fult, an inaliis? 
Dicluriis cs, Boniis, iit pleiia slt iiia dcnnsio. Si crgo 
bonus fuil. qiiare iinum liliuin bontim, ct r.Iiuin inlro- 
ncm gftiiiiil? Debuit boiios ambos crcare : aut si, ut 
tu dicis , Dco faciciite pcccavil, ambos inalos dcbuit 
gencrnre. Qiiarc unuui innocciilem , ct aliuin cirun- 
dentcm innocenlis sanguiiKMn genuit? Unns dedicavit 
mariyrium, et alius iiiiliavit parricidium. £rgo Caiii 
qnod gernianura occidil, rciis iion est; qiiia gcnitor 
ejussuscepit reaium, (|ui riliiim creavit^ : ergo Cam 

• Uss. et Er., saera, Melius IjOv., sacraniy id esi inipcia- 
toriam cpistolam. 

• In Mss. cor. rm., mjurufm facio, 

• Ms. rm., cum tuo periadc .Vox ror., et non homii>em 
sine tm prcejudicio. 

• Adiiiiur i.i vs. cor., tatroncm st .idfnn vnitits p^ccO' 
tit : erqay etc 



!74t 



SEUMO II. 



17 



iuviiiis in jtjguliim fralris glailiirn fixit. Talem jiisti- 
tiani leiient, qui lcgi calnmiiiari niiuistur; ut gcnili 
uon sifti rei, cl horum gcnilorcs rcalu lcncanlur ob- 
slricli. Eccc Adam qui gcnuit laironcm. ccce din qiii 
iiiterfccil fralreni : qui cx his diiobus rcus est? patcr 
qni genuil, aul (llius qui gcrinanum crudeli morlc pcr- 
cmil ? Cissit caliimniator, lacnil calumnialor : quam- 
vis num|u:iin aliquid verius dicil, qui veritali calu- 
oiniain facit. Ijbi es, calumnialor ? Rospoiidc mihi pro 
sosccpto luo*, qui de le erat securus, dcfendc qucm 
nsquomodo defendebas. Quare cessisli ? quid lacuisli? 
Kcce pro (ilii rcatu reus tcnclur Adam , qui gcimil 
parricidam. Qiiare non dicis, Non est reus? Exsiir 
milqui lacibat: Non lacoo, itiquit; respoiidco pla- 
re. et defcndo : Ncc lilius pro paire, ncc pnlcr pro 
filio reus esi ; quia scriplinu csl, Animn patris niea est, 
H anma fHii mea est ; aninu quce peccaverit sola punic' 
tur (Ezech. xvni, 4). Quasi c\perrcclu> csl caliiiniiia- 
tor ille, qui dormiebal, apcruil os siimn» cirpil lo.|ui; 
scd modo lacebil. Dic crgo , nec palcr pro iilio, iicc 
filius pro palrc leus cst. Respondc pro susccpt»» lu'\ 
el ego pro Dco mco. Dofendc Xdx causnm, cl eg») Dci 
laci injuriam. Tu dicis iioii essc jiislum ut rcus sit 
Adam pro blio : ci cgo coiiscntio. Si palrcm non in 
volvil iiiii rcaliis ad poccaium, cl biciit non csl judi- 
candum pro Cain , sic ikc Dco qiiod Adam pcccavit 
iinputcmus; scd sic .ngainiis, ul ad indulgoutiam Dei 
vcniamiis. 

SEUMO II (.i). 

De vocatiouc Abrnlur , Etifrcdcrc dc tcrra tiin, etc, 

Cen. xn , 4 (b). 

r Egredi de tcrra tua quid sit. Modo cum di- 
finalcciio legrrctiir, aiitliviniusDomiuum bealoAbra- 
hx diccnlera , Egrcdcre de terra lua , et de cognatione 
lna, et dc domo nairis tui. Oninia, fralrcs charissimi, 
qux in Vctcri lesl.aneiilo conscripia siint, Novi Tc- 
slamcnli lypum cl inmjjiucni pra^lulcruiil. Sic cnim 
Paulus dixii, Omnia in figura coniingcbant illis : scripta 
suntautem propter nos, in quos fincs scvculorum deve- 
nerunl (l Cor. x, \ l). Si crgo propler nos scripla sunt; 
qiKMi tuuc in Abralinm coiporalitcr Icgimiis r.icium, 
Rpirilualiier in nobis vidcmus implelum. Egredere, 
inquit iili Doniiniis. de terra tua^ et dc cognatwne tua^ 
et de domo pntris tni, Ihrc omnin, fralrcs, pcr sacrn- 
menliim naplismi in nobis ei crcdimus ct scnlimus 
implcri. Tcrra i;oslra, caro noslra csl : benc de tcrra 
nosira cgivdiinur, r,uando r«arnalos consueliidincs dc- 
screnles, Cbris:i vcsligiis iiiba^rcmus. Quasi non libi 
Tidetur fclicilcrdc lcrra sua, id c-;l, dc sc ipso cgre- 
^i,qui de supcrbo cllicilur bumilis, palicns cx ira- 
ciiiido , casius ex luxuricso, largus cx cupido.Jicni- 
|mis rx invido, placidus cx crucnlo (f)? Verc, fralrcs, 
fcliciler dc lcrra sua cgredilur, qui pro Dei nmore la- 
lilcr comimilaiur. Dcni(|iic ciiani iii colloculione pii- 
v.it:i iia lofpii consucviiiius, ut si aliquis malns liomo 
^ubiio bona opcra ca^pcril exerccrc, dicainus dc illo, 
%\\\i i lc dc se. El vcrc bcne de se cxiissc dlcJliir, 
jiiircpudinlis viliis, virlulibus dclcclalur. Egrcdeie, 
.nqiiil Dominiis , de terra tua, Tcrra iioslra , id csl , 
caro nostra, aiile Bnptismum lerra mcricntium fiiit; 
p(*r Hipiismum facla est lcrra vivcniium. Ipsa csi illa 
tt-rra , de qua rsalmisla commemoraf diccus , Crcdo 
tidere bona Domini in terra vivoitium ^PsaL xxvi, 15). 
Terra \iveiitium ei noii inoricnlium, id csl, virtuuim, 
non vitiorum, utdixi, pcr Baplismum facti snmus : si 
lamcn posl acccpiiim Uaptismum ad viiiorum non rc- 
vcrtimur volul.>bruni, si postcaquain lerra vivenlium 

^ Apod Amhroshmi additur , vvmcie ; scd malc : nam » 
SfKeptHs^ vox a:iliqua pro clieiue, 

(a) olim, deTcm[.orc 51 ; et post. in A; i.endLce 5i. 

{It) HoDc Amerba hiaiia el Krn&ihiaua edilio rq racscntal 
inter germauos Augustiui scrnioues : iutcr su|.|>osiiiiioscoi- 
kicat tovaniensium ccnsura, quae \crliuo ct MuUiago 
probatur. In maiiuscriptis pnelcrt nonien Augtislini, sed 
(ako. £x iis esl , quos ceaseums (^Cdarii Arclalejisis 
ei-isoo; i. 

i^) Cassarlus. homil. 10. cl inlcr cdi:as a naluzio. .''i. 



Cacti sumus, opcra niorti ob:i<>xia ci luxuriosa iion ta- 
ciamiis. Et veni^ inqiiii Douiimis, in terram^ quam tiion- 
stravero tibi, Tunc euim ad tcrram , quam D'uninus 
oslciidil , cum gaudio vcuimiis, si prius de tcrra no- 
stra, id est, dc cariie nosira, ipso adjuvante, viiia et 
pcccala rcpcilimiis. 

2. Egrcdi de cognatione nostra, — Egredcrr^ inqiiil, 
et de cognaiione tua. Cogiiatio isia. vilia iulciligon.iir 
at(;uc pcccala, rpj.i; nobiscuiii qiiodam iiiodo cx paiie 
nascuiilnr \ rl nb infnnlia maiis nclibus adduiitur* 
ac nu:riuMtiir. Dc (ognaiiouc crgo nosira cgrcdi- 
niiir, qitnndo pcr graiiniii D.ipliMiii omnibus |K:ccaiia 
cl viliis xacuaijiur ; ila lamen ut posica cum Dci nd.- 
jiitorio, qiiat!tnin pfSsmuus, bibormuis, iil expulsis 
viliis, virtiililius rcplcaiuiir. Nain si piT Dnpii.sinuni 
ninlis oninibiis vacuali, dcsidcs cl ignnvi c sc volu- 
nius ' (r/), liincn iic iuiplcalur illnd in nobis qimd \u 
Kvan.:;cIio scripluni <st, (In.n cxiciit siiiiitua innnun^ 
dus ab liomiuc , vudii per loca aiidn quaTcus Lequicniy 
et non iuvcnit: Postea revcrsus , si inveuerit domum 
vacuam , adducit srcum scplcin uUos spirilhs ncquiores 
#e, et ingrcssi liatitant ibi : ct .wnt ntvissimn illius 
pejora piioribus (Maith. xn, 45-45). Iia ergo dc 
cognaiionc nosira , id csl, dc pcciaiis cl viiiis cxca- 
niiis , iil nuiiqiiaiii ad b;cc niala posica , vplut canis 
adjomilum, rcdirc vclimus. 

3 Egredi de domo pntris sui, — Egrcdere, inqnit, et 
de domo palris tui, El tioc , ( bnrissiini , spirilunliier 
dcbcnius accipcrc. i*alrr iiosicr nnlc grnliaui Cinisii 
diaboliis fiiii. Dc ipso Dominus in t^vaiigclio Jud cos 
argsiit diccns, Vos e.t patre diubolo estis^ ct desideiin 
potris veslri vuUis perjicere (Joan. viii, 44). l^aircni 
ergo liomiuum dixii dinbolum, noii cx ip^o nasccndo, 
sc 1 ipsius ncquilinm imilnndo ; noii (]uod cx ipsr» 
pitucriiit nasci, scd quod ciimvolucrint imitari. ISaiu 
qiiod prius pnier noslcr diabolus fiicrit, cx persona 
Dci b qucnlis nd Lcclc.siam l^salmista coinnicmor.it 
diccns,A«rf/, liHa^ et vide, el obliviscere populum tuum 
et domum patris tiii (Psnl, xliv, 11). Cimsidcralc, 
frnlrcs. quod dixit : Audi ^ inquit , filia, Qui dixit, 
Audiy filia, patcr ulique csi. El cum dicit, Obtiviscerc 
popuium tuum ct domum patris tui; patrem utique 
aduionct dcrelinqiKiidiim. Invitamur ci-go a Deo pa- 
tre, iit bcaia ci fclici commulationc pairem diabolum 
rclinquamus. Dcnc diabolum patrcin relinquimus, &j 
r)co auxiliantc ailliditates et nequitias illius vitaro 
scmpcr vel fugere sludeamus. 

4. Recavitulatio supra dictorum, IIxc ergo omnia, 
fratrcs, id est, ut ad exemplum Abralia^ dc tcrra 
iiostra, convcrsalione uliqiic cnrnali, possimus exirc, 
ct cognalioncm noslram , vitia videlicct et pcccata 
rcliiupicre , et dc doino diaboli palris cITugerc ; non 
noslris viribiis. scd Cbrisli gratia donanle mcruimiis. 
Et idco qunnlum possi;mus , cum ipsius adjutorio 
laboremus, nc ad consorliuin vcl ad amicillas diaboli, 
aul ad vitia vcl ad carnalcs cimcupisccnilas rcdca- 
nius; proplcr illud quod scriptum c:>t, Jam sanus 
factas es ; amplius noli peccare , ne quid tibi deteriu$ 
contingnt (Joan, y , li) : scd Abrahx fidcm potiiis 
iinilaitdo, ct boiia jugitcr opcra facicndo, iton solum 
ad vcniain, scd ctiain ad consortiiim vcl amicilias 
Dci pcrvcnirc possimus. Scd ct illud, frntres cbaris- 
siiiii, quod dc bac eadcfn rc Douiinus locutus est ad 
Bloyscn , cum grandi mclu ct tiemore considcrare 
dcbcmiis. Sic ciiim ait : Cum tradideril vobis Domiuus 
terram Cliananceorum, cavete nc unquam cum liabitato- 
ribus tcrro! illius jungatis amicitias^ quce vobis protinm 
$int in ruinus (Deut. vii, 1-4). Cuin ciiitn pcr grniiaiii 
Bnpiismi a nobis omnia crimiiia vcl pcccala cxpoisa 
essc crcdanius, si poslca c.iin ipsis viiiis ct pcccalis 

* MltcI, Elem. Crit., p. 291 , ccnsct legcndum, cx patre 
tmcnnlur^ quod aplissiind cunsciUit cuui texlu, ubi (ie co- 
gnalionc aguur. M. 

* lu Uiius Ms. Alii diio, niclii artibus adducuntur. Miii 
autcm, nicdismoribus addmtnr. 

* Mss., yam liper iapti%m\ni miUsnkn^ibns vccmri n^ 
l7te:imiset ignaufiu^.VH .^ timeo^ otc. 

(m) cx-sarjits bomil. ioUT atila^ ^ ^.i^Wvc^.^ V. 



MIZ 



APPENDIX. 



1744 



anuciiins ))onimas, dum ch ail cupiJilalcm vcl luxu- 
riaui cousenlimus, sine dubio Uxc amicilin iiobis 
efnciliir iii niinam. El ideo qunnlum po>suinus, cuin 
Dci adjiiiorio pro salule aniiiiac iaborcmiis ; el iii 
:igro corilis iioslri , qiiem pccc;ila vel crimiiia possc- 
dcrnnl , virlulcs inlromilkTC cureinus , ut in iiobis 
iinploaliir iilud qtiod bcalus tsnac in lypo Cbrisli 
bcnediceiis iiliiiin suum dixit : Eccc odor ftlii tiiei, 
iicui odor agri pleui , cui benedixil Domium (Ceu. 
xxvii, i7) : quod ipsc prx^slare dignclnr , cui lionor 
cl itnpcriuni cuin Palrc ci Spiriiu sanclo in sx*cula 
axcuioruin. Amcn ^ 

SERMO III (a). 

De beato Abraham {b), 

1. Abraliam juslificatus ex fide, — Crcdidit Abraham 
Dco, el deputalum e$l illi ad justitiam (Gen, xv, 6 ). 
Eccc Mic opcrc ju^lincatur cx fidc , cl quidqnid illi 
legali pos cl observatioiic conlcrn , loiniii crcdulitas 
sola (ionavit. Ipsc «ibi fucntt lcx , qni legein non 
acccpcr:rt« nntnrn tamcn (|iiidqnid lcgis riiernt obscr- 
vabni (Hom. ii , ii). Abralinin Patcr noster radicem 
fidci tioinmisqne cliristinni linbebnt, qni cnni cx pro- 
priclntc gcitniiia :ul inccrin atquc percgrina juberclur 
cxirc , lotn devotk>nc complevii : cui in re lani dura 
nulla dubitalio fnit, si'd senleiTtiain Dci tanqunin qni 
oplare vidcrclnr, accepit. Exi , Jnqint Dominus , de 
terra tuu el de cognutione tua , ei vem in terram (fuam 
monttravero libi (Gen. xii , 1 ). Noviimi probaiionis 
genus, babenti propria, cxsilia indiccre pcregriiia, 
ingcrcre laborem ilincris quiescenli, impcrare peiiii- 
riam possidenti, et tantaruin facullalum doinino nc- 
cessiUiioin iinponcre peregrinandi. Libentcr tamen 
(Idcs accepil quidquid arduuin videbatur incredulis. 
Cui non esl ni:igis dulce proprinm tngurium qnam 
palatia peregrtna, et voluntaria casa quain digesta 
pru!toria? Lcvc cuiquam non cst dimittere propria, 
et scctari aliena incerta ; dimitterc qiioc^ scias, qux- 
rere quod ignoras. Quis eniin proprin sine dolore 
descruil, aul sine lacrymis dereliqurt? Cni non cst 
dunim illos conscios natalinm •parieles^ iiulcia illa 
limtna atfjue amabileni larein , qncm ct parentuin 
memoria ci ipsius inrniTti:c riidimcnta coinincndaiit« 
iibi cuirabula illa novi et niox orientis lioininis famu- 
libanlnr , ubi secura aliudens infantia inter lucis 
primordra , aiit pueriles anni siinplicitite fcliccs, 
quos sibi inlcr iascivos atque ipsius .xlatis lusus ver- 
naculo gcnuina solo neccssitas exbibebat? Intcr bau; 
ergo tam blanda, lam dnlcia, qna! omni fucrant 
dinicnltaie relinquenda , Exi^ ait, de terra tua. Quis 
hoc sinc fidei viribus libenlcr audiret? Levius probn- 
reiur , si vel nomen loci qiio perrexisset , aiulirel. 
Proficiscitur , pergit, socin scilicct credulilatc, con- 
juge comitc , it sccurus , it frctus , proinissiiin sibi 
fidci laboribus exacturus, plus sperans deinccrio 
quam riieral sccurus de proprio. ll ergo per dcscrtas 
solitudincs, per invias sedcs, pcr natnnc sccret», ubi 
bcminis vcstiginm necduni rudis tcrra cognovcrat : 
#'t intcr illa omnia qux Dei impcrio dcrdiqucmt, 
non tugnriuin , non casam , sed inter ipsa campocum 
tilesccniium formidolosa secreta , bospes taiitum- 
inodo cocli lerrxquc , nulluni suflugium quo diver- 
tcrct, invenicbat. 

2. Tret Angelo$ Abraham suHtpit hotpitio, Exccpit 
tamen Abrabani pcregrinuni quercus arbor hnninna ; 
qiix venicntcm Abraliam atquc xstivo sole dccoctuin, 
arooenitalis sufle umbraculo rcfovcret : cujns silve- 
Fccntis iicmoris comala iuxuries, iii xsiivum teinpus 
dicm el uraitia solis vaporiferos radios ramornm 

* Mss. sic babent, prcutare dignettir, qui tivU cl regnat 
cwn ralre, ete. 

(a) oliin, de Tempore 68, et post, ia Appeodice 37. 

(/») m nostris maiiuscriptis non reperitur. Editus |>cr 
▲locrUciiium cl Krasniuiu fuit cum sermonibns Augusti- 
uiini»; i^osi vcro per tx)vaaienses in Aipendice cum s{ u* 
riis, reluctiuite uemine. couTer scrmooem 7 Appendicis. 



frequcntia suspendeliat ; nl quidquid injuria temporis 
irrognbat, omne aufcrret ei ramornm et foliorum 
densitas. Ingreditur ergo Inciim arimris Abrahani, 
sub qun conslrnitnr qualccumfiue sntrngium ; angii- 
stnin quidem liomini, sed sufnciens majestati. Di- 
gnnm tnmen Deo palatium fidcs devota pingeliat, in 
qiio fnisset mnjestns snperna pransnni. Cum crgo 
illic positus curiosis oculis coelum intentarcl, ecce 
subito iii triuin virorum persona majcstns incorpo- 
rea dcscendit. Accurrit, properat, manus suppliccs 
teiidit, et transenntinin genua oscnlatnr : Domiue^ 
»it, $i inveni gratiam coram te^ ne iran$ieri$ puerum 
tuum(Gen. xviii , 3.^. Videtis,* Abrabam tribiis 
occurrit , ct unuin adorat. Trina unilns , ot una 
Trinitas. Sumntiir aqua, l.iventur pedcs vcsiri , 
et refrigerate snb arbore ista , et airerani paiiein, 
et innndncabitis ; et poslca iransibitis in viani ve- 
slraiii. Ct dixerunt ei , Fac ui dixi$ii ( Id. xviii « 
5). Scrvat semper in bonis tenorem sni pcr- 
fecia jiisiitia , oflert peregrinis bospitinm (;ui non 
liabct tectum ; et cum sil omni domiciliu vidiinins, 
dimiicilium , qnale necessiias procurabat , exbibnit 
Iranseniilibus. ii^t licct illa ininora focrint qiirr dlTc- 
rebnntnr, locorum angustiis niagniludinem dcdcrat 
fides, qux contemni iion meruil a Deo. DiYerlniit nd 
arboris bospitium , quod Abrnbam Dco jam fccernt 
dignnm. Inlcrea conspergitiir similngo , fiunt enci^- 
plii:c ^ (ri), mnctatur et vitnlus. Cisi iliis divinitas non 
cgnit ; justitia tamcn, qnod oplabnt , iinpendit. Ecce 
ad liumannm mcnsam CGclestis sublimitas reciini- 
l)ebat , cibus capitur, pransilatur, el contuliernali 
colloqnio intcr boininem ct Deum faniiliaria verba 
misccntur. 

5. UospitaHta$ non e$t $ine mercede, Et quia apud 
Dcnm iiilructuosa bospitalitas csse non potuit, statim 
prclinin merccdis acccpit : d:itnr filius scni , daiur 
postcritas desperanti, acccpit sencctus qnod minime 
potiiil liabere jnventus. Ad hoc, inqnit,ffmpifs veniani^ 
et erit Sarwfiliu$ (Gen, xviii, iO). Cumqnescnilcs aiini, 
el eiiiortna Sarc viscera hoc posse ficri denegarent ; 
dedil t:iincn divin.x promissioni credulilas fidem. 
Patreuff inquil, muUarum gentium po$uite(ld. xvii,5). 
iieplctus cst bonis, qiiia (|iiod ci promisit, implcvit. 
Ecce in ipso mnrgine sencctuiis , nondum prolatis 
legibiis rccitatis(iue , asserimiis Abrnbvini (piod fiierit 
religiosus ; et qui fiicrat in cultura juslior , fuerit in 
credulitate probatior. Ccce enini seiicx ille inarilus, 
qui adbiic ununi noji babebat, in nno tamen Deus 
Innumerabiles promittebat. Ecce cxbaustis visceribus 
dixit Dcus ad Abraliain, Su$pice in coplum, el numera 
$teUa$ : $ic erit semen tuum, Et credidit Abraham Deo^ 
el depntntum e$t iUi ad justitiam (Id. xv,5e/ G). Defe- 
ccrunt S:ir:R vcnire inulieliria ; (]iiia j:iin lassa defe- 
ccrant mcinbrn. Totum corpus sulcntnr iii ms^as, fit 
penrata fi onte , et e\bausia scncctute. DciiibMiie 
sanguine in venis tristis scncctus dclassatiir ; sed 
divi.io jiidlcio :i!tatis fcrvor acccnditur. Mcliorcin 
facit divina promissio nialrem, qnam xtas non fece- 
rat generare. Accepit genltrix nomen , qiiod ei stcri- 
lilas teinporis subtraxerat. Longe deficientibus mcm- 
bris Isnac concipitur : subito inanes ac marcescentes 
TCiix redivivo sangiiine ferbucrunt , ct cinorlua seni 
viscera calefncto snngnine v:ipoi'ata , iisqnc nd par- 
tuin inquilinis sunt .c:iloribiis animatn. Juvcnilis a*las 
incaluit, et calefacio sangu'ne vaporavit. Fit anus 
feta, at scnex gravida , crcscit venter per dies singu- 
|q8, et convaksccnie partu, tnniescentis uleri c:ipax 
siiius extenditur. Fti sarcina , et dcsideralns nffeclus 
ei vjsceribus lassis, onus iiiininin exoptata posieritas. 
Portabat uterum grnvem talis mater, qu» inaiiis am- 
bulare vix possot. Scd qnia crcdulit:itis fncrant quae 
acccperat , dcfecta viscern fidcs validior aiiimabat. 

* Am., cngriaiar, Melius r.r. et lx)v., encrypida. 

(a) Slc dicti suhcinerilii raaes a verbo grj?co, cgcrupl^ 
qnod iluin coipmntur, sub cincre ai/:)Comiai)lur. 



17» 



SERMO IV. 



HiS 



M.irciilx niatiim.c , qiias iii vnciio^ roll(>s subdiicti 
s^ucci .clclriiiioiita lask^ivernnt , Inct:-! roniis ubcrtrilc 
tcndiintiir. Fil ninlcr in pcclore , fil ni.iicr iii pnrlu : 
lil , iiiquam , m:U?r, quoi avia fuerat pcr sDlaicm. 
Dedil fidcs vctustis novos visceribus ignes. Sic Isnac 
creduliiate nascitur^ ut coru:n fides in progenie cnar- 
reiur iii sxcub. Aincn. 

SERMO IV {«). 

tk Mcca, arieie vel capra trium annomm, turture quoque 

ei columba. Cen. xv, 9-17 (b). 

f % CamaUs et sjnrituales in Abrahas sacrificio signi^ 
(UiUi, Audivimiis, fra;res charissiini, Scripturani di- 
ecntem : i Locutus esl Doininus ad Abrain diccns» 
Sume mibi vaccam trieniiem , ei capram trimam, et 
arietem aunoruin (rium, turturcin (|uoque ct cujum* 
bam. Qui lollens iinivcrsa bxc divisit ea por niedium^ 
ft uirasque pnrles conlra se altriiisccus posuil; aves 
auiem iion divisit. Descendcruntque voUicriis stiper 
cadnvera, etabii^cbatcas Abram. Cuiiique sol occuin- 
lieret, sopor irruil siipcr Abram ; et li(»rror magnus 
ct leiicbrosus invasil eiiiii. Cuiii ergo occubuissci sol, 
fjcta esi caligo tcnebrosa, et apparuit clibaniis fu- 
iii:iiis, et lanipas igiiis ipansiciis iiitcrdivisioncs illns. 
Oiiid crgo sigiiificeiit isla, fratres,- brcviter, qiiantuin 
Doniiiiiis dcderit, Cbaritatis vcstra; auribus cupinius 
inUinare. Uenius Abrahain patcr niultaruin geniiiim a 
Domiiio dictus cst. Omncs cnim gentcs» qux iu 
Christuin crcdunt clcrcditur.-e sunt, lilii suiU Abrnlix, 
iniitaiido (ideni, non iiasccndo percariicm.Nani sicut 
Jud;ri pcr inlidclitatcm dcgcnercsfaeii, e\ filiis Abra- 
li.c filii diaboli, et progenics vi|)erarum sunl iii E\an« 
gelio a|>pellaii ; ita e contrario omnes genles qn.x' iu 
Cliristuiu fideliter crcduiil, Abralijc filii effici incruc* 
runt. Vacca ergo Irieniiis, etaricsannorum triuni, et 
capra irionnit, et turlur vel coluinba, figuram omiiiiim 
gcntiuin pnctulcrunt. Dicla snnl autcm trium nnno- 
rum , quia omncs gentes in Triniialis erant myste- 
rium crediturx. Et quia tota Ecclesia calholica non 
solum habet spiritunles , sed liabel etiam ct cariialcs : 
qiuirovis nonnulli in Triiiilalcin sc crcderc dtcant, 
canialcs lamcn sunl , quia criiniiia cl pcccala viiaro 
dissimulnnt : quia crgo cuin cirnalibus sniit cliam 
tpiriloales, idco ttiriur et colnmba suiit :iddit;c. In 
lorture et coluniba spirituaies possnut significari, ut 
ioillis iribiis animalibus carnales intclligi. 

2. /n Eectesia cathoUca carnales coulra se positi^ non 
SfiriiMales, Ergo diligenler atlcndile, quia illa tria 
aiiimalia divisisse in duas partcs dicitur Abrahani et 
contra sc inviccm posuissc. Aves^ Scriplurn inquit, 
mn dicisii. Ou^i^ hoc, fralres? Quia in Ecclcsia ca- 
tholica carnales dividunlur; spirituales oninino non 
di\idunlur, el, sicnt dicit Scriptuta^ conti^ seinviceni 
pncparaiitur. Qiiare carnalcs, et divisi, ct conlra se 
positi suiit? Quia oinnos luxuriosi cl anialorcs niundi 
contra se inviccm divisioncs et scandaln habere non 
tlesinnnl. Isli ergo div4diintnr, quia sibi inviccm ad- 
versantur : aves autcm, id est spirittinles non divi- 
doiitur. Qitare SQiriiualcs non dividuntur? Qnia csl 
illis cor unum, elnnima una in Dcum, cst iii illis 
unuro velle ac iiolle. lilis ciiiin, quas snpra dixinins 
avibiis, similes sunt, turluri scilicct vel coJnmbce. Iii 
liirtiire castilas, iu coluinba simplicitas dcsignatur. 
Onines enim in Ecclesia catbolica Dcuin linienles, el 
casii, simpiicesqtie esse signaniur, ct cum Psalmisla 
dicere possunt, Quts dabit mihi pennas sicui columbce, 
rt volabo et requiescam (Psal. liv, 7) 1 Kl iierum, 7vf- 
fttr invenit sibi nidum , ubi reponat puUos suot ( PsaL 
uxxiii, A), Et quando c:irnaLes, qui dividi p«)S8iml, 
graubiis vitiorum cocnpedibns preiniintnr in iinindo ; 
^piritiialcs divcrsarum virtiUuin pcnnis elevaiitur in 

(a) Alias, de Tempore 51. 

(b] In Appeodicc nunc primum oollocatiir. Ijovanicnsi • 
bisaiibiu&luit, Verfino et vmdiogo suppobilitius. Nobis vi- 
tleuir ad Caesarium pertinere. Coufer ediiam ab Avs^usUiio 
cjusdemsacrificii Abrahx cxi csitionem allegoricam, enarr. 
tii PmIiiu i03, &crm. 5, n. 5 ; et Ui)rum 10 de CiviUto DcL 
ap.J«. 



alttim, et du.ibus vclut alis. dtiobiis sciliccl prxcepltf, 
diligeiido Dcuin ct proxiinum, eriffuniur in roBtum, 
cl ctiin ApoUoto diccre possunl, Nostra awem con- 
tcrsatio in cccUs csl (Philipp. iii, 20); ct quoiiis sa- 
ccrdos dixerit, Sursuni c<»rdn, securict fidcltlcrdicniii 
sc haborc nd Dcutn ; qtiod vnldc pnuci ot mri in Ec- 
clesin fiducialilorctcuin verilntc dicerc po^sunt. Idco 
ergo aves Abraham iion divisil, qnia splritiinles, qul- 
bn5, sicui dixi, cst cor nniiin ctairtninuna, diviili ct a 
Dci vel a proxinit ainore separari noii possunt ; scd 
ctim Apostoloclamnnt, Qiiis nos separnbil a charitiit€ 
ChriiU ? Tribulatlo^ an angusUa, an persecutio 7 Et c:ii - 
tera qnx scquuntnr, uSf|ue ad id qiiod dirtum c<^i, 
Ncque creatura aUa potcrit nos scparare a ciiarilale Dei^ 
quce e^t in Christo Jau Domino noslro (Ronu viii, 35- 
39)? Spiritualcs crgo' ncc lormcntis scp.imninra 
Christo; carNnlcs vcro inlcrdum ctiain ntiosis fabulis 
scpnranlur. Illos noii separat ncc cru^dis gladiiis; 
istos vero scparal cariialis aficctns. Spirittiales nec 
dura rrnngtinl ; camales ctiam blanda cnrrumptint. 
DiviMi crgo Abrabam illa aniinalia iu du;is partcs; 
aves nulcni non divisit. 

Z.Judiciiextremi figura. — Cumautem occubuisset w/, 
sopor, inqiiil, irruit super Abrahum^ et horror magnus 
et tencbrosus nimis : et apparuit cUbanus ardens ct fu- 
mnns, et Inmpasignis transiens intcr divisiones ulas. 
Vidcle, fratres , quod ignis isle inlor divtsioncs illas 
ti^ansicns dicilur, tnrturem quoqne ct.columbaMii teti* 
gisse iion Icgiiur. Ycspcra illn finem mundi sgiiifica' 
vit : animaba ilLi, sicut jam diximus, typuin omnium 
genlium in Christo crcdentium prxtnlcruiit. Quai 
taincn gciiles, sictit jani dictum cst, quia iii se iion 
soliim carnalcs, scd etiam spiritualcs, id cst, non 
soluin malos, scd etinni bonos habeiil ; idco animalla 
illa divisa snnt, ct ignis transivil pcr ea , sccundum 
illnd qnod dicil Apostoltis, Dies enim Domir.i declara^ 
bit ; quia in igne revelabilur (I Cor, iii, 13). Clibanns 
ille ardons etfumnns etlampas ignis dicmjudicii fi- 

f;uravit, Et ideo stipcr bcatum Abrahnm timor et 
lorror lcncbrosus incubuit. Undc intclligimiis, qiiod 
si in dic judicii jtistiis vix snlvabitnr, pcccator ct im- 
pius ubi pnrebunl (I Petr. iv, 18) ?Clibanus crgo ardcns 
et fumans signillcavil dietn judicil : dicm , inqiiam , 
judicii in qno erit neliis et slridor dentium, inqiio cril 
ultilaius, cl lainentalio, et larda pocnilentia ; qttando. 
movebuntur fundamenta montium, et ardcbii tcrra: 
iisqtic ad infcros dcorsum : qtiando, sicut dlcit bcntus 
Potrus, CceU ardcntes solveuiur^ clementa iqnis ardon 
tabescenl(\\ Petr. iii, 12} :qiinndo, sicut Dommusipsciii 
Evangclio di( il, etiam \ irtutescoclcrnm commovcbuntur: 
quando solobscurabitur, quandoei luna non dabit lumen 
suum, et sleltwcadenl de ccpIo (Matih, xxiv, S9). Ubi 
se lunc impii vidcbunt?Ubi aduiteri, iibi curiosi, 
nbi makdiciserecogDoscent? Ubi amntorcs Iu\uri:c, 
iibi raplorcs, ubi sttpcrbi et invidi appnrebunt? Quid 
infelices pni sua dcrcnsionc dictnri sunt, qtios toties 
admoiiitos , et lauicn imparatos, dics illc rcpcrcrit? 
Cuni ad illam Arcliangcli tubnm oinni buccina clario- 
rem totus siiiiul occpcrit mtigire mundtis, cum, sicnt 
dicit pi*oplicta, vcncrit Doininus poncrc orbcin terrx 
dcseriuin (hai. xtv, 17), cl pcccalores perdcrcoxco: 
qiinndo, sicnl dicit Soripinra, peccatores et impii mit- 
lentur in stngnum ignis. et fumus tormentornm illorum 
ascendet in sacula sa^culorum (Apoc. xiv, 19, 1 1}. Qni 
lunc Ircmor, qti:u cnligo, qux tcncbru: criminosos 
qnosqnc nogligcntos nc tcpidfos occupabunt? Nc crgo 
ei nos iii istnni vcniamtis cruciatum aniina!, cxpor- 
giscamnr dum corrigcndi teinpus cst, ct voluiita'cni 
Doniini nosiri lanqnnin boni scrvi et utilcs rcquira- 
mus : nt otim dics illc judicii, quom clibar.us ille nr- 
dcns ct fiiinnns signilicavit, tremendus ct iiimiiun 
cli:im lioitis cxp:ivesccndus advenerit, non cum mor- 
talibus ^ qtios iila animalia ngurabanl, quipcrdiversns 
volupiatum coiUcniioncs dividipossunt, flammis ul!ri- 
cibiis cruciciiiur in inrerno ; sed simplii il;Uoni coltuub;a 

• FofVc, canialilKis. 



\1i1 



Aj>rENDa. 



(4}j 



ci cislilalcm liirluris pra>rcroiilcs, spinlualibus viilu- 
luin pennis clevcuuir in coclum, secuiidnm illud quod 
«il Aposlolus, Swtulf iiicjiiil, rapiemnr in vubibus ob- 
iium Christo in aera, ct sic sewper cum Domiuo erimut 
(I Thess, IV, iO) : pnoslarj^e Doniino noslro Jesu 
Clirislo, cui cst honor el gloria cum l^alrc cl SpiriUi 
bancio in sxcula sx*culorum. Amcn. 

SEIIMO V (a). 

De trlbut virit (jui beato Abrahce apparucrunt, 

Cen. XV ni (6). 

i, In lcctione Scripturce non litlercB tantum attendcn- 
dum, Frcquciiicradmonui Cliaritnlcm vcslram, fralres 
(tilectissimi, ul Iiis Ieclionibu> qwM diebus istis in 
Eccicsia recit «nlur, non hoc lanlum allendcre debea- 
inns, quod v.\ lillcra sonare cogno-cimus, st»(l rcmoto 
velamine lillerai, vivificanlem Spirilum fidelilcr re- 
quirnmus- Sic ciiim dioil Aposlolns, Littera occidit^ 
Spirilusautem vivificai(\\ Cor. ii!,6). Denir|ue infelices 
Jud.i'i, ct plus iiirellcis IiaMeliri, dnm soluin liltere 
as|>iciui)l sonum, qiiasi corpiis sine auinia, ila siiie 
riviricante Spiriln morlui renianserunt. Nosaudiamus 
Aposiolum dic 'nlem, quia ha:c oninia in pgura conlin- 
ucbant illis ; scripta sunt autem propler nos (I Cot\ x, 
11). Videamus crgo qiiid sit, quod modo cum divina 
Icclio legoretur, audivimus. 

*i, Lot louge inferior Abruham. — Vi«Mse«f,iiiqnii, Deus 
Abrahce^ cum sederct ad ostium taberuacuii sui, ad ili- 
cem Mambre. Ecce , iiupiil , ires viri aslitcruni super 
tntm , et exiil in occursum ejns. Atleiidile , fraires , ei 
Videtc qualitcr Dcus apparuit Abraii^e, cl qualilcr ap- 
paruit Lot. Ad Abrab.Mn trcs veniunt , ct stanl supcr 
euin : ad Loi duo veniuni , el sedent in plaica (Gen, 
Xix, 1, 2). Videic, fialrcs, si non di-pensatione san- 
eliSpirilus pro mcrilih res gcruiilur. Elenim Loi hmge 
inferior eiat Abrabam. Nisi eniin infcrior fuissel , a 
beato Abrabam sci):)rari iion meniissel , nec ei So- 
domoruni habiiaiio placuissct. Vcninnl ergoad Abra- 
ham ires viri in meridie, veiicriini ail Loi diio, et ve- 
5perc veniunl : non entui sustinebat nicridianai IiK-is 
luagniludinem Lot; Abrabam vcro polerat plcnum ful- 
gorein Iiicis excipcre. 

3. Hospitalitatit- commendatio, Nu:ic viiicamus qua» 
liter Abrahani , ct qualiier Lot suscepcrtint vcnicn- 
les. rra:suinpsit Abrabam , ct occurrit obviam cis. 
Etcuin occurrissct , fcstinai ad labernaculiim , et di- 
cit ad uxorcm suam : Feslina , inquit , ct conspcrge 
tres mensuras similaginit , et fac subcineriiios pmics , 
quod gr.cce i'i%p\rfiyLi dicitur, occiiltos videlicci el abs- 
condilos indicans panes. Ipse autem Abmham ad ur- 
mentum cucurrit , et accepil vilulum. Qualcm viiiilum ? 
Forlc qui potuit priinus occiirrere ? Non ila cst ; sed 
vitulum bonum ct lcncrum. Ttilit ergo vilulum, ctde- 
dil puero : Pucr , inquit , fcstina facere eum, Videle , 
fratrcs , attcndite quani fcrvenli animo hospites de- 
bcatis excipere. Eccc ipse Abrabam currit , uxor fc- 
siinat , puer accelciat. NuUtis cst pigcr in domo sa- 
l>icntis. Ecce a^qualia suiit Abrahie ct Sane hospita- 
litatis oflicia. Lot vcro excepit qiiidcm ; scd duos Uin- 
lum , ct non integram Trinilatcm , ncc in meridie , 
scd ad vespcrum. Et quid cis ap;.osnit ? Coxit, 'mqiiil, 
azyma , et coniederunt. Et quia meritis multo inferior 
crat Abrabam, ncc vilulum saginatum habuil, nec in 
Iribus meiisuris similaginis my^tcrium Trinitatis agiio- 
%it : attamcn qtiia vel noc quod potuil, benigno aniino 
obtulil^dc perdilione Sodoniorum liberari promcruit. 
Altendite , fratrcs , quia eliam ct Lot , dum bospites 
iion repellit, Angelos excipere meruit. Ecce hospltalem 
domiim Angeli ingrediuntur, clausx' hospiiibus dcniius 
llammis sulfurcis concrcmantur. 



!! 



ta) Alias, de Tempore 70. 

[b) lu A(if)cndice nunc priniiim coUocaiur. Auclorts ar- 
Hm el iM^^ciiium iaieilip:es comparata Origcnis llomilia in 
Lionesiui qiiarta, quam illc praetixa prxalioue , et nonnul- 
Us additi:» (.a^iin acdutractis verlus vanavit. Ca^sarii stilum 
ki cxordio pncsertim ct in couclusiouc semionis ccrncrc 
ifcbb vUiutur 



4. Abruhammtjsferiuni Triuiiuliiicoguovil, Lctiopfdmn. 
"Vcncruntergotres viri ad Abrahani,etsicteriinl super 
eum. Iloc ipsum videle quale sil, quod super enm \ c- 
niunt,iioncontra eum. Subjecerat se voluntati Dci ; ci 
ideosupcr eum stare diciliir Deus. Asiiterunl , iiiquii, 
tuper eum ; non coiiira eum ad repcl!endum,sed i;/p.i 
cum ad proicgcndum. Trcs viros susccpii, tribns nuMi- 
suris pincsapponit. Qnare hic, Tratrcs, nisi ipiia n?y- 
stcriuin Triiiiiatis iniclligit? Appoiiit ct viiuluin , qlii 
vitnliis non est durus, seil bonus ct tcncr. Et qitiil lam 
lcncrum , q\i\d tam bonum , qiiam est ille qni se pro 
iiobis humiliavil usque ad mortein ? Ipse esl iile vitn- 
lus saginaliis, qiiem pro recepto poenitente lilio jtiprii- 
lai paier. Sic cnini dilexit Dcus mundiim , ut Filinin 
suum unigenitum daret (Joan. iii, 16). Tribus ergo oc* 
currit Abraliam , ct uniim adorat. In eo aiiiem qnod 
ires vidil, sicut jam dictum esl, Trinitatis mysleriuni 
intellexit : quod auiem quasi unuin adoravit , in iri- 
bus pcrsonis uniim Deum esse cognovit. Ad nnum lo- 
quitur dicens, Declina ad puerum tuum. Addit etlani, 
quasi ad homines ioquens, Accipimn, inqnit, aguam, 
ei laveutur pedes vestri. Discile, fralres, a beato .Abra- 
ham hospiies libcntcr excipere, pedcs eorum cum liu- 
miliiate et pictate lavare. Lavate, inqiiam, sanctoruni 
peregrinantiiim pcdes, ne rorle in iilis rcmaneat pul- 
vis, qtiein ad judicium vestrum possint de pedibus snis 
cxcutere. Sic eiiim in Evangelio dixit : Qui non susce- 
pmi vos^ exeuntes exculite pulverem de pedibut veslris. 
Amen dico vobis , tolerabitius erii terrce Sodomorum in 
diejudicH , quam illi civitati (Matth. x , 1ie< 15). lloc 
ergo pnevidebat in spiritu Abraham ; el ideo v< I.bat 
pr;evenire et lavare pedes, ne quid forte pulvcris rc- 
siderei, qnod ad teslimonium incredulitatlsexciissuni 
possct in die judicii reservari. Propicrea ergo dicit sa- 
piciis Abraham, Accipiam aqMam^ et taventur pedes ve^ 
ttri, Diligcnter ha^c atidite, fratres, qiii hospitaliiaieni 
exercere iion vultis, qui hospilem velul hostem exci- 
pitis. Ecce beatus Abraham , dum homines fcrvcntcr 
exciperet, ipsum Deum suscipere hospitalitalis coii- 
lemplatione promeruil. Ilocetiam in Evangelio Chri- 
sln'4 conlirmavit diccns : Hospet fui^ el suscepistis me 
(!d. XXV, 55). Nolite ergo negligere peregrinos, nc fortc 
quein non excepistis , ipsc sit Christns. 

5. Scquitur de lodem argumcnto. Ubi tamen facium 
sit lioc ? Ad ilicem Mambre, quod iii latina lingua inler- 
pretatur visio, sive perspicacia. Vides qiialis sit lociis 
in quo Dominus potcst habere convivium ? Delectivit 
eiiini eum visio el perspicacia Abrahx. Erat eiiim mun* 
dus cordc , ul posset Deum videre. In lali crgo loco , 
el in lali corde poiest Dominus *■ hnbere convivium. 
De ista visione Dominns in Evangelio locutus esi ad 
Jud;eos dicens : Abrnham exsultavil ut videret diem 
meum ; vidit et gavisut est (loan. viii, 5(f). Dicrn, in- 
qnil, mcinn^vidit ; quia mysterinm Trinitatis agnovit. 
Vidit Palrem diem , Filiiim diem , Spirilum saiictimi 
diem, et ni bis iribus nnum diem : sicut et Pater Deus. 
el Filius Deus, ct Spiritus sanctus Dens, et bi ires unus 
Dens. Nam et singulatim siiigiilae quxqtie personx plc- 
nns Deiis , ct lotu^i tres simui unus Deus. Nani el illis 
tribus mensuris similaginis, propter unilaiem siibsian- 
tiie non incongrne Paier et Filius et Spirilns sanclns 
inteHtgitnr. Quod tamen ct alio inodo potcst accipi, iit 
Saram inlelligamus Ecclesiam, tres inensiiras simila* 
ginis, ndem, spein et charitatem. In his enim iribus 
virtulibus universcne frnctus conlinentnr Ecclcsi:e. Qui 
hsec tria in sc merueril habere, securus poiest ad coii- 
viviiim eordis siii totam Trinilatem excipere. 

6. Deteendere Deut quomodo intelUgatur.-^ Post hwc 
dixil Dominut ad Abraham, Clamor Sodomorum ct Go- 
morrh(e ascendit ad me : descendi ergo tU viderem , ti 
sermo qui venit ad me , opere compleatur ; an non est 
ita , 11/ sciam. Il;ec Scriplur.c sunt verba ; vide.imus 
qiiid in his inlelligi dignuni sit. Detcendi , inqnit , ui 
viderem, Qnando ad Abrahain responsa redituiitiir , 
non dicilur descenderc Deus, sod supra ipsum asta< 
re : tiunc autem quia peccatorum causa agitur f de- 

^ Uic a^ ud Or genem adOiiur, cum Angelit suis. 



1740 



S!:rmo VI. 



!:50 



ftcenilcrc dicUiir Deus. Viile ne asccnbioncm cl de- 
^i.iisioiicm locnlem sentins. liidignum est hoc dc in- 
corporea et ubiquc lota senlirc subsianlin. Scd de- 
sieiidere dicitur Dcus , quaiido ciirain humnnnc fra- 
gilitntis hnlicrc dignntiir. Quod spccialiiis dc Doiiiino 
ac Salvniore noslro scntirc tlcbeinns , qui scinol- 
ipsum exinanivil , servi formain accipiens (P/ii/ipp. 
11,7). 

7. Qnomodo vemat Dnts p-^ccntores. Scd vidcainus 
qiiid esl qnod diril, Dcsceudi ut vidcrcni, utntm sermo 
qni ad me pervcnU, opcre complettts sit ; nn non cst itn^ 
vt sciam. Solcnt enim nns binc impngnrire Pajjnni , et 
tnaximc immiinilissimi Manirbn*i (n) di<*cntos : E<TC 
iicsciebat Dcns Legis^ quid ajjcTctur in Sodomis. Nos 
cnim s:ino ifitellectu rrspomlcmus ct dicimus , quod 
aiiler dtcitur Deiis nosse juslos , :ditcr noverit pcc- 
cnlorcs. Dcniqiie ib^ jiistis qiiid tlicitur? ^'ovit Domi- 
7?tfs qni svnt ejus (11 Trm. n, 49). Dc pcccalOMbiN (|iiid 
dicitur ? Discedite a me , omnes qni opernuiini iuitjui- 
tatem , quia non novi vos (Matth. vii , S'»)- ^'1 it-nrn 
Pnulus Apostolns : Si quis esl Domini , iutelligei qnoi 
dico ; qni auteni ignorai , iguorabitur (I Cor. xiv, olet 
38). Qnid cst crgo , Nescio ? Non novi vos , non vos 
aj^nosco in rcgiib mca, non in vobis rccognosco ima- 
giiiem mcam. Cognovit iii vobis justitia mca qiiod pu- 
Dial, et non cognoscit miscricordia qiiod coronct : ac 
si quonim nciiisindigni Dco suiit , indigni ctiam jio- 
litia Dei diciintar. Descendi cr^o ul videam , non ul 
ego qirnl ngtint sciam : scd ut if^sos scicntin mca di- 
gnos cfriciam , si qiios ipsonim i(iveniam justos , si 
qnos invcniam pcrniteiiles, si qiios (nlcs qiios d(>l)cnm 
scirc. Dcni«iiie quin niillus qui poenitercl , iiullus qui 
converierctur iiivenliis est pnrtcr Lot, ipse soliis co- 
gnoscilur, ip^e solus de inccndio libcnitnr. Nos vero, 
fratrcs , dcnius opcrani , ct l.iles c:>se cuni Dci .idjii- 
lorio l.-iborcnins , nt digni linbc:ui!iir r.oiitia Dci ; ul 
iios ct ngnoscrre dignclur ct scirc, prxstante Domi.o 
Dostro Jcsu Cbristo , eic. 

SKKMO Vf (6). 
De immolalione Isaae^ i (c). 

i. Exordiitnu Lectio illn, fratrcs cbarissimi, in qua 
beatus .\bmliain Isaac filium suuin in bolocansium le- 
gitur obtulisse , ideo in ordine sno diebns Qundrngc- 
siin.i; noii lecilatnr , quia , sicut ipsi noslis , in vigi- 
liis Pnscbx proplcr sncramentum dominicx passionis 
reservatur. kt quin lunc non est in spatio , iit de ista 
possit aliqnid d:ci ; nui:c , si vidciiir , cxpositioncm 
ejns scciir.duin quod cnin palrcs noslri in^piraiiie Do- 
mmo tniclnverunt, Cbarit.iiis vestrcC auribiis, quan- 
tum itossnnius , brevilcr intiincmiis. 

3. Trinitatis nnjstcrium, — Dixitergo Dominus ad Abra- 
ham , ToUe fiUuin tuum , qitem diligis Isaac , et offer 
enm mihi in holocaustum supcr unum montium , quein 
monstravero tibi. At ille snrgcns strnvit asinam suam, et 
tnlit secum duos pucros^ et Isanc piiinn smtm, et perve^ 
nii ad locnm , quem ei osleiiderat Dominus , die tertio 
{Gen. XXII, 2^1 scqq. ). Abrab:ini cniin qunndo Isnac liliiim 
suiim obtulil, tyimm babiiil Dci P:itris ; Is.nac vero A- 
giiram Doiniiii S:dvatoris. Quod autem ad locnm iin- 
molalionis die leriia pervenitur , niystcrium Trinita- 
lis ostcnditur. Nam «iuod dies tcrtius in sacrnmenlo 
Tcl mvsterio accipi debeat Trinitalis , fref|ueiiter hi 
Tolummibus sacris iiivenitur, sicut in Elxodo : V^tmif, 
iuquit , Irium dierum ibiinus in deserto {tLXvd. v , 5). 

(a) De Uaoicbacis nibil in Origcnis homilia , a qua etiam 
abcst qux niox occurrit vox, « Legis. > 

(b) Aiias, dc Tcmi-ore 71. , 

(c) lu A|.peudice nunc i.riimim collocatur. Conflatns e$i 
ab inci^rto auctore , et ioter|)oiatus. llabet quaxlnm ex On* 
geiiis llomilia in Genesiin ociava, ct quaedani aiiuDde con- 
gesla. In mauuscriptis nostris stiictius paulo quam in iHliiis 
exorJiiim habetur , bunc io modiun : « Lectiuuis ilUus, tra- 
« Ires charissimi, iu qua beatus Abiabam Isaac filium suum 
ft io holocausto lci^iiur obtulissc , nunc, si jubclis, exposi- 
« lioaem secundum quod cam fratres iiostn insi iraiiie l)o- 
« mino tractaverunt, chariuilis vesir;e auribus, quanlum 
« p<«buniui , brcviter ialiinamus. JoUe fiium tumn v etc. 
Quod cxordiobim cx rxsarii vcrt is cxrrc-sum vid. tur. 



Et itemm qaando ad montem Sinai vcntum cst , di- 
clum est populo : Sanctipcamini , et estote parati in 
die lertia (Exod. xix,15). Et Josuc IransiiurusJoida- 
iicm , ut iii dic terlia popnlus paratns essel admonuil 
(Josue I , H). Et Dominus nosicr die tertin rcsiirre 
xil (Matth. xxviii). Ilnc idco diximiis , qnia bcnliis 
Abrnbain dic lertia vciiit ad locum, quem ci osicnde- 
mt Doininus. 

3. Chrisli figura arics et Isanc. Diio pueri iiuos 
cum asina remancrc jussit , tvpnm h;ibiicruni 
populi Jiidxoriiin , qui pro co qiiod iii Cbristo non 
craiil crcdburi , ideo ad lociiin ubi immolandus 
erat, asccndere vel pcrvcisire nnn poirnmt. Asiiia 
illa signilicavil Synngngam. Arics vero illc qni in- 
ter spinas cornibus leiiebatur, ct ipsc lypum Doniini 
babuisse videlur. Nain ct Cbrislus quasi corniln» 
intcr spiiins li.Trebnt , quando ad crucis cornua cla- 
voruni confixionc pciidcbat. Qnod vcro Isaac ipsa 
sibi ad imniolanduin lignn dctnlit , ct in lioc Cbri- 
stum liguravit . qui ad l(»cum passioiiis cruccni suam 
ipsc portavii. Dc «juo inysicrio nuilio anle dictum fiie- 
lat pcr propbctam : Ki ent , inquit, principntus ejut 
super huinerum ejus (Isai. ix. C) Tunc cniin Cbristus 
principalnin siipcr bumcros babuit, quandocrucem 
suam ndmirabili liuniiiiialc portavii. Non incoiigriie 
crux Cbrisli princijiatum significat. Nam per ipsam ei 
diabolus vincitur, ci totus mundus ad Cbristi noii- 
tiam vel graiiam rcvoc;itur ^ Deniquc sic cl Aposio- 
lus dixit, cum dc passione Doiniiii loquerctur: Fm- 
ctus , inquit , obediens usque ad mortem , morteiu att*^ 
tem crucis : propter quod ei Deus illum exaltavit , et 
donavii illi nomen quod csl super omnenomen {Philipp. 
II, 8 ei 9). iloc ideo diciiiii:s , fratrcs , ut agnosceret 
Cbnrilas veslra quod principains Christi, de quo 
scripium est, Et erit principalus supcr humerum ejus^ 
non sit alius nisi crux cjus. Et idco lcctio ipsa in 
Pascbn lcgitur, qiiando Isaac vcrus, ciijus typuinge- 
rcbat bliiis Abiaba:, pio gencrc buinauo in patibuio 
cincis affigilur. 

4. In pucris Abrahcc figura est Jtidworum. Lcgilur in 
ipsa lectionc, qnod vciiiens bcatiis Alrnliaiu cuin 
(ilio suo, viderit locum a longc , et dixcrit nd pueros 
soos, Sedite hic cumanina; ego ct puer proftciscemur^et 
cum adoravcrimuM , rcverlemur ad vos. Quare pueris , 
qai (igurain Iiabueruiit Jiubcorum dicitur, Sedete hk 
cum asina? Numqiiid asinn illa scdcre poierat , clia- 
rissimi? Scd idco dicitur, Sedete cum asina; quia Jii- 
daoruin popukjs , qui iii Cbristum crcditunis non 
crat, starc non polcrat, scd ut debilis et vclut pcc- 
calor languidus , qui baculum crucis dcspcxcrat, in 
tcrram casurus cimI. iJixil crgo Abraliam bcalus, Se* 
dete hic cum asina ; ego et puer proficiscemur, et cum 
adoravcrimus, reveiteutur ad vos. Quid cst quod dicis, 
bcate Abrabain ? Ad iinniolanduin iiliuin vadis, ct di- 
cis quod cuni (ilio rcvcitcris? Si cutn in bolocauslum 
obtuleris, uliiiue lecwin rcdirc iion potcrit. i*oluil rc- 
spondere bcnlus Abrabam : Ycruin dico , ct olTero 
filium, el cuin (ilio rcvertar ad vos. Tanta cstcnini 
(Ides inca , ut credani quod illc qui mihi eum de nia- 
Iris steril.s ulero dignaiiis est dare, possit ctiam cum 
niortuuin siiscitare : cl idco verum dico, quia cum 
adoraverituus , revcrteiuur ad vos. 

5. Adain sepultus in Culvarias loco, Quod autcm 
nrics occisus esi , cl Isnac non cst occisus, ideo fa- 
ctuin cst , quia Isaac (igura et iion vcritas erat. In 
ipso cnim design.^tiiin csl qiiod postea in Cbristo 
comiiletum est. Videle Deiini cum bominibits inagna 
pieialc ceriaiitcin : Abrabain niortalcm (ilium non 
inoriturum obtulit Deo , ct Deus immurtalem Filiuni 

firo bomiiiibns tradidil inorti. Potcst tamen de beato 
s:iac , et de illo ariete ctiam sic iiitelligi , ut in bealo 
Isaac signilicaia sil divinilas, in arictc bumnuitas 
Cbristi. Et quia in passionc non divinitas , sed bu- 
inanitas crucilixa crcditur ; ideo non Isaac , sed arics 
immoiatur. Dei eiiim Filiusvel unigcnitus olTerKH', 

* Mss., rcnQvatur. 



«7Si 



APPLNDd. 



!7Si 



ct virginis primogcnilus inunolatur. Aiidite et aliutl 
tacranienturo. Beatus Hieronymus presbyler scripsil , 
nb antiquis et senioribus Jiidxorura se ceriissime co- 
incTisse, quod ibi ohlatus esl Unac, ubi postoa Oo- 
niinus Cbrisius cruciflxus * est {n). Denique ali ro 
Iocj) undc beatus Abrabnm jussus est prolicisci , tcr- 
ti(» dic ad locum ubi Cbrislus crucirixus cst pcrvcni- 
tiir. [Eliam lioc niitiiiuorum relnlione rcrerliir, quod et 
Aiiaiu priiiius bomo in ipso loco ubi cnix lixacst, 
fiicril aliqiinndo scpulius; cl ideo CalVnriiu locuni di- 
ctuui essc, quia capiiC huinaui gcncris ibi dicilur esse 
sepullum. t)l vcre , fratrcSi non incongruc crcdifur, 

3uia ibi ereclus sit medicus , ubi jacebal aigrotus. Et 
ignum crJt , Ul ubi occidernt bumnna supcriaa , ibi 
&c Uicrmarcl divina misericordia : el sangiiis ille prc» 
llnsus etiam corporaliler pulverem anliqui pcccatoris 
dum dignaiur slillando conlingcre, redemisse crcda- 
lur* (fr).] Ila^cenim, fratres cbarissimi, secundum 
quod poluimiis, e divcrsis ' Scriptiiraruin volumini- 
bus , pro aiiimsc nostrx profectu collegimus , et clin- 
rilntis contemplaiionc suggcssimiis. Yos vcro , nuxi • 
lianle Domiiio , diim frciiuentiiis Scripturas divinas 
vclegilis, si diligcntcr allci.diiis, credo quod etiam 
uieliorem exposilionem invenire possitis ^. 

\(i}i Baplismi sacramentum non negligenter aut tar^ 
dnis requirendum. Uogo vos, frntres, ut quicumque 
aut lilium, nut vernacuUiin siiuin irapliznri desideral, 
JQin iiunc eum Ecclcsiic oflerre non dilTcrat : qiiia 
iion est jiistum , ut res quos tam magna , tam pr.-c- 
dara creditur, n^Iigenler aut tardius quam expcdit 
rc*t)uirntur. Timco enim ne ali(|iiie mulieres ideo tar- 
dius infantulos suos oficraiit , quia cum ipsis ad Vigi- 
iias veuire dlssimulaiit. Ccrtissinie ciiiii crediiiius , 
quod qui stalim incipiciile Q.iadrngesima , cbs qni 
i>nplizandi sunt oITerre voluerilit , et cuin i|)sis ad 
Vigilias reliciter vencriiit , ct Hlii eoruni Icgiliino or- 
dine accipieut Baptismi sacramciituni , et ipsi acqui- 
rent indulgcntiam peccatoruro, prccstanic Doiiiino 
uostro Jcsu Cbrisio, etc. ] 

SERMO Yll (c). 

be immolatione Isaac, ii (d), 

1. Novam praecepti genus est, homini legem sce- 
leiis dare; et religiosum habere, si impiuni voluerit 
|)Crpetrare. Abrabam si parricidium fec(^ril , justiis 
€*st; si noii feccril, indevotus est. Qiiid sit ergo, 
ijiiod niin(|uam Deuiii nisi pietale placnmus? Cnpii 
sibi vola (iircrri, iion crudclitcrcoli. Eccc iiiter pic- 
tatcm palris et devoiioncm Dei , filium esi quideui 
Bcclus occidere; sed D(^um scelestius non audirc. In 
angusto posita est perfecta ju!>tiiia. Pnnicidiuni jiibe- 
ris Ut facias , luis te manibus orbalurus. Quid boc 
est ? Impcrat pnrrjcidiuin , qui probibet boniicidiiim ? 
Jubelur, inquit, Jiliuui victiinare, solatiuni paleriix 

* s!c in Mss. IQ edilis autem, immolatus. 

. * Manuscri|'li non habent (|uae ansulis includunlur. 

• Mss., de divinis. 

^ 11 ic serino dcsiiiit in Mss. 

(a) Lcgilur in commentariis in Marc» cap. 15, sed iiicrc- 
iiytno pcrperam ad.scriplis. 

(0) i(i ({uidem, quo(i de Adami scpuUura in Calvaritc loco 
dicUur, Iraduiit rerlullianus , lib. 2 coiitra Bdarciouein; Ori- 
^em^sin Maiibxuiu, iract. 35; Basilius in Lcifil. cap. 5; Ain- 
laositis in Lucaai, cap. 23; Clirysoslomuj ia Joannein , bo- 
inil. Hi, ctc. ;.ed iuiprolai Hierouyiuus iu Maltba,'Uui , 
cai». 27. 

(c\ Alias, de Tcmpore 73. 

(.7) lu Appendicc nuncpriniuu! collocatur. ^cn cnim Au- 
i.ustiaum , sed aiictoreni relcrt plane eumdcm ac sermo 
Appeudicis lertius per Ijovanieiises ]am olim rcjectiis. Lt in 
111) scrmcne baud rrocul ab initio pru;cc| lum divinum , 
rxidelerra tua, sic exijonebatur , t Novum prohailoais 
• fcc^mis, Iinbcnli iTOjn-ia, cxsilia indiccre percgrina ; » iia 
iii Iiu iis I rincipio dicitiir, « ^ovum | raeccpti genui csi, Ij«)- 
« miai lcgem sceleris dare : » pro iuterpretandj^ sci- 
licet Dei fusBione illa, (piain | ra^nuii bic oportebat« si*iili 
lotcrius hsd>elar > Accipc filium tmm • et offer milJ Ut"m. ^ 



senectulis , el uni^^ , poslerikills : qiii qiianio 

scrior, tanto dulcior; quan.o soltis aut unicus , innto 
cbarior et dilectus. In utroque senes creand.e | ndis 
despcralio relinebat ; utpote posi tcmpus * (|uod iui< 
tura fnudaverat ^ xtas in sene patre , sterilitn^ in 
anicula matre. Jam cnim Sara actus su.c vulva* piT- 
dideral, ct sonem patrem vis generandi Inssnvdat; 
quia friiclum sterilis non habebat. Ecce subilo fri- 
gcns vulva niaternn non inslinctu libidiuls , scd fo^ 
mite virtutis inciiinit, rediviro successit flore ju- 
vcntntis. Moercntis jam arlus corporis virucninti 
marcida meinbra ct annosx .xtatis tabe pallenli;i, piic« 
riti:c rubore viruerunt , et insuccido l(»pore • vetera* 
scens jam corpiis, non tanquam concubitus, scd 
promissio vcgclabat. Caiiis jam togatum capnt albc- 
bal , ei rugas suas viilva in veiitrc tendcbat. Tuinel>at 
utcrus gravidx , tremebat gressus in poplite. Ccsta- 
b:it onustum uterum , qurc corpus jam iion rcgcbai 
incurvum. Novissimis annis feta et fessa mulier, qu:e 
non noverat in juventute concipcre , discil in sciie- 
ctnle lactnrc. Discite conjugati vacare efreclnm sc- 
minis , ubi non fuerit munus auctoris , ipso dicenle : 
Priusquam te fonnarem in utero, novi te (Jeremi 
I. 5). 

2. Accipe , inqiiit , filium tuum , et offer mihi ittuni 
in unum de montibus quem demonttravero tibi {Geris 
XXII, 2). Scncx patcr et unici mater,novipareiiles,cl 
vefcres gcnitorcs, ad tam accrbum non moventur inw 
pprium. Ililnris accingcbntur, qui ncc timorein faci- 
noris foi midivit, nec iinplere quod jussiis csl degenei' 
animiis diibilnvii. Spcs illa fulura tot gentiuni pa- 
terna mnnn jnbctur occidi. Dcvotus pnier co votd 
susccpit parricidbim, quo susceperat filium : ncc rc- 
fort iiiruni iinpcndai aut pcrdat; dum quoqiio niodo 
quod acccpcnit, rcddaL Domine piissime, qncin 
scis pntri (lileciiim, quid imperas victimanduin? Nun(*. 
nupcr scncm stcrilcm fecundasti; el tnm ciio qiiod 
donavprns, repelisti? (Jbi est quod scnibus pr;esti- 
tisti? Er^o iratiis poles Ixdere, sicut propitins iin- 
peras orbilalcm? Absita nobis isUi incrcdulilns. Dcus 
pro nobis Olium suum jussit occidi, iion iiostros ma- 
ctari. Idco jnbctur filium occidere, iit manifeslciur 
miindo qiii jam notus fuerat Deo. Nam quomodo iii- 
iiocentis desiderat sanguinem, qui reum daninai pro 
sanguinc? Dcmonstrnre cunctis hominibus dcvoiio- 
neni voliiit qui.parricidium ut fieret, imperavii. Pa- 
rct illico impcriis, pneceptis obtemperat, pcr^it per- 
russor pnr:ilus ; imo filius cum pntre proficiscitiir mo- 
ritnriis : atqiie ulinam lantummodo morilurus , non 
insii|icr ci p:ilris gladio obiturus. 

3. Vencriint crgo ad locum, qu(*m dixerntDeiis; 
ainbo parilcr arani consiruunt sacerdotes; li^na ara: 
imponit, filium alligavil, ct extcnto gladio, angelus, 
Ne percuiias puerum , exclamavii : oculis respic(! , ct 
videarietcm in vepre. Yidete, fratres, Abraliam pa- 
tieiitia fortem , devotionc constantem ; non cuni ali- 
qua fera luctantcm, sed cum nalura pugnanlcm. De- 
votio dicebat, Percute : pietas clamabnt, Parce. iKa 
revocabnt; isla provocnbnl. Filius tunc morilurus ja- 
cebal : erigit dexteram fcriturus, ct locum (|uo liliens 
percutiebat, aucupat. P;irce, inquit, Abrab:im. Qui 
jnsserat ul ferirct, modo vociferatur ut pnrcen^t. 
Sciebat enim probatum palrem et in devoiinne fer- 
vcnlem glndium tempernre, ct filinm nuii perimcre; 
sed nec cremare. Parce, inquil, dcvoie patcr; pnrri- 
cida sine crimine,parce.Tuum sacrincium qnod para- 
veras intendi, ego quod jusscnm ut obtulisses acccpi ; 
in voto prob:ivi, quod In f.icto rcniii; acccpiavi vo* 
lum, nec repuli sacriiicium ; Iniido fldcm, ncc rcprobo 
pieiatem, nec tibi patior infcrri orbitaieni. i^crfecla 
sunt oiniila, ets;ilva sunt univcrsa. Vincilur innoceiis 
hoslin , ne ofTerentis dcvotio putnrct se minu.K alt(|uid 
exbibere , si impaticnlia doloris viciima cnlcitraret. 
Ecce spirituali pncsagio meum prscveni;»!! consilium» 

* Am.« utpote ppsset tempus* 

* Lov.« in succido tenipore. 



na 



SERMO Vlll. 



t7K4 



Quod enim |>iira\l pro loto miindo, iii jnm dcliberastt 
in filio tuo. Qnod m Unigcnilo mco disposui, lii in 
Uio iinico iierfccisti : nnde bcncdicenlur in lc omiics 
l^ntcs. Amcu. 

SERMO Vlll (a). 

De fuero Abraham, qui mi$sn$ esl ad Rebeccam (h), 

1, Juramentum prr femur Ahralfa*, P;iiilo anf(» rnni 
divina lectio lepercinr, audivimiis c|iiod heains A!>n 
Inm vocavrril pueruui suum, ei (lixrril ci, Ponemti 
mum inam $ub femur meum^ ut adjnrem te per Dcnm c(t!i 
ti terrte , nt non accipias uxorem ptio mro de filinbus 
reponis hujns {Gen. x\iv,2,<?/c. ) ; ci qiiod iihMiJKMlicMS 
piisiicnl manum sub feniorc, cl jnravcrii ci. Il:ic 
cniin omnia, fralres, qn:v in Tcsln^iUMHO Vflcri rcci- 
lantilr, si laniuin secnndum liiteram voli^Yimns nc- 
rlfiefe. Ant |>:irVuiii, aui iinllum lUcriim nnini.T con- 
siHiiiemur. Unid enim nobis plrodfst, qiii nd ccrlcsinm 
ad aiidiendum Dei vcrbum fldclitcr Convcniinns, ^i 
Hfibis diratur, quod Abraham miscrit pticitim sUiim, 
«l de regiont^ longinqua addncercl Uxorcm lilio stio, 
ram et in istis regionibiis lioc rrcqiicnUT Vidcanms 
lieri ? Nos Tcro, fratrcs, scqnrnles bcatum a|>ost(»lnm 
Paulom, crcdarous quia omnia qn.T scripla sunl, Ju- 
tets in figora cotitingebant, nobis autcin in vcriiatc 
completa siint (I Cor. x, il ). Dixit rrgo Abrabin 
ad piierumsuum, Mittemanum tuam sub femur mcum, 
etjmra per Deum cmliet tcrra^. Qnid est Iimc, finircs ? 
SKc dixit l>eatiis Abraliam, Mitte manum tuam sub fe- 
wmr Itieum : lariqtiam diccnt , Miilc inannm tnnni a I 
altare : aUt dieerei, Bliil'* n anuin luam ad arram 
Testamen*! : aiit, Extcndc in:uium ad UMnplnni Dci : 
€t jura mihi. Feniur tniigcbnt , ct pcr Dciim caaW ct 
lerrae jur.ilKit. Non eniiii crinbat bcntus Abrnhnin, 
quando hoc ficri imperabnl : scil qiiin proplicrue spi- 
rilu repIrUis. novcral de somine suo Chris'nin rorili 
et terr;e Dominum nasciturum. ld(!0 qtinndo scrviis 
suus fcmnr iHitis contingcbal, non per carnnlc iiieni- 
bnim, srd per Deuin vivnm cl vcinm iiiraiiicnta pr;r- 
stabjt. Qma Abraham gcnnil Isaac, Isaac gcniiit Jn- 
cob, Jacob gciiuit Jiidnm : de cnjiis scmine Cl.rislus 
Domiiiiis nitiis est ( Matth. i , 2-16). 

2. SertoAbrahcB occurrit Rcbecca, quam iHc, habitopa' 
remintn fratrigquectipsiusconsensu^ Isaacdominosuo vxo- 
rem acci\'it. — Fa stetitjuxta fontcm, et dixit in cordcsuo : 
Domine Deus donuuimei, st fecisti misericordiam cum 
domino meo, ecce sto ad puteum, et puella qua' vcncnt 
komire aquam, si ei dixero , Da mihi bibere, cl illa re- 
iponderit mihi^ Et tu bibe, et camelittuis hauriam aqwm ; 
ipsa esi quam profparasti domino meo Isnac. Nccdum 
fuer in eorde suo verba compleverat , et ecce apparuit 
nebecca^ habens hydriam in scaputa. Et dixit ait cam 
fuer : Da mihi bibere. At ilta cito deposuil hydrumi, ct 
dhtil : Etlu bibe, domine, et camelis tuis hauriam aquam. 
Et eum interrooasset cujus esset filia^ respondit ei, qyod 
fUia esset Bathuetis , et soror Laban. hi incurvavit se 
katnOf et adoravit Deum^ eo quod agnoverat qnnd ipsi 
essent parentes dotnini sni Abraha* , et protutit inanres 
ad ornandam faciem suam, et armiltas posuit in muui' 
kus ejtu, At iUa vudcns nuntiavil parentibus suis , qui 
exetaues benedixerunt Deum^ el cum gaudio et lionore 
nuceperunt pucrum Abrahas. At itte tocutus est nd cos 
de Rebecca^ ttt eam darent domino suo haac, llli nu- 
letn dixerunt : C.lamemu^ puvUo! , et qna^ramus ittius 
rolMntatem. Ctmiqtie tocata esset, dixcrunt ad eam : 

Vis ire cum hominc isto ? At itta respcndens dixit : 

Vadank. 

3. Abrahamet serVus ipsius, qunrum figurce. Picbecca 
despotisata Isaac fignra Ecctesice. Niinc, fraires clia- 
rissimi, oiianiuin nossiimus, bre^ilcrquid ista signi- 
licenl, Vidcamus. BcatUs Abia.li.tin, (piod pncrnni diri- 
(ebil, ut accipercl nxorem liliosuu, lypuin liabcbal 

ia) Alias, de Tempore 75. 

\b bi Appcndice nimc primum collocatur. Dubius erat 
I o«4oien:»io<as, verliDoet \ indingo snitpcsitilius. Nol)isfM)rro 
nileuir esse Capsarii Arelitcnsis. In miinuacriptis nostris 
noD p loit re|-eriri. 



Dci Patris, sicut el quando cum In bo'ncatisto o!»ui- 
iil, Dci Datris imagincm nsriirabat : jiucraiilcin cjtis 
TcrbUui propheliciim dcsignal»at. Misit crgo Al)rnli.iiu 
puiTiim snum in rcgioncin longiminam , nl lndi- ac- 
cipcrct uxorcm filio siio : ()iiia mis^rnt Dcus PntiT 
I rophclicuin Ycrbnni p(»r nniveisnm lcrraio , ul qu:c- 
rcrct Ecclcsiam cnl!iolic.im s|)oiiSnm L'nigcii:U» su.i. 
Ft qutnnodo pcr piicriim Abr.th:c bcato Isaac spuiNa 
nddnriliir , iia prr vcrhnm propliclicuin Et.rlcsia 
Gcnruiui :KI vcinm sponsum Christuin de loiigin ,nis 
rcgi«»nibiis inviialtir. Ul>i laincn inveniiiir spoiisn 
llln. qnn! ChrisU» socianda crat ? Chi, nisi ad aqua-ii * 
Vcriini csi, cliari sinii . nisi F.cclcsia ad a<|uani U.i- 
jilismi vcnissct, Christo sociaia non essel. Ui hcrca 
ergo Ahrah:e pncrnm invcnil ad pnlcujn, el Fc( lcsia 
invcnil Cliri Uim ad Baptisini saciamcnium. Qnid 
tamen post Iispc fncUim csl ? Protulit pucr ir.anics 
.nurcns, ei dextrnlia aiirca, ei drdii ca Kcl>ccc;r. Iti 
illiS inauribns anriMS sigiiifit^thaiiUir vcrha diviia : in 
iliis ariniilis aurcis, Oiicrn saiicla ; qiiia in nianibus 
f pcrn desi/naninr. Vidcamus qnomodo hiT-c dedcrit 
ClirisUis Ecclcsi.-e. iMier crgo obtulit innures anreas 
nd cfnandnin fncicin Hchccc;c, ct Christns verbn di- 
vina margnirilis oninihus f»rcii(»Morn dcdil Ecc!p>i;e : 
ct armilhts posnil in mnnihns Rt^bccc.T, et Chri>tus 
dedil opern snncla in innnns Ecclcsi.-c. Consideraie, 
frnlrcs chnriNsimi , ct gnu lctc , ct Dco pratias ngilc, 

3nia quod iii illis liguiainm cst, in n(»bis Christo 
onantc implelum est : ct qnomodd Rcliccca nec 
Innnres hnhere potuii, ncc armilhis in manihus, nisi 
Isanc per scrvnni siiuni trnnsmitlcrct ; ila ct l.cch^.^ia 
iicc vcrba divina in aurihiis, ncc opera sancia hnbcre 
pouiissct in manibiis, nisi h:cc illi Christns pcr snain 
grntiam el |)Cr suos Apo.stolos conlulisscl. Qm^d au* 
tciii iiilerrogata puclla a pnrentibns, iitriim vcllct ire 
cnm pncro , rcspondit , Vado : npcrle hoc iii E<clc- 
f^ia videmus implerl. Ihi intcrrogatnr vohintns Re- 
bccca», hic requii iliir volunl;is ICccIcsi;p. Kehccc;i' di- 
ritur, Vfs ire cum homine isto ? el nfspondcl, Vado» 
Ecclcsi.T dicilnr , Crcdis in Cliristmn ? ct ics|ton- 
del, Credo. Rcbecca iioii duceretnr ad Isanc iiist 
dlceret, Yolo : ncc Ecclesia Christo jungcreinr, nisi 
diccret, Credo. 

A. Isaac veniens in agrum , fignra Chrisii in vmndutn 
venturi. Accepil ergo pucrRcheccam. el exhilinii Isnac. 
Videamns lainen ubi cum in\cncrit. Invenil ciiin nd 

Euteum Jurnmcnti. Videie, fratres, pner ls:iac Re- 
eccam ad puieum invcnil , ct itcrnm ipsuin ls:iac 
Rchecca ad puteum invcnit. Vcruin cst : nec iAm^ 
stus Ecclesiam, iicc Ecclesia Christum invciiii, nisi 
ad Rnpiisnii sacrainentum. Exierat ergo, sicnt dicit 
Scriptiin, l)ealtis Isaac ad vesperum in atjrum ad 
tneditandum. AgiT ille iniindi ligni-am hnbebiit. Exie- 
rat Isnac iu agrnin , qnia Christus ventitrus cral in 
niuiidnm : Is.uic ad vespcrnm diei , Christus in Tno 
inuiidi. Isaac ergo ad nicdilandnm in agruin proces- 
sit : quia Christus in munduin pugnalurus coiitra dia« 
boliiin vcnil, nt cum vinccrct jiisie, dum ab eo occi- 
derciur injustc ; ul moricndo inoricm dcsirucrei, ct 
rcsurgeinh) vitnm ciedcniihns condonarei. Ft quo- 
modo Isaac C(»rporalitcr Rcbccca, sic Cbrislo s|)iri- 
tu:iliier jnngiTCUir Ecclcsia, accipicns in pr;rsenli 
prfUo^am airlinm sanguincm sponsi siii, acccplura 
dotein poslinodum regui stii. Quain rtin beatiis Pe- 
trtis apostohis evidtinter cnuntial, diccns : Non enim 
inquit, redempti estis auro et argento, sed pretioso lan- 
guine tanquam agni immacutati{i Petr. i, 18, 19). 
5. Stjnagoga pcr Saram, Ecctesia per Rebiccmn itd* 
umbraia. — Accepit crgo Isnac Rehcccam, el introtnisil 
eam in tubernacutum tnatris suce : acccpit Chrisius Ec> 
clesi:im , et caiii iu loco constitiiit Syiiagog:r. Per 
infidcliiatcm enim Synagoga a Deo separata et mor- 
lua esl , ct pcr fidcm Ecclesia Christo coiijnncui ei 
vivilicnta esl. Acccpilcrgn IsaacReheccam, et in tun- 
tum dilexit^ ul dotoran tfui ex morte malris aceidemt^ 
tnnptraret. Mors enim Sar:e iiilidelilalem siirnilii :il 
Synagogae. .Motiuirergo S.tra, ctiu lococjus Rcbci^J 



\loO 



Ain»:-Ni:i.\. 



i70I> 



rpostoltis in cniTseqiientihiis adjuiuit, diccns : Fru- 
^/1» antem Spiriins tst charitas. gaudinmy pax^, longa- 
nimitai , fides , bonitas . bemgnitas, modcsiia, contiuen - 
Ha. {Galat. v, 19-2t). Eccc opora spiriliiali:», aJ 
boatiim J.icob, id esl, nd pioruin po|>uluin lerii- 
lltMitia. 

3. Populus major^ Jnda*i; wimor, Ocntcs. Qiiod aii- 
tein dictnin esl , Populus populum superabit, et major 
terviet minori, socunduiii iiticrani in Esaii viri J:i<:ob 
non viilcinus iinplcliim : iioii eniiii corporaliler hcato 
Jacob Esau servis:>c commcmoral Scriplur.i. Quo- 
modo crgo hoc oporlcal intclligi , aul qiialiler imy.r 
ixipiiliis miiiori scrvial, spiriuialiicr dcbemus intclli- 
g(TC. Msi cniin flcrct, noii hoc saiicU Scriptiira 
commcmorarcl. Qiiomodo ergo populus major servial 
miiiori, qui hocdiligcnlernltcndit, iii Chrislianis vcl 
in Jud:i'is a^^iioscil. Major eniin et scnior popiilus 
iud.eorum juniori , id cst , populo christiano servire 
prohaliir, diiiii per loium mundum lihros divin:c Le- 
gis .id instriiciioiicin omniuin gcntiuin portarcco- 
gnoscilur. l;lco cnlm per omncm lcrram Juduii di- 
spersi sunt, ut ciim aliquem paganum ad ndem Chri- 
sti volnerlimis iiivitare, ct ah omnihiis Prophelis 
ips:im Christnm csse annuiitiauim tcslamur ; ei illc 
resislcns dlxerit , a nohis polius quam a Spiritu 
sancto lihns diviiia* Le^^is cs^e consrriptos; nos ha- 
lieamus undc cnm redarguerc ccr ta rilione po sinius 
diccnics ci : Si de ineis lihris lihi duhiiatio nascitiii*, 
ecce Jiid:roriini lihros, utiqneinimieornm noslroiuni 
(quos ccrtuin est, quod ego c^ nscrihcrc vcl iniiiiu- 
tarc non potui), ipsos rclege; ct ciim in ip.sis hoc 
invoiicrts , (|uod ei in meis, noli cssc incredulus, sed 
ndclis. lioc ordine major populus niinori servirc co- 
gnoscitnr, dnm ctiani pcr illorum libros ad crcden- 
dum in Christo Gcntium populiis invitatiir. 

4. Populus major, mali ; minor^ boni, Scd et alio 
modo popnlus major servit minori. Quo, inquis, or- 
dine? IIlo iitique qno mali serviunt honis ; noii utiqne 
obscqiiendo, .sed perscquendo. Qnomodo mali ser* 
viunt bonis? Quomodo pcrscculorcs martyribus, 
qiiomodo lim;c vel inallc'i anro, qnomodo molxser- 
viunt iritico, quomodo panihus coiinendis fnrnalia , 
«t illi coiiiiantnr, illa coitsnmaiitur. Qnoinodo, in< 
qnain , luali scrviunt bonis?Qiiomodo iii fornace aii- 
rtlieis palca servii auro; uhi sinc diihio palea consu- 
mitur, aurum prohatur. Non ergo glorienlnr, ncc se 
extoilant m:Ui, qiiando honis aliqiias tribulaiioncs 
immiserint : qiiia ciim illos perseqiiunlur in corpore, 
se occidcre prolKintur in corde. Ll ad viruin boiiuin 
perveniat honnnis mali adversitas, jam illius animaiu 
|>ulrrr.icit iniquitas. Qui ergo nialo aniino virnin ho- 
niNii iracundi;c furor» succensus conaiur imciidcre; 
utrum ille possit cxnri, adhnc dubium cst; qiiodau- 
im\ isie jain aideat dubiiim non cst : quia fortc ille 
vir bonusspiiiiuali succo ctsancli Spiritus rcf:igcrio 
plenus , apposito persecuiionis igne nou ardct ; ille 
vcro qni euin conatnr exiircre, siiie duhio non polcst 
iion ardcre '. De nno crgo seininc Isaac , Esau na- 
sciturct Jacob :sicnt de uno Baptismo Domini Salva- 
loris ct de iino Ecclcsi;e utcro procreatnr populus* 
christianns : qui lamcn pro moruin diversitatc , siciit 
EsanclJacoh, in duas ptrtcs dividitur; cuin cx 
frnclihus operum nna pars cognoNciiur cainalis, aiia 
fipiriiualis. hleo anieni dixit , Major scrviel minoii , 
ipiia scmper inajor cst nuinerus malorum qiiani ho- 
noriini. Kt sicut illi diio parvuli in utero Rcheccu!; 
iia et isti duo populi in vcnlre Ecelesix nsqne iu 
diem judicii collidunlur; dum, sicut jam supra di\i- 
mus , humilibns adversantiir superhi , diim c.ist<»s 
adultcri perseqiinntnr, duni , quorum iniinitns osl 
nunierns, ehriosi sohrios inscclanliir, duni henignns 
invidi riMniilaiitnr, dum cIccmo>yiiarios raptores, dnin 
pacilicos exstingiicre cupiunt iracundi , dinn eos qui 

* tn r. Ms. tres addunlur virtulcs , prJi ntii , mofi- 
suehdo, castilas. 
* ^^K .(iiii. \t Mss., sinc dtliu p.test a^ dcit. 



coelcstia s:ipiunt , uti tcrr;iiii rctrahcrt Lixttrio>i co- 
nantur. 

5. \irtutes n Quadragesima colendo!. UnJe rogo, 
fiaircs charissimi , ut quicnm(|iie in hismalis se sen- 
tiniitobnoxios, dum tempns est, cum Dei adjutorio 
slulvant tr:insfcrri ad dcxleram ^ et reSictis viiionim 
sordihus, ad virlutnin ornainenla rcdire festinent : ui 
in diejudicii ah auditu malo libcraii, i!lam voccni 
desideraliilcm iiien\iuiiir andire , Euge^ serce bone^ 
intra in gaudium Domini tui (Statth. xxv, 21). Attcn- 
tius tainrn rogo et admonco, fratres, ut ad Vigilias 
in:iinrius SMigiTC stndi>atis, ad Teriiam, ad Sextam, 
ad Noiiatn ndelilcr vcniatis (a). Castilalcni anle om- 
nia pcr totain Qiiadragi*simain ct iisque nd lin-ni 
rascli:e cliam cuin propriis uxorihus custoditc. Qnoij 

Eransuri eratis, pauperitnis erog:ite. Paccm et ipsi iia* 
eie , ct quos discordes agnoveritis, ad concordiain 
revocato. Percgrinos exeipiie . nec vos pigeat eoruin 
pedes ahlucre. Non eruhesc:)l excrcere cTiriaiianus, 
qnod implere dignatus est Cbristns. Cum bona vo- 
]iint:ite pauperihns secundnin vires veslras eleeino- 
synas crogatc : hilarcm enim dalorem diiigit Dciis 
(il Cor. ix, 7). lin|>ediniciita inundi, si ad inlcgruin 
non poteslis abscindere, vcl cx parte aliqiia tempc- 
rale , nt lcciioni vel oral.oni ^ possitis insistere : ut 
in sanctoexeeptorio pccoris vcstri spihtuale vinum, 
id c>t, vcrbiim Dci ahundimtius rcpoiienles, rcpndia- 
ti^ omnibus criminibns atqne pcc&Uis, cuin lilicra el 
sinecni consciciitia Di'0 scrvire possitis : ct cuin 
saiicla solcmnitas Paschalis adveneril, diaritnifm 
noii solimi cuin boiiis,scd ctiain cum malis ndoliier 
retincnles , cnm gaudio exsultationis mundo Ci^de cl 
C;isto corporc ad altarc Doinini possitis acceilei«e, ck 
corpns ct saiiguinein cjus iinusquisque vestruni iiob 
ad judicium anima! snu^ increatur accipere : pro;- 
fitantc eodcin Doinino noslro Jesu Clir:&to , cui csl 
hoiior cl impcrium cum Patrc* et Spiritu sai.cto iu 
^a.'cula S3i:cuioruin. Amcn. 

SERMO XI ,b). 

De beato Jaeob, i (r). 

f . Christi mysteria in Jacob adumbrantur. Cnnt di- 
vina leelio legeretnr, fratres chnrisshni , audiviiniis 
qiioil siipplieanle sancta Rebocca , Isaac vocaveril fi- 
l.iiin suiiin Jacoh, et dixerit ei ul pergeret in Mcsopo. 
t.imiain Syri:e. ct inde sihi uxorein acciperet : ct quod 
illc hiimiliiec obcdiens pairi abierit, el in ipso ilincro 
veneiit ad qiicmdam locnm, et snpposucrit l:tpidein 
capiii sno atqne dormierit , ct viderit in soronis sca- 
hiin ii-qne ad coelos pertingentem, ct An^irlos Dei 
asceiideiites ct descendcnles per eam, Domtnnm au- 
tcin ineunil)entcm scal.-c ct dicentem sihi : Jncob^ Ja- 
cob, noli timere^ cgo sum tecum. ei ego ero socins iiine^ 
ris lui {Cen. xxviii , 1-5, 10-15). Beatus eniin Isaac, 
fraties cliaris^imi , qiiando illinin suuin dirigehat iii 
Mcsopolamiam, Dei Palristypum prn^figurabat ; Jacob 
vcro Chrisiuin Dominum desigiiabat. Beain.-t crgo 



^ v.ss. non hahent, vel oratioiti. 

* tn nianuscri|lis sennonis conclusio est, pra:sia:tte 
dcm nominonostro Jesu chrvUo aui rivit cum Palrc, ctc. 

(i/) De Ca^sario in ejus vila, lih. 1, n. 10, diciliir : t In» 
c sliluit ut fluotidie Terlise , sextaeque et Nonae opus iu 
t sancti stcpnani basilica clerici ctun bjmnls caotareut ; ut 
c si quis forte sa^uiariuin vel iNBniteaJum sancinm o|nis 
c exsequi ainhiret, alisque excuisktione aliqua (luotidiaiio 
c inte.resse ^osset ofllcio. » Omittilur Frimae ofBc um, qutxt 
nonnisl Donunica, sal)hato etfestissolenmihus pcrsolvi ju:»- 
sit CMTsarius, uli Mquet ex Appeudicc quam reguljc irinue 
sanaiinonia.iiun suhjeclt. 



(b) Alias, de Teinpore 79. 



in A|)pendice nunc |Timum collocatur. fnii duhiiis 
(jovanicnsii)us , supposilitius Verlino ct \iadiu^o. Nolils 
esl cx iis quos cciLsemus (.aesarii quinlus. liaLMius tuil 
lem|>ore Quadragcsimx. De num. 3 vid. eoarr. in rsik 
30, n. 3, et Apficndlcis hujus serm. 8, n. 4; de ouiu. S^ 
iLuarr. in 1 sal. i^ n. 30, et m rsuL 1 19, n. 2. 



«757 



SEIOIO X, 



r.rs 



figuram camell teiienl ; ut el ipse possit iticcre, qitia 
hapiciitibiis el insipicnlibiis debilnrsum (/?om. i, 14). 
Deiii >ue sic dixoral iii c(irde siio puer isip. Ex his^ 
inqiiii,r/r/yfiif6iif, qvte vetierunt nd aqunm, qu(vcuwque 
diserit mihi, Bibe lu, ct cnviclos lum ndnquabo , ivsa 
ttii sponui douiim mei (Ccu. miv, 14). Sir crgo Ri'- 
l»eiei, qna» inierpnlaiur l';»li«Miii:i. iil vidi putriiin, 
ei ins|-4'xil prnpbfiirmn vorbum, ilci>oiii( d*» limiicro 
bvdriam : d«po<iJt eiiim olaiam gruMU! facumii:!» arro- 
f>a:iti:tiP, ei ad bmnilem vi siiuplirem pro|)i)cMicimi 
se iiirli.iaiis sermmicm dixil, Uibc /m, cl cnnidos ad^ 

iiquabo, 

4. Scrmo Dei et pascit^ et pascitur. Sod dicis for- 
lassc : Si pucr propiiclici scrmonis lciirl ngiiram , 
qnoiiiod » iM)l:iUir a U.rbccca, qiiam ipsc majiis pilare 
del>er<'l? SuW «rgo n<* foric sinil ri Domiims Josns, 
runi ipse sil panis vil:o (Jonn. vi, 5.S), el ipso pascil 
nuiroas csuricnios ; ipso nir^um csuriie se falchir, ciim 
dicit, Kmmi, ct didislis mihi mnndttcure {Mn(t'i, xxv, 
55) : el ilcrnm ciim ip<c sii aqna \iva, ot potum dcl 
«nnnilMi** silicnlilMis ; nirsiim ipse dioii ad Samarita- 
Bani, Da mihi bibere (Jonn. iv, 7) : sic ci propboliciis 
64*niio, cum ipsc potum dcl sitietiliLus; niliiloiniiiiis 
i(h.e ab bis polari dicaiur, omnssiidiosorum cxcrriiia 
el vijjilanliam suoipil. Talis crgo ista anima, qn;c 
agit cnnoia patiiMiU r, qii:o t.«m pnmipta cst, cl lanla 
eriidiltone subiii\a; qii;c dc profmidis bnurirc soicii- 
li:ir flomla lonsncvii, ipsa potosl copiilari mipliis 
r.Uri^li. Ni'i cnro qiiolidic voni:isad piil«M»j;, nisi qiio- 
liflie liaurias aqiias ; noii soliim alios |»otare iion po- 
liTis, scd i;!S4* qiiOfp;e siiini vorbi IKi palicrU» Aiidi 
cl D>ur.imim iii Evaiigdio dicciitcm : Qui sHil, vcuiit 
H bibal {Id. VII, 37). S*d lii, ul vidoo, iioii osuris, 
iicc >iiis jiistiliam. Kl quomodo poJeris diocrc, Sicut 
cerrus dcsiderut ad fonlcs uqnnrum, ita desidcrnt auinia 
mea ad le, Dcus. Silnii aumfi mea ad iJenm vivum ; 
ijnnudo reui-im et appnnbo aulc conspectnm ejus 
( /W. \Li. ic/5)? 

:> Dm Uouiini (ji:o:idic est Chrislinnis. Obsccro vos, 

2iii : iidiiorio \rrbi scmjur assistiiis, pnlii utor au- 
ite, donoc pauWilum noj^lif^rnlcs ac d«sidos oommo- 
iHNUiius. l|;diclotc paiicnti:im : qi:ia dc Rcbocca vobis 
itl osl, de paticutia scrino esl : ol necossc osl i;os cos 
i.ui coHici:»m nogliguni, ol audirc dccliiianl vcibuin 
Ilri, imtdnlum per paiicutiam castig:irc : qui non de- 
ftiiicmiit p:»ncm vit;K, ncc aqiiam vivain, qui non 
exeunt de casiris, nec pioocdiml dc domibus lnicis, 
iil colligant sibi manna, qiii mm vcuiuiit ad polram, 
m liibaut dc spiritnali pcira : Pctnt euim csl Christus 
(lCor. X, 4), ut ail Aposlolus. Ilabetolc, in(|uam, 
V4M pauIuJuin palicntiam ; scrino cniiii nobis ad iiogli- 
l^iles est, et oos qui ntalc liubeni : sani cniin non 
iiMligciit metlico, siHl inalc liabenlcs. hicitc inibi vos, 
qui tanlum fe^tis diobusad ccdesiam coiivenitis, c;c- 
lcri dies r.ousunt fosli, aul iion simt dios Doinini? Ju- 
da^oruin csldicsa»rlos el raros obscrvare soiemncs : 
el idco ad mis dicil Doniiniis, lieomenins vestras el 
wakbala^ ei diem mnguum non susiiuco ; j junium, et 
ferius^ et dies festos vestros odit animn mea (hni. i, 13 
rt !4). Odil ergo Dcu^eosqui mia dio pulanl fosluin 
diem es^^e Domini. Cbrisliani omni dic cariios Agiii 
ronieilunt, id cst, carnos Ycrbi Dci Muoii.lic sumuiiI; 
Pnstrlia cnim noNtrum immolatiis csl Cbrislus ( I Cor. v, 
7). tl qiiia lex Pascbai lalis ost, ut in vespcra comc- 
cbtiir, propierea iii vespera niuiidi passiis est Domi- 
iios, ut lu seropcr nianduccs dc carnibus Vcrbi Doi *, 
qui semper in vespiTa cs, usquoquo vcniat in:»ne. Et 
iii in liac vespera ^ollicitus fiicris. cl in flclu ;ic jcju- 
iiiis, vcl in ouini labore juslili;c vitam duxcris, poic- 
ris et tu dicere, Ad vesperam dcmorobiiur flctusy et nd 
matutinum laHiiia (Psnl. x\ix, 0). i/iUilioris cniiii 
maiie, id cst, iii 9:i'Culo venturo, si in ht>c s;cciilo fni- 
eium justilire in flclu et laborc colh^gcris. Venilc cr-o 
vo$ dum tempus esi ; bilKimus de piiloo visionis, ubi 
dsiambulat Isa.ic, el ubi proccdil ad excrcitium. 

> Iloc kK?« TCfx. rff , abest ab /^ii^oni^norun O: crum li- 



SERMO X (d). 
De conc^plu Rebecca*, Cru, xxv {b). 

1 . Ernditi se nccommodcnt ad shnplicinm iiincr.i^y- 
tiam, ExposiiioniMn sanclariim Sori;)liirarmn si co 
oidinc ct iilo cb)(|nio,(pio a sanciis Pat:'ib'is smii 
ex|:osii;o, Cliarllalis voslric anribii^ \oliiorimi:s in- 
tiniarc ; iionnisi a<I patioos scholasticos cibnsdociri- 
n;r polorit porv<'niro, rcliqu:i voro popnli moUitiido 
jcjniia romanclMl. Ki id( o rogo Iiiimilitor, nt coii- 
tciilc sinl crndil:^» anrcs vorba rnsiica :oqu;iniiuilcr 
Siisiinen^ dutnniotl > tolns grox Doiui:ii simplioi , ei, 
ut ila dixcrim , pcdcstii sormone p:ibnlnm spirilnaKc 
possit aooiporo. El ipiia imporili cl simpliocs ad sobo- 
risiicornm ^illilutliiKMn m ii possimt a>oemlerc. itu- 
diii sc di^MCMinr ad iliormn igiioraiiiiam iiuTmare. 
Qiiia qiiod simpricibiis diotiim fiicnl, soliolaslici in- 
lclligoro possiiiit ; (juoj aulcm oriuliiis fucril pr.x^di- 
caliim, simplioos cajiore non valcbmil. 

2. Isnnc Chrisli^ Hibfcca Ecclcsiiv figura. Jncvb el 
Esau in utero Rebccco'^ bouiet maU i>: utero Eeclcsia:. Le- 
ctio nobis de boalo Isaao, oi saiicUi Rcbocoa, ol parvti- 
lis qui iiiojns nlcrooollidebaniur. rooitata csl*. Qnod 
auteni bcaius Is:iac typnm babiicril Domiiii Sahalo- 
ris, pcnc niilli hab«'tiir inoogiiitum. lsa:iccr},'o Chri- 
slum Domimim , beala autom Rcbocca Kcc Icsiam fl- 
guiMvil. Qu.i! cum inullo lcmporc adcxcmplnm ipsius 
Eoclisi:c slrrilis pcrmaiifrol, b«aio Isaao or;inlc, ci 
Dtuniiio doiiaiilc, fonccpii. Scd colUdebnntu*' purvuli 
in utero ejus ; qtiormn iinlovtiam non suslinons dixit : 
Sisic mihi fwurum erat, quid neccssefuil concipcre? El 
ait illi Doininiis : Dwi' qcnlcs in ulcro tuo sunt . et duo 
populi de venire tno dnidcntur, popiilustjue populnm 
superabtt, et mujor >erviet minori II. oc omnia , falrcs 
charissimi , sioiit diril A|m»sIoIiis, iii ligma contingc- 
baiiiillis: scrlpL» sunl aiilcm pnqitcr nos (I Cor. x, 
il). Concopil ciiiO corpoiMlilor dc boato ls:i.u' Ro- 
Ijeci a : ipiia oonc pl!ir;i cr;»l spirilnalilcr de Cbrisio 
Eoclc-ia. Sod sitiil duo p rvuli in uloro Rcbocc;c 
collidcb.antiir , sic cl in iilonr Eoolosi;cduo sibi |>« puli 
jugil.Tadrcrsaniiir. Si enim aiitsols mali,atit soli boni 
e^scnl; unus populus c.ssel : quia vcro in Ecolcsiacl 
boiii invcniunlor, ct mali ; lan(|uam in ventrc spiri- 
lualis Rcbccc;i* diio p«>pMli collidui.tur, bomilcs sci- 
licct el superbi, c;isli ol :idullori, m:insneii cl ira- 
cundi, bciiigni cl invidi, miscricordcs ol lupidi. 
Boni eiiini lucrari voluiil malos ; m:»li voro ex^^liii- 
gnoro cupinut bonos. 1> inoriim desidci imn ost , nt 
qiii mali siiU , corriganliir : nialorum siudimn ost , nt 
qni boni suiit,consumanlur. Unum cslgoiins piorum , 
aliiid iin|»iorum; gfiius pionim ad orriuni erigilur \MiV 
humiliiatem ; gciius impiorumad infcrimm dcmeigi- 
tur per olaiionem. Omncs cnim qui in Eoclesia ca- 
iholica lcrrcna sai>iuul, tcrram diligunl, terrani co!i- 
cnpiscuiit, ci omncm spem suam iu icrra constiiunnl, 
ad Esaii pcrtiiicnl. Quicnmque idco Dio scr\ircoptal, 
ut honoribns croscat, ct lucra lorrena porcipiat; ct 
ipsc ad Esau, id cst , ad tcrronam fcliciialcm pcrli- 
iicie ci giiosoitur. In Esau cnim c:'rnalcs iuiclbgnn- 
tur ; in Jacob vt ro spiriliialcs. Isli cniiii siiui duir 
popnli , sionl boaius A|»osl«'liis ovidenlcr assignau 
cum carn:»b'S dcmonslral, ct spirilnalos iiisinuat. Sic 
ciiim ail : .Munifesta uulrm sunl opcru carnis.qna: sunt 
fornicatio, immundilia, luxuria, idolorum servilus, veue- 
ficia, iniin:ciiia\ conteutiones, a:mulnlioues , iro?, -U(0. 
disscnsiones, sectiv , invidiie^ homicidia, r6nV/«/r«, con.- 
essutioues, ctc. Ecceopcra pcrliocntia ad Esau. Qm 
autcm sunl fructus qui pcrtineant ad Jacob . idciii 

» vss.: ri: tertio nobisy lectio rccitata cst. 

(«) Alias, de I fmpore 78. • „ ^ . 

(/') in Appciidijc nuiic rrimum collocaiur. nu!)»nin 
liai.uorunl Lovauieascs, vcrhiins ct>iudiimis supiK)si«|. 
liMin : (lueiu nos, lainelsi AU:?nsUuo in uia:iust:iii)tis I > 
buatnr, joniinus oiosarii qMarlum. H ibilus ".ml lounwe 
•^ua Ira^oMni t . l:c liiiin. ", \» t. J:;vsarii tio.;it. — 



Mhd 



Ari»3l:l.\. 



iim 



rpostoltis in c>uTseqiieniil)US adjiiiiiit, dicens : Fru- 
eliis autem Spinins ttt charitas. gaudinm^ pax\ louga- 
nimitat , fidcs , bohitas . bmignitas, modcstia, continen- 
Ha. {Gatat. \\ i9-2t). Eccc opcra spiriliiali.i. ad 
boatiim J.icot), id csl, nd piorum populum lerli- 
lltMili.-i. 

3. Popnlus major, Jndcei; minor^ Gcntcs. Qnod nii- 
tein dicluin est , Populus populum superabit, et mnjor 
terviet minori, sociinduiii liltcram in Lsau vel Jacob 
lion viiicmus iinplclum: tioii euiiii corpornliier bcalo 
Jacob Esau servissc commcmoral Scrlpiur.i. Quo- 
niodo crgo hoc oporlent iiitelligi , aul qnalilcr iiiujur 
populns iiiiiiori scrviat, spiriuialilcr dcbcmus iulclli- 
g(TC. Nisi cniin flercl, iion hoc saiicta Scripiura 
commcmornrcl. Qnomodo ergo populus inajor scrvial 
tniiiori, qui hoc diligenlcrnltcndit, in Chrislianis vcl 
iu Jud:i.'is agiioscil. Major cnim et sciiior popnlus 
iud.rorum juniori, id esl, populo clirisliano servire 
probaliir, dnm pcr loiiim mundnm libros diviu:c Le- 
gis nd inslruciioiicni ouiniuin gentium porlarc co- 
guoscilur. l;lco cniiii per omncm tcrram Judxi di • 
spersi sunl, ul ciim aliquem pnganum nd fidem Cliri- 
sli voliiorimus invitare, ct nb oninibus Proplielis 
ipsnm Chrisinm esse nnnunti:itnm tcstnmur ; el ille 
resistcns dlxcril, a nobis polius quam a Spiritu 
sancio libn.s diviii;« Lf»gis csse conscriptos; nos lia- 
benmiis unde enm rednrguerc certa ntione po sinius 
dicciiies ei : Si de meis libris tibi dnbiiaiio nnscitnr, 
ccco Judcoriim libros, uii(|ne inimicornm nosinnuui 
(quos ccrtuin est, quod cgo c: nsciibcre vcl iniinu- 
lare nou potui), ipsos rcb*ge; ct cnui iii ip.sis hoc 
inveneris , quod et in meis, noli osse incredulus, sed 
hdclis. lloc ordin*! mnjor popu!us ininori servirc co- 
gnosciliir, diiin ctinm per illorum libros ad crcden- 
dum in Chrislo Gcnlium populns invitntnr. 

4. Popnlus major^ mali ; mi;ior, boni. Scd et alio 
modo populiis major servit minori. Quo, iiiquis, or- 
diue? tllo utiqiie qiio mali serviunl bonis ; tioii ulique 
tibscqiicndo, sed perse(|uendo. Quomodo mali ser- 
viuiit b(mis? Quomodo perscculores marlyribus, 
qnomod(» lim;c vel iiinllei anro, qiiomodo molu:ser- 
viuiit tritico , quomodo panibus coiiiieiidis furnalia , 
«t illi cofpiautur, illa coiYSumantur. Qiioinodo, in- 
qiiam , iiiari scrviunt bonis?Qnoinodo iii fornace au- 
rilicis palca servii auro; ubisinednbio palea consu- 
iniiiir, anrum probatur. Non crgo gloricnttir, ncc se 
extollaut nuiii, quando bonis aliqtias tribulaiioiies 
immiscrint : qtiia cnm illos porscquunlur in corpore, 
se occidcre piobaniur iii corde. tt nd virum bonuiii 
pervciiint liouniiismali adversiias, jam illius aniinaiu 
putriT.icit iniquiUis. Qui ergo iiialo aniino virum bo- 
nmii iracundiic ruror^ succensus conatur inccndtre; 
iitrum ille possit exiiri, adhiic dubium est; quodau- 
lom isie jam nideat dubium non est : quia furtc ille 
vir boniisspiiiiunli sitcco elsancti Spiritus rcf:igcrio 
plenus , afiposito persecutioiiis igne noii ardet ; ille 
vero qni euiii conatiir exnrcrc, sine dubio iion polcst 
iiou ardere '. De nno crgo snninc Isnnc , Esnu nn- 
sciluret Jncob :siciit de uuo Baptismo Domini Salv;i- 
toris et de iiiio Ecclesi:e utcro pnicrentnr populus* 
christianiis : qui laiiien pro uioruin divcrsiinle , siciil 
EsniictJacob, iii diias pirles dividitur; cum cx 
frnctilius operum uiia pars cognosciiur cnnialis, ulia 
iipiriiualis. Ideo auiem dixit , Major scrviel minoti , 
quiu sciiipcT major est nuincrus mnlorum qnam bo- 
noniiii. Kt sicut illi duo parvuli in utero Rebecca;; 
iia el isli duo populi iii vciitre Ecclesix usqne iu 
diem judicii collidunlur; dum, sicut jam supra di\i- 
inus, humilibiis ndversnntnr superbi, diim ctstos 
adultcri perseqnnntiir, dum , qiiorum inlinitiis est 
nuiiicrns, ebriosi sobrios iiiseclantnr, duni benignos 
invidi :tMiiiilnntiir, duiu eIceino>ynarios raptorcs, dnin 
pacilicos exstiiigiipre cupiuiit ifacundi , dnm eos qui 

* tn r. Ms. tres adduotur virlulcs , pati ntii , rmu*- 
suehdo, castilns. 
* .«K .«(1111. At Mss., une duliu pJesi aydcii. 



coelcstia sapiunt , ad lerrnm rclrahcrt lixtiilosi co- 
naiitur. 

5. Virtutes n Quadragesima colenda:. Unde rogo, 
fiain^s cbnrissimi , ut quicnmqne in hismaiis se sen- 
tiniitobnoxios, dum tempiis est, cum Dei adjutoriu 
slu bsinl ininsfcrri ad dextoram , et relictis vitiorum 
sordibus, nd viriutnm ornamenla rcdire festinent : ui 
ifi diejudicii ab audilu malo libcraii, illam voccui 
dosidcraliilcm iiieroantnr niidire , Euge^ serve bone^ 
intra in gaudium Domini lui (ilatlh. xxv, 21). Attcn- 
lius tamon rogo et admoneo, fratres, tit ad Vigilias 
lu.iiiirius SMigore stndfalis, ad Teriiam, ad Sexiam, 
ad Noiiain Phlolilcr veniatis (a). Castitatcm nnle om- 
nia pcr totam Quadragosimam et iisque nd (in -ni 
PascIi:o cliaiii cuiu propriis uxoribus custodite. Qiioij 
pransuri eratis, paupcrilMis erogate. P;iccm et ipsi lia* 
beie, ct quos dlscordes agnoveritis, ad concordiain 
revocate. Peregrinos excipiie , noc vos pigoat eoruiii 
|)edes ablucre. iNoii erubesciil excrccre chrisiiaiius, 
quod implere dignatus est Christus. Cum bona vo- 
lnnl:ite pauperibiis socundiim vires vestras eleciiio- 
synns crognle : bilarem enim datorem diiigit Deiis 
(tl Cor. IX, 7). liupedimcnta mundi, si ad intogruin 
iKui poiesiis abscindeie, vcl ex parte aliqiia leiiipc- 
rale , iit leciioni vel oralioiii ' possilis insistcre : ut 
in saiictooxcoptorio pccoris vesiri spirituale viiiiim, 
id cst, verbnm Dci aliuiid:mtius reponentes, rcptidia- 
ti^ oinuibus criiuiuibiis atqtie pcccuis, cuin Iibera el 
sinoera conscicntia Doo sorvire possiiis : et ctiiii 
saiicla soiemnitas Pasclialis advcnerit, oharilniciis 
iKMi solnm cuni bonis,sed ctiamcum malis ridoliter 
rotiiicutes , ciim gaiidio oxsultaliouis muudo corde el 
c;i*ito corporc ad altare Domini possitis accedoi^e, nk 
corpiis ct sanguiiiem cjus unusquisque vestruni iiob 
ad judiciuni animo! mx. iiieroainr accipere : prx*- 
f^tanie eodcm Doiiiiuo noslro Jesu Clinslo , ciii esl 
hoiior ct impcrium cum Patro* et Spiritu sai.cto iu 
.*^a'cula sxcuioruin. Amcn. 

SERMO XI ,b). 

De beato Jaeob, i (c). 

f . Christi mgsteria in Jacob adumbrantur, Ciim di- 
viiia leoiio legcrelur, fratros chnrissinii , aiidiviiniis 
qiiod snpplicanie sancta Rebccca, Isaac vocaverit tt- 
liniu suiim Jncob, et dixorit ei ul pergeret iii Mesopo. 
taniiani Syri.nc, et inde sibi uxorem acciperet : ct quod 
illc hnmiliiec obcdiens palri nbicrit, et in ipso itinoro 
voiiet it ad qtiemdam locum, et snpposuerit lapidein 
cnpiii siio atqiie dormierit , cl viderit in somiiis sca* 
btin u<qtie ad coelos pertingentem, ct Angfrlos Dei 
ascoiideiitcs ct desceiidciites pere:im, Doniintim au- 
tcm inouuibentcm scalse et diceutem sibi : Jncob, Ja- 
coby noli ttmere^ ego sum tecum, el ego ero socins iiine* 
ris lui (Gen. xxvui , 1-5, iO-15). Beatus onini Isaac, 
fraties cliaris^imi , qiiando riliuin suiiin dirigobat iii 
Mesopolaiuiam, Dei Pnlris typum prn^figunibat ; Jacoli 
vero Cbristum Dominum designabat. Beaius ergo 



* Mss. non hal>ent, vel oratioiii. 

* in manuscriiUs sermonis coaclusio est, pra:staytte 
dem Dominonoslro Jesu christo mti ririt cum ratrCy etc. 

(i/) De Ca^sario in ejus viia, Ub. 1, n. 10, dicilur : t Iiw 
c sliiuit ut fluotidie Teriiae , Sextaoque et Nonae opus i:i 
t sancU Stepliam basillca clerici ctun bymnls caDtarent ; ut 
t si quis fone ssecidarium vel (KXjniteaiium sanclnin 0|nis 
« exsequi ainbiret , :iLvsque excusktione aliqua (luoiidiaiio 
t intorosse { osset offlcio. > Oroitlitur Frinue offic um, qut^ 
nonnisi Dominica, sal)bato etfesiissolemnibus porsolvi jub- 
sit r^csarius, uli liquot ex AppcQdicc qiiam rcguix i riiuas 
hanciiinonia.ium subjecit. 

(b\ Alias, de Teinpore 79. 

(r) lu A|)pendice nunc |Timum collocatur. mii dubiits 
(jovaaicnsibus , supposititius Verlino et viudiuiso. ^oi>U 
esl cx iis quos cciisemus Caesarii quinlus. liabilus tiiii 
toinpore Quadragesimx. De num. 3 vid. enarr. in VsxV 
30, u. 3, et Appendids hujus serm. 8, n. 4; do nuiu. S^ 
lOuu-r. in Psal. H u- ^» ^^ tu rsal 1 19, o. 2. 



1781 



SERMO XII. 



1762 



Isaac neglectis mulieribus rcgi<mis in qiia habilnbnt. 
niuebal filium suum , ul iii regtone fonginqua sil)i 
«\orem accipercl : quia Dens Paier missurus cral 
Unigenitum suum , qui repudiaia Synngoga, de Gen- 
libns sibi Ecclesiam sociarci. lloc innc in veritale 
rompletnm est, qnando Jnd:i'i.s Aposloli diserunl : 
%'obis quidem priiimm oportebal loqui verbuin Dd ; srd 
smia vot iniiUgnos judicaslis wlenKB vi/or, ecce convcrti- 
mnr ad Gente$ {Act. xiii, 46). 

2. Jacob bacubim portat , Chrislus Ugnum crucii. 
De be:ito Jacob non legimus qnod cnm eqnis ant asi- 
iiis ant camelis abieril : sed boc lanlnm lcgimns, 
qnod b:)culum in manu porfavcril. Sic cnim ipse dum 
snpplicaret Domino , dixit : Domine , inqnil , minor 
$inH omnibusmiserationibns tuis^ cuinbncuto meo trnns^ 
im Jordanem istum, et ecee cum duiibus turmis rcgre- 
dior (Gen, xxxii, ll>). Jacob ergo ad accipientlam 
nxorem exliibnii bacninm ; el Cbristns ad rediine.idam 
F.rclesiam di-tnlil crucis lignnm. Jncrd) dormicns po- 
suii lapidem sub c^ipile suo, rl vidK scal:im perlingrn- 
lf*m ad coelum, et Dominnm incumbcnlem scal.c. Vi- 
«Irtc, frairrs, qnanla sint in lioc ioco mysleria : Jacob 
typuin corelKit Doinini Sitvatoris. cl lapis quem 
sapposnit capili sno, niliil(»minns Cbristnm Doininnm 
ligiirabat. Qii:ire lapis ad capul Cbrislnin signinccl, 
atiili Ap'Ostolum : Quia capiU viri ChriHtus (I Cor. xi , 
3). Dciiiqnc unxit beaius Jacoblapidcm ipsiim. Alten- 
flite uncinm. el intciligit s Cliristum. Clirislus ab un- 
ctionc, id csi, a chrisinalc uncius intcrpretatur. 

Z.Seahquw visa eslJncob, quidfiguret, Sed si Jacob 
Dttmininn in terni dormicns lignrabal, qnid e^^t qnod 
in ccclo Dominns scahe innixns incumbebat?Qnomo- 
dfi Cbristns Dominns et in cacumine scahc iii cobIo , 
el in beaio Jacobesse vidchatnr in lcrra? Qnod au- 
lem et in ciblo sil Chrisins et in tcrra , audi ipsnm 
^'hristiim diccnlcm : Nemo ascendit in coelum, nisi qui 
ile eatodescendit Filius hominis, quiest in ecelo (Joan. iii, 
15). Advcrlile, qnia et ipse Dominus et in coelo el in 
i<*rra se esse dixit. Christnm Dominum , fraires cha- 
rissimi , capnl esse Ecclesix conniemur. Si capnl est 
Rcclesiac , sccuiidum ca)mt in coeio est , secundnm 
corpns in lerra. Deni(iuc cum bcntus Paiilus aposiolns 
persefiuorciur Ecclesiarn, Christns dr^ coelo clamavit : 
Sov/e, Sflti/e, quid me persefueris ( Act. ix , i )? Non 
ilixit, Quid pcr>equeris servos meos? nec hoc dixii , 
Quid perse<iueris membra mea? sed hoc dixit, Quid 
mt persequerisl Jam qnasi pcdc calcalo liiigna clamat, 
Calcasti ii:e; cum uiiqiie lingna c;ilcari iion possct : 
sed per concordiam charitaiis caput pro membris 
Ofnnibiis clamat. Jacob ergo dormicbat , et Dominnm 
m cacuimnc scala; videbat incumberc. Quid esl in 
scah incambere, nisi in ligno pendcrc? Ctmsidcratc, 
fralrcs, qnis in ligno crucis pendens pro Jndieis ora- 
▼erit; et agnoscetis qnis ad Jacob sc^il.x* incuinbens 
dc coelo clamavcrit. Sed qiiare boc in ilinerc faciuin 
«*si, antcqiiam Jacobuxorem accipiTCt? Qnia ei verus 
Jacob Dominns nosler prius in scala, id csl, in cruce 
occobuif, el postea sibi Ecclcsiam sociavit, dans ei in 
pra*8enti arrliam sangninis sui , dalurus dotcm post- 
MWHliim sui regni. 

4. Dominus scatai incumbens Christum figuravit, 
Quod anteiii et Jacob dorniiens, ct Dotninns scalx' inr 
cnmbcns, Cbristum (iguravil, aitcndiie ct videlc lei 
bujus altitndtncm. Cnin cniin Salvator noslcr dc Na- 
ibanael loqnens beatum J;iCi)b noininasset , dieens : 
^'cce Israeiita^ in quo dotus non cst; in conscqnentibns 
«lixil : Amodo vidibitis coslos aperios , ct Angeios Dei 
rseendentes rt descendentes nd Filium hominis (Jonn, 
I, 47, 5t). Quod Jacob pcr rigurain iii somnis viderat, 
lioc de se Doniinus in Evangeliis pr:cdicabat. Yidebi' 
ils, inqiiit, calos aperlos, et Angelos Dei nscendentes et 
iescendentes ad Fitium hominis. Si ad Fiiium Angcli 
dcsoendebant, quia in lerris crat; qnomodo hi ipsi 
Aiigcli ascendebant ad Filium hoininis, nisi quia ct in 
cfcfis eral ? Ac sic in Jacob ip c dorinicl);it, et de coclo 
idl.icob ipse clamahat. 

5. PrmdUalores, Angeti asccndentcs ct desccndcr.tcs. 



— Ilffc omnia , fralrcs sicut Apoitolns clamat, in /1- 
fura contingebanl ittis : scripta sunt aulem ^tropier nos, 
tn quos finis sacutorum devenit (I Cor, x, 1 1). Qnomo- 
do lamen , fraires, Angcli Dei ad Filium lioininis iii 
CflBlnm asccndant, ct ad ipvuin Filinm in tcrram de- 
scendant. diligcnlcr ailendite. Qnando cnim pncdica- 
lorcs Dei de Scrip uris sanciis alla el profnnda, qii.Ti 
nonnisi a pfrfociis inlelligunlur, annnniiant, ascen- 
dunl ad Filmni hominis : qnando vcro iil> pra:dicant 
qn;L' ad c<»rrigendos inores pcriincni, it qn;c oninis 
popnlus intelligore possit, dcscendnnt ad Filium ho* 
iniiiis. Sic ei Aposiolns dicil : Sapientiam toquimur 
inler perfectot , snpieutimn non hiijus sascuti ; sed arca^ 
vnm, ubscoiiditam, qunni prwdtsiinmit Deus ante sascuta 
in gloriam noslruin (Id. ii. Oell). Is*a qiiando dicebal 
Apostoliis, siiie dnbio asccndehal ad Filinni honiinis. 
Qnando autein dicehat , Fugiie fornicalionein (id. vi, 
18) ; quando dicchat, Sotite inebiiari vino, in quo est 
tuxuria ( Eplics, v. 18 ); qnando dennntiahat, liadix 
oimiuin matorum est cupidilas ( I 7'im. vi, 10 ) : in Iiis 
verbis taiiqiiam Aiigelu> Dei dc.^cendcbat ad Filiuin 
hoininis. Qnando anteiii dicebal, Quo! sursum sunt w- 
piie, non qua: super terram (Cotoss. tu, 2), asccndcliat : 
ciim vero dicebal, Sobrii esiote, el nolile pcecare (I Cor. 
XV, 54), cl reliqiia <|nai ad conigriidos inons |H.Mli- 
ncnt pr;idicabal , lac doetriiuc iniiiisiians lanquam 
nulrix parvulis , dcsccndtbat ; quia illa Io.;iicl>:iUir 
quaj ciiani iinperili cipcrc possent. IIoc oidine et 
asccndilnr ci dcsccnditiir ad Filinni hominis, cum ct 
perfeciis cibus solidns irihnilur (ilebr, v, 14) , et do- 
ctriu:c lac eliain non iiegalnr. Scd cl hcalu?^ JcKiiines 
ascendebal, qnando diccb:»t : In principio erat Verbuin, 
el Verbuin eratapnd Deum, et Deuserat W6iim. Salis 
in alluni ascciidcb;it , quando ista diccbat. Sed qiit:i 
Angeli Dci iioii solum ascendnnl , scd ctiam desccn- 
dnnl; iiiclinans sc ad paivnlos , dixit : Verbum caro 
factum est, et liabitavit in nobis(Joan. i, 1, li). 

6. Itecapitututio supra diciorum, Ui hxc qn.e suje- 
rins snggc^simus, sanciis cordihns \csiris possint le- 
nacius inh;creie, hivviicr qn;c dicta snnl rcpcttinus. 
Dcalus Isaac, sicnl dixiinu^, mittens hliuiii buinn, ly- 
pnm Doi Palris hahuil. J:icob qui inissns esl, Clin- 
stum Doniinuin dcslgnavit. Lapis i|ncm ad caput 
bahnit , ct oleo uii\il , cl ipsc significavii loininnin 
Salv.itorem. Scala nMinc :!d coilos altingens , crncis 
fignram habnit. liominus innixns scahc , Christiis 
crucifixus osicndilnr. Angeli asccndenlrs cl dcsceii- 
dcntes pcr cam, Aposloli et aposlolici viri, el omnes 
doctoies Ecclcsiarum inlelliguninr; asccndcnles , 
quando pcrfectis perfccta pr;i dicanl ; dcscendcnlcs, 
quando parvnlis cl impcrilis simplicia qn;c imclligero 
posslnl, msinnanl. Nos vcro, fraircs, (|ni oinnia qnai 
III veleri Tcsianienio lignraUi sunt, iii novo Tcst;i- 
mciito vidcinns essc coin|i|cla ; qnantas possninns 
Dfio gratias rcfcramus, qni nobis iinlUs pnvccdcntibn» 
meritis tanUi pra*stare dignalns est; lolis virihiiscnm 
ipsius adjulorio lalmranlcs, nt hajc tani.i et tnlia l»c- 
iielicia iion nobis jndicinm piriant , scd pn^fictnm. 
Quinimo ita spiriinaliter .studeamus vivcre, ct bonis 
opcribus sempcr insi.stcre, ut cnm nos caslos, so- 
nrios, misericordes et piosjndicii dies inveneril, non 
cum impiis et peccatonhus pnniamnr; sed cnin jnstis 
et Denm limentibus pcrvcnire ad ajteriiani Beatitudi* 
nem mercamur, prxsJanle Doniino nuslro, etc. 

SI:RM0 XII (a). 
DebeatoJacobf ii (b), 

1. Jacob Satvatoris lypus, Mulrimonia Palriarcha^ 
rum ad puteos. FreriucnhT Charilaii veslr;c snggosi- 
mns, fratresdilcctissiini, lieainm Jacob lypnm lia- 
bnisse cinguram DominiSalvatoiis. Deniqneqnoinodo 
Cbrisliis veninnis crat in mniidnm , ni jnngerctur 
Ecclesiu', ila in bcalo Jacob boc piuMignraiuin est» 

(a) Alias, de Tempore 80. 

(b) lii Api-endice nunc irii:um collocatiir. I.ovsnienSH 
bus dul4us, verliuaelMudi.igObupiosilllius. iNoliU\cK<^«^ 
cxsarii sexius. 



t 



ITG^J 



Ai r;::v i\. 



{ ':e \ 



({iinndo in repioncm lonplnqnnm prro^jrinaliis csl , nl 
ronjtignim sonirelur. Al»iiicrjiO, sicni nndislis, bcn- 
liis Jacnl) iii Mosopolaminin atl nccipicndam uxtircm, 
ol ciim vciisscl ad. qiicmdnm piilcum, vidil Kaclicl 
venicnUMn ciim ovilnis palris siii; el cum afjndvisscl 
consoliriiiam snam csse, adajpialogrrgc osciilaliis esl 
cam (6>M. xxviii, 6;xxix, 2-1!). Si ililigenicr an- 
ilislis, fi-nlres, poieslis:ign«»sccrc m»n fnisso sinc causa, 
qiiodsancii Pairiarcl):eiii:ilriiiM»iiiaad piitcos ant foiiles 
iiivctiiuiil. Si hoc semcl l.iiitimsinodn «'vcni^st-l, pttc- 
ral aliiiuis diccrc iion pro aliqnasignincnliotic faclum 
esse, sed casu poliiis riciidisse : cuin vero ct beata 
Rel»ecca, qu;c jimgonda erat Isaac, ad pntcum iiive- 
nllur (/rf. XXIV, 45) , et Kachcl qinm acrppliiriis 
cr.it Jacol), ad pnleiim n^'no>ciliir (Id. xxix, 9), iithi- 
lominiis ci Scphora quat Moysi jiiucla esl, ad putcum 
repcritur (Exod. ii, 16) ; sine duhio alKpia iii liis sa- 
cramciiia dehemus agnosccrc. Ei quia loii Iros isli 
palrianh:K lypum Domini Salvaioris pr.Tsfcrebaiil , 
ideo a:l fontes vel ad piiteos invoniniit niairimonia ; 
qiiia Cliristiis ad ni|uaui Baptisini invenlurus cral Kc- 
clesiau). hciiiqnc venieus J.icob ad puleum, priiis 
grogcin Raclicl adaqiiavit, ct poslca Osculaius cst 
eani. Ycruin csl, Iraires cliarissiiui ; nisi prius pcr 
aqiiam Baptismi chrislianus populus a inalis omiiihus 
ahluatiir, parem Chrisli hahcre non mcrelur. Nuin- 
quid l>catus Jacoh viilciis cousohriuam siiam , non 
oam pouiii osculari priustpiain aqiiam ;>regibus darei? 
Poliiil sinc diihio, sed inysicriiiiii gcrcb:ilur. Oporle- 
b:)t cnim nt per graiiani Baptisiui ah oinni inii|iiil.ile 
vcl disrordia liherarcinr tcclcsia , et sic paccin cum 
Dco hahere meicrctur. 

S. Lia el Rachel, Stjtiagoga et Kcclef^h, Qiiod au- 
lein in illa percgriualioiie duas iixorcs accepit Jacob, 
dtios populos ri^urabai, Juthropum et Geiitium. Naui 
in advcntii Chrisli iion parvus numoriis riiaui dc 
Jud;ronini popido in cum legiturcrcdidisse. Siccniin 
in Aposioloruu) .Vctihus coniinclur. quin credidcruDt 
aiia dic iri:» millia, iieui alii dte quiiiqiie millia, itein 
l»ostea iniilia iiiiliia (AcL !i, 41, 4i). Qiiiid aiilem 
duo populi iii Christuin ciedideiiui, cli:ii)i ipse Do- 
niiiius in ICva- gclio coii(innal, iihi ail : Ilabeo elalias 
4)ves, qua' iion sunl ex Iwc ovili, et illas ojfortel nic ad- 
duccrc, ui fiat wius grex^ ct uiins paslor {Joan, x^ II). 
Dii;c crgo ilc luuliercs, id c>t Lia et Kachel, qux 
brato J:)Co!) fucranl juni te, isios duos poptilos ngii- 
raveru:ii ; Li» Jud.i-ornm , R:ichi l (\'iit:uiii. Islis 
fliiohus populis velul duohns parieiihus, laiKiuam 
•apis ;tngiil:)ris jiinclus cst Christus. In ipso eniiii sc 
osculaii suiil,et in ipso :i'lcriiain*p:icei)i iiivenirc 
Mieriieriiul, sicnt .\|»oslolus dicit : Ipse cst pax nostra, 
^ui fcrit utraque unnm (ICplics ii, 44). Qiioiuodo fccit 
ulr;iquc iiniini? l]lii|uc diios gregcs juiigoiido, ot diios 
paiietos sihi invicem copulaiido. 

5. Jacob iiives rediens^ figura Christi. Dciiiquo vi- 
detc quid postca conscciitiis osi. Dioit eiiiiu Scri- 
pliira, qiiod post i .tc dives f.ictiis fucrit hoalus Jacoh 
(Cen. x\x, 45). Sicut cuiin saiictiis J::cob crevil, ac 
ditaiiis csl, ct ciim inliniln siih.st:inlia :ul pairi:iui 
rcversus osl , ita cl vcrus Jacoh Doiuinus iioster 
Jesns ChrislUH veiiicns ni hu:.c niMudiim, ot isi;tft 
diias sihi plelK^s, id esl, Geutium ct Jud;eoriim, c ii- 
bocians, imiimierabiles ex cis liiios spiriliialiter giv 
iiuii el crc:ivii, ac dilatus est iiimis. D iiiqite aiidi 
ip^um dicoiiicm, Daia cst m.lii oinnis potcstas in civlo 
et in tcrra (Mullh. xxviii, 18). Nain c\*>poii;i|{i dia- 
bolo, rcvcrsus ad ralrcui nia;;nas SiCiim divilias rc- 
puri;ivit, sociiudum ipiod ISaliiiisia de eo niuiio aiiie 
|ira'dixorat, Ascendens in altum^ captivam duxil ca^.li- 
utateni (Pial. Lxvn, 19). 

4- Laban typus diaboli, Reverlenlcauicm Jacoh ad p.i- 
Iriam suam, perseculiis est eiim Laban oiiin sociis suis, 
elscrul:itusomiiemsubslaniiainejus,niliilderehiissui8 
iiivchil: el quia dc siio nihil iuvcnii, lenere eum omniiio 
non potiiil (6>n xxxi,^3-5.^). L:iban liic lypiiindi:)lioli 
liabiiisse non incougruc d>cilur ; qui et idolis scrvie* 
tiil, ei l>eato Jacob, ijui typum Domiui pr.4'fcrohal. 



advcrsarius crM. Pcrsccntus cst crp:o Ja«oS; nihil 
npud cum dc rchus suis invcnit. Aiidi hoc el vcriim 
Jaoob in Evaujjclio dlcciilcm : Ecce vcini princcpi 
hnjus wvndi, cl in nic niliil invcnit [Joan. xiv, 50). Coii- 
codat nohis diviua mivTiCordia, ul ciiain iii nohis 
nihil dc suis opcrihiis iioslcr advorsarius rccognoscal. 
Si cuiiii dc stso liihil iuvciicrii, lcncre nos vol rcvo- 
care ah ;olorna viia iion polcrit. Et idt^o, fralrcs cha- 
rissinii, diligcnlcr aspiciamiis arcolhis cousciciili.'B 
i.o-lno, pcrscriilcuiiir lalilmla cordis nosiri; ct si 
liiiiil ihi quod ad diaholiim pcrlincl invcnimus, gau- 
dc:imu:, el Doogralias ref<'iainus; cl quanlum pos- 
suuiiis, cnin ipsiiis :idjutorio studonmus, ut jaiiii.c 
c:»rdis iioslri .scmpor apcrianlur Cliri>lo, ot uS(|iic iid 
liuem clau(l:»nlurdiahol(». Si xero aliquid dc oporihus 
vel caHidilaie diaholi in animis nostris latilarc co- 
gnoscimus, vclul vcncnum uioriiforum cv(»moro ve* 
cxspuere festiucmiis : iit ciiin nohis iiisidiari volucrit, 
ei nihil quod ad se pcninci poluorit iiivonirc, con- 
fusus ahscedai, el nos cum Prophcla gralias agouies, 
chimeniiis ad Domiunm : Libcrnsti iws cx affligentibus 
>nos, et eos gni nos odcrunt, confudisii (Psal. xi.iii, 8). 
Lia crgo, sicnt supra dixiums, signirual illam plchcm 
quaidc Jiid.cis juiicla islCiiiisto; Uachol voro Kcclc- 
si;c, id cst omnium gciiiimn typiim gcssii. Kt idco 
Lia iion cst furala idola palrissui, sed R.achcl (Cen. 
xsxi, 19); qiiia posl advcnliim Clirisli iiou nsqiio- 
qii:'qiic Synagoga idolis servissc rognosciiur, sicni de 
Ecclesin Gonliuip maiiifeslissime comprohalnr; cl 
propicroa non apud Liam. id osl, Syuagogam : sod 
apud liachol, qu:c lypum Gciitiuiu prx-ferch::l , idol.i 
Liban lcgimus l:iiui>sc. 

n. Luctatio Jacob^ Juda^os Clirhtum pers^qncntu 
designal. Quod niilcm vciiit Jac(»h ad Jordancm, el 
irausmissis oiniiihus rchus ipsc solus rcman>ii, cl lii- 
ctjibatiir cum viro iisqiie diim vcuirct :iurora ; Jacob 
in llla colliiclatione JiidaioTum populum tiguravii; 
Aiigclus qui cum illo Iiiciahalur, lypum Salvatoris 
•!)<M)iini |.ra.'rcroh:'C. Luo.laiur J:)ooh oum Aug«'Io; 
quia populus Jud:ooruui liicla:urus crat ciim Cliristo. 
Vincchal Jacob Aiigcliim : quia Jud.Torum | opuliis 
Cluistiim iisquc ad niortom porsccuturus crat. El 
quia non toti:s popiilus Jud:ooriiin inlidclis cxistit 
(.liiisto, sicul jain supra diximiis, scd iion parva 
niiiltitudo iu noiiiiuc cjus logilur crcdidisso; idco 
Aiigcliis tciigit feimtr Jaeob, ci chmdicare cfppit. Tes 
eiiim illc in quo claulicihat, Jud;cos qiii iii Clirisiuui 
non crcdidcriint n^urab:it ; i!le vcro qui sanus re- 
niansit, illorum typiuu gcssit qui Christum Dominum 
reccpenint. Deniquc diiigcnlcr aliciidile, quia J:icob 
i:i ilJn colliiclaiione ct viiKchai, ct hcnodictioiicin 
petcbat. Cum cnim dixissct Aui^clus, Dimittr me ; 
n^spoiidit J:icoh, Son dimiitam 1e, nisi bcnedixeris 
mihi. Iii co qiiod vincchat Jacoh, Jud:oos pcrseiu- 
turos Christiim sigiiiiioahat ; in oo quod beoodioti'»- 
iiem potchal, illum populiim ligurah^vt qui iu Chri- 
stuin Dominiim crcdiliirus erai. Dcniqiic quid oi 
dixit Angeliis? Si contra Dominnm fnrtis fiiisti^ qnnnto 
n%agis contra homincs prwvattbis ( Id. xxxii, 'iS-SSjt 
lloc liinc iuiplctum cst, qiiando populUs Jiid.eoruni 
Chrisiuin Domiuuu) cruciiixil. Dimiite we^ iiiquit 
Angflns, jnm ascendit aurora. iloc jam rosmTcoti»»- 
iiciu Domini figunivit ; quia Doniiuiis, sicul opiimt; 
nostis, aule lucom lcgilur resurrcxisse a niortnis. 

6. J^ob bnculuin portans. imngo Christi crucem 
gercntis. Qiiod aiitcin J:icob typuiii Domini rigiiravii, 
eti:»in hinc c(»gu(!sciiiius, quod itr.iiis Deiim ul emn 
de in.)nu Esau finlris sui criporcl, Doniinc^ iivpiit, 
iiurior sum cunctis miscrationibui tnis ; in baculo mco 
Iransm Jordnncm^ ei ecce cum dunbus tnrmis rcgre- 
dior (Ibid., 10). Veruin est, fralres charissiiui, lia- 
culo cnicjs Chrisliis apprehcudit nitiuduiM. c\ cuin 
diiabus tiirmis, id cst, ciiin duohiis populis ad Palreni 
rcdiil cain Iriumpho. II.tc crgo, fratrcs charissimi, 
frc ;ucntius cogiiau^ ct velut munda animalia spiri« 
iualiicr rumininlcs ntilein et ntTessarium cihuin, 
veslrisanimis prcvidctc : ilbiin iitiuue cihuin d«M|iic 



*• 



1T65 



SERMO XIIT. 



i:r.h 



Dominiis ril, Opfrtmmi non cibum qui pcrit, %cd qni 
pn-manet in vitnm wternam [Jonn. vi, 27) : ad quam 
vos Domimis pcr SMam pictntcm pcrducal, cui csl 
honor el impcrium cmn Patrc, clc. 

SERMO XIII (a). 
DebeaioJoscpltfi (6). 

\. Jacob Dei PatriSy Josepli Cliristi typnm ges- 
nit. Fraires Joseph Jndteos el peccalores designant. 
Qiiotics Viibis, fralr»^s charissiuii, leclioncs dc Tesla- 
lucnto Volcri rciilnnlnr, sicnt frcquouicr ailuiounl, 
iiuii lioc solum (lcl)Olis attcndcro quod soonl iii 
▼crbo, sod quod iuielligiJnrct snpil iii spiritu. S c fl 
Apostoliis adiuoiiol nos diccns, Lutera occidit, spiri- 
fns mttem viviftcat (II Cor. nr, <>). II ic cnliu ouiuia 
<pi:« in Volori Tosiamonto lo^iiutiir, siciil dicil Apo- 
stolus, in figfira contingibant i7//5, srripla fiunt avtem 
yropter nos (I Cor. x/il). (aiui ouiin populiis t.lui- 
ftianus fidoliler ad ecciesinm venii, (piid ci |u-odosi 
qnod andit qunliier sniicli Pairinrfh:i^ nut iixoros 
wceperinl, ant lilios procroaxeriiil, iiisi quarc li:rc 
ftcia suiit, nut qnid res ips:i; figuraveriiil, sp riliiali 
«♦•nsn perspeverit? Eoee audiviinus (juod lnjatus J.i- 
€Nd» gcnuoril lilium, et vocavcril nomon cjus JoSfph, 
f l euiu plus qunm reli(|uos fliios suos diloxeril (6>/i. 
XXX, 2i el, xxxvii, 3). Hoc loco heaius Jaoob fijjn- 
ram lialmil Doi Patris, sauctus quoquo Jo«;opli fypum 
gessit Domiui S;iKaloris. l)ili{:jol)ai orgo Jaoob liliiim 
suum; qnin el neiis Palor diligii UMiL'Cf:ilum smnu, 
sicut ipsi^ dixil : Hic est Filius mens dilectus (Muttlt. 
III, 17). Jacob misit (ilinm siium, iit do fnUribus 
6ol|i(iiiidinem gorcrcl ; et D(Mis Paier misii Unige- 
inliiin snum, nl gcuns humaiinm peccatis Innguidum 
▼isilaref. Josepli dum fratros suus qn:rrcret, errnbat 
in creino ; et Christus gonns liumnniim requirebal, 
quod errabal in mundo, quo in mundo qnnsi cl ipse 
crrabai, qnia erranles rcquireb:it. Josopli eiiim fra- 
ires snos qn:erebai in Sichiiuis. bicbima inlcrpre- 
latiir Humcrus. Semper eoiin |ieccatores dor>iim 
inagis qiiam facicm ponunt in faciem justi. llumiTi 
eniin retro sunt. Sicut enim fratrcs Jose|di invidia 
pcrcussi, fralernrc dileclioiii dorsnm mngis qunm fa- 
cies ofTorebant; ita et infclices Jmhei, venionle nd 
eos Kaiutis auctore, invidere poiius qunm diligore- 
inaliierunt. De lulibiis diciiur in Psalmo : Obscurcntnr 
ochH eorum, ne videanl; et dorsum iHorum scmper 
inatrva (Psal. lwiii, 24). 

%. De pretio vendiiionis Joseph non conveninnt trans^ 
kuiones. Invciiil ergo Josopb fralressiios in Doihnim. 
Sk>lbniin iiiterpreUitur Dcfoctio. Verc iii grniidi de- 
feciione erant , qui de fratricidio cogitnb:inl. Vidon- 
lei er^o Joseph lratrt>s sui , do mortc iliius irnclave- 
rnnl : sicut videnles Jud:ci verum Joscph Domimira 
(Itirtslum, nl eiim criicifigercnt nuo oumes consilio 
slaiiicrnnt. Joseph exspoliavernnt frntres sui liinica 
polymiia et talari ; ct JudaM Cbrisfnm pcr morlom 
crucis expoliavernnt funica corporali. Josoph exutiis 
innica mittif or in cistertiam, id est iii Inrnm ; et Chri- 
ftlus exspoliatnscnriie humaiiadesreiidil in iiiferuiim. 
loscph posteaquam de cislerna levalur, Ismaelilis, 
id csl, Gentibiis venditur; ei Cbristiis t>osleaqu:iin de 
iiifenio regredilnr, ab omnibus geuiibus lidei com- 
incrcio comparatur. Joseph p<!r coiisilium Jiid:e fri- 
ginla argenteis distrahitur; ct Cbrisius per consilium 
Joilx Iscariotis eodem numorovenundatur. Qiiod ait- 
lein i» divorsis transiationibus non a;qiiali protio Jo- 
fieph scribiinr venundatiis ; sed alii dixerunt vigintl 
;irgentei8 , alii triginla ; hoc spiriliialiter sigiiiflcavit , 
qiiod Chrisias noii acqualiter ab oninibus crcdendus 



!a) Alias, de Tempore 81. 
b)la 



A|«pendice ouuc |)riroum oollocalnr. A Lovaniensi- 
Iws io Angiuitiaiaoonini sermonum nuineru, sed absqiie au- 
gostiui uomine laDqiuun dubius , reiiclus est : a \ erliao 
ei Tlndtngo s|.uriis accensitus. ^obis vero videtur nu- 
werindiis ioter scrroones ca^rii, qui hic Ambrosii ex 
lUiro de Joseph, capp. 3et 5, i| S(.« eosdcm plerumrpie sen- 
iuf , el eadem ialtiraum ferba rctuiit. 



vel diligendus csset. Doniqiic cliam nnnc In Eoclesla 
iilii cuin p'ns diliguiit , nlii niiiins. Ipsi ei.im pliis 
vnlol Christus,qui oum majori cbnrilate dilex(!rit. 
Joj-cph descoudil in /Fgyptnm ; et Clirisins fu iiinn- 
dum. Josepb n penurin frumontl snlvni yKpypium; ol 
Cbrisius n fame verbl Doi libernl muiidum. Msi cnim 
Jnscjib fratres sui veiididissciil , dcrccerat iflgvpfiin. 
Frntros, vcriim est ; nisi Chrislum Jiid;oi trucdixis* 
seiit , porioiat inuii(lus. 

5. InvJdia^verieno mors infrnvit in orbem lerrarum.W^ 
donmnstamciu frnlros cbnrissimi, nndciu brntiim Jo- 
sop!i fralrossui lam crudoliier s:rviornnl. Undc , iiisi 
invidin^ voiiono , pcr quod mors intrnvit in orboni 
fcrraruiii ? Deniino audi Scriptiirnm diconiom , Invi- 
di^brjil ci fratrcfi siii, el non polmtut ci loifui quidquant 
pnclficnm. Viriil cnim boaliis Josopb SfMniiiiim . < unsi 
Mni;iom so in njrro cnm Irairilnis snis, ot niauipiilos 
nlligruito-m , 01 fnlriiin innnipnlos adornro mniiijndiim 
sinnu (Cen. .wxvii, i, 7). IIoo iiiillo Jnscpli fnnc im- 
ploiumcsf , (;ii;>ntlo oiiiii in iHj^yplo ndonivrrMui fra- 
tn-s siii. I'il iioii iiioongn:c coaiii snnt j«tcriIos mn' 
iiijMili frnrtnosnm iiianipuluiu ndoiare, pcr (juem do 
f.iiiiis porioiilo liborandi ernnl . 

K. Somnium Joscph in Christo duninxnt implclum, 
Vidil eiinm nliutl soniuium, qiiod sol ol lunn ol iinde- 
riiii slclla? adornieut cnm. Ciri rospoudit pafer suus , 
Sumquid ego ei nvtter lun^ et fralrcs titi adorabimus te. 
tnper trrrdm (/M. ,'J, 40)? Iloe iu illo Jo oph 
iniplori nou ;ioiiiil : in nosiro nirom J«is«pli , id csl , 
Douiiiio Josn Ciirislo , souiiiii illins sacnnnonln roiu- 
plotn siint. Sol onim el lunn ( t luidoi im stolla* oiiin 
adoravcriint , (|uan(lo posl rcsurreclimiom sancln Ma- 
ria, qun-i liiiia, ol bontiis Jos< p!i volnt soi (ti) , oiiiii 
undecim slcHis, id esl, bcatis A|u>^tolis , inoiiiv:ili ol 
prosirati sunf niilc cum: (aiiu|ilofa esi propholia qure 
ilixcral : Laudute cum, sol el luna; Inudnte cumf omnes 
stetlaJ et iumm ( Pit«/. cxi.viii , 5). Naui iu tniiiiiui iii 
illo Jost^pb luiplola iioim si sonnjii l.njns iii!cr['rol:tIio, 
nt mnter ip ius anle mnltos aiiiics lo^ilnr fnisso do- 
fiincia, (piam priffahi s» niiiia ille vidissol Kl lovi r.i 
qnomodo frairibus ipsius fuilcsl oonvoniro, qnod » uiu 
quasi slell.u adoraro po^sciil , riiios iiiv di;o iio\ ob- 
souros ot tonflirosos cHocor »t? J;»ni enim olnrii:Honi 
stolbtnim pcrdideraiil, quiin .se Iiiiikmi cbaritalis ex- 
slinxoraiit. Morito ergo I.oc in Doiniiio Snlvait»re no- 
stro verius crcdimus liiisse coniplotum , (;ucm , sicut 
jnin nuton dixi , ct I)e:itum Josopb ot bcntam Marinm 
cum ui.dooim Apostolis frequeniius h^gimiis adorasse 
(Mtitlh. xxviii, 17J. Nam quod Aposioli lumon sicl- 
larum habuerint , ipsc Dominus iu Kvaiigolio dicit, 
Xos estis lux mundi (Id. v, ii). Kl ilcruni de i| sis nc 
stiis siniilibns , Tuucjusii, iuquit, fulgebunl sicul sol 
in regno Patris corum (Id. mii, 4"»). 

5./« Jospph toln Aigyptus ^ in Chiislo universns 
mundus augmentum hnbn. Quis est qni reddil mnla pro 
bonis. Josopb intrrpreiniur Angmoiiintto sivc ainptia- 
tio. Sod in illo Josopli ampli:itiauein iit.n habuit, nisi 
soln iEgyplus ; in noslro voro Josopb nui*montum iia- 
Iiere uiiivorsus nieruil niniidus. llie Joscjrh orogavit 
Iriticum ; nosler erogare dignntus e^t vorbuui. lii om- 
men lerrain exivil sonus Apodiolnrnm , ot in litios or- 
bis tcrnn verbn eorum {Psnl. xviii , 5). N is ergo, fia- 
tres diloctissinii, qni tiidlis pra^cedoniibus ineritis 
tanta boiia por misoricordiam veri Joscph Donuni 

(a) « Yclut sol, » id cst velui alier raronlum, la Josef K§ 
soinnio lor scLmu si^'nilic:iliis (^Miod Aml)r(.s>iu.s, llb. do Jo 
seib, cai). 2, bis verbis cx|liCiAit: «(.uiis ost ilte quem 
« i.arcutes et iralros aJ..ra\erunl super terrnin, uisi (Jiri* 
« sium Jesuin, quando euiii Maria ot Joso|.h cuin discij ulis 
« adoravuruut , Deiini veruni essc iu iUo corpore co..utei^ 
« les ; de ipio sole dictuiu esi, / audat: cum iol^ et lima^it ete» 
Barouius, ad anuuni CiaUti i% Uujus scnnouls audoritale 
male Iretus, Au^u.stinuiu lacit socialorem iilius ofiaionis , 
cui adha>ret Arualdus Abbas Bou<o\allis iu libro dc Operi- 
btis cirdinaliUus ChrisU, tra.-lalu de lassione , scilicet Jo- 
Si*( li|ost i asvloneui vol rcsuiTcclioueiDDominiadUuc fiii^ 
su. orbliti^ai. 



mi 



APPENDIX. 



im 



noitri Jesn Clirl^tl consecuti sumus , ad quos noii 
iiiiibr.1 velcris Te^tainenti, sed ipsa veritas venil; 
t|u;iiitum possumus , cnm Dei gralia labnrenius , iit 
i| .oJ nobis coiitnlil jiidicatiis, intcgrum inveniat ju- 
dicaiuriis. Qtii libi tauia coiilnlit, scit quantum re< 
poscat. Idem ipscciiin vcnerit, reddituriisest qiiod pro- 
niisii : sed rcquisiinrus est quod redemit; et quod 
dcdit in prinio advcnlu , exacluriis esl in serundo. 
Nemo crgo Ciirislo Doinino noslro reddal mala pro 
bonis. Qtiis esl qni il:i impie agit? Qui accipil dulce- 
d.ii.^m, «*i reddil amaritiidincm; qui accipil vilam, et 
rc^tiluil morlem : inorlem eniin resliiuit, qui se 
ipsiim male vi\endo inier(icil. Qiiis esi qni reddit 
lUida pro bonis? llle qni cum dcberct dare propria, 
rapit aliena; qui pro charilate reddil odiuni, unidiain 
pro bciiignitate , pro biimilit:ile snperbiam, pro ci* 
stitalc liixnriam. Quis est qiii Cbrislo reddil mala pro 
bonis ? llle qiii ciim debcret lcctioni insislcre, et ad 
Kccicsiam currcrc , eligit polius ad labulas luderc, 
spcciacula fnriosa, vcl criienla, vcl tiirpia freaueularc; 
vi quein oportei peccala sna oraiido , Icgenoo , elce- 
inosynas faciendo consumere , stiidct potius augerc , 
et aniplius cuinnlare. Quis est qni rcddit mala pro 
bonis? Qui pro luce lenebras , pro benignitaic mali- 
liam, pro sobrietate ebrieiaiein , pro elcemosynis ra- 
nacilatem, pro justitia iniquitalem rcstituit. Qjai ergo 
ii.rc mala adjnvanle Domino lum admisil , qiiantum 
poiest, muncra in se divina cusiodiat : qni vero liis 
malis sc senlit obnoxium , et inielligit obvoluiiim , 
cito ad piiinitcnli;e medic.imenta r(>cinTat, ct aiilc- 
uiiam aiiinia lenebr^tsu de corpore morlis sunc disce- 
€i:it , elcemosynis , jcjnniis et oraiionibus rcmedium 
sibi in die necessilaiis acqnirat. Sic crgo agamns, 
fratrcs, ut anlc Iribunal Cbrisli , et qni boni si:nl 
coronain, el qui iit^gligcnlcs sunt vcniam conseqiian- 
tiir; ul illos ornel vila intcgra, islos valcat excusare 
correcta : pro^slanle Doininr» nostro Jesii Clirisio , cui 
cst bonor et impeiium in sa^ciila sxculorum. Ameii, 

SKRMO XIV (fl). 
De beaio Josepli, u (6). 

\ . Invidia ncc fralribus ipsis parcit. De beato Josepb 
scriptum est , fratres cbarissiini , qiiod ei invidebaiit 
fratrcs sni , ct idco nou potcrant ci loqui (Kicilicc 
{Gen. xxxvii. A). Vcruin est, dilccilssimi , quia tam 
l*eriiiciosus cstinvidiac morbns, ut ncc gcrmanis, nou 
dicam cxiraucis , parccrc possil. Dcniqnc stalim in 
ioitio munili Abcl jiistnni Cain fralcr injustns ocriiiii 
(/d. IV, 8). Joscpb VT'^0 sancliis el ridclis Doinini fa- 
inulus , iribnlationibns nvigis junIiis ostciidilnr, qui 
priinum pcr invidiain a fratribus Ismaclitis iii scrvuni 
uddicliis, abcistinc veiiditiis a qnibus se viderai ad- 
oraluin; dcindc iEy^yplio doinino iraditns, scinpcr la- 
ineu iiigeiiui aoimi teiinlt digiiitatcm ; dociiitqiic 
cxemplo suo ct scrvos Iil)cros iii nou peccindo , ct 
iion coiiditionciii cuiqnam obesse, scd inenicm. 

2. Culpa in eo qui uiale videl^ non in eo qni male videri 
non vult. (iiim essel decorns el spcciosus facic, pulcbri • 
tudinuin vullus siii noii ad aliciiam dcrivavit injn- 
riam, sed ad suaui graiiani conscrvavil : lioc se pul- 
cliriorcin jndicans , si nou dispendio castitaiis, scd 
iuilu pndoris spcciosior proluirelur; et ilium esse ve- 
ruin dc!Corcin , qiii noii uliciios oculos caperet, n<*c 
mcnlcs fragilcs vulncrarot. Criinen eniiu doiiiinsc su.e 
fiiit, qiKc iiialc vidil ; non beali Josepb, qni male vi- 
deri iioii voluil. Ncc iii co qui visus cst, cnlpa cst ; 
quia iion erat iii polc>taie scrvili , ul n<<ii vidercliir 
a doinina : marilus dcbuit cavcrc uxoris oculos. Di- 

fa) A^Iias, de Temiiore 85. 

[b) in Ap[>eudice nuac liHinum collocatur. Totus cen« 
toais iiisiar com|;aaus cst cx variorum dictis, scilicet Pe- 
lagii , Ambrosii , Cypriaui , et ex tragmento sermonis 513, 
de susauna ct Joseph. Caelcrum auctior ] aulo et sio- 
cerior duuc editur ad librum rheudericensem ante aonos 
septiageotos descriptum. De num. 1 vid. Peiagii epist. 
ad Dcinetriadem , cap. 5; de num. 2, Ambrosii uLrum du 
Jose|1i, cap. 5; de num. 3 et 4, Augustini senn.3i3, n. 6-8; 
0$i uum. 5, epLst. Pelagli, cap. 5; de num. 6, usque ad mo- 
oiuin, e(.ist. Ljoidcni, u- 18. 






scant tunc et viri cavcrc oculos fcniinarum , cuin 
atnaniur et qui nolunl amari. Dcnique adamatus csl 
Joscpb , qiii amaiilcm contempscrat : ei beue excu- 
savit cuni Scriplnra , diceiis, Immisit oculos uxor do- 
niiui ejus in Joseph : hoc est , non isle se osieulavit , 
ncc ille ccpil incaiitim : sed illa reiia sua iinmisit , 
i'ii:i(ia<;incsua capi;i cst; calciiassiia<;sparsit,etinsiii9 
vi.iciilis colligata cst. Dixit auiem illi , Dormi mecum 
{Ccn. XXXIX , 7 ). Prima adulierii oculorum tcla siint , 
seciinda verbornm. Scd qui non capilnr ocuiis, po- 
lcsi verbis resistcre. Excusatur, qnod ingressus esl : 
pncdicalnr, qnod elapsus est. Ncc pluris fecit vesii- 
menla corporis , quani animi^ casiimoniam : reliquil 
laii(|nam noii sua , qii.x adnltera manibus delincliat ; 
et aliena jndicavii , qu.nc taciu impudic:e poiucrant 
coinprcbcndi. Magnus plane vir, qni vendiiusservile 
tunc nesclvii ing(Miiitm,adainatus non rcdamavit , ro- 
gatnsnonacqnievit, apprebcnsus anfngit. 

5. Amor impndicus non est amor. Concupiscitur 
adolesccns a doinina, nec ad concupiscentiam provo- 
catiir ; rogaliir, et rcrugit : nua bac in re blanditur ac 
supplicat, qn;e in ra:tcris iinperatiat. Amabat illuin. 
an poiius sc? Ego pulo qnia ncc illnm, nec se. Si 
illuiu amabai, qtiare volcbat perdere? Si se amabai, 
quare volebat pcrire? Ecce probavi, quia nou ama- 
bat : veneno libidinis ardebal, non flamma cba- 
ritatis luccbal. Sed illc noverat vidcrc qiiod illa n(»n 
noverat. Pnlcbrior erat inliis Jose;''h qiiam foris; 
piilcbiior in Incc cordis qiiam iii facie corporis : ubi 
illius fcmm;r oculiis iion pcnetrakit, ibi ipse siia pul- 
chritndine frucbaiur. Intucns crgo interiorem pul- 
cbritndincm caslii:ilis in spccnlo conscienti.i! su.x, 
qiiando illam macnlari, qiiando violari illins fcmiiins 
leiit;uione periniiierei? Quod ergo vidcbat ille, si el 
tu vis, polcs vidcre pulcbriiudincm pudicitice inicrio- 
rem ct spiriiualcni , si babcs ad illam qualcscuinqiHi 
oculos. Exeinpli groti i tibi aliquid propono. Ipsam 
amas in conjnge tna? N(di crgo odisse in aliciia, qiio<i 
amas in tua. Qiiid cniiu amas inconjugc tua? IJiiquo 
casiitaicin. Ibuic odisti in aliciia, cuin qua concuiii- 
bendo ejus vis |>erdcre castitatem. Qikk! amas.in lua, 
lioc vis inlcrliccic iii aliena? Quoinodo babebis ora- 
tioneni pnriiatis bnmicida castiiatis? Serva ergo in 
conjngc alicna quod scrvarc ciipis iii tua : quia ct in 
uxore lua casruatcm polins diligis quain carncm. 

4. Castit is adamanda , non caro. Sed fortc cxisti* 
iiias lc aiiiaionm essc carnis uxoris lu:c, ct iion ca- 
siilaiis. SorJida quidcm cogiUUio, misera ct volii- 
ptiiosa lihido: sed non tc dimiltosine cxciiiplo.Tu pu- 
tis (juod c:irucm amas iixoris tnx : cgo ciiiin dioo 
qiioil castiuilciii plns amas in conjiige. Scd ut tc aliso- 
lutissiiiie ostendam amalorom e.<>sc caslitatis magis 
quain carnis; baiic pliis amas in filia tua. Qiiis cniin 
buninuni cst , qui iiou fllias suas caslas Cbsc velil? 
Quis liomiiinm est qiii non filiarum suarum congau- 
(lcat c.isiita:i? Niimquid ct ibi carncin amas ? Niim- 
qiiid conciipiscis corpus pulclirum, ubi exhorrcscis iii- 
ceKtuiu? Ecce convici tc amalorem esse c.isiilaiis ina- 
gis (piam carnis. Denique si habucris coiijngcin pul* 
cbram, et forie, ncc castam, nccsobri;im; niimqiuct 
anias carnem pulcbram , et non potius detcstaris? 
(«oiisideniiurquidcm foris pulchritudo corporis ; scd 
iiitus pulcbriiudo requiritur castiiatis : qiia! si iion 
fuiTit , omnis couiinuo amor corporis rcfrigcscit ; 
quia qiianivis pulcbritudo coiisideietnr, pliis taiiini 
aiiioris vicissitudo rcqniritiir iiitus. Si ergo amalorcin 
lo casiiiatis convici, qnid ic oflcndisti , iit e;iin iioii 
aines in te? Qiiod ainas in liiia tua, aina lioc in uxom 
alieiia : qiiia ct nii:i tua uxor erit alieiia. Ama crgo ct 
in tc castilaieni. N;im si amas uxorcm aliciiani, noii 
continno habebis : caslitatem si amaveris, mox liabo 
bis, auxilianie Doniino, eam. Sic ancillam piiichr.im« 
aiit elegantein uxorcin alicnam amare dcbcs, ut eaui 
quasi exira le ci foris rc(iiiiras : si castitatcm aiiia«, 
apnd le est qu(Ml ainas. Blanditiir tibi castiias sancta 
inlus iii ciibiciilo cordis tui, siiavis est rjns amplexus, 
non babcl amarilndiinun coiivcrsalio illiiis. Non tt- 



im 



SERMO XV. 



1770 



cum Ulignt castilas, non le siitivcrtli, iii iiiillo l.bi in 
doin» conscientiar coiiirnilicit. Ania ergo ri in ic et 
in aliis cnsiltatem, ul habeas xleriiam beatitudincin. 
Si ergo ct in tc liaiic valdc piilchrain amaveris, nu£ 
castitas dicitur; iiuilabcris bcatuin Josepb, qiii iioluit 
iiiipudicse mulicri ad concubilum illicitiim consen- 
tire; repulit cnncupisconiiam alienam, aniplexiis est 
pudicitiam suam. rccit tamcn ilia quod comininata 
est , meiilita est viro, credita esl : ndbuc pniiens 
Deuj. Traditur Josepli sanclus in carccrein, cnsiodi- 
tiir taiiqaam rcus, a qno iion oflensus Dcus. Sod ncc 
ibi dcfuit Dcus, qnia illc non obnoxiiis crat. Adfuit* 
Dominus sancto Josei h. El quia sanctum amabat , 
mulierls amore noii vuicitur castus animiis, ncc xtas 
adolescentix permovit, nec diligciitis auctoriias, con- 
tempiain rrcquciitnrc doiiiiiiam. Ore proprio adole- 
•ceiiti tciidit insidias, secreto ac sinc tcstibus manii 
iinpiideiis apprebendit, procacioribus verbis liortatur 
ad crimen ; ncc ibi quidcin vincitur : scd ut verba 
verbis, ita et rcs rebus rcfert ; nam qui frcquenlcr 
rocatus negnvcrat, lunc coinprehcnsus aufugit. 

5. Beuigmtas Joieph. Mirati cstis castilatcm Jo- 
scph, aspii-ite nunc benignitatcni. Ille proodio reddit 
cliariiatcm : et cum viderct fi*alrcs siios, inio ininii- 
cos ex fratribus, cuiniiuc ab cis agnosci vcllel, dile- 
ctionis aflcctum pio dolore tcstalus cst. l>eosculab:itur 
singultis, et irriguis flctibus paventium coUa pcrfuii- 
deiis, odium fratrum cbaritaiis lacrymis abluebat, 
qttos tnin vivo patrc quatn mortuo, ^crniano seniper 
amore dilcxit; nec rccordalur.illum iii qiio ad neccm 
foerat dejectus lacam ; uon cogitavit addiclam prctio 
gemianilatcm ; scd pro malis bona rcstitucns , jnm 
tmie iiecdum dala apostolica prxcepta complevit. 
Ergo beatus Joscph cugitans vcru; cliarilatis dulcedi- 
nem , vcncnum invidix , quo rnitrcs suos noverat 
Aiisse pcrcussos, Deo auxiluiutc , studuit de cordc 
Stto repclb*re. 

C. Iiividia comparatur mugmi ei viperis. Et rcfora, 
fmlresy qtiiJ iiifelici iiivid<» pncstat iiividin, qiiem se- 
creUs consciciiti.c qiiibusdam iiiigiiiis livor ipse dis- 
cerpit, et alicnain felicitatem tonncoiiim illiiis lacit? 
Qoani, tnquaiii, nierccdeni cx odio suo rccipiet, iiisi 
kortibiles aniinx lencbras, ct coiifuso: mcntis horro- 
rem , qui vultu seinpcr aniinoqiic niocrcnle, voto (|Uo 
Tult alli nocere, se cruciut, quein sa^vissimis cxagiin* 
tmn stiiniiii^ ab oiiini consilio ac inenlis sobrielate 
dctiirbal? Et ideo obscrvenius , fratres, vttii bujus 
inc